Luận văn thạc sĩ: Hoàn thiện hoạt động kiểm tra sau thông quan tại Việt Nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hoàn thiện hoạt động kiểm tra sau thông quan tại việt nam, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện trong lĩnh vực .

• Tác giả: Vũ Văn Hiển
• Người hướng dẫn: Ts. Phạm Thị Thanh Hồng
• Trường học: Trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản Trị Kinh Doanh
• Đề tài: Hoàn Thiện Hoạt Động Kiểm Tra Sau Thông Quan Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Khái niệm và tầm quan trọng của Kiểm tra sau thông quan

Kiểm tra sau thông quan (KTSTQ) là một phương thức quản lý hiện đại của cơ quan Hải quan, thay thế cho việc kiểm tra 100% hàng hóa tại khâu thông quan. Phương thức này áp dụng hệ thống quản lý rủi ro để đánh giá mức độ nguy hiểm của từng lô hàng, từ đó xác định biện pháp kiểm tra phù hợp. Tầm quan trọng của KTSTQ nằm ở khả năng cân bằng giữa việc tạo thuận lợi thương mại và đảm bảo quản lý chặt chế hoạt động xuất nhập khẩu. Nền kinh tế Việt Nam đang hội nhập sâu vào xu hưởng toàn cầu hóa, khiến lượng hàng hóa qua lại các cửa khẩu tăng đột biến. Việc áp dụng KTSTQ giúp tăng tốc độ thông quan, giảm chi phí logistics, và tạo môi trường cạnh tranh công bằng cho doanh nghiệp.

1.1. Định nghĩa và đặc điểm của kiểm tra sau thông quan

KTSTQ là hoạt động kiểm tra, thanh tra hàng hóa xuất nhập khẩu sau khi được cấp thông quan. Đặc điểm chính là không kiểm tra toàn bộ hàng hóa mà chỉ tập trung vào những lô hàng có mức độ rủi ro cao. Phương thức này dựa trên cơ sở dữ liệu khai báo, thông tin về doanh nghiệp, và lịch sử vi phạm hải quan.

1.2. Vai trò trong hiện đại hóa quản lý hải quan

KTSTQ đóng vai trò then chốt trong cải cách hành chính và hiện đại hóa cơ quan Hải quan. Nó giúp chuyển đổi từ mô hình kiểm tra hành chính sang mô hình quản lý dựa trên rủi ro và dữ liệu. Điều này không chỉ nâng cao hiệu quả quản lý mà còn tạo môi trường kinh doanh thuận lợi cho các doanh nghiệp tuân thủ pháp luật.

II. Thực trạng hoạt động kiểm tra sau thông quan tại Việt Nam

Sau gần 10 năm áp dụng phương thức kiểm tra sau thông quan, cơ quan Hải quan Việt Nam đã đạt được một số kết quả tích cực. Lực lượng kiểm tra sau thông quan đã tích cực phát hiện nhiều sơ hở, bất cập trong khâu thông quan như các trường hợp khai báo giả, sử dụng giấy nhập khẩu để miễn thuế tài sản cố định, và phát hiện các hành vi gian lận. Tuy nhiên, hoạt động KTSTQ còn nhiều hạn chế, chưa thực sự phát huy vai trò đầu tư. Kết quả kiểm tra chưa tương xứng với mục đích của phương thức, và còn khoảng trống giữa những vấn đề chỉ có thể phát hiện sau khi thông quan và khả năng thực hiện của lực lượng kiểm tra. Cơ sở hạ tầng, trang thiết bị, và nguồn nhân lực vẫn còn nhiều bất cập cần cải thiện.

2.1. Những thành tựu đạt được

Hải quan Việt Nam đã xây dựng cơ cấu tổ chức chuyên biệt cho KTSTQ và áp dụng hệ thống quản lý rủi ro bước đầu. Các cơ quan đã phát hiện nhiều vi phạm, góp phần bảo vệ ngân sách nhà nước và duy trì trật tự thương mại. Hoạt động KTSTQ đã tạo thuận lợi cho doanh nghiệp tuân thủ, giúp rút ngắn thời gian thông quan.

2.2. Những hạn chế và vấn đề tồn tại

Hiệu quả hoạt động chưa cao, tỷ lệ kiểm tra vẫn thấp, và nhiều vấn đề vi phạm hải quan vẫn không được phát hiện. Lực lượng KTSTQ thiếu trang thiết bị hiện đại, mạng lưới cơ sở dữ liệu chưa hoàn thiện, và năng lực nhân sự cần nâng cao. Quy trình kiểm tra còn rườm rà, không đủ linh hoạt để đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

III. Các vấn đề chính cần hoàn thiện trong kiểm tra sau thông quan

Để hoàn thiện hoạt động KTSTQ, cần giải quyết những vấn đề cơ bản sau. Thứ nhất, phải cải thiện hệ thống quản lý rủi ro bằng cách sử dụng công nghệ thông tin hiện đại, xây dựng cơ sở dữ liệu toàn diện về doanh nghiệp và hàng hóa. Thứ hai, cần nâng cao chất lượng đội ngũ kiểm tra thông qua đào tạo chuyên nghiệp và cấp chứng chỉ hành nghề. Thứ ba, phải rationalizing quy trình kiểm tra, loại bỏ các thủ tục rườm rà, tăng tính linh hoạt và hiệu quả. Thứ tư, xây dựng cơ sở pháp lý vững chắc, rõ ràng hóa trách nhiệm, quyền hạn của lực lượng kiểm tra. Thứ năm, cần hợp tác quốc tế, học tập kinh nghiệm từ các quốc gia phát triển, đặc biệt là các nước ASEAN và APEC.

3.1. Cải thiện công nghệ và hệ thống quản lý rủi ro

Áp dụng công nghệ thông tin tiên tiến như trí tuệ nhân tạo và big data để phân tích rủi ro chính xác hơn. Xây dựng cơ sở dữ liệu tích hợp liên kết giữa các bộ ngành, chia sẻ thông tin với doanh nghiệp. Thiết lập hệ thống cảnh báo tự động để phát hiện những vấn đề bất thường.

3.2. Nâng cao năng lực đội ngũ kiểm tra

Tổ chức đào tạo định kỳ về kiến thức hải quan, kỹ năng điều tra, và sử dụng công nghệ mới. Xây dựng chuẩn mực nghề nghiệp cao, tăng lương thưởng để giữ chân nhân tài. Phát triển đội ngũ chuyên gia trong các lĩnh vực như định giá, phân loại hàng hóa.

3.3. Hoàn thiện cơ sở pháp lý và thủ tục hành chính

Ban hành quy định chi tiết về tiêu chí lựa chọn đối tượng kiểm tra, quy trình kiểm tra, và cơ chế giải quyết tranh chấp. Đơn giản hóa thủ tục khai báo và cấp thông quan để tạo thuận lợi thương mái. Xây dựng bộ tiêu chuẩn rõ ràng cho các lĩnh vực hàng hóa.

IV. Hướng phát triển và giải pháp hoàn thiện kiểm tra sau thông quan

Để phát triển bền vững hoạt động KTSTQ, cần thực hiện cải cách toàn diện trên nhiều phương diện. Trước hết, phải modernize cơ sở hạ tầng với các thiết bị kiểm tra hiện đại như máy quét hình ảnh, thiết bị phân tích thành phần hàng hóa. Tiếp theo, cần mở rộng hợp tác quốc tế thông qua các hiệp định ASEAN, APEC, học tập kinh nghiệm từ các nước như Singapore, Hàn Quốc. Cần xây dựng đối tác công tư, khuyến khích doanh nghiệp tự kiểm tra, đảm bảo chất lượng hàng hóa. Ngoài ra, phải đẩy mạnh hội nhập vào các chuỗi cung ứng toàn cầu, tạo thương mại điện tử phát triển. Cuối cùng, cần xây dựng văn hóa tuân thủ hải quan, nâng cao ý thức của doanh nghiệp về khai báo chính xác và tuân thủ pháp luật.

4.1. Hiện đại hóa cơ sở hạ tầng và trang thiết bị

Đầu tư máy quét hình ảnh X-ray với độ phân giải cao để kiểm tra không xâm nhập. Triển khai hệ thống ghi chép điện tử, chia sẻ dữ liệu giữa các chi cục hải quan. Xây dựng kho ngoại quan hiện đại, khu kiểm tra có điều kiện vệ sinh, an toàn.

4.2. Mở rộng hợp tác quốc tế và học tập kinh nghiệm

Tham gia các diễn đàn hợp tác ASEAN, APEC, WTO để trao đổi kinh nghiệm. Học tập mô hình kiểm tra của Singapore, hệ thống quản lý rủi ro của EU. Ký kết hiệp định hải quan với các nước, công nhận lẫn nhau kết quả kiểm tra.

4.3. Xây dựng văn hóa tuân thủ và hợp tác doanh nghiệp

Phát triển chương trình doanh nghiệp tin cậy (Authorized Operator), miễn hoặc giảm kiểm tra những doanh nghiệp có lịch sử tốt. Tổ chức hội thảo, tuyên truyền để nâng cao nhận thức pháp luật của doanh nghiệp. Khuyến khích tự kiểm tra, đảm bảo chất lượng sản phẩm trước khi nhập khẩu.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 2006 đến 2012, kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam đã chứng kiến sự tăng trưởng vượt bậc từ khoảng 84,7 tỷ USD lên hơn 228 tỷ USD. Sự bùng nổ của lưu lượng hàng hóa và tính đa dạng trong phương thức giao thương quốc tế đã tạo áp lực rất lớn lên công tác thông quan tại các cửa khẩu. Trước yêu cầu cải cách hành chính và tạo thuận lợi thương mại, ngành Hải quan Việt Nam đã chuyển đổi phương thức quản lý từ kiểm tra thủ công 100% trong thông quan sang mô hình kiểm tra sau thông quan dựa trên nền tảng quản lý rủi ro hiện đại.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là giải quyết mâu thuẫn giữa việc giải phóng nhanh hàng hóa tại cửa khẩu và đảm bảo kiểm soát chặt chẽ nghĩa vụ thuế, chống thất thu ngân sách nhà nước. Mục tiêu cụ thể của đề tài là hệ thống hóa cơ sở lý luận về kiểm tra sau thông quan, đánh giá toàn diện thực trạng triển khai tại Việt Nam trong giai đoạn 2006-2012, từ đó xây dựng các giải pháp hoàn thiện hoạt động này đến năm 2020.

Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn bộ hoạt động kiểm tra sau thông quan của Hải quan Việt Nam từ cấp Tổng cục đến các Cục Hải quan địa phương, tập trung chủ yếu vào đối tượng hàng hóa nhập khẩu. Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc đưa ra các luận cứ khoa học và thực tiễn giúp nâng tỷ lệ phát hiện vi phạm, tối ưu hóa nguồn thu hàng nghìn tỷ đồng mỗi năm cho ngân sách, đồng thời hỗ trợ rút ngắn thời gian thông quan tại cửa khẩu xuống dưới 15 phút đối với hàng hóa thuộc luồng xanh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên hai khung lý thuyết nền tảng trong quản trị công hiện đại: Lý thuyết quản lý rủi ro theo chuẩn mực của Tổ chức Hải quan Thế giới và Lý thuyết kiểm toán tuân thủ trong hoạt động thương mại quốc tế. Theo đó, việc kiểm soát hải quan hiện đại chuyển dịch từ tiền kiểm sang hậu kiểm, phân nhóm doanh nghiệp theo mức độ tuân thủ để tối ưu hóa nguồn lực kiểm tra.

Khung phân tích của luận văn làm rõ 4 khái niệm cốt lõi:

• Kiểm tra sau thông quan: Hoạt động kiểm tra tính chính xác, trung thực của tờ khai hải quan, sổ sách chứng từ kế toán và các giao dịch thương mại liên quan sau khi hàng hóa đã được thông quan, thực hiện trong thời hạn luật định từ 3 đến 5 năm.
• Mức độ tuân thủ pháp luật hải quan: Thước đo mức độ chấp hành quy định của doanh nghiệp dựa trên lịch sử giao dịch và tính minh bạch của hệ thống kiểm soát nội bộ.
• Quản lý rủi ro hải quan: Cơ chế thu thập, phân tích thông tin để xác định trọng điểm kiểm tra, giảm tỷ lệ kiểm tra thực tế hàng hóa tại cửa khẩu.
• Gian lận thương mại sau thông quan: Các hành vi che giấu giá trị thực, áp sai mã phân loại hàng hóa hoặc khai báo sai nguồn gốc xuất xứ nhằm trốn nghĩa vụ nộp thuế.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp nguồn dữ liệu sơ cấp từ các cuộc khảo sát thực tế và dữ liệu thứ cấp giai đoạn 2006-2012 do Tổng cục Hải quan và Cục Kiểm tra sau thông quan ban hành. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm bộ dữ liệu thống kê từ hơn 1.200 cuộc kiểm tra sau thông quan thực tế cùng hồ sơ quản lý của trên 45.000 doanh nghiệp hoạt động xuất nhập khẩu tại hơn 30 Cục Hải quan tỉnh, thành phố.

Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu phi xác suất có chủ đích kết hợp phân tầng rủi ro, tập trung vào các nhóm mặt hàng trọng điểm có kim ngạch lớn và thuế suất cao như ôtô, linh kiện điện tử, thép và nguyên liệu gia công xuất khẩu.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích thống kê mô tả kết hợp so sánh định lượng và phân tích định tính chuyên sâu là nhằm phản ánh khách quan xu hướng biến động số thu thuế, định lượng tỷ lệ sai phạm phổ biến và đánh giá chuẩn xác hiệu quả vận hành của bộ máy quản lý. Trục thời gian nghiên cứu tập trung từ năm 2006 đến hết năm 2012 để tạo tiền đề dự báo và định hướng giải pháp đến năm 2020.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, số thu nộp ngân sách nhà nước từ công tác kiểm tra sau thông quan ghi nhận mức tăng trưởng vượt trội, từ khoảng 85 tỷ đồng năm 2006 lên hơn 1.150 tỷ đồng vào năm 2012, đạt tốc độ tăng trưởng bình quân trên 45% mỗi năm. Kết quả này khẳng định vai trò ngày càng tăng của lực lượng kiểm tra sau thông quan trong cơ cấu số thu của toàn ngành Hải quan.

Thứ hai, cơ cấu tổ chức hình thức kiểm tra tồn tại sự chênh lệch lớn: Số cuộc kiểm tra tại trụ sở cơ quan Hải quan chiếm tỷ trọng áp đảo khoảng 74,5%, trong khi số cuộc kiểm tra chuyên sâu tại trụ sở doanh nghiệp chỉ chiếm khoảng 25,5% tổng số cuộc thực hiện.

Thứ ba, phạm vi bao phủ kiểm tra còn ở mức rất khiêm tốn khi số lượng doanh nghiệp được kiểm tra sau thông quan hàng năm chỉ dao động từ 1,5% đến 2,2% trên tổng số hơn 45.000 doanh nghiệp tham gia xuất nhập khẩu thường xuyên trên cả nước.

Thứ tư, các hành vi vi phạm pháp luật hải quan tập trung chủ yếu vào 3 nhóm chính: gian lận về trị giá tính thuế chiếm khoảng 42% tổng số vụ vi phạm, áp sai mã số HS nhằm hưởng thuế suất thấp chiếm khoảng 33%, và vi phạm về định mức gia công, sản xuất xuất khẩu cũng như sử dụng sai mục đích tài sản cố định miễn thuế chiếm khoảng 25%.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của các hạn chế trên xuất phát từ hệ thống công nghệ thông tin chưa đồng bộ, dữ liệu quản lý doanh nghiệp còn phân tán và thiếu kết nối tự động với hệ thống thông tin của ngân hàng thương mại và cơ quan thuế nội địa. Lực lượng cán bộ kiểm tra sau thông quan còn mỏng với chưa đầy 600 công chức trên toàn quốc trong giai đoạn nghiên cứu, đồng thời còn thiếu hụt các kỹ năng kiểm toán chuyên sâu đối với hệ thống kế toán doanh nghiệp phức tạp.

So sánh với mô hình tổ chức của Hải quan Mỹ và Nhật Bản, công tác kiểm tra sau thông quan tại Việt Nam vẫn chủ yếu mang tính chất kiểm tra theo vụ việc phát sinh thay vì kiểm toán tuân thủ định kỳ theo vòng đời doanh nghiệp.

Các kết quả nghiên cứu định lượng này có thể được trực quan hóa hiệu quả thông qua biểu đồ cột thể hiện tốc độ tăng trưởng số thu thuế qua các năm từ 2006 đến 2012, kết hợp với bảng phân tích tỷ trọng sai phạm theo từng loại hình xuất nhập khẩu. Điều này chứng minh rằng việc chuyển dịch trọng tâm sang hình thức kiểm tra toàn diện tại trụ sở doanh nghiệp theo chuẩn kiểm toán quốc tế sẽ giúp tăng hiệu suất phát hiện sai phạm lên ít nhất 30%.

Đề xuất và khuyến nghị

Nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm nâng cao hiệu lực kiểm tra sau thông quan:

• Tái cấu trúc mô hình tổ chức và chuẩn hóa quy trình: Tổng cục Hải quan cần hoàn thiện mô hình tổ chức theo hướng tập trung, nâng cấp các phòng kiểm tra sau thông quan tại các Cục địa phương trọng điểm thành các Chi cục chuyên trách; chuyển đổi mạnh mẽ từ kiểm tra theo vụ việc sang kiểm toán tuân thủ định kỳ. Mục tiêu đặt ra là nâng tỷ lệ các cuộc kiểm tra theo chuyên đề rủi ro lên tối thiểu 40% vào năm 2015 và đạt 60% vào năm 2020.
• Nâng cấp hệ thống công nghệ thông tin và tích hợp dữ liệu: Cục Kiểm tra sau thông quan chủ trì triển khai hệ thống phần mềm phân tích dữ liệu tập trung, thiết lập cơ chế kết nối thông tin tự động với 100% ngân hàng thương mại và cơ quan thuế trước năm 2016, giúp rút ngắn khoảng 50% thời gian xác minh chứng từ thanh toán.
• Đào tạo và nâng cao năng lực kiểm toán cho công chức: Tổng cục Hải quan xây dựng các chương trình đào tạo chuyên sâu về kỹ năng kiểm toán tài chính và phân tích báo cáo doanh nghiệp, phấn đấu 100% cán bộ kiểm tra sau thông quan đạt chứng chỉ nghiệp vụ kiểm toán chuyên ngành trong giai đoạn 2014-2018.
• Hoàn thiện hành lang pháp lý và cơ chế phối hợp: Bộ Tài chính kiến nghị Chính phủ và Quốc hội sửa đổi, bổ sung Luật Hải quan, tăng thẩm quyền điều tra, phong tỏa tài khoản và thu thập chứng từ cho lực lượng hậu kiểm; đồng thời hoàn thiện cơ chế phối hợp liên ngành với Bộ Công Thương và các cơ quan quản lý chuyên ngành, duy trì tốc độ tăng thu hồi thuế từ kiểm tra sau thông quan từ 15% đến 20% mỗi năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Lãnh đạo và cán bộ công chức ngành Hải quan: Nắm bắt bức tranh tổng thể về thực trạng quản lý, ứng dụng bộ chỉ số tiêu chí đánh giá rủi ro để tối ưu hóa kế hoạch thanh tra hàng năm, giúp giảm khoảng 20% thời lượng thanh tra tại chỗ.
• Doanh nghiệp xuất nhập khẩu và đại lý hải quan: Nhận diện các điểm rủi ro phổ biến về xác định mã HS, trị giá tính thuế và xuất xứ hàng hóa, từ đó xây dựng hệ thống kiểm soát tuân thủ nội bộ đạt mức độ chính xác trên 95%, phòng tránh các khoản phạt truy thu lớn.
• Giảng viên và nhà nghiên cứu học thuật: Sử dụng công trình như một tài liệu tham khảo thực chứng giá trị về Quản trị Hải quan, Thương mại quốc tế và Tài chính công với hệ thống số liệu thực nghiệm giai đoạn 2006-2012 hoàn chỉnh.
• Học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Kinh tế, Luật, Kinh doanh quốc tế: Tham khảo phương pháp luận nghiên cứu kết hợp giữa lý thuyết quản trị hiện đại và dữ liệu thực tế tại cơ quan quản lý nhà nước.

Câu hỏi thường gặp

Kiểm tra sau thông quan khác gì so với kiểm tra trong thông quan?
Kiểm tra trong thông quan diễn ra trực tiếp tại cửa khẩu nhằm giải phóng hàng với thời gian xử lý nhanh, chỉ kiểm tra hồ sơ sơ bộ hoặc kiểm tra thực tế hàng hóa. Ngược lại, kiểm tra sau thông quan được thực hiện trong thời hạn từ 3 đến 5 năm sau khi thông quan, tập trung kiểm toán toàn diện hệ thống sổ sách kế toán, chứng từ thanh toán và dòng tiền của doanh nghiệp.

Những sai phạm phổ biến nhất của doanh nghiệp là gì?
Khoảng 75% sai phạm tập trung vào việc khai báo sai trị giá tính thuế để giảm thuế nhập khẩu và áp sai mã số hàng hóa HS nhằm hưởng mức thuế suất ưu đãi thấp hơn. Trong thực tế, nhiều doanh nghiệp còn vi phạm việc sử dụng sai mục đích máy móc, thiết bị nhập khẩu thuộc diện miễn thuế tạo tài sản cố định.

Hải quan lựa chọn doanh nghiệp kiểm tra dựa trên tiêu chí nào?
Cơ quan Hải quan ứng dụng hệ thống quản lý rủi ro tự động dựa trên hơn 20 tiêu chí đánh giá, bao gồm lịch sử tuân thủ pháp luật của doanh nghiệp, mức biến động kim ngạch bất thường từ 30% trở lên, dấu hiệu giá khai báo thấp hơn cơ sở dữ liệu giá tham chiếu và các nguồn tin tình báo nghiệp vụ.

Doanh nghiệp cần chuẩn bị những gì khi nhận quyết định kiểm tra?
Doanh nghiệp cần chuẩn bị toàn bộ tờ khai hải quan, hợp đồng mua bán ngoại thương, hóa đơn, vận tải đơn, chứng từ thanh toán qua ngân hàng, sổ cái kế toán và tài liệu kỹ thuật liên quan trong thời hạn từ 3 đến 5 ngày làm việc kể từ khi nhận được quyết định kiểm tra.

Việc tăng cường kiểm tra sau thông quan mang lại lợi ích gì cho nền kinh tế?
Phương thức này giúp giải phóng hàng hóa tại cửa khẩu trong thời gian ngắn nhất cho hơn 80% lô hàng thuộc luồng xanh và vàng, giảm chi phí lưu kho bãi, đồng thời đảm bảo công bằng thương mại và đóng góp nguồn thu tăng trưởng trên 45% mỗi năm cho ngân sách nhà nước.

Kết luận

• Chuyển đổi từ cơ chế tiền kiểm sang hậu kiểm là xu thế tất yếu phù hợp với các chuẩn mực của Tổ chức Hải quan Thế giới và cam kết hội nhập quốc tế của Việt Nam.
• Kết quả số thu ngân sách qua kiểm tra sau thông quan giai đoạn 2006-2012 tăng trưởng hơn 45% mỗi năm, khẳng định vị trí then chốt của công tác này trong chống thất thu thuế.
• Tỷ lệ doanh nghiệp được kiểm tra thực tế còn ở mức thấp dưới 2,5%, cho thấy dư địa lớn để mở rộng hoạt động kiểm toán tuân thủ chuyên sâu tại trụ sở doanh nghiệp.
• Hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ về mô hình tổ chức, hạ tầng công nghệ, năng lực cán bộ và cơ chế pháp lý là định hướng then chốt cho giai đoạn phát triển đến năm 2020.
• Đóng góp khoa học của luận văn là đã chuẩn hóa quy trình phân tích rủi ro và xây dựng hệ tiêu chí kiểm tra thực chứng cho ngành Hải quan.

Các cơ quan quản lý và doanh nghiệp xuất nhập khẩu cần nhanh chóng rà soát, hoàn thiện quy chế phối hợp và hệ thống kiểm soát nội bộ trong giai đoạn 2014-2016, hướng tới mục tiêu hiện đại hóa toàn diện trước năm 2020. Hãy chủ động chuẩn hóa quy trình quản trị chứng từ xuất nhập khẩu ngay hôm nay để đảm bảo tuân thủ pháp luật và nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT DONG KIEM TRA SAU THÔNG QUAN 1.1 Tổng quan về kiểm tra sau thông quan.1 Khải niệm về kiếm tra sau thông quan. 1 12 Các bô phận tham gia vào hoạt động kiêm tra sau thông quan.3 Quan hệ giữa kiểm tra sau thông quan với một số hoạt động khác có liên quan.4 Vai trô của kiểm tra sau (hông quan 12 1-2 Tổ chức hoạt động kiểm tra sau thông quan cửa cử quan hãi quan.1 Đôi tượng kiểm tra và chịu sự kiểm tra của kiểm tra sau thông quan.2 Phạm vi kiểm tra sau thông quan.3 Nội dưng các trưởng hợp kiểm tra sau thông quan.4 Tổ chức bộ mảy của lực lượng kiểm tra sau thông quan.5 Quy trình tổ chức kiểm tra sau thông quan. cee 7 Vũ Văn Hiển - Khoa 2010 Khoa Kinh té & Quản lý DHBK Ha Ndi DANH MỤC CÁC BẰNG Trang Bang 2.1 Kết quả thu NHNN của lực lượng KTSTQ Bảng 22: Két qua KTSTQ trên số lượng đoanh nghiệp tham gia XKK.3 Tỷ lê số thu từ KTSTQ so với lỗng lu của toàn ngành Bảng 2.4: Théng tin chung về doanh nghiệp.5 “Thông tin đánh giá múc độ rủi ro Bảng 26: Thông tin bd sung nhằm xảc định DN KTST. DANII MỤC CAC HIND VE Trang Hình 1.1: Ung dụng kiểm toàn vào kiên tra sau thông quan.2: M6 hinh quy tình kiểm tra sau thông quan.3: Mồ hình hệ thống cơ sở dữ liệu của Llái quan Nhật Hân.4: Mồ hình kiểm tra bên thử ba có liên quan đến hoạt đông thương mmai.1 Mồ hình tô chúc của lực lượng kiểm tra sau thông quan Hinh 2.2: "Tỉnh hình xuất nhập khẩu giai đoạn 2006-2012 Hinh 2.3 lam đồ các bước quy trình kiểm tra sau thông quan Hinh 2.4:So sánh số cuộc KTSTQ tai trụ sở doanh nghuệp vả tại trụ sở HQ Hình 2.5: Mô tả quá tình lựa chọn và xác định đổi tương kiểm tra sau thẻng quan.

56 Vũ Văn Hiển - Khoa 2010 Khoa Kinh tế & Quản lý _DHBK Hà Nội DANIT MỤC CÁC TỪ VIỆT TAT APEC : Diễn đàn hop tac kinh iê Châu Á _ Thái Bình Dương ASEAN : Hiệp hồi các quốc gia Dông Nam Á ASEM : Diễn đàn hợp tác Á - Âu. GIÓ : Giây chứng nhận xuất xứ hàng hoá BOB : Giao hàng lên tâu (Pree On Board) GTGT : Giá trị gia lãng GTVT : Giao thông vận tii KTSTQ : Kiểm tra sau thông quan NN&PTNT : Nông nghiệp và Phát triển nêng thôn. NSNN : Ngân sách nhà nước QLRR : Quản lý rủi ro SXXK : Bản xuât xuất khẩn TSGĐ : Tải sản cô định WCO Tổ chức Hỏi quan thể giới WTO TS chức thương mại thế giới XNK : Xuất nhập khẩu Vũ Văn Hiển - Khoa 2010 Khoa Kinh tế & Quản lý _DHBK Hà Nội 3.2 Các giải pháp hoàn thiện hoạt động KTSTQ.1 Giải pháp hoàn thiện hệ thông tổ chức bộ máy.2 Hoan thiện Quy trình thủ tục kiếm tra sau thông quan.3 Hoàn thiện hệthông thông fin, cơ sớ đữ liệu phục vụ KTSTG.4 Nâng cao trình độ cán bộ kiếm tra sau thông quan.5 Nang cao y tic chap hanh phap Luật Hải quan của đối tượng KTSTQ 92 3.6 Một số giải pháp khác - 94 3.1 Giải pháp về kỹ năng triển khai công tác KTSTQ.2 Hoan thiện hệ thông các chỉ tiêu dánh giá hiệu quá hoạt đồng KTSTQ.1 Dôi với cơ quan quản lý nhả nước.2 Kiến nghị với Bộ Tài chỉnh.3 Kiên nghị với Tổng cục Hải quan.4 Kiến nghị với Chính phủ, các bô, ngành eö liên quan 108 KET LUAN. TẢI LIỆU THAM KHẢO.

PHỤ LỤC Vũ Văn Hiển - Khoa 2010 Khoa Kinh tế & Quản lý _DHBK Hà Nội 1.3 Kinh nghiệm quốc tế irong việc tổ chức kiểm tra sau thông quan.1 Mô hình tổ chức kiểm tra sau thông quan của Mỹ.2 Mô hình tố chức kiểm tra sau thông quan cúa Nhật Bản.3 Mô hình tế chức kiểm tra san thông quan cúa Trung Quốc.4 Bài học kinh nghiệm vận dụng vào kiểm tra sau thông quan tại Việt Nam. 26 CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG KTSTQ TẠI VIỆT NAM.1 Giới thiệu cơ cấu tổ chức của lực lượng KTSTQ.2 Kết quả thu thuế từ hoạt động KTSTQ đổi với hàng hóa nhập khẩu 3.1 Đặc điểm chung của hàng hóa nhập khẩu và yêu cầu quản lý hàng hóa nhập khẩu của Cơ quan Hái quan Việt Nam.2 Kết quá thu thuê từ hoại động kiểm tra sau thông quan.3 Thực trạng hoạt động KTSTQ tại Việt Nam.1 Về cơ chế chính sách.2 Về qny trỉnh kiểm Tra sau thông quan. - - 39 233 Va cdng the thu thép, xtely thông tin phục vụ hoại động KTSTQ.4 Về hiệu quả của hoạt động KTSTQ.5 Về kỹ năng triển khai hoạt động KTSTQ.4 Han chế và nguyên nhân tốn tại.2 Nguyên nhân 67 CHƯƠNG 3. PHƯƠNG HƯỚNG VẢ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN HOẠT DONG KIEM TRA SAU THONG QUAN TAI VIET NAM.1 Phương hướng hoàn thiện hoat déng kiém tra sau thông quan.1 Bồi cảnh quốc té và những vẫn dễ đặt ra cho Hải quan Việt Nam về KTSTQ 72 3.2 Quan điểm chỉ đạo của Đăng, Nhà nước vẻ hiện đại hóa Hái quan.3 Chiển lược phải triển Hải quan đến năm 2020 trong lĩnh vực KTSTQ.4 Phương hướng hoàn thiên hoạt động KTSTQ.

74 Vũ Văn Hiển - Khoa 2010 Khoa Kinh tế & Quản lý _DHBK Hà Nội PHAN MG DAU 1. Sự cần thiết của ĐỀ tài Nền kinh tỂ Việt Nam đang chuyển đổi sâu, rông theo xu hưởng toàn cầu hoá. Theo đó, giao lưu thương mại quốc tế phát triển không ngừng, và đặc biệt hưu lượng làng hoá qua lại các cửa khẩu ngày cảng lớn, đu dựng cả về phương thứu giao lưu và chúng loại hàng hóa. Nhằm đấp ứng yêu cấu quân lý nhủ nước về hải quan đồng thời dâm bảo tạo thuận lợi cho thương mại quốc tế phát triển và đáp ứng yêu cầu cái cách hành chính, Hái quan Việt Xam đã chuyến đỗi phương thức quán lý từ kiểm tra trong thông quan sang kiếm tra sau thông quan (KTSTQ) theo cơ chế quán lý hải quan hiện đại.

Theo đỏ, thay vì kiếm tra 100% hàng hỏa nhập khẩu trong khâu thông quan, cơ quan Hải quan sẽ thông qua hệ thông quản lý rủi ro (QLRR) trên cơ sở đánh giá mức độ rủi ro tiên hành phân luỗng và áp dụng biện pháp kiểm. tra thích hợp đối với hàng hóa nhập khẩn. Một trong các biên pháp kiểm tra quan trọng nhất góp phần thúc đẩy thông quam nhưnh chóng, tạo thuận lợi cho thương, mai nhưng vẫn đâm báo quản lý chặt chế hoạt động xuất nhập khấn (XIXK) chính là KTSTQ. Sau gin 10 nam ap dung phương thức TQ, hoạt động KTSTQ của Hải quan Việt Nam đã bước đầu đạt được một số kết quả tích cưc góp phần thúc đây hoạt động thương mại quốc tế phát triển.

Tuy nhiên, do là phương thức kiểm tra indi, vita nghiÊn cửu vận dụng kinh nghiệm của quốc tế đồng thời phải phù hợp với điều kiện hoàn cảnh của Việt Nam nên KTSTQ côn nhiều hạn chế, hiện quả hoạt động chị tương xứng với vai trò của KTSTQ và chưa đáp ứng yêu cấu về quân lý và hiện đại hóa hãi quan. Thực tế hoạt động KTSTQ đã phảt hiện nhiều bắt cập, sơ hở trong khâu thông quan: Có những vẫn để chỉ phát sinh sau kh hàng hơá đã thông quan như phí kỳ vụ; Có những van để không thế kiểm tra trong thông quan như việc sứ dụng Bằng nhập khẩu tạo tài sản cô đỉnh được miền thuế, Có những hoại đồng chỉ có thể thực hiện khi KTSTQ như xác mình việu thanh loán. Do vậy, hoàn thiện cơ chế và Vũ Văn Hiển - Khoa 2010 Khoa Kinh tế & Quản lý _DHBK Hà Nội DANIT MỤC CÁC TỪ VIỆT TAT APEC : Diễn đàn hop tac kinh iê Châu Á _ Thái Bình Dương ASEAN : Hiệp hồi các quốc gia Dông Nam Á ASEM : Diễn đàn hợp tác Á - Âu. GIÓ : Giây chứng nhận xuất xứ hàng hoá BOB : Giao hàng lên tâu (Pree On Board) GTGT : Giá trị gia lãng GTVT : Giao thông vận tii KTSTQ : Kiểm tra sau thông quan NN&PTNT : Nông nghiệp và Phát triển nêng thôn.

NSNN : Ngân sách nhà nước QLRR : Quản lý rủi ro SXXK : Bản xuât xuất khẩn TSGĐ : Tải sản cô định WCO Tổ chức Hỏi quan thể giới WTO TS chức thương mại thế giới XNK : Xuất nhập khẩu Vũ Văn Hiển - Khoa 2010 Khoa Kinh tế & Quản lý _DHBK Hà Nội nâng cao hiệu quả hoạt động của KTSTQ là êu cầu lự thân của Hải quam và Thực hiện vai tro đảm bảo cho cai cach thủ tục hành chính ở khâu thông quan, KTSTQ phải đảnh giá được mức độ tuân thủ pháp luật của từng doanh nghiệp, làm cơ sở. cho việc áp dụng mức độ quản lý phủ hợp, tạo thuận lợi nhật cho doanh nghiệp; dam bảo sự quán lý của Hãi quan đối với hàng hoá XNK của doanh nghiệp cũng với việc phát hiện kịp thời những bắt cấp, sơ hở của chính sách, pháp luật, biện pháp quản lý nhá nước, của ngành; để xuât hoặc kiến nghị các đơn vị, eơ quan sẻ chức năng, có thẩm quyền để xnát hoặc xử lý các bắt cập, sơ hở đó. Mặt khác, thực tế hoạt dộng của lực lượng KTSTQ cho thấy, các vì phạm phó biến và những bắt cặp, hạn chế trong việc KTSTQ chủ yêu xảy ra đổi với hàng hóa nhập khẩu. Với ý nghĩa trên, việc kết hợp giữa lý luận và thực tiến đỗ nghiên cứu đưa ra các giải pháp hoàn thiện KTSTQ trong giai đoạn hiện nay lá hết sức cần thiết và có Ý nghĩa góp phần thúc đây hoạt động KTSTQ thực hiện đúng vai trò, nhiệm vụ và gop phần thirc hiện thắng lợi nhiệm vụ chính trị của ngành TTải quan đặc biệt trong bởi cảnh ngành Hải quan để chợn năm 201 1 là “Năm kiểm tra sau thông quan”, Xuất phát từ những luận điểm trên kết hợp với những kiến thức và kinh nghiệm của bản thân là mỏt cán bộ hái quan, Tôi chợn ĐỀ tải “Hoàn thiện hoạt đồng kiểm tra sau thông quan tại Việt Nam” làm Luận văn Thạc sỹ của rnình.

Trong ngảnh Hai quan cũng cỏ một số để tài nghiên cửu khoa học về KTSTQ như Để tài cấp ngành năm 2006 "lloàn thiện mô hình KTSTQ của [ải quan Việt Nam” của Thạc sỹ Nguyễn Viết Hằng. Dễ tài này chủ yên nghiên cửu về mô trình của Ì ệ thống KTSTQ lí trưng ương đến địa phương tuà chưa dua ta cae giải pháp tông thể về KTSTQ. Hoạt dộng KTSTQ của Hải quan Việt Nam là một lĩnh vực mới, nân dễn nay chưa có công trình khoa học nghiền cửu chuyên sâu nào đưới đạng Luận ¿n Tiên sỹ. Dưới dang luận văn thạc sỹ cỏ Để tái “Hoàn thiện tổ chức KTSTQ của Hải quan Việt Nam” năm 2006 của tác giá Mai Chỉ Thành.