CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ KẾ TOÁN TIỀN LƯƠNG VÀ CÁC KHOẢN TRÍCH THEO LƯƠNG TRONG DOANH NGHIỆP 1.Đặc điểm kế toán tiền lương trong doanh nghiệp 1.Khái niệm Tiền lương là biểu hiện bằng tiền hay sản phẩm mà xã hội trả cho người lao động tương ứng với thời gian chất lượng và kết quả lao động mà họ đã cống hiến. Như vậy tiền lương thực chất là khoản thù lao mà doanh nghiệp trả cho người lao động trong thời gian mà họ cống hiến cho doanh nghiệp. Tiền lương có chức năng vô cùng quan trọng nó là đòn bẩy kinh tế vừa khuyến khích người lao động chấp hành kỷ luật lao động, đảm bảo ngày công, giờ công, năng suất lao động giúp tăng lợi nhuận cho doanh nghiệp 1.Vai trò Tiền lương có vai trò rất to lớn nó làm thỏa mãn nhu cầu của người lao động vì tiền lương là nguồn thu nhập chủ yếu của người lao động, người lao động đi làm cốt là để nhận được khoản thù lao mà doanh nghiệp trả cho họ để đảm bảo cho cuộc sống. Đồng thời đó cũng là khoản chi phí doanh nghiệp bỏ ra để trả cho người lao động vì họ đã làm ra sản phẩm cho doanh nghiệp.
Tiền lương có vai trò như một nhịp cầu nối giữa người sử dụng lao động với người lao động. Nếu tiền lương trả cho người lao động không hợp lý sẽ làm cho người lao động không đảm bảo được ngày công và kỷ luật lao động cũng như chất lượng lao động, lúc đó doanh nghiệp sẽ không đạt được mức tiết kiệm chi phí lao động cũng như lợi nhuận cần có của doanh nghiệp để tồn tại như vậy lúc này cả hai bên đều không có lợi. Vì vậy công việc trả lương cho người lao động cần phải tính toán một cách hợp lý để cả hai bên cùng có lợi. Tiền lương là nguồn thu nhập chủ yếu của người lao động, ngoài ra người lao động còn được hưởng một số nguồn thu nhập khác như: Trợ cấp BHXH, tiền lương, tiền ăn ca… Chi phí tiền lương là một bộ phận cấu thành nên giá thành sản phẩm, dịch vụ của doanh nghiệp.
Tổ chức sử dụng lao động hợp lý, thanh toán kịp thời tiền lương và các khoản liên quan cho người lao động từ đó sẽ làm cho người lao động chấp hành tốt kỷ luật lao động nâng cao năng suất lao động, tăng lợi nhuận cho doanh nghiệp đồng thời tạo điều kiện nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho người lao động 4 Giờ công, ngày công lao động, năng suất lao động, cấp bậc hoặc chức danh thang lương quy định, số lượng, chất lượng sản phẩm hoàn thành, độ tuổi, sức khỏe, trang thiết bị kỹ thuật đều là những nhân tố ảnh hưởng đến tiền lương cao hay thấp 1.Phân loại Phân loại theo tính chất lương - Theo tính chất lương: Tiền lương trả cho người lao động gồm: + Lương chính: là khoản tiền lương chủ yếu trả cho người lao dộng được xác định căn cứ vào ngành bậc chuyên môn kỹ thuật, chức trách, nhiệm vụ, khối lượng công việc được giao của người lao động và theo thang bậc lương theo quy định của Nhà nước hoặc của doanh nghiệp, hoặc là tiền lương phải trả theo hợp đồng lao động đã ký kết giữa người lao động và doanh nghiệp (bao gồm cả tiền lương cấp bậc, tiền thưởng, các khoản phụ cấp có tính chất lương) + Lương phụ: là khoản tiền lương trả thêm cho người lao động trong thời gian không thực hiện nhiệm vụ chính nhưng vẫn được hưởng lương theo quy định, ví dụ: lương trả cho người lao động trong thời gian được DN cử đi học, đi họp, nghỉ phép, ngày lễ, tết, ngừng sản xuất. Lương phụ được xác định trên cơ sở khối lượng, tính chất và chất lượng công việc được giao căn cứ vào mức lương cơ bản của người lao động. + Phụ cấp có tính chất lương: là khoản tiền trả cho người lao động do đảm nhiệm thêm các trách nhiệm quản lý hoặc làm việc trong các ngành nghề độc hại hoặc làm thêm giờ, làm ca đêm. Phân loại theo cách trả lương + Lương sản phẩm + Lương thời gian + Lương khoán - Theo chức năng của tiền lương: + Lương sản xuất + Lương bán hàng + Lương quản lý Phân loại theo đối tượng được trả + Tiền lương trực tiếp: là số tiền trả cho công nhân viên trực tiếp sản xuất ra sản phẩm.
5 + Tiền lương gián tiếp: là số tiền trả cho công nhân viên quản lý, phụ vụ sản xuất ở các phân xưởng.Ý nghĩa, nhiệm vụ và nguyên tắc Ý nghĩa Hạch toán lao động tiền lương và các khoản trích theo lương được tổ chức tốt: - Đảm bảo quản lý tốt quỹ lương, quỹ bảo hiểm xã hội, đảm bảo cho việc trả lương và bảo hiểm xã hội đúng nguyên tắc, đúng chế độ - Khuyến khích người lao động nâng cao năng suất lao động - Tạo điều kiện tính và phân bổ chi phí tiền lương và các khoản trích theo lương vào giá thành sản phẩm được chính xác. Nhiệm vụ Kế toán tiền lương cần thực hiện các nhiệm vụ sau: - Theo dõi ghi chép và phản ánh chính xác tiền lương phải trả và tình hình thanh toán lương cho người lao động trong doanh nghiệp cũng như theo từng bộ phận sử dụng lao động. Việc tính toán tiền lương và thanh toán tiền lương cần phải được căn cứ vào bảng chấm công lao động của từng bộ phận, căn cứ vào tính chất, khối lượng kinh doanh công việc của từng đơn vị, từng người lao động đã hoàn thành và các quy định của doanh nghiệp của Nhà nước về chính sách, chế độ tiền lương. - Tính toán phân bổ chính xác, đầy đủ chi phí tiền lương vào chi phí sản xuất kinh doanh trong kỳ.
- Kiểm tra đôn đốc và thanh toán kịp thời, đầy đủ, chính xác các khoản tiền lương, các khoản phải thu, phải trả khác đối với người lao động. Thu, nộp đầy đủ kịp thời các khoản thuế thu nhập cá nhân (nếu có) với ngân sách Nhà nước. - Phải phân loại lao động một cách hợp lý: do lao động trong doanh nghiệp có nhiều loại khác nhau nên để thuận tiện cho việc quản lý và hạch toán, cần thiết phải phân loại lao động. Phân loại lao động là việc sắp xếp lao động vào các nhóm khác nhau theo những đặc trưng nhất định.
- Phân loại quỹ lương một cách phù hợp: Trong doanh nghiệp thì tiền lương có nhiều loại với tính chất khác nhau, chi trả cho các loại đối tượng khác nhau, vì vậy phải phân loại tiền lương theo tiêu thức phù hợp.Các hình thức trả lương Trả lương theo thời gian Lương thời gian là lương trả cho người lao động theo thời gian làm việc thực tế cùng với công việc và trình độ thành thạo của người lao động. Tiền lương thời gian được tính trên cơ sở bậc lương của người lao động và thời gian làm việc của họ. Công thức: Tiền lương cơ bản hoặc theo hợp đồng Đơn giá tiền lương ngày = Số ngày làm việc trong tháng theo chế độ Tiền lương phải trả Số ngày làm việc thực tế Đơn giá tiền cho người lao động = của người lao động x lương ngày trong tháng trong tháng Hình thức trả lương theo thời gian như trên mang tính chất bình quân chưa quan tâm đến chất lượng công tác của người lao động, nên nó chưa kích thích tính tích cực và tinh thần trách nhiệm của người lao động. Để khắc phục nhược điểm trên, một số doanh nghiệp đã áp dụng hình thức trả lương thời gian có thưởng.
Hình thức tiền lương này vẫn dựa trên cách tính lương thời gian giản đơn kết hợp với tiền thưởng căn cứ vào thành tích của người lao động trong công việc. Hình thức tiền lương có thưởng có tác dụng kích thích người lao động tiết kiệm vật tư, có tinh thần trách nhiệm trong công việc. Trả lương theo sản phẩm Trả lương theo sản phẩm là hình thức trả lương căn cứ vào khối lượng sản phẩm, công việc đã thực hiện trong kỳ hoạt động sản xuất kinh doanh để xác định. Hình thức trả lương theo sản phẩm bao gồm các hình thức cụ thể sau: Trả lương theo sản phẩm trực tiếp: Mức lương được tính theo đơn giá cố định không phụ thuộc vào định mức số lượng sản phẩm hoàn thành (không hạn chế số lượng sản phẩm hoàn thành) và được xác định như sau: Tiền lương sản Số lượng sản phẩm Đơn giá lương 1 = x phẩm trực tiếp hoàn thành sản phẩm 7 Trả lương theo sản phẩm có thưởng, phạt: Theo hình thức này trả lương theo sản phẩm trực tiếp kết hợp với thưởng nếu có thành tích tiết kiệm vật tư, nâng cao năng suất lao động hoặc nâng cao chất lượng sản phẩm.
Nếu ngược lại sẽ bị phạt. Trả lương theo sản phẩm gián tiếp: Sử dụng để tính lương cho các công nhân làm các công việc phục vụ sản xuất hoặc các nhân viên gián tiếp. Mức lương của họ được xác định căn cứ vào kết quả sản xuất của công nhân trực tiếp. Trả lương theo sản phẩm lũy tiến: ngoài phần tính theo lương sản phẩm trực tiếp còn có phần thưởng tăng thêm căn cứ vào số lượng sản phẩm vượt định mức.
Hình thức trả lương này áp dụng trong trường hợp cần đẩy nhanh tiến độ sản xuất. Tiền lương sản phẩm có thưởng Lương sản phẩm trực Thưởng vượt = x của mỗi công nhân tiếp định mức Trong đó: Lương sản phẩm Số lượng sản phẩm Đơn giá lương 1 = x trực tiếp hoàn thành sản phẩm Thưởng vượt định Tỷ lệ thưởng vượt Số sản phẩm vượt = x mức định mức định mức Tiền lương khoán theo khối lượng công việc Hình thức này thường được áp dụng cho những công việc giản đơn có tính chất đột xuất như vận chuyển, bốc vác…Mức lương được xác định theo từng khối lượng công việc cụ thể.