Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong hệ thống quản lý kinh tế của doanh nghiệp, kế toán là công cụ thu nhận, xử lý, kiểm tra và cung cấp thông tin tài chính phục vụ cho các quyết định điều hành kinh doanh. Hoạt động tiêu thụ hàng hóa và cung cấp dịch vụ là giai đoạn kết thúc của chu kỳ kinh doanh, tạo ra nguồn thu để bù đắp chi phí và tạo lập lợi nhuận. Việc tính toán đúng doanh thu, chi phí và xác định chính xác kết quả kinh doanh là cơ sở đánh giá hiệu quả kinh tế và thực hiện nghĩa vụ đối với Nhà nước.

Đề tài khóa luận "Hoàn thiện công tác kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh tại Công ty Cổ phần đầu tư thương mại và vận tải biển Minh Phương" được sinh viên Phan Thanh Thu Phương (lớp QT1801K, Trường Đại học Dân lập Hải Phòng) thực hiện dưới sự hướng dẫn của ThS. Nguyễn Đức Kiên vào năm 2019, xuất phát từ yêu cầu thực tiễn hạch toán tại doanh nghiệp.

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài được xác định gồm 3 nhiệm vụ:

  1. Hệ thống hóa lý luận chung về kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh trong doanh nghiệp.
  2. Mô tả và phân tích thực trạng công tác kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh tại Công ty Cổ phần đầu tư thương mại và vận tải biển Minh Phương.
  3. Đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện tổ chức công tác kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh tại Công ty Cổ phần đầu tư thương mại và vận tải biển Minh Phương.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

  • Đối tượng nghiên cứu: Công tác kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh.
  • Không gian nghiên cứu: Công ty Cổ phần đầu tư thương mại và vận tải biển Minh Phương (Địa chỉ: Số 50 Lô 6, PG An Đồng, huyện An Dương, thành phố Hải Phòng; Mã số thuế: 0200878881; Đại diện pháp lý: Lương Văn Hiệu; lĩnh vực kinh doanh: vật liệu ngoại thất, hóa chất, vật liệu xây dựng).
  • Thời gian nghiên cứu: Số liệu và thực trạng hạch toán kế toán năm 2017.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng hệ thống cơ sở lý thuyết dựa trên các chuẩn mực kế toán và văn bản pháp lý hiện hành của Bộ Tài chính:

  • Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 14 (VAS 14) – "Doanh thu và Thu nhập khác".
  • Chế độ kế toán doanh nghiệp nhỏ và vừa ban hành theo Thông tư số 133/2016/TT-BTC ngày 26/08/2016 của Bộ Tài chính.

Các khái niệm, nguyên tắc và điều kiện hạch toán được xác lập cụ thể:

  • Doanh thu thuần: Được tính bằng doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ trừ các khoản giảm trừ doanh thu (chiết khấu thương mại, giảm giá hàng bán, hàng bán bị trả lại).
  • Điều kiện ghi nhận doanh thu bán hàng: Phải thỏa mãn đồng thời 5 điều kiện theo Chuẩn mực số 14: (a) Doanh nghiệp đã chuyển giao phần lớn rủi ro và lợi ích gắn liền với quyền sở hữu sản phẩm/hàng hóa cho người mua; (b) Doanh nghiệp không còn nắm giữ quyền quản lý hoặc kiểm soát hàng hóa; (c) Doanh thu được xác định tương đối chắc chắn; (d) Doanh nghiệp đã hoặc sẽ thu được lợi ích kinh tế; (e) Xác định được chi phí liên quan đến giao dịch.
  • Điều kiện ghi nhận doanh thu cung cấp dịch vụ: Thỏa mãn 4 điều kiện: (a) Doanh thu được xác định tương đối chắc chắn; (b) Có khả năng thu được lợi ích kinh tế; (c) Xác định được phần công việc đã hoàn thành vào ngày lập Bảng Cân đối kế toán; (d) Xác định được chi phí phát sinh và chi phí để hoàn thành giao dịch.
  • Doanh thu hoạt động tài chính: Tiền lãi, cổ tức, lợi nhuận được chia ghi nhận khi có khả năng thu được lợi ích kinh tế và doanh thu xác định tương đối chắc chắn.

Phương pháp nghiên cứu được tác giả sử dụng:

  • Phương pháp kế toán: Phương pháp chứng từ, tài khoản, tính giá và tổng hợp - cân đối kế toán.
  • Phương pháp thống kê và so sánh: Đánh giá, đối chiếu số liệu qua các kỳ kế toán.
  • Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Thu thập và phân tích các quy định pháp luật, chế độ kế toán, chứng từ và sổ kế toán thực tế tại doanh nghiệp.

Nguồn dữ liệu sử dụng: Hệ thống hóa đơn giá trị gia tăng (GTGT), phiếu thu, phiếu chi, giấy báo nợ, giấy báo có, sổ Nhật ký chung, sổ cái các tài khoản và báo cáo tài chính của Công ty Cổ phần đầu tư thương mại và vận tải biển Minh Phương năm 2017.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Lý luận chung về kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh trong các doanh nghiệp

Chương 1 hệ thống hóa toàn bộ khung lý thuyết về hạch toán kế toán theo Thông tư 133/2016/TT-BTC:

  • Kế toán doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ (TK 511): Sử dụng các tài khoản cấp 2 gồm TK 5111 (Doanh thu bán hàng hóa), TK 5112 (Doanh thu bán thành phẩm), TK 5113 (Doanh thu cung cấp dịch vụ), TK 5117 (Doanh thu kinh doanh bất động sản đầu tư), TK 5118 (Doanh thu khác). Các khoản giảm trừ theo dõi trên TK 521 (5211, 5212, 5213).
  • Kế toán giá vốn hàng bán (TK 632): Phân tích 4 phương pháp tính giá xuất kho (giá thực tế đích danh, bình quân gia quyền gồm bình quân cả kỳ dự trữ và bình quân sau mỗi lần nhập, nhập trước xuất trước - FIFO, phương pháp giá bán lẻ). Trình bày phương pháp hạch toán giá vốn theo hai phương pháp kế toán hàng tồn kho: kê khai thường xuyên và kiểm kê định kỳ.
  • Kế toán chi phí quản lý kinh doanh (TK 642): Bao gồm chi phí bán hàng (TK 6421) và chi phí quản lý doanh nghiệp (TK 6422).
  • Kế toán hoạt động tài chính và hoạt động khác: Doanh thu tài chính (TK 515), chi phí tài chính (TK 635), thu nhập khác (TK 711) và chi phí khác (TK 811).
  • Kế toán xác định kết quả kinh doanh: Sử dụng TK 911 (Xác định kết quả kinh doanh), TK 821 (Chi phí thuế thu nhập doanh nghiệp) và TK 421 (Lợi nhuận sau thuế chưa phân phối).
  • Các hình thức sổ kế toán theo Thông tư 133/2016/TT-BTC: Khóa luận trình bày quy trình và đặc điểm của 4 hình thức ghi sổ: Nhật ký chung, Nhật ký – Sổ cái, Chứng từ ghi sổ và Kế toán máy.

Chương 2: Thực trạng công tác kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh tại Công ty Cổ phần đầu tư thương mại và vận tải biển Minh Phương

Chương 2 mô tả chi tiết cơ cấu tổ chức và quy trình hạch toán thực tế tại doanh nghiệp:

  • Đặc điểm doanh nghiệp: Thành lập tháng 05/2009, kinh doanh vật liệu ngoại thất, hóa chất, vật liệu xây dựng.
  • Cơ cấu tổ chức quản lý: Gồm Hội đồng quản trị, Giám đốc và 4 phòng ban chức năng: Phòng Kinh doanh, Phòng Tổ chức hành chính, Phòng Kỹ thuật sản xuất, Phòng Tài chính kế toán.
  • Tổ chức bộ máy kế toán: Áp dụng mô hình kế toán tập trung tinh gọn, gồm 3 vị trí nhân sự: Kế toán trưởng, Kế toán viên và Thủ quỹ.
  • Chính sách kế toán áp dụng:
    • Chế độ kế toán: Thông tư 133/2016/TT-BTC.
    • Niên độ kế toán: Từ ngày 01/01 đến 31/12 Dương lịch.
    • Phương pháp tính thuế GTGT: Phương pháp khấu trừ.
    • Phương pháp khấu hao tài sản cố định: Phương pháp đường thẳng.
    • Phương pháp tính giá xuất kho: Phương pháp bình quân liên hoàn (bình quân sau mỗi lần nhập).
    • Phương pháp hạch toán hàng tồn kho: Phương pháp kê khai thường xuyên.
    • Đơn vị tiền tệ: Đồng Việt Nam (VND).
    • Hình thức kế toán: Nhật ký chung.
  • Quy trình hạch toán thực tế: Minh họa bằng nghiệp vụ phát sinh ngày 03/12/2017: Xuất bán cho Công ty TNHH Xây dựng Thống Nhất 5.500 kg Thép Pomina phi 6 và 4.000 kg Thép Pomina phi 8 chưa thanh toán theo Hóa đơn GTGT số 0000033. Kế toán sử dụng chứng từ gốc để ghi sổ Nhật ký chung, sổ cái TK 511, TK 632 và các sổ chi tiết liên quan.

Chương 3: Một số kiến nghị nhằm hoàn thiện công tác kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh tại Công ty Cổ phần đầu tư thương mại và vận tải biển Minh Phương

Dựa trên thực trạng khảo sát, tác giả đưa ra các đánh giá và 3 nhóm kiến nghị cụ thể:

  • Kiến nghị 1 (Áp dụng chính sách chiết khấu thương mại): Xây dựng và hạch toán rõ ràng các khoản chiết khấu thương mại cho khách hàng mua vật liệu xây dựng với khối lượng lớn nhằm khuyến khích tiêu thụ và phản ánh đúng doanh thu thuần.
  • Kiến nghị 2 (Theo dõi chi tiết doanh thu): Mở sổ chi tiết theo dõi doanh thu theo từng mặt hàng (thép, hóa chất, vật liệu ngoại thất) và từng đối tượng khách hàng để phục vụ yêu cầu quản trị nội bộ.
  • Kiến nghị 3 (Ứng dụng phần mềm kế toán): Chuyển đổi từ hạch toán thủ công/bán thủ công sang áp dụng phần mềm kế toán chuyên dụng nhằm tự động hóa quy trình nhập liệu, lên sổ và lập báo cáo tài chính, giảm thiểu sai sót.
  • Điều kiện thực hiện: Phân tích các điều kiện từ phía cơ quan quản lý Nhà nước (hoàn thiện văn bản pháp lý) và phía nội bộ doanh nghiệp (đào tạo nhân sự, đầu tư trang thiết bị công nghệ thông tin).

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã tổng hợp các quy định lý luận theo Thông tư 133/2016/TT-BTC và đối chiếu trực tiếp với thực tiễn tại doanh nghiệp. Dưới đây là bảng tổng hợp các chính sách kế toán đang vận hành tại Công ty Cổ phần đầu tư thương mại và vận tải biển Minh Phương:

Tiêu chí kế toán Chính sách áp dụng tại Công ty Minh Phương
Chế độ kế toán Thông tư 133/2016/TT-BTC ngày 26/08/2016
Hình thức sổ kế toán Nhật ký chung
Phương pháp hạch toán hàng tồn kho Kê khai thường xuyên
Phương pháp tính giá xuất kho Bình quân liên hoàn (bình quân sau mỗi lần nhập)
Phương pháp tính thuế GTGT Phương pháp khấu trừ
Phương pháp khấu hao TSCĐ Phương pháp đường thẳng
Kỳ kế toán / Niên độ Năm Dương lịch (01/01 đến 31/12)
Mô hình bộ máy kế toán Mô hình tập trung (Kế toán trưởng, Kế toán viên, Thủ quỹ)

Đóng góp của khóa luận:

  • Phản ánh trung thực quy trình luân chuyển chứng từ và hạch toán các tài khoản TK 511, 632, 642, 911 tại một doanh nghiệp thương mại vật liệu xây dựng.
  • Chỉ ra các điểm cần hoàn thiện trong công tác kế toán tại đơn vị, gồm việc thiếu chính sách chiết khấu thương mại rõ ràng, việc theo dõi chi tiết doanh thu chưa tối ưu và việc chưa ứng dụng phần mềm kế toán tự động.
  • Đưa ra 3 giải pháp hoàn thiện có tính khả thi đối với mô hình doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của nghiên cứu:

  • Dữ liệu khảo sát và chứng từ minh họa tập trung chủ yếu vào số liệu năm 2017 tại một doanh nghiệp cụ thể trên địa bàn thành phố Hải Phòng.
  • Khóa luận mới khảo sát ở phạm vi kế toán tài chính phục vụ lập báo cáo theo Thông tư 133/2016/TT-BTC, chưa đi sâu vào hệ thống kế toán quản trị chi phí và phân tích điểm hòa vốn cho từng nhóm sản phẩm.

Hướng nghiên cứu tiếp:

  • Mở rộng phân tích số liệu tài chính qua nhiều năm liên tiếp để đánh giá xu hướng biến động của doanh thu và tỷ suất lợi nhuận.
  • Nghiên cứu thiết kế hệ thống báo cáo kế toán quản trị chi tiết phục vụ việc ra quyết định định giá bán và kiểm soát chi phí vận tải, bốc xếp trong ngành vật liệu xây dựng.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu tham khảo hữu ích cho:

  • Sinh viên chuyên ngành Kế toán, Kiểm toán và Tài chính doanh nghiệp đang thực hiện khóa luận tốt nghiệp về mảng đề tài doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh.
  • Giảng viên và người nghiên cứu cần tài liệu tham khảo về mô hình kế toán áp dụng Thông tư 133/2016/TT-BTC trong doanh nghiệp thương mại - dịch vụ quy mô vừa và nhỏ.
  • Kế toán viên tại các doanh nghiệp kinh doanh vật liệu xây dựng tham khảo về cách thức tổ chức luân chuyển chứng từ và ghi sổ theo hình thức Nhật ký chung.

Nội dung có giá trị tham khảo nổi bật bao gồm hệ thống sơ đồ hạch toán tổng hợp tài khoản (TK 511, 632, 642, 515, 635, 711, 811, 911) và mẫu luân chuyển chứng từ bán hàng thực tế.

Câu hỏi thường gặp

Khóa luận căn cứ vào chế độ kế toán và chuẩn mực nào?

Khóa luận căn cứ vào Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 14 (VAS 14) "Doanh thu và Thu nhập khác" và Chế độ kế toán doanh nghiệp nhỏ và vừa ban hành theo Thông tư số 133/2016/TT-BTC ngày 26/08/2016 của Bộ Tài chính.

Công ty Minh Phương áp dụng phương pháp tính giá xuất kho và hạch toán hàng tồn kho nào?

Doanh nghiệp áp dụng phương pháp tính giá xuất kho bình quân liên hoàn và phương pháp hạch toán hàng tồn kho kê khai thường xuyên.

Bộ máy kế toán tại Công ty Minh Phương gồm những vị trí nào?

Bộ máy kế toán của công ty được tổ chức theo hình thức tập trung gọn nhẹ, bao gồm 3 vị trí: Kế toán trưởng, Kế toán viên và Thủ quỹ.

Tác giả đưa ra các kiến nghị cụ thể nào trong Chương 3?

Tác giả đưa ra 3 kiến nghị chính: (1) Áp dụng chính sách chiết khấu thương mại cho khách hàng mua số lượng lớn; (2) Tổ chức theo dõi chi tiết doanh thu theo mặt hàng và khách hàng; (3) Ứng dụng phần mềm kế toán vào công tác xử lý số liệu.

Nghiệp vụ bán hàng thực tế được minh họa trong khóa luận là gì?

Nghiệp vụ ngày 03/12/2017 bán cho Công ty TNHH Xây dựng Thống Nhất 5.500 kg Thép Pomina phi 6 và 4.000 kg Thép Pomina phi 8 chưa thanh toán theo Hóa đơn GTGT số 0000033.

Kết luận

Khóa luận của tác giả Phan Thanh Thu Phương đã hệ thống hóa đầy đủ cơ sở lý luận về kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh theo Thông tư 133/2016/TT-BTC. Công trình đã phản ánh sát thực tế quy trình hạch toán tại Công ty Cổ phần đầu tư thương mại và vận tải biển Minh Phương trong năm tài chính 2017. Các giải pháp đề xuất tại Chương 3 tập trung vào chính sách chiết khấu, theo dõi chi tiết doanh thu và cơ giới hóa kế toán, mang lại giá trị tham khảo thực tế cho công tác quản lý tài chính tại doanh nghiệp vừa và nhỏ.