CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KÉ TOÁN CHI PHÍ SẢN XUẤT VÀ TÍNH GIÁ THÀNH SẢN PHẨM TRONG DOANH NGHIỆP XÂY LẮP 1. MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ KẾ TOÁN CHI PHÍ SẢN XUẤT VÀ TÍNH GIÁ THÀNH SẢN PHẨM TRONG DOANH NGHIỆP XÂY LẮP 1. Đặc điểm của hoạt động xây lắp có ảnh hưởng đến kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm. Đặc điểm của ngành xây dựng cơ bản Xây dựng cơ bản là ngành sản xuất vật chất độc lập, quan trọng mang tính chất công nghiệp tạo cơ sỏ vật chất kỹ thuật cho nền kinh tế quốc dân, nó tác động mạnh mẽ đến các ngành chủ đạo khác như: công nghiệp, nông nghiệp, thương nghiệp và dịch vụ, kết quả là nó có ảnh hưởng tới cả nền kinh tế một cách rõ rệt.
Cũng như mọi ngành sản xuất vật chất khác, hoạt động sản xuất kinh doanh trong ngành xây dựng cơ bản thực chất là biến đổi đối tượng lao động thành sản phẩm, song sản phẩm và quá trình tạo ra sản phẩm này lại có những nét đặc thù riêng chi phối nhiều đến công tác kế toán , đặc biệt là công tác kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm, đó là: - Hoạt động xây lắp được tiến hành ngoài trời nên chịu ảnh hưởng nhiều của yếu tố tự nhiên: nắng, mưa, bão, lụt…Đôi khi ảnh hưởng đến chất lượng và khối lượng thi công công trình. - Thời gian thi công dài nên vốn đầu tư dễ bị ứ đọng, dễ gặp rủi ro khi có sự biến động của giá cả làm ảnh hưởng đến dự toán và lợi nhuận của doanh nghiệp. - Việc thi công các công trình, hạng mục công trình thường tổ chức phân tán không cùng một địa điểm gây nhiều khó khăn cho công tác quản lý. Do vậy mà hiện nay các doanh nghiệp thường tổ chức sản xuất theo phương thức khoán gọn công trình, hạng mục công trình trực tiếp cho chính các đơn vị nội bộ doanh nghiệp.
Đặc điểm của sản phẩm xây lắp Thực tế hoạt động xây lắp thường được tiến hành qua hình thức đấu thầu xây dựng. Sản phẩm xây lắp là những công trình, vật kiến trúc có quy mô lớn, kế cấu phức tạp, mang tính chất đơn chiếc, thời gian xây dựng để hoàn thành sản phẩm có giá trị sử 3 dụng thường lâu dài, nó phụ thuộc vào quy mô, tính chất phức tạp về mặt kỹ thuật của mỗi công trình. Quá trình thi công chia thành nhiều giai đoạn, mỗi giai đoạn lại gồm nhiều bước công việc khác nhau, do đó sản phẩm xây lắp nhất thiết phải được thiết kế và lập dự toán riêng nhằm theo dõi thi công và quản lý chi phí một cách chặt chẽ. Sản phẩm xây lắp cố định tại nơi sản xuất, còn các điều kiện cần thiết cho sản xuất như các loại xe máy, thiết bị, nhân công.phải di chuyển theo địa điểm đặt công trình.
Mặt khác, việc xây dựng còn chịu tác động của địa chất công trình và điều kiện thời tiết, khí hậu của địa phương .Cho nên công tác quản lý và sử dụng tài sản, vật tư cho công trình rất phức tạp, đòi hỏi phải có mức giá cho từng loại công tác xây lắp cho từng vùng Hơn nữa, phương thức tiêu thụ sản phẩm xây lắp rất đặc biệt, sản phẩm hoàn thành không qua nhập kho mà được bàn giao ngay giữa các bên đại diện mua và bán theo giá dự toán hoặc giá cả thỏa thuận với chủ đầu tư từ khi ký kết hợp đồng. Nếu quản lý tốt doanh nghiệp có thể tiết kiệm được chi phí và làm tăng lợi nhận. Các đặc điểm trên đây của ngành xây dựng cơ bản cũng như của sản phẩm xây lắp có ảnh hưởng không nhỏ tới công tác tập hợp chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm. Các doanh nghiệp cần chú ý tới các đặc điểm trên để thực hiện tốt công tác này đảm bảo phản ánh trung thực, hợp lý những chi phí đã chi ra, tính đúng, tính đủ chi phí vào giá thành sản phẩm, góp phần cung cấp thông tin kịp thời cho các đối tượng quan tâm và giúp nhà quản trị ra được quyết định đúng đắn.
Yêu cầu quản lý chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm Tiết kiệm hạ giá thành chi phí sản phẩm là một trong những nhiệm vụ kinh tế chiến lược. Thực hiện tốt nhiệm vụ này đòi hỏi phải tăng cường công tác quản lý kinh tế, công tác quản lý chiến lược mà trước hết là quản lý chi phí sản xuất và chi phí phí giá thành sản phẩm. Chi phí sản xuất gắn liền với việc sử dụng lao động, vật tư, tiền vốn trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Quản lý chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm trong doanh nghiệp xây lắp.
là quản lý việc sử dụng lao động , vật tư, tiền vốn một cách hợp lý, tiết kiệm một cách triệt để để sản xuất ra một khối lương lớn hơn, chất lượng cao hơn, giá thành hạ thấp 4 hơn. Tăng cường chi phí sản xuất là yêu cầu mang tính chỉ đạo thường xuyên, xuyên suốt đòi hỏi các doanh nghiệp phải thực hiện bằng nhiều biện pháp đồng bộ nhất là trong cơ chế đổi mới thị trường như hiện nay. Với nguyên tắc và yêu cầu cơ bản đối với công tác quản lý chi phí là quản lý chặt chẽ các chi phí theo đúng mục đích đã sử dụng còn yêu cầu quản lý giá thành cần phải: - Kiểm tra tình hình thực hiện kế hoạch sản xuất ở từng bộ phận sản xuất trong doanh nghiệp. - Ghi chép phản ánh đầy đủ, chính xác, kịp thời chi phí phát sinh trong quá trình sản xuất và tiêu thụ, chỉ ra được những tiết kiệm hay lãng phí trong khâu nào của sản xuất - Tính toán chính xác, kịp thời, đầy đủ giá thành, giá thành đơn vị.
- Xác định kết quả hoạch toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm trong toàn doanh nghiệp 1. Vai trò và nhiệm vụ của kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm trong doanh nghiệp xây lắp 1. Vai trò Tổ chức kế toán chi phí sản xuất chính xác, hợp lý và tính đúng, tính đủ giá thành công trình xây lắp có ý nghĩa rất lớn trong công tác quản lý chi phí, giá thành xây dựng, trong việc kiểm tra tính hợp pháp hợp lệ của chi phí phát sinh ở doanh nghiệp nói chung và ở các tổ đội xây dựng nói riêng. Với chức năng là ghi chép, tính toán, phản ánh và giám đốc thường xuyên liên tục sự biến động của vật tư, tài sản, tiền vốn, kế toán sử dụng thước đo hiện vật và thước đo giá trị để quản lý chi phí.
Thông qua số liệu do kế toán tập hợp chi phí, tính giá thành, người quản lý doanh nghiệp biết được chi phí và giá thành thực tế của từng công trình, hạng mục công trình của quá trình sản xuất kinh doanh. Qua đó, nhà quản trị có thể phân tích tình hình thực hiện kế hoạch sản phẩm, tình hình sử dụng lao động, vật tư, vốn là tiết kiệm hay lãng phí để từ đó có biện pháp hạ giá thành, đưa ra những quyết định phù hợp với hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Hạ giá thành sản phẩm mà vẫn đảm bảo chất lượng là điều kiện quan trọng để doanh nghiệp kinh doanh trên thị trường. 5 Việc phân tích đúng đắn kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh chỉ có thể dựa trên giá thành sản phẩm chính xác.
Về phần giá thành thì giá thành lại chịu ảnh hưởng của kết quả tổng hợp chi phí sản xuất xây lắp. Do vậy, tổ chức tốt công tác kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm xây lắp để xác định nội dung, phạm vi chi phí cấu thành trong giá thành cũng như lượng giá trị các yếu tố chi phí đã dịch chuyển vào sản phẩm hoàn thành là yêu cầu rất cần thiết đối với các doanh nghiệp nói chung và doanh nghiệp xây lắp nói riêng Tính đúng, tính đủ giá thành sản phẩm là tiền đề để xác định kết quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, tránh tình trạng lãi giả, lỗ thật như một số năm trước đây. Khi nền kinh tế đang trong thời kế hoạch hoá tập trung, các doanh nghiệp hoạt động theo chỉ tiêu pháp lệnh, vật tư, tiền vốn do cấp trên cấp, giá thành là giá thành kế hoạch định sẵn. Vì vậy, công tác kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm chỉ mang tính hình thức.
Chuyển sang nền kinh tế thị trường, các doanh nghiệp được chủ động hoạt động sản xuất kinh doanh theo phương hướng riêng và phải tự chịu trách nhiệm về kết quả kinh doanh của mình. Để có thể cạnh tranh được trên thị trường, công tác kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm xây lắp còn phải thực hiện đúng theo những quy luật khách quan.Như vậy, kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm xây lắp là phần không thể thiếu được đối với các doanh nghiệp xây lắp khi thực hiện chế độ kế toán, hơn nữa là nó có ý nghĩa to lớn và chi phối chất lượng công tác kế toán trong toàn doanh nghiệp. Nhiệm vụ - Tính toán chính xác, kịp thời mọi công tác xây lắp, các lao vụ hoàn thành của doanh nghiệp. - Kiểm tra tình hình thực hiện kế hoạch giá thành theo từng công trình, hạng mục công trình, từng sản phẩm và từng lao vụ, vạch ra các chức năng, biện pháp hạ tổng giá thành một cách hợp lý, có hiệu quả.
- Xác định đúng đắn công tác xây lắp đã hoàn thành làm cơ sở để bàn giao và thanh toán giá trị khối lượng công việc đó. Định kỳ kiểm tra và đánh giá giá thành thi công dở dang theo nguyên tắc đã định. 6 - Đánh giá đúng đắn kết quả sản xuất kinh doanh ở từng công trình, biện pháp thi công của tổ, đội trong từng thời kỳ nhất định, kịp thời lập báo cáo về chi phí sản xuất và tính tổng công tác xây lắp. - Kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm xây lắp là vấn đề trọng tâm của kế toán xây lắp.
Tập hợp chi phí sản xuất giúp doanh nghiệp nắm bắt được tình hình thực hiện các định mức về chi phí vật tư, nhân công, máy thi công để từ đó xác định được mức tiết kiệm hay lãng phí chi phí sản xuất, đưa ra biện pháp quản lý có hiệu quả. Việc tính giá thành sản phẩm xây lắp thể hiện toàn bộ chất lượng sản xuất kinh doanh và quản lý kinh tế tài chính của doanh nghiệp.