CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN BÁN HÀNG VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ KINH DOANH TRONG DOANH NGHIỆP 1.Lý luận chung về kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh trong doanh nghiệp 1.Bán hàng và xác định kết quả kinh doanh *Bán hàng Bán hàng là khâu cuối cùng của quá trình hoạt động kinh doanh trong các doanh nghiệp thương mại. Đây là quá trình chuyển giao quyền sở hữu hàng hoá cho người mua và doanh nghiệp thu tiền về hoặc được quyền thu tiền về. Quá trình bán hàng ở các doanh nghiệp nói chung và doanh nghiệp thương mại nói riêng có những đặc điểm chính sau đây: + Có sự trao đổi thoả thuận giữa người mua và người bán, người bán đồng ý bán, người mua đồng ý mua, họ trả tiền hoặc chấp nhận trả tiền. + Có sự thay đổi về quyền sở hữu hàng hoá: người bán mất quyền sở hữu, người mua có quyền sở hữu về hàng hoá đã mua bán.
Trong quá trình tiêu thụ hàng hoá, các doanh nghiệp cung cấp cho khách hàng một khối lượng hàng hoá và nhận lại của khách hàng một khoản gọi là doanh thu bán. Nhờ có hoạt động bán hàng, hàng hóa sẽ được đưa đến tay người tiêu dùng và thỏa mãn nhu cầu của người tiêu dùng về số lượng cơ cấu và chất lượng hàng hóa, việc tiêu thụ hàng hóa góp cân đối giữa sản xuất và tiêu dùng. *Xác định kết quả bán hàng Xác định kết quả bán hàng là việc so sánh giữa chi phí kinh doanh đã bỏ ra và thu nhập kinh doanh đã thu về trong kỳ. Nếu thu nhập lớn hơn chi phí thì kết quả bán hàng là lãi, thu nhập nhỏ hơn chi phí thì kết quả bán hàng là lỗ.
Việc xác định kết quả bán hàng thường được tiến hành vào cuối kỳ kinh doanh thường là cuối tháng, cuối quý, cuối năm, tuỳ thuộc vào từng đặc điểm kinh doanh và yêu cầu quản lý của từng doanh nghiệp. *Mối quan hệ giữa bán hàng và xác định kết quả bán hàng Bán hàng là khâu cuối cùng trong quá trình kinh doanh của doanh nghiệp còn xác định kết quả kinh doanh là căn cứ quan trọng để đơn vị quyết định tiêu thụ hàng hoá nữa hay không. Do đó có thể nói giữa bán hàng và xác định kết quả kinh doanh có mối quan 3 hệ mật thiết. Kết quả bán hàng là mục đích cuối cùng của doanh nghiệp còn bán hàng là phương tiện trực tiếp để đạt được mục đích đó.Yêu cầu bán hàng và xác định kết quả kinh doanh Việc quản lý hàng hóa trong doanh nghiệp ở tất cả các khâu như thu mua, bảo quản, dự trữ…có ý nghĩa rất quan trọng trong việc hạ thấp giá thành nhập kho của hàng hóa.
Để tổ chức tốt công tác quản lý hàng hóa đòi hỏi các doanh nghiệp phải đáp ứng những yêu cầu sau: Quản lý về mặt số lượng Quản lý về mặt chất lượng Xuất phát từ ý nghĩa của quá trình bán hàng và xác định kết quả bán hàng mà việc quản lý quá trình này cần bám sát các yêu cầu cơ bản sau: Nắm bắt và theo dõi chặt chẽ từng phương thức bán hàng, từng phương thức thanh toán, từng loại hàng hóa tiêu thụ và từng khách hàng, để đảm bảo thu hồi nhanh chóng tiền vốn. Tính và xác định đúng đắn kết quả của từng loại hoạt động và thực hiện nghiêm túc cơ chế phân phối lợi nhuận. Cung cấp những thông tin kinh tế cần thiết cho các bộ phận liên quan đồng thời định kỳ có tiến hành phân tích kinh tế đối với hoạt động bán hàng và xác định kết quả Thực hiện tốt quá trình bán hàng sẽ đảm bảo thu hồi nhanh chóng tiền vốn, tăng vòng quay của vốn lưu động đảm bảo thu hồi nhanh chóng tiền vốn, tăng vòng quay của vốn lưu động đảm bảo cho quá trình sản xuất kinh doanh là mục tiêu hàng đầu của các Doanh nghiệp.Nhiệm vụ bán hàng và xác định kết quả kinh doanh * Nhiệm vụ của kế toán bán hàng Kế toán bán hàng có trách nhiệm rất lớn trong công tác bán hàng của doanh nghiệp. Kế toán phải thường xuyên theo dõi doanh thu, lợi nhuận… của từng mặt hàng hoặc từng nhóm mặt hàng.
Để đáp ứng yêu cầu của quản lý, kế toán bán hàng phải thực hiện tốt các nhiệm vụ sau: Phải tổ chức theo dõi phản ánh chính xác, đầy đủ và kịp thời tình hình bán hàng, đồng thời giám sát chặt chẽ sự biến động của từng loại hàng hoá trên cả hai mặt giá trị hiện vật. Kế toán ghi chép doanh thu bán hàng theo từng nhóm, từng đơn vị trực thuộc (cửa hàng hay quầy hàng). 4 Tính toán xác định đúng số thuế GTGT đầu ra Tính toán giá mua thực tế của hàng hoá tiêu thụ nhằm định ra giá bán phù hợp Kiểm tra tình hình thu tiền bán hàng và quản lý tiền bán hàng, với hàng hoá bán chịu cần mở số chi tiết cho từng khách hàng, theo dõi sát sao việc thanh toán công nợ của từng khách hàng, tránh tình trạng bị đơn vị kinh tế khác chiếm dụng vốn. Theo dõi phản ánh và giám sát chặt chẽ quá trình tiêu thụ, ghi chép kịp thời, đầy đủ các khoản chi phí phát sinh trong quá trính bán hàng để xác định chính xác kết quả kinh doanh.
Cung cấp kịp thời thông tin kinh tế cần thiết về tình hình bán hàng cho các bộ phận liên quan. Định kỳ kế toán tiến hành phân tích kinh tế đối với cá hoạt động tiêu thụ. Thực hiện đúng chế độ phân phối lợi nhuận theo chế độ tài chính hiện hành. * Nhiệm vụ của kế toán xác định kết quả Xác định kết quả từng hoạt động trong doanh nghiệp, phản ánh và kiểm tra, giám sát tình hình phân phối kết quả kinh doanh đôn đốc, kiểm tra tình hình thực hiện nghĩa vụ với ngân sách nhà nước.Chuẩn mực kế toán về kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh trong doanh nghiệp VAS 14 - Doanh thu và thu nhập khác Chuẩn mực được ban hành và công bố theo quyết định số 149/2001/QĐBTC ngày 31/12/2001 của bộ trưởng Bộ tài chính “ Doanh thu là tổng các giá trị lợi ích kinh tế doanh nghiệp thu được trong kỳ kế toán, phát sinh từ hoạt động sản xuất kinh doanh thông thường của doanh nghiệp, góp phần làm tăng vốn chủ sở hữu”.
Như vậy doanh thu chỉ bao gồm tổng giá trị của các lợi ích kinh tế doanh nghiệp đã thu được và sẽ thu được. Các khoản thu hộ bên thứ ba không phải là nguồn lợi ích kinh tế, không làm tăng vốn chủ sở hữu của doanh nghiệp sẽ không được coi là doanh thu. Các khoản góp vốn của cổ đông hoặc chủ sở hữu làm tăng vốn của chủ sở hữu nhưng không là doanh thu. Chuẩn mực nhấn mạnh hoạt động nào là hoạt động tạo ra lợi ích kinh tế mà doanh nghiệp đã thu hoặc sẽ thu và phân biệt những hoạt động không tạo ra lợi ích kinh tế hoặc có tạo ra nhưng không phải là hoạt động chính của doanh nghiệp.
Khi hạch toán doanh thu cần lưu ý các quy định sau: 5 Theo chuẩn mực Kế toán Việt Nam số 14 Doanh thu bán hàng được ghi nhận khi đồng thời thoả mãn năm điều kiện sau: + Doanh nghiệp đã chuyển giao phần lớn rủi ro và lợi ích gắn liền với quyền sở hữu sản phẩm hoặc hàng hóa cho người mua. + Doanh nghiệp không còn nắm giữ quyền quản lý hàng hóa như người sở hữu hàng hóa hoặc quyền kiểm soát hàng hóa. + Doanh thu được xác định tương đối chắc chắn. + Doanh nghiệp đã thu được hoặc sẽ thu được lợi ích kinh tế từ giao dịch bán hàng.
+ Xác định được chi phí liên quan đến giao dịch bán hàng. Doanh thu và chi phí liên quan đến cùng một giao dịch phải được ghi nhận đồng thời theo nguyên tắc phù hợp và theo năm tài chính. Trường hợp hàng hóa hoặc dịch vụ trao đổi lấy hàng hóa hoặc hoặc dịch vụ tương tự về bản chất thì không được ghi nhận là doanh thu. Doanh thu phải được theo dõi riêng biệt theo từng loại, từng thứ…phục vụ cho yêu cầu quản lý.
Phải hạch toán riêng biệt các khoản giảm trừ doanh thu để xác định doanh thu thuần. Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ của doanh nghiệp được thực hiện theo nguyên tắc sau: Đối với hàng hóa, dịch vụ thuộc đối tượng chịu thuế GTGT theo phương pháp khấu trừ thì doanh thu là giá bán chưa có thuế GTGT. Đối với hàng hóa, dịch vụ không thuộc diện chịu thế GTGT, hoặc chịu thuế GTGT theo phương pháp trực tiếp thì doanh thu là tổng giá thanh toán. Doanh thu nhận bán hàng đại lý, ký gửi đúng giá của chủ hàng quy định là số tiền hoa hồng được hưởng.
Trường hợp bán hàng trả chậm, trả góp thì doanh thu bán hàng là giá bán trả ngay. Tiền lãi do khách hàng trả chậm được hạch toán vào doanh thu hoạt động tài chính. Những hàng hóa được xác định là đã tiêu thụ nhưng vì lý do nào đó bị trả lại người mua từ chối thanh toán hoặc yêu cầu giảm giá… và được doanh nghiệp chấp nhận thì phải được theo dõi riêng biệt. 6 Trường hợp nhận trước tiền cho thuê tài sản trong nhiều kỳ hạch toán thì doanh thu được ghi nhận trong kỳ xác định trên cơ sở lấy tổng số tiền thu được chia cho số kỳ cho thuê tài sản.Phương thức bán hàng, phương thức thanh toán 1.Phương thức bán hàng Đặc điểm cơ bản của hoạt động sản xuất kinh doanh thương mại, dịch vụ là thực hiện việc lưu thông hàng hoá, dịch vụ đáp ứng nhu cầu ngày càng cao trong tiêu dùng xã hội.
Đặc biệt với nền kinh tế thị trường hiện nay trong môi trường cạnh tranh buộc các doanh nghiệp phải vận dụng linh hoạt, sáng tạo các hình thức, phương thức tiêu thụ hàng hoá khác nhau để đạt mục đích bán được nhiều hàng hoá nhất và tối đa hoá lợi nhuận. Hoạt động bán hàng trong doanh nghiệp Thương mại bao gồm các phương thức sau: Phương thức bán trực tiếp Phương thức bán lẻ Phương thức gửi bán Phương thức bán hàng trả góp 1.Phương thức bán trực tiếp Là phương thức giao hàng cho người mua ngay tại kho của doanh nghiệp thương mại hoặc trực tiếp chuyển hàng cho khách hàng ngay sau khi hàng hóa mới mua về chưa nhập kho (không qua kho) của doanh nghiệp Thương mại.