PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Thuế“là nguồn thu chủ yếu của ngân sách nhà nước,”thuế là một công cụ quan trọng trong chính sách tài chính tiền tệ, thuế được nhà nước sử dụng để thực hiện vai trò quản lý vĩ mô kinh tế xã hội. Đây“là công cụ”tinh tế và nhạy cảm, liên quan đến lợi ích của các chủ thể kinh tế - xã hội, tác động sâu rộng đến hầu hết các mặt của nền kinh tế. Nhà nước sử dụng thuế như một công cụ để tác động vào nền kinh tế, do vậy công tác quản lý thuế giữ“vai trò”rất quan trọng trong việc”thúc đẩy kinh tế phát triển, ổn định chính trị và đảm bảo thực hiện công bằng xã hội.
Để làm được điều này, ngoài việc phải xây dựng một chính sách thuế hợp lý, công bằng và tổ chức thực hiện tốt, Nhà nước còn cần sử dụng chức năng thanh tra của mình thông qua hệ thống tổ chức của ngành Thuế để tiến hành xem xét một khách quan hoạt động thực tế của người nộp thuế nhằm thực hiện tốt vai trò quản lý Nhà nước trên lĩnh vực thuế. Thanh tra thuế là hoạt động giám sát của cơ quan Thuế đối với các hoạt động, giao dịch liên quan đến phát sinh nghĩa vụ thuế và tình hình thực hiện thủ tục hành chính thuế, chấp hành nghĩa vụ nộp thuế của người nộp thuế, nhằm bảo đảm pháp luật thuế được thực thi nghiêm chỉnh trong đời sống kinh tế xã hội. Thanh tra thuế là một trong các chức năng cơ bản của cơ quan quản lý thuế nhằm phát hiện, ngăn ngừa và xử lý kịp thời các hành vi phạm pháp luật thuế của người nộp thuế, bảo đảm tính khách quan, công bằng trong thực thi pháp luật thuế; đồng thời giúp cho người nộp thuế ý thức rằng có một hệ thống giám sát hiệu quả tồn tại, từ đó thúc đẩy họ nâng cao ý thức tự giác tuân thủ pháp luật thuế. Trong những năm qua, hiện tượng các doanh nghiệp tìm cách gian lận thuế, trốn thuế là khá phổ biến gây thất thu thuế, ảnh hưởng tới nguồn thu ngân sách của nhà nước.
Trên địa bàn tỉnh Cao Bằng cũng đã và đang phát sinh tình trạng một số doanh nghiệp lợi dụng kẽ hở của chính sách, pháp luật thuế như về ưu đãi miễn, giảm thuế thu nhập doanh nghiệp tại địa bàn kinh tế xã hội đặc biệt khó khăn để gian lận thuế, trốn thuế thu nhập doanh nghiệp; kẽ hở trong quy định thành lập doanh nghiệp để mua, bán sử dụng bất hợp pháp hóa đơn GTGT…; Đối với lĩnh 2 xây dựng cơ bản, tình trạng doanh nghiệp xây dựng cơ bản có hiện tượng trốn thuế, gian lận thuế, chiếm dụng tiền thuế dưới các hình thức như: Các công trình, hạng mục công trình đã hoàn thành bàn giao nhưng không xuất hóa đơn, không khai doanh thu và thuế GTGT đầu ra; không khai thuế khoản doanh thu xây dựng nhà hộ gia đình người dân, khai tăng chi phí như: tăng chi phí vật tư, nhiên liệu, tăng chi phí nhân công,…; Đối với hoạt động khai thác khoáng sản không khai, nộp thuế tài nguyên theo đúng sản lượng khai thác thực tế,.Thực hiện chức năng, nhiệm vụ quản lý thuế trên địa bàn, thời gian qua hoạt động thanh tra thuế đã được Cục Thuế tỉnh Cao Bằng quan tâm thực hiện, qua thanh tra đã kịp thời phát hiện các hành vi vi phạm pháp luật về thuế của người nộp thuế (NNT), tiến hành xử lý truy thuế, tiền chậm nộp tiền thuế và xử phạt vi phạm hành chính về thuế góp phần tích cực trong việc chống thất thu ngân sách nhà nước (NSNN). Tuy nhiên hoạt động thanh tra thuế cũng còn hạn chế nhất định, đó là số cuộc thanh tra hàng năm thực hiện được chưa cao, thời gian mỗi cuộc thanh tra còn dài, số tiền thuế truy thu, tiền chận nộp tiền thuế và tiền phạt chưa được nộp đầy đủ kịp thời vào NSNN, nguyên nhân do nội dung các cuộc thanh tra thường trải rộng bao gồm nhiều sắc thuế, kỳ thanh tra còn dài bao gồm nhiều năm, việc khai thác tài liệu, phân tích xác định nội dung có rủi ro cao về thuế để đề xuất nội dung thanh tra chưa được trú trọng, thậm chí có cuộc chưa được thực hiện; trình độ nghiệp vụ, kỹ năng thanh tra thuế ở một số cán bộ còn nhiều hạn chế,… Để khắc phục tình trạng này, đòi ngành thuế cần tăng cường hoạt động thanh tra các doanh nghiệp; mặt khác, phải đổi mới nội dung và phương thức thanh tra để vừa đảm bảo tăng cường hiệu quả hoạt động thanh tra của cơ quan thuế, vừa tạo thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp, góp phần tạo môi trường kinh doanh công bằng, lành mạnh. Do đó, đòi hỏi cần phải đổi mới và hoàn thiện hơn nữa hoạt động thanh tra thuế. Chính vì vậy, việc nghiên cứu đề tài: “Hoàn thiện hoạt động thanh tra thuế tại Cục Thuế tỉnh Cao Bằng” là cần thiết có ý nghĩa thiết thực trong tình hình thực tiễn hiện nay.
Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu 2.1 Mục tiêu nghiên cứu: 3 Đề xuất các giải pháp hoàn thiện hoạt động thanh tra thuế tại Cục Thuế tỉnh Cao Bằng. Nhiệm vụ nghiên cứu - Hệ thống hóa các vấn đề lý luận cơ bản về hoạt động thanh tra thuế đối với các doanh nghiệp; - Đánh giá thực trạng hoạt động thanh tra thuế tại Cục Thuế tỉnh Cao Bằng; - Đề xuất các giải pháp, hoàn thiện hoạt động thanh tra thuế tại Cục Thuế tỉnh Cao Bằng. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 3. Đối tượng nghiên cứu của luận văn Những vấn đề lý luận và thực tiễn của hoạt động thanh tra thuế tại Cục Thuế tỉnh Cao Bằng.
Phạm vi nghiên cứu của luận văn - Phạm vi về nội dung: Nghiên cứu về hoạt động Thanh tra Thuế đối với doanh nghiệp. - Phạm vi về không gian: Hoạt động Thanh tra Thuế tại Cục Thuế tỉnh Cao Bằng đối với các doanh nghiệp tại tỉnh Cao Bằng. - Phạm vi về thời gian: Giai đoạn từ năm 2014 đến năm 2018; kiến nghị giải pháp đến năm 2025. Phƣơng pháp nghiên cứu - Phương pháp tổng hợp: Phương pháp này trên cơ sở nghiên cứu các tài liệu, các báo cáo có liên quan, tổng hợp từ các giáo trình, các công trình nghiên cứu trước đó và các phương tiện truyền thông; - Phương pháp thống kê, phân tích: Thống kê những ưu điểm, những hạn chế trong hoạt động thanh tra thuế tại Cục Thuế tỉnh Cao Bằng, sau đó phân tích nguyên nhân của những hạn chế còn tồn tại.
Từ đó đưa ra các giải pháp hoàn thiện hoạt động thanh tra thuế tại Cục Thuế tỉnh Cao Bằng; - Phương pháp so sánh: Trên cơ sở những dữ liệu đã thu thập được tiến hành so sánh tình hình thực hiện hoạt động thanh tra thuế tại Cục Thuế qua các năm từ 4 2014 đến 2018 để làm rõ được những kết quả đã đạt được, những vấn đề còn hạn chế trong hoạt động thanh tra thuế tại Cục Thuế tỉnh Cao Bằng. Kết cấu của luận văn Ngoài phần mở đầu và kết luận, kết cấu của luận văn gồm 3 chương: Chương 1: Những vấn đề cơ bản về thanh tra thuế Chương 2: Thực trạng hoạt động thanh tra thuế đối với doanh nghiệp tại Cục Thuế tỉnh Cao Bằng Chương 3: Giải pháp hoàn thiện hoạt động thanh tra thuế tại Cục Thuế tỉnh Cao Bằng. 5 CHƢƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ THANH TRA THUẾ 1. Khái quát chung về thanh tra thuế 1.
Khái niệm Theo Luật Thanh tra năm 2010: “Thanh tra là việc xem xét, đánh giá, xử lý của cơ quan quản lý nhà nước đối với việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ của cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu sự quản lý theo thẩm quyền, trình tự, thủ tục được quy định trong Luật và các quy định khác của pháp luật”. Theo Giáo trình Quản lý thuế của Học viện Tài chính thì thanh tra thuế là “hoạt động kiểm tra của tổ chức chuyên trách làm công tác kiểm tra của cơ quan thuế đối với đối tượng thanh tra nhằm phát hiện, ngăn chặn và xử lý những hành vi trái pháp luật”. Hoạt động quản lý Nhà nước chính là sự tác động có định hướng của chủ thể quản lý (cơ quan thuế) tới các đối tượng quản lý (Người nộp thuế) nhằm đạt được mục tiêu động viên một phần thu nhập quốc dân vào NSNN. Do vậy, thanh tra thuế chính là một công đoạn và là một yếu tố cấu thành của hoạt động Lãnh đạo quản lý Nhà nước của cơ quan thuế.
Hoạt động quản lý của cơ quan thuế, bao gồm: từ việc xây dựng các mục tiêu kế hoạch trong giai đoạn nhất định đến việc tổ chức để thực hiện các mục tiêu kế hoạch đó và sau cùng là tiến hành kiểm tra, thanh tra thuế. Việc thực hiện thanh tra như thế nào để từ đó tác động ngược trở lại từ khâu xác định chủ trương kế hoạch có hợp lý hay không nhằm đảm bảo cho hoạt động của cơ quan thuế đạt được hiệu quả cao là vấn đề quan trọng. Thanh tra thuế là một trong bốn chức năng cơ bản của quản lý thuế theo mô hình chức năng. Bên cạnh việc tôn trọng kết quả tự tính, tự khai tự nộp thuế của người nộp thuế, cơ quan thuế thực hiện các biện pháp giám sát hiệu quả vừa đảm bảo phát hiện ngăn ngừa các hành vi vi phạm pháp luật thuế, vừa đảm bảo khuyến khích sự tuân thủ tự nguyện của người nộp thuế.
Thanh tra thuế là một biện pháp hữu hiệu nhằm phát hiện ngăn ngừa hành vi vi phạm pháp luật thuế, giúp người nộp thuế nhận thức được rằng luôn có một hệ 6 thống giám sát việc tuân thủ pháp luật thuế của họ. Thanh tra thuế là hoạt động giám sát của cơ quan thuế đối với các hoạt động, giao dịch liên quan đến phát sinh nghĩa vụ thuế và tình hình thực hiện thủ tục hành chính thuế, chấp hành nghĩa vụ nộp thuế của người nộp thuế, nhằm bảo đảm pháp luật thuế được thực thi nghiêm minh trong đời sống kinh tế - xã hội. Từ các quan niệm trên, có thể hiểu thanh tra thuế là hoạt động kiểm tra của cơ quan nhà nước có thẩm quyền đối với các cơ quan, tổ chức và cá nhân chịu sự quản lý trong việc thực hiện pháp luật về thuế nhằm kết luận đúng, sai, đánh giá ưu, khuyết điểm, góp phần hoàn thiện cơ chế quản lý thuế, phòng ngừa và xử lý các vi phạm pháp luật thuế.