CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VE CÔNG TÁC THAM DỰ THAU XÂY LAP TRONG HOAT DONG DAU TƯ XÂY DUNG 1. Tổng quan về đấu thầu 1. Khái niệm đấu thầu - Theo từ điển Tiếng Việt thông dụng (do NXB Đà Nẵng xuất bản năm 2014): “Đâu thầu là quá trình lựa chọn nhà thầu đáp ứng đủ yêu cầu để ký kết hợp đồng mua hàng hoặc giao làm công trình.” - Theo từ điền Tiếng Việt (do NXB Bách Khoa xuất bản năm 2013): “Dau thầu là cạnh tranh công khai, xem ai nhận làm bán với điều kiện tốt nhất thì được giao cho làm hoặc cho bán.” - Theo quy định tại Khoản 12 Điều 4 Luật Đầu thầu năm 2013: “ Đầu thầu là quá trình lựa chọn nhà thầu dé kí kết và thực hiện hợp đồng cung cấp dịch vụ tư vấn, dịch vụ phi tư vấn, mua sắm hàng hóa, xây lắp; lựa chon nhà dau tư dé kí kết và thực hiện hợp đồng dự án đầu tư theo hình thức đối tác công tư, dự án đầy tư có sử dụng đất trên cơ sở bảo đảm cạnh tranh, công băng, minh bạch và hiệu quả kinh tế. Mục tiêu, vai trờ của đấu thầu a.
Đối với các chủ thể tham gia trực tiếp vào quá trình đấu thầu Có ba chủ thé tham gia trực tiếp vào hoạt động dau thầu đó là Chủ dau tư; Bên mới thầu và Nhà thầu. Chủ đầu tư là cá nhân/tổ chức sở hữu vốn để thực hiện dự án, và muốn tìm kiếm những nhà thầu cung cấp dịch vụ mong muốn với mức chỉ phí và đề xuất kỹ thuật tối ưu. Nhà thầu là những cá nhân/ tổ chức cạnh tranh lẫn nhau trên cơ sở nguyên tắc đầu thầu nhằm được ký kết hợp đồng và trao quyền thực hiện dự án. Bên mời thầu là bên thứ ba được chủ dau tư thuê dé lập kế hoạch, tổ chức đấu thầu và thực hiện quá trình lựa chọn nhà thầu.
Trong một số trường hợp, nếu chủ đầu tư đủ năng lực, chủ đầu tư có thé tự lập kế hoạch và lựa chọn nhà thầu, thì khi đó chủ đầu tư không cần thuê thêm bên thứ ba là bên mời thầu. Lúc này chủ đầu tư và bên mới thầu là một. Dé xét về mục tiêu và vai trò của đấu thầu, ta phải đứng trên lập trường của từng chủ thé này. - Vai tro, mục tiếu đầu thdu đối với chủ đầu tư va bên mời thầu: Đảm bao được tính hiệu quả về chất lượng và tiễn độ công trình; Đạt được mực giá tối ưu thông qua việc các nhà thâu cạnh tranh vê giá; Tăng cường quan ly von dau tư, tránh thất thoát lãng phí; Bảo đảm quyền chủ động, tránh tình trạng phụ thuộc vào một nhà thầu nào.
- Vai trò, mục tiêu dau thâu đối với nhà thầu: Nêu thắng thầu, nhà thầu thu được lợi nhuận va tạo công ăn việc làm cho công nhân viên trong tô chức; Nhờ các nguyên tắc công băng, công khai, minh bạch, hiệu quả, cạnh tranh trong hoạt động đấu thầu mà các nhà thầu có quyền lợi và nghĩa vụ như nhau, và đều có khả năng thăng thầu dựa trên năng lực thực tế; Tham gia vào quá trình đầu thầu thúc đây ý thức hoàn thiện các mặt về quan ly, năng lực nhà thầu dé hướng tới mục tiêu thắng thầu. Vai trò của hoạt động Đấu thầu đối với Ngân sách Nhà nước Trong những năm qua, hoạt động đấu thầu có vai trò quan trọng và cần thiết đối với việc tiết kiệm chi tiêu công, nâng cao hiệu quả hoạt động chi tiêu công. - Trên thé giới: Giá trị mua sắm công tương đương khoảng 15 - 20% tông sản phẩm quốc nội (GDP) ở nhiều quốc gia trên thế giới. Đây là chìa khóa để phân phối hàng hóa và dịch vụ quan trọng cho xã hội, đóng vai trò quan trọng trong quá trình phát triển các lĩnh vực như: Giao thông vận tai, y tế, giáo duc.
Hoạt động mua săm công có thể tạo điều kiện cho việc huy động vốn từ khu vực tư nhân dé phục vụ các mục đích công cũng nhưng phát triển các ngành, nhóm và khu vực đặc biệt mà Chính phủ ưu tiên. Hoạt động mua săm công lại càng trở nên quan trọng ở các nước đang phát triển khi nguồn lực nhà nước trở nên hạn hẹp trong lúc nhu cầu mua sắm công ngày càng lớn. -Tại Việt Nam: Thông qua công tác đấu thầu, nhất là hình thức đấu thầu rộng rãi, đã góp phần tiết kiệm một phần ngân sách không nhỏ cho quốc gia, địa phương. Đặc biệt nếu áp dụng hình thức đấu thầu qua mạng cho 100% gói thầu thì ngân sách dự kiến được tiết kiệm hàng tỷ USD.
Đấu thầu đóng vai trò là công cụ thúc day nền kinh tế thị trường và công tác hội nhập giữa Việt Nam và Thế giới Đầu thầu là một hoạt động của nền kinh tế thị trường, nó tuân theo các quy luật khách quan của thị trường như quy luật cung cầu, quy luật giá cả giá trị. Công tác đấu thầu đóng góp những thành tựu to lớn cho sự phát triển kinh tế, thé hiện vai trò quan trọng trong các hoạt động của kinh tế thị trường, cụ thể vai trò của đấu thầu thé hiện cơ bản qua các mặt sau: - Đấu thầu giúp người mua (bên mời thầu) và người bán (nhà thầu) gặp nhau thông qua cạnh tranh trong các gói thầu tư vấn, phi tư vấn, mua sắm, xây lắp, hỗn hợp; 10 -Phát triển các ngành sản xuất theo hướng chuyên môn hoá sâu và hợp tác hoá rộng đồng thời phát triển thị trường đấu thầu. Thông qua đấu thầu đã phát triển được thị trường người bán, nhiều doanh nghiệp nhà thầu lớn mạnh, nhiều doanh nghiệp được thành lập mới hoặc đặt chân vào thị trường đấu thầu, kích thích thị trường trong nước phát triển chống được sự độc quyền tự nhiên. Các chủ đầu tư , bên mời thầu cũng được tăng cường về năng lực, họ có thêm kiến thức, thông tin và trở thành những người mua ngày một thông thai hơn.
Bên cạnh đó, hoạt động đấu thầu góp phần tạo động lực cho sự phát triển nhờ tăng cường sự công khai, minh bach, công bằng, hiệu quả và thúc đây cạnh tranh các hoạt động mua sắm bang nguồn vốn của Nhà nước cho các công trình công cộng; -Là một công cụ quan trọng giúp các chính phủ quản lý chi tiêu, sử dụng các nguồn vốn của Nhà nước sao cho có hiệu quả và chống thất thoát, lãng phí. Đó là những khoản tiền được chi dùng cho dau tư phát triển mà có sự tham gia của các tổ chức nhà nước, DNNN ở một mức độ nào đó, cũng như cho mục tiêu duy trì các hoạt động của bộ máy Nhà nước; - Cùng với pháp luật về thực hành tiết kiệm chống lãng phí, pháp luật về tham phòng- chống tham những tạo thành công cụ hữu hiệu dé chống lại các hành vi gian lận, tham nhũng và lãng phí trong việc chi tiêu các nguồn tiền của Nhà nước, góp phần làm lành mạnh hóa các quan hệ xã hội nhờ thực hiện các hoạt động mua sắm công theo đúng luật pháp của Nhà nước; -Thúc đây chuyền giao công nghệ, chia sẻ kiến thức, kinh nghiệm giữa các quốc gia, các tổ chức phát triển với các quốc gia dang phát triển. Hoạt động dau thầu không chỉ diễn ra trong phạm vi hẹp mà được diễn ra trên toàn thế giới. Các NTdanh tiếng trên thế giới- họ là những người sẵn sàng và có khả năng tham gia vào tất cả các hoạt động của các quốc gia, thông qua đó họ sẵn sàng chuyên giao công nghệ, chia sẻ kiến thức, kinh nghiệm; -Việc chỉ tiêu, sử dụng tiền của Nhà nước thông qua đấu thầu sẽ giúp các cơ quan quan lý có điều kiện xem xét, quản lý và đánh giá một cách minh bạch các khoản chỉ tiêu do quá trình đấu thầu phải tuân thủ các quy trình chặt chẽ với sự tham gia của nhiều bên; -Tạo điều kiện để thúc đây tiễn trình đổi mới nền kinh tế từ cơ chế tập trung bao cấp, cơ chế “xin”, “cho” sang cơ chế cạnh tranh; -Thực hiện dân chủ hóa nền kinh tế, khắc phục những nhược điểm của những thủ tục chính nặng nề cản trở sự năng động, sáng tạo; 11 1.
Nguyên tắc thực hiện dau thâu a. Nguyên tắc cạnh tranh Mọi thành phần kinh tế đều có thể tham gia đấu thầu. Tất cả các nhà thầu có đủ năng lực và mong muốn tham gia đấu thầu đều có thể tham gia, không phân biệt là nhà thầu trong nước hay nhà thầu quốc tế. Nguyên tắc công bằng Mọi nhà thầu đều có quyền lợi và nghĩa vụ như nhau.
Phải cung cấp thông tin đầy đủ, chính xác, đúng thời điểm với tất cả các nhà thầu và đánh giá các nhà thầu trên cùng một mức độ, không có bắt cứ sự ưu tiên nào. Nguyên tắc công khai Các thông tin về hoạt động đấu thầu ( Tổ chức nào thực hiện đấu thầu, quy mô, nhà thầu nào trúng thầu .) được thông báo rộng rãi và đầy đủ trên các phương tiện thông tin phù hợp dé các cá nhân/ tô chức liên quan có thé theo dõi và năm bắt kịp thời. Nguyên tắc minh bạch Thông tin trong hồ sơ mời thầu cũng như quyết định do các chủ thể liên quan đến hoạt động dau thầu đưa ra phải được cung cấp day đủ, rõ ràng, dang tin cậy và không gây ra hiểu lầm e. Nguyên tắc hiệu quả Đảm bảo hiệu quả về mọi mặt, cả kinh tế lẫn xã hội.
Hiệu quả kinh tế thể hiện ở chỉ phí và thoi gian, tiến độ tổ chức thực hiện dự án. Hiệu quả về mặt xã hội thé hiện ở những lợi ích của dự án đóng góp cho xã hội và những tác động khi thực hiện dự án đối với xã hội. Phương thức lựa chọn nhà thầu a. Phương thức một giai đoạn một túi hồ sơ - Nhà thầu chuẩn bị hồ sơ dự thầu bao gồm đề xuất kỹ thuật và đề xuất tài chính trong cùng một túi hồ sơ, và nộp cùng một lần.
-Tại thời điểm mở thầu, bên mời thầu mở đồng thời cả hai đề xuất và thông báo công khai những thông tin quan trọng. Phương thức một giai đoạn hai túi hồ sơ -Nhà thầu chuẩn bị hồ sơ dự thầu bao gồm đề xuất kỹ thuật và đề xuất tài chính để trong hai túi hồ sơ được niêm phong riêng biệt, nộp đồng thời. -Tại thời điểm mở thầu, bên mới thầu chỉ mở túi hồ sơ chứa đề xuất kỹ thuật và đánh giá đề xuất kỹ thuật và lựa chọn ra những nhà thầu có đề xuất kỹ thuật đáp ứng yêu cầu. Sau đó bên mời thầu sẽ mở đề xuất tài chính của những 12 nhà thầu có đề xuất kỹ thuật đáp ứng.