CHƯƠNG 1 : CƠ SỞ LÝ LUẬN ĐÀO TẠO & PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC TRONG DOANH NGHIỆP 1. Vai trò của đào tạo và phát triển nguồn nhân lực. Nguồn nhân lực Trong quá trình sản xuất kinh doanh, nguồn nhân lực luôn được coi là một nguồn lực đặc biệt có vai trò quan trọng trong việc hoàn thành mục tiêu đề ra. Con người tác động lên các nguồn lực còn lại đồng thời cũng chịu sự chi phối của những nguồn lực đó.
Dựa trên nhiều cách tiếp cận khác nhau, ta có những khái niệm khác nhau về nguồn nhân lực: Theo Liên Hợp Quốc :“Nguồn nhân lực là tất cả những kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm, năng lực và tính sáng tạo của con người có quan hệ tới sự phát triển của mỗi cá nhân và của đất nước”. Ngân hàng thế giới cho rằng: nguồn nhân lực là toàn bộ vốn con người bao gồm thể lực, trí lực, kỹ năng nghề nghiệp… của mỗi cá nhân. Theo tổ chức lao động quốc tế :” Nguồn nhân lực của một quốc gia là toàn bộ những người trong độ tuổi có khả năng tham gia lao động”. Nguồn nhân lực được hiểu theo hai nghĩa: Theo nghĩa rộng, nguồn nhân lực là nguồn cung cấp sức lao động cho sản xuất xã hội, cung cấp nguồn lực con người cho sự phát triển.
Do đó, nguồn nhân lực bao gồm toàn bộ dân cư có thể phát triển bình thường. Theo nghĩa hẹp, nguồn nhân lực là khả năng lao động của xã hội, là nguồn lực cho sự phát triển kinh tế xã hội, bao gồm các nhóm người trong độ tuổi làm việc , có khả năng tham gia vào lao động, sản xuất xã hội, tức là toàn bộ các con người cụ thể tham gia vào quá trình sản xuất, là tổng thể các yếu tố về thể lực, trí lực của họ được huy động vào quá trình lao động. 4 Hiểu một cách đơn giản hơn thì nguồn nhân lực của một tổ chức chính là những người lao động làm việc cho tổ chức, đóng góp nguồn lực (thể lực, trí lực.) của mỗi cá nhân vào quá trình thực hiện mục tiêu của tổ chức. Khái niệm đào tạo và phát triển nguồn nhân lực Đào tạo: được hiểu là các hoạt động học tập nhằm giúp cho người lao động có thể thực hiện có hiệu quả hơn chức năng, nhiệm vụ của mình.
Đó chính là quá trình học tập làm cho người lao động nắm vững hơn về công việc của mình, là những hoạt động học tập để nâng cao trình độ, kỹ năng của người lao động để thực hiện nhiệm vụ lao động có hiệu quả hơn. Phát triển: là các hoạt động học tập vượt ra khỏi phạm vi công việc trước mắt của người lao động, nhằm mở ra cho họ những công việc mới dựa trên cơ sở những định hướng tương lai của tổ chức. Đào tạo, phát triển cùng hoạt động giáo dục là ba hoạt động chủ yếu các doanh nghiệp, tổ chức thực hiện trong quá trình phát triển nguồn nhân lực của chính mình- nâng cao khả năng và trình độ nghề nghiệp của người lao động. Mục đích tiến hành công tác đào tạo và phát triển nguồn nhân lực Nếu coi đào tạo và phát triển là một khoản đầu tư vào nguồn vốn nhân lực của tổ chức thì lợi nhuận mong muốn chính là sự tăng lên về chất lượng nguồn nhân lực: người lao động hiểu rõ hơn về công việc, nắm vững hơn về nghề nghiệp của mình, sở hữu đầy đủ kĩ năng cần thiết cho việc thực hiện công việc một cách tốt hơn.
Khi đó nguồn lực con người được khai thác mạnh nhất, hiệu quả , hiệu suất công việc của tổ chức được nâng đến một tầng cao mới. Vai trò và tác dụng của đào tạo và phát triển nguồn nhân lực Trong xu hướng hội nhập,với sự phát triển không ngừng của công nghệ cùng sự toàn cầu hóa đang lan tỏa một cách mạnh mẽ đã đem đến cho các quốc gia nói chung và các công ty, doanh nghiệp nói riêng không ít cơ hội để phát triển nhưng cũng gây ra không ít thách thức. Để có thể vượt qua khó khăn tiếp tục đứng vững trên thị trường, đào tạo và phát triển là những công tác không thể thiếu giúp doanh nghiệp đáp ứng yêu cầu công việc của tổ chức đồng thời thỏa mãn được nhu cầu học tập, phát triển của 5 người lao động, tạo ra lợi thế cạnh tranh của doanh nghiêp, là điều kiện quyết định để một tổ chức tồn tại và phát triển trong môi trường cạnh tranh mạnh mẽ. Đào tạo và phát triển giúp doanh nghiệp : + nâng cao năng suất lao động, hiệu quả thực hiện công việc.
+ nâng cao chất lượng của thực hiện công việc. + giảm bớt sự giám sát. + nâng cao tính ổn định và năng động của tổ chức. + duy trì và nâng cao chất lượng của nguồn nhân lực.
+ tạo điều kiện áp dụng tiến bộ khoa học kĩ thuật và quản lý vào doanh nghiệp. + tạo ra được lợi thế cạnh tranh cho doanh nghiệp. Đối với người lao động: + tạo ra sự gắn bó giữa người lao động và doanh nghiệp. + tạo ra tính chuyên nghiệp của người lao động.
+ tạo ra sự thích ứng giữa người lao động với công việc hiện tại và trong tương lai. + đáp ứng nhu cầu và nguyện vọng phát triển của người lao động. + tạo cho người lao động cách nhìn, cách tư duy mới trong công việc của họ là cơ sở để phát huy tính sáng tạo của người lao động trong công việc. Công tác đào tạo và phát triển nguồn nhân lực 1.
Trách nhiệm các bên trong quá trình đào tạo và phát triển nguồn nhân lực Một chương trình đào tạo và phát triển nguồn nhân lực được coi là thành công khi mỗi bước của quá trình được thực hiện một cách bài bản và đạt tới những tiêu chuẩn nhất định từ bước đầu tiên cho tới bước cuối cùng. Điều đó phụ thuộc lớn vào 3 bộ phận sau: a. Bộ phận chuyên trách trong việc xây dựng và quản lý các chương trình đào tạo Các hoạt động đào tạo và phát triển không diễn ra riêng biệt mà chúng có liên quan đến nhau và bị ảnh hưởng bời các chức năng khác của quản trị nhân lực đặc biệt là đánh giá thực hiện công việc và quan hệ lao động. Chính vì vậy hoạt động 6 đào tạo và phát triển phải được thiết lập và đánh giá đáp ứng các yêu cầu tổng thể của tổ chức Để đưa ra được đáp án phù hợp nhất cho những câu hỏi trên, bộ phận chuyên trách về công tác đào tạo cần phải có sự phối hợp chặt chẽ với các phòng ban còn lại để tiếp thu những thông tin cụ thể, chính xác và cần thiết nhất cho việc xây dựng chương trình đào tạo và phát triển.
Người lao động cần được đào tạo Đối với người lao động, hoạt động đào tạo và phát triển là một cơ hội giúp người lao động trau dồi kiến thức, phát triển tài năng của bản thân đồng thời cũng mang theo trách nhiệm hoàn thành nhiệm vụ tổ chức giao cho trong quá trình đào tạo.Chính vì vậy trong quá trình xây dựng và tiến hành chương trình đào tạo đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ của người lao động với phòng ban chuyên trách và tổ chức đào tạo. Khi tham gia chương trình đào tạo, người lao động cần chủ động và nỗ lực học tập đạt đến mục tiêu đào tạo và tạo những bước tiến xa hơn trên con đường nghề nghiệp của chính bản thân. Tổ chức cung cấp chương trình đào tạo và phát triển Một chương trình đào tạo được đánh giá cao khi chương trình đó phù hợp với trình độ của người lao động cần đào tạo cũng như phù hợp với mục tiêu tổ chức, doanh nghiệp hướng tới. Với vai trò cung cấp dịch vụ đào tạo và phát triển, những tổ chức cung cấp cần có sự trao đổi thông tin cụ thể với doanh nghiệp để hiểu rõ hơn về những yêu cầu và đưa ra những định hướng cần thiết trong quá trình xây dựng và thực hiện công tác đào tạo.
Các phương pháp đào tạo và phát triển a. Đào tạo trong công việc Là phương pháp đào tạo trực tiếp tại nơi làm việc, trong đó người học sẽ học được kiến thức , kỹ năng cần thiết cho công việc thông qua thực tế thực hiện công việc và thường là dưới sự hướng dẫn acủa người lao động lành nghề hơn. Đối tượng áp dụng: hầu hết các công nhân sản xuất và một số công việc quản lý. 7 Đào tạo theo kiểu học nghề Trong phương pháp này, chương trình đào tạo bắt đầu bằng việc học lý thuyết ở trên lớp, sau đó các học viên được đưa đến làm việc dưới sự hướng dẫn của công nhân lành nghề trong một vài năm; được thực hiện các công việc thuộc nghề cần học cho tới khi thành thạo tất cả các kỹ năng của nghề.
Đối tượng áp dụng: công nhân trình độ thấp, lao động mới vào nghề Kèm cặp và chỉ bảo Phương pháp này dùng để giúp học viên có thể học được các kiến thức, kỹ năng cần thiết cho công việc trước mắt và công việc trong tương lai thông qua sự kèm cặp, chỉ bảo của người quản lý giỏi hơn. Luân chuyển và thuyên chuyển công việc. Là phương pháp mà người học viên được luân chuyển một cách có tổ chức từ công việc này sang công việc khác để nhằm cung cấp cho họ những kinh nghiệm làm việc ở nhiều lĩnh vực khác nhau trong tổ chức. những kinh nghiệm và kiến thức thu được qua quá trình đó sẽ giúp cho họ có khả năng thực hiện được những công việc cao hơn trong tương lai.
Đào tạo ngoài công việc Đào tạo ngoài công việc là các phương pháp đào tạo trong đó người học được tách khỏi sự thực hiện các công việc thực tế. Đào tạo ngoài công việc bao gồm các phương pháp sau: Tổ chức các lớp cạnh doanh nghiệp Đối với những nghề tương đối phức tạp, hoặc các công việc có tính đặc thù, thì việc đào tạo bằng kèm cặp không đáp ứng được yêu cầu cả về số lượng và chất lượng. Các doanh nghiệp có thể tổ chức các lớp đào tạo với các phương tiện và thiết bị dành riêng cho học tập. Cử đi học ở các trường chính quy Các doanh nghiệp cũng có thể cử người lao động đến học tập ở các trường dạy nghề hoặc quản lý do các bộ, ngành hoặc do trung ương tổ chức.Trong phương 8 pháp này, người học sẽ được trang bị tương đối đầy đủ cả kiến thức lý thuyết lẫn kỹ năng thực hành.