mở đầu cho sự ra đời hàng loạt các nước Xã hội chủ nghĩa. Cuộc đấu tranh bảo vệ chủ quyền lãnh thổ của các nước độc lập dân tộc non trẻ này chống lại âm mưu bành trướng, xâm lược dưới mọi hình thức của các đế quốc và phản động quốc tế tiếp tục diễn biến gay go, phức tạp. Vấn đề biên giới trở nên quan trọng và cấp thiết. Trong bối cảnh đó, khái niệm đường biên giới quốc gia ngày càng được hoàn chỉnh trước yêu cầu hệ thống đường biên giới của quốc gia phải được xác định rõ ràng, cụ thể hoá bằng các hiệp ước, hiệp định kèm theo bản đồ chi tiết và được đánh dấu trên thực địa bằng hệ thống mốc quốc giới.
Một thời kỳ dài, nói tới biên giới quốc gia là chỉ nói tới đường biên giới trên đất liền, nơi lãnh thổ các quốc gia tiếp giáp nhau. Ngày nay, khái niệm này được hình thành một cách đầy đủ, bao gồm đường biên giới trên đất liền, trên không, trên biển và lòng đất. Điều đó cũng có nghĩa rằng, việc xác lập đường biên giới quốc gia là nhằm phân định rõ giới hạn vùng đất, vùng nước, vùng trời bên trên và lòng đất bên dưới thuộc chủ quyền toàn vẹn, đầy đủ và riêng biệt của quốc gia. Các đường biên giới ngày nay không chỉ được xác định bằng các điều ước quốc tế về biên giới, các quy tắc tập quán mà còn được xác định bằng các phán quyết của toà án khi các bên cùng thoả thuận yêu cầu toà án giải quyết.
Một số luận điểm về biên giới quốc gia. Khái niệm biên giới quốc gia nảy sinh để đánh dấu phạm vi chủ quyề n lãnh thổ. Tuy nhiên ngay từ khi mới xuất hiện nó đã bao hàm những vấn đề không đơn giản. Khái niệm đó được đa dạng hoá theo nhu cầu chính trị, tôn giáo, giai cấp… Vì vậy, việc nghiên cứu những luận điểm về biên giới quốc gia đã tồn tại trong lịch sử là cần thiết để có thể rút ra một luận điểm, một khái niệm chính xác nhất: 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Vấn đề hoạch định đường biên giới trên đất liền giữa Việt Nam – Campuchia + Thuyết “biên giới thiên nhiên”: thuyết này ra đời khoảng thế kỷ XVI, tồn tại trong các nhà nước phong kiến Châu Âu.
Lập luận của thuyết biên giới thiên nhiên là: đường biên giới phải được quy định trên những địa hình phức tạp, hiểm trở, rừng rậm, núi cao, biển cả, sông sâu… tạo thành chướng ngại vật thiên nhiên, thuận lợi cho phòng thủ quốc gia; chỉ có hoà bình lâu dài khi một nước có đường biên giới thiên nhiên vững chắc; và để đảm bảo hoà bình, biên giới phải được điều chỉnh theo địa hình thiên nhiên, phải xê dịch đến những nơi thuận lợi cho việc phòng thủ. Điểm giống nhau trong lập luận của các nhà lý luận theo thuyết này là đường biên giới thiên nhiên có lợi cho hoà bình ấy bao giờ cũng lấn vào lãnh thổ nước khác, đem lại cho các nước lớn nhiều diện tích đất đai, lãnh thổ. Thực tiễn hoạt động xâm chiếm lãnh thổ trái phép cũng đã được nguỵ biện dựa vào thuyết này (tháng 8 năm 1870, khi thôn tính hai tỉnh Andaxơ và Lôren của nước Pháp, giới cầm quyền Phổ đã coi đó là một bảo đảm vật chất chống lại sự xâm lăng của nước Pháp). Rõ ràng luận điểm “biên giới thiên nhiên” là sự xuyên tạc và làm lu mờ bản chất của vấn đề biên giới quốc gia.
Yếu tố địa lý thiên nhiên là quan trọng cần phải được xem xét và tính đến, nhưng không phải là tất cả để quyết định mọi vấn đề biên giới. + Thuyết “biên giới ngôn ngữ tự nhiên”: đây là một biến tướng của thuyết “biên giới thiên nhiên”. Các học giả theo thuyết này cho rằng, việc phân định biên giới phải dựa vào thứ ngôn ngữ chiếm ưu thế. Năm 1938, phát xít Đức biện hộ cho việc chia cắt Tiệp Khắc và xâm chiếm nước Áo bằng chiêu bài thống nhất mọi dân tộc nói tiếng Đức.
Trong những năm từ 1935 đến 1939, phát xít Đức đã kích động những người dân Đức sống ở nước ngoài đòi sáp nhập các lãnh thổ mà họ cư trú với “Mẫu quốc” dưới chiêu bài “thực hiện quyền dân tộc tự quyết”. Trong tác phẩm của mình F.Ăng-ghen đã phê phán mưu đồ của những nước lớn đòi sáp nhập các vùng thuộc nước khác với lý do gần gũi về mặt ngôn ngữ, phong tục và văn minh [44]. Cũng giống như yếu tố địa lý tự nhiên, yếu tố ngôn ngữ không thể được coi là điều kiện tiên quyết để quyết định ranh giới giữa các quốc gia mà chỉ là một yếu tố cần xem xét. Hiện tượng dân sống ở hai bên dọc biên giới, nói cùng một thứ tiếng hoặc 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Vấn đề hoạch định đường biên giới trên đất liền giữa Việt Nam – Campuchia người dân nước này sống trên lãnh thổ nước khác là phổ biến, đặc biệt là trong xu thế toàn cầu hoá như ngày nay.
+ Thuyết “biên giới quốc tế”: Theo thuyết này, mọi tai hoạ của nhân loại đều sinh ra do sự tồn tại của các quốc gia, các dân tộc; nếu các nước xoá bỏ biên giới quốc gia của mình và sáp nhập vào các nước lớn thành một quốc gia tập đoàn hùng mạnh thì trên thế giới không còn nước mạnh, nước yếu, sẽ không còn nguy cơ xâm lược nữa; quyền dân tộc tự quyết của mỗi nước đã gây ra các tranh chấp trên thế giới vì nếu mỗi dân tộc có một biên giới tự chủ họ sẽ xung đột, va chạm lẫn nhau; phải có một nước lớn đứng ra xoá bỏ mọi biên giới quốc gia thì mọi việc sẽ ổn thoả. Thực chất của luận thuyết cũng không có gì mới mẻ ngoài việc nhằm thủ tiêu chủ quyền quốc gia của các nước nhỏ, một chướng ngại vật đối với chủ nghĩa đế quốc trong việc thực hiện ý tưởng bá chủ thế giới. + Thuyết “biên giới chiến lược không gian ba mặt”: Ra đời những thập niên cuối cùng của thế kỷ XX, luận thuyết này cho rằng biên giới quốc gia có hai khái niệm: biên giới địa lý và biên giới chiến lược. “Biên giới địa lý” đơn thuần là ranh giới, phạm vi đúng như nước sở tại có, kể cả phần đất liền, phần biển cũng như lòng đất và không gian tương ứng.
Từ Quang Dụ viết: “biên giới địa lý thông thường là nói tới ranh giới phạm vi lãnh thổ, lãnh hải và phạm vi không gian tương ứng với chúng”. “Biên giới chiến lược” là phạm vi không gian có liên quan đến lợi ích quốc gia mà lực lượng quân sự của một nước có thể khống chế trên thực tế. Biên giới chiến lược thay đổi tuỳ theo sự biến đổi sức mạnh tổng hợp của quốc gia. Tuy không thể thấy được một cách rõ ràng như biên giới địa lý trong các tuyên bố, chính sách, văn kiện ngoại giao và bản đồ địa lý quốc gia, nhưng nó là lĩnh vực quan trọng của cạnh tranh khách quan tồn tại.
Biên giới chiến lược quyết định không gian sinh tồn của một quốc gia và một dân tộc (báo giải phóng quân Trung Quốc, số tháng 4/1987). Rõ ràng, theo thuyết này, phạm vi lãnh thổ quốc gia phụ thuộc vào lực lượng quân sự, sức mạnh tổng hợp của mỗi quốc gia. Điều đó cũng không nằm 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Vấn đề hoạch định đường biên giới trên đất liền giữa Việt Nam – Campuchia ngoài mục đích ủng hộ cho âm mưu “cá lớn nuốt cá bé”. Khi đường biên giới chiến lược trở thành đường biên giới địa lý mới thì cùng với sự phát triển sức mạnh tổ ng hợp của một quốc gia, một đường biên giới chiến lược khác lại được đặt ra… và cứ thế leo thang mãi.
+ Gần đây trong khoa học pháp lý xuất hiện khái niệm “biên giới mềm”: Trong cuốn “Cuộc chiến tranh giành giật biên giới mềm” [45], Thôi Húc Thần đưa ra quan điểm: Trung Quốc phải giữ biên giới sinh tồn của mình, nghĩa là làm cho biên giới sức mạnh của mình mạnh hơn biên giới địa lý, giành được biên giới mềm để tiến hành chiến tranh mềm, không đánh mà thắng. Chiến tranh mềm là lợi dụng ưu thế kinh tế, khoa học, kỹ thuật nhằm vào lúc đối phương gặp khó khăn, “nhẹ nhàng” xâm nhập biên giới đối phương, rồi theo phương thức vết dầu loang, mở rộng biên giới của mình. Đồng thời, bằng mọi cách làm cho nội bộ đối phương phải thay đổi, bắt đối phương phải dựa vào mình, lặng lẽ biến nước người thành “thuộc địa kinh tế”, “thuộc địa tin tức”, “thuộc địa văn hoá”, “thuộc địa môi trường” của mình, nhằm thật sự đạt mục đích không đánh mà khuất phục được người. Rõ ràng, trong tất cả những luận thuyết trên, dù mang màu sắc và ra đời ở những thời kỳ lịch sử khác nhau nhưng đều nhằm thực hiện âm mưu bành trướng thế giới, xâm chiếm lãnh thổ nước khác.
Khoa học pháp lý tiến bộ lại có quan điểm khác hẳn với các luận thuyết trên khi ghi nhận nguyên tắc đường biên giới quốc gia là bất khả xâm phạm và xem xét cơ sở của việc xác định biên giới quốc gia phải dựa trên quyền dân tộc tự quyết mà vẫn không bỏ qua những yếu tố chính trị, xã hội, địa lý, lịch sử. Xuất phát từ quan điểm đúng đắn đó, các học giả, nhà nghiên cứu, luật gia đã đưa ra những định nghĩa khác nhau về biên giới quốc gia. Theo Oppenheim: “biên giới lãnh thổ là một đường tưởng tượng trên bề mặt Trái Đất phân chia lãnh thổ quốc gia này với lãnh thổ quốc gia khác hoặc với lãnh thổ vô chủ hay biển cả” [75,312]. Định nghĩa này không đầy đủ vì rõ ràng phạm vi chủ quyền của một quốc gia không chỉ trên bề mặt Trái Đất mà nó còn bao gồm cả lòng đất và vùng trời.
Một số định nghĩa mang tính khái quát hơn: theo giáo sư Raussea trong cuốn Từ 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Vấn đề hoạch định đường biên giới trên đất liền giữa Việt Nam – Campuchia điển thuật ngữ pháp luật quốc tế, biên giới là “đường phân định nơi bắt đầu và nơi kết thúc của lãnh thổ hai quốc gia láng giềng”; trong Điều 1, Luật của Liên bang Xô Viết cũ về biên giới quốc gia định nghĩa: Biên giới quốc gia Liên Xô là một đường và mặt phẳng thẳng đứng đi qua đường đó xác định giới hạn của lãnh thổ Liên Xô trên đất liền, vùng nước, vùng trời và lòng đất”; Từ điển bách khoa Anh gọi biên giới là “một vật bất kỳ dùng để chỉ rõ giới hạn hoặc ranh giới [46,1 -2].