CHƯƠNG 1: NHỮNG VẦN ĐỀ CƠ BẢN VỀ CHIẾN LƯỢC VÀ HOẠCH ĐỊNH CHIẾN LƯỢC 1. Lý thuy1t qu3n tr5 chi1n lư c 1. Khái niệm và thuật ngữ quản trị chiến lược 1. Chiến lược Khái niệm chiến lược xuất phát từ trong lĩnh vực quân sự, có từ thời xa xưa trong lịch sử nhân loại.
Theo nghĩa đen, khái niệm này đề cập đến nghệ thuật lãnh đạo quân đội. Thời Alexander The Great (năm 330 trước công nguyên), chiến lược được hiểu như là kỹ năng khai thác các lực lượng và tạo dựng hệ thống thống trị toàn cục và luận điểm cơ bản là có thể đè bẹp đối thủ, thậm chí là đối thủ mạnh hơn, đông hơn nếu có thể dẫn dắt thế trận và đưa đối thủ vào trận địa thuận lợi cho việc triển khai các khả năng của mình. Nói cách khác, chiến lược là khả năng sử dụng hợp lý binh lực trong không gian và thời gian cụ thể để khai thác cơ hội và tạo sức mạnh tương đối để giành thắng lợi trong cuộc chiến. Từ sau thế chiến thứ hai, thuật ngữ chiến lược bắt đầu được ứng dụng rộng rãi trong lĩnh vực kinh tế và quản trị.
Do vậy, định nghĩa về chiến lược trong doanh nghiệp cũng hết sức đa dạng và phong phú: - James B. Quinn: “Chiến lược là nối kết các mục tiêu, chính sách, các chuỗi hoạt động của doanh nghiệp thành một tổng thể. Thompson: “Chiến lược là sự kết hợp các nguồn lực - môi trường và các giá trị cần đạt được. Scholes: “Chiến lược là định hướng và phạm vi của một tổ chức về dài hạn nhằm giành lợi thế cạnh tranh cho tổ chức thông qua việc định dạng các nguồn lực của nó trong môi trường thay đổi, để đáp ứng nhu cầu thị trường và thỏa mãn mong đợi của các bên hữu quan” - William Glueck: “Chiến lược là một kế hoạch mang tính thống nhất, tính toàn diện và phối hợp được thiết kế để đảm bảo rằng các mục tiêu cơ bản của doanh nghiệp sẽ được thực hiện.” - Henry Mintzberg: “Chiến lược được tóm tắt trong 5 chữ P là Plan (kế hoạch: chuỗi nhất quán hành động dự định, Pattern (mô thức: sự kiên định về hành vi), Position (vị thế: phù hợp giữa tổ chức và môi trường của nó), Perspective (quan niệm: cách thức nhận thức), Ploy (thủ thuật: cách thức hành xử với đối thủ)” - Michael E.
Porter: “Chiến lược là sự tạo ra vị thế độc đáo và có giá trị bao gồm sự khác biệt hóa, sự lựa chọn mang tính đánh đổi nhằm tập trung nhất các nguồn lực để từ đó tạo ra ưu thế cho doanh nghiệp.’ _______________________________________________________________ Lê Đức Hòa – Luận văn thạc sĩ kinh tế: Hoạch định chiến lược phát triển LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Tổng công ty Vận tải Dầu khí đến năm 2015, tầm nhìn đến năm 2025 -4- - Theo Fred R. David, chiến lược là những phương tiện đạt tới những mục tiêu dài hạn. Chiến lược kinh doanh có thể gồm có: phát triển theo lãnh thổ, chiến lược đa dạng hóa hoạt động, sở hữu hàng hóa, phát triển sản phẩm, thâm nhập thị trường, giảm chi phí, thanh lý, liên doanh.” Tóm lại, chiến lược là tập hợp các quyết định (đường hướng, chính sách, phương thức, nguồn lực,…) và hành động để hướng tới mục tiêu dài hạn, để phát huy được những điểm mạnh, khắc phục được những điểm yếu của tổ chức, giúp tổ chức đón nhận được những cơ hội và vượt qua các nguy cơ từ bên ngoài một cách tốt nhất. Chiến lược tạo ra lợi thế cạnh tranh cho doanh nghiệp và giúp doanh nghiệp phát triển ổn định và bền vững.
Chiến lược và kế hoạch đều mô tả tương lai cần đạt và cách thức để đạt tới của doanh nghiệp nhưng chiến lược có thời hạn dài và mang tính định tính nhiều hơn so với kế hoạch. Kế hoạch là hình thức diễn đạt chiến lược. Chiến thuật là các giải pháp cụ thể để thực hiện chiến lược ở từng thời điểm và môi trường kinh doanh cụ thể. Chiến lược tồn tại ở nhiều cấp độ khác nhau - trải dài từ toàn bộ doanh nghiệp (hoặc một nhóm doanh nghiệp) cho tới từng bộ phận trực thuộc: - Chiến lược toàn cầu: liên quan đến việc định hướng doanh nghiệp cạnh tranh thành công trong môi trường kinh doanh quốc tế khi xu hướng toàn cầu hóa đang diễn ra mạnh mẽ ngày nay.
Đây là cấp độ cao nhất và những doanh nghiệp nào có tham vọng vươn ra biển lớn đều phải quán triệt. Chiến lược toàn cầu không chỉ giành riêng cho các tập đoàn đa quốc gia mà cho bất kỳ doanh nghiệp nào có tầm nhìn xa hơn thị trường nội địa. - Chiến lược doanh nghiệp: liên quan đến mục tiêu tổng thể và quy mô của doanh nghiệp để đáp ứng được những kỳ vọng của cổ đông. Đây là một cấp độ quan trọng do chịu ảnh hưởng lớn từ các nhà đầu tư và đồng thời nó cũng hướng dẫn quá trình ra quyết định chiến lược trong toàn bộ doanh nghiệp.
Chiến lược doanh nghiệp thường được trình bày rõ ràng trong tuyên bố sứ mệnh. - Chiến lược kinh doanh: liên quan nhiều hơn tới việc làm thế nào một doanh nghiệp có thể cạnh tranh thành công trên một thị trường cụ thể. Chiến lược ở cấp độ này tập trung vào các quyến định về việc lựa chọn sản phẩm, đáp ứng nhu cầu khách hàng, giành lợi thế cạnh tranh so với các đối thủ, khai thác và tạo ra được các cơ hội mới. - Chiến lược cấp chức năng: liên quan tới việc từng bộ phận trong doanh nghiệp sẽ được tổ chức như thế nào để thực hiện được phương hướng chiến lược ở cấp độ công ty và từng bộ phận trong doanh nghiệp.
Chiến lược tác nghiệp tập trung vào các vấn đề về nguồn lực, quá trình xử lý và con người. Quản trị chiến lược _______________________________________________________________ Lê Đức Hòa – Luận văn thạc sĩ kinh tế: Hoạch định chiến lược phát triển LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Tổng công ty Vận tải Dầu khí đến năm 2015, tầm nhìn đến năm 2025 -5- Tương tự như chiến lược, hiện nay cũng có rất nhiều định nghĩa khác nhau về quản trị chiến lược: - J John A. Pearce và Richard B. Robinson: “Quản trị chiến lược là một hệ thống các quyết định và hành động để hình thành và thực hiện các kế hoạch nhằm đạt được các mục tiêu của doanh nghiệp.” - Geri Smith: “Quản trị chiến lược là quá trình nghiên cứu các môi trường hiện tại cũng như tương lai, hoạch định các mục tiêu của tổ chức đề ra, thực hiện và kiểm tra việc thực hiện các quyết định nhằm đạt mục tiêu đó trong môi trường hiện tại cũng như tương lai.” - Alfred DuPont Chandler Jr: “Quản trị chiến lược là tiến trình xác định các mục tiêu cơ bản dài hạn của doanh nghiệp, lựa chọn cách thức hoặc phương hướng hành động và phân bố tài nguyên thiết yếu để thực hiện các mục tiêu đó.
David: “Quản trị chiến lược có thể được định nghĩa như là một nghệ thuật và khoa học thiết lập, thực hiện và đánh giá các quyết định liên quan đến nhiều chức năng. Quản trị chiến lược tập trung vào việc hợp nhất các chức năng tiếp thị, tài chính, kế toán, sản xuất, nghiên cứu phát triển và các hệ thống thông tin, các lĩnh vực kinh doanh để đạt được thành công chung của tổ chức.” Như vậy, quản trị chiến lược là khoa học và nghệ thuật về quá trình tạo lập viễn cảnh và thiết lập mục tiêu; xây dựng chiến lược, chính sách và kế hoạch; phân bổ nguồn lực và thực thi chiến lược; đánh giá và điều chỉnh chiến lược. Nói cách khác, quản trị chiến lược là tổng hợp các hoạt động hoạch định, tổ chức thực hiện và kiểm tra, điều chỉnh chiến lược được lặp lại thường xuyên nhằm tận dụng mọi nguồn lực và cơ hội, hạn chế tối đa các điểm yếu, các nguy cơ và các hiểm họa để đạt tới mục tiêu của doanh nghiệp. Quản trị chiến lược có mối liên hệ mật thiết với việc trả lời 3 câu hỏi then chốt: - Mục tiêu kinh doanh của công ty là gì? Việc trả lời câu hỏi thứ nhất yêu cầu ở bạn những suy nghĩ nghiêm túc về các mục tiêu sau cùng của bạn cho công ty là gì.
Bạn đang nỗ lực những gì để đạt được mục tiêu đó? Bạn đang cố gắng tối ưu hoá hay khắc phục điều gì? Đâu là những kết quả hợp lý nhất mà công ty của bạn có thể mong đợi? - Đâu là những cách thức hiệu quả nhất để đạt được các mục tiêu đó? Lúc này kế hoạch chiến lược bắt đầu xuất hiện - đặt ra chặng đường để trả lời câu hỏi thứ hai, hay “Làm thế nào để chúng ta hoàn thành các mục tiêu nhanh nhất và hiệu quả nhất?”. Giai đoạn hai của hoạt động quản lý chiến lược thành công sẽ vạch ra một kế hoạch để công ty hoàn thành những mục tiêu đã đề ra. _______________________________________________________________ Lê Đức Hòa – Luận văn thạc sĩ kinh tế: Hoạch định chiến lược phát triển LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Tổng công ty Vận tải Dầu khí đến năm 2015, tầm nhìn đến năm 2025 -6- - Những nguồn lực nào sẽ cần đến trong quá trình thực hiện các nhiệm vụ kinh doanh? Cuối cùng, quản lý chiến lược đòi hỏi việc phân bổ một lượng thích hợp các nguồn lực tới các bộ phận khác nhau của công ty để những ai được phân công các mục tiêu cụ thể đều có những thứ họ cần nhằm hoàn thành nhiệm vụ giao phó. Công việc này bao gồm từ chỗ cung cấp cho các nhân viên những nguồn lực thích hợp tới việc thực thi các hệ thống mà tại đó nhân viên nhận được những đào tạo cần thiết, tất cả các quy trình công việc được kiểm tra, và tất cả các thông tin và dữ liệu đưa ra được lưu trữ.
Một số thuật ngữ khác: Để tiếp cận môn quản trị chiến lược, chúng ta cần phải nắm rõ các thuật ngữ cơ bản sau: - Nhà chiến lược: là cá nhân chịu trách nhiệm cao nhất về thành công hay thất bại của doanh nghiệp. Nhà chiến lược có thể là chủ tịch hội đồng quản trị, tổng giám đốc, chủ doanh nghiệp,. - Tầm nhìn: trả lời cho câu hỏi “chúng ta muốn mình sẽ ra sao?”. Tầm nhìn là bản đồ đường đi thể hiện con đường công ty đi để phát triển và tăng cường kinh doanh.
Tầm nhìn vẽ lên một bức tranh của đích đến và đưa ra lý do để đi đến đó - Tuyên bố sứ mệnh: trả lời cho câu hỏi: “Công việc kinh doanh của chúng ta là gì?”. Tuyên bố sứ mệnh là tuyên bố “lý do tồn tại” của công ty, có giá trị lâu dài về mục đích, giúp phân biệt công ty này với công ty khác.