CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ HỖ TRỢ PHỤ NỮ PHÁT TRIỂN KINH TẾ 1.1 Khái niệm phát triển kinh tế Phát triển kinh tế (Economic development) là quá trình thay đổi theo hướng tiến bộ về mọi mặt của nền kinh tế, bao gồm sự thay đổi cả về số lượng và về chất, là quá trình hoàn thiện cả về kinh tế và xã hội của mỗi quốc gia. [27] Phát triển kinh tế là quá trình lớn lên, tăng tiến mọi mặt của nền kinh tế. Nó bao gồm sự tăng trưởng kinh tế và đồng thời có sự hoàn chỉnh về mặt cơ cấu, thể chế kinh tế, chất lượng cuộc sống. [20] Từ hai khái niệm trên có thể hiểu khái niệm về phát triển kinh tế, theo quan điểm của tác giả: “Phát triển kinh tế là quá trình thay đổi theo hướng tiến bộ về kinh tế ở mọi mặt của một quốc gia trong bối cảnh nền kinh tế đang tăng trưởng”.2 Khái niệm về hỗ trợ phụ nữ phát triển kinh tế “Hỗ trợ phụ nữ phát triển kinh tế” là nhằm tạo điều kiện để phụ nữ khởi nghiệp, vươn lên phát triển kinh tế, xóa đói giảm nghèo.
Hội Liên hiệp Phụ nữ khảo sát, nắm vững hộ nghèo do phụ nữ làm chủ hộ, xây dựng kế hoạch giúp các hộ nghèo. Trên cơ sở khảo sát, nắm bắt tình hình đời sống, việc làm của phụ nữ và nhu cầu của phụ nữ nghèo, phụ nữ có hoàn cảnh khó khăn, các cấp Hội cần tiến hành phân loại hộ nghèo theo từng nguyên nhân để có các giải pháp tác động phù hợp, thiết thực. Trong đó vừa chú trọng tuyên truyền phụ nữ phát huy nội lực, khắc phục tư tưởng an phận, trông chờ ỷ lại, vừa vận động hội viên, phụ nữ đoàn kết, tương trợ giúp đỡ nhau về vốn, ngày công, khoa học kỹ thuật, kinh nghiệm để phát triển kinh tế gia đình. Bên cạnh đó, các cấp Hội phải thường xuyên cập nhật thông tin, chủ động tiếp cận, khai thác các nguồn vốn để hỗ trợ hội viên, phụ nữ xây 8 dựng các mô hình kinh tế phù hợp với điều kiện thực tế của từng hộ gia đình, địa phương.2 Vai trò của hoạt động hỗ trợ phụ nữ phát triển kinh tế 1.1 Góp phần giảm tỷ lệ nghèo đói trong xã hội Hỗ trợ phát triển kinh tế cho phụ nữ bao gồm các hoạt động hỗ trợ tài chính và phi tài chính.
Những hoạt động này tăng cơ hội việc làm và khả năng tự tạo việc làm ở phụ nữ có hoàn cảnh khó khăn. Để phân tích nội dung này có thể lấy việc hỗ trợ tài chính vi mô làm một ví dụ. Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng tiếp cận tín dụng là điều kiện quan trọng và cần thiết để người nghèo tăng cường đầu tư cho sản xuất, nhờ đó nâng cao thu nhập và có cơ hội thoát nghèo bền vững. Mối quan hệ này cũng đúng ở một số quốc gia Châu Phi.
Shahidur (2005) Jonathan & Haley (2002) đã khẳng định việc cấp tín dụng với những điều kiện ưu đãi cho người nghèo là phương tiện giúp họ thoát nghèo. Ở Việt Nam, tác giả Lê thị Hoan (2015), Bùi Thị Hiền (2006) cũng khẳng định mối quan hệ giữa tín dụng và giảm đói nghèo. [10, 11] Trên thực tế, Sự hỗ trợ về phát triển kinh tế giành cho nhóm đối tượng phụ nữ có hoàn cảnh khó khăn, từ đó giúp họ cải thiện thu nhập một cách bền vững, đồng thời có thể thay đổi tình trạng kinh tế của họ trong xã hội, giúp họ thoát đói, rồi tới thoát nghèo một cách bền vững. Điều này càng phù hợp hơn khi trong bối cảnh hiện nay, phụ nữ trong các hộ gia đình có hoàn cảnh khó khăn thường là người lao động chính, tạo ra thu nhập chính bên cạnh người đàn ông, người chồng.2 Góp phần đảm bảo bình đẳng giới Ở Việt Nam tình trạng bất bình đẳng về giới diễn ra ở nhiều lĩnh vực, trong đó có lĩnh vực kinh tế.
Thu nhập bình quân của lao động nữ luôn thấp hơn nam giới. Theo Tổng cục Dạy nghề (Bộ Lao động -Thương binh và Xã hội), mức lương bình quân hằng tháng của lao động nữ khoảng 4,58 triệu đồng, thấp hơn so với lao động nam (5,19 triệu đồng) khi làm cùng một công việc. Lý do chính là vì phụ nữ 9 phải chăm sóc con, đảm đương việc gia đình nên ngày công không cao bằng nam giới. Thực trạng bất bình đẳng giới trong lĩnh vực kinh tế cho thấy hỗ trợ kinh tế cho phụ nữ nói chung, phụ nữ có hoàn cảnh khó khăn nói riêng trực tiếp xoá bỏ khoảng cách bất bình đẳng giữa nam và nữ trong lĩnh vực kinh tế, và gián tiếp trong một số lĩnh vực khác.
Mặt khác, phụ nữ là đối tượng yếu thế trong xã hội, nếu được hỗ trợ kịp thời, đúng đối tượng thì họ sẽ có cơ hội vươn lên ổn định cuộc sống, có việc làm, có thu nhập. Từ đó tiếng nói của họ cũng có tầm quan trọng đối với nam giới, đối với gia đình. Bình đẳng giới còn thể hiện ở khả năng chủ động để tham gia vào thị trường sức lao động và cải thiện thu nhập. Nhờ có cải thiện về thu nhập, tình trạng phân biệt đối xử giữa bé trai và bé gái sẽ giảm đi, bé gái trong các gia đình được đi học đầy đủ hơn.
Người phụ nữ được khám chữa bệnh tốt hơn và họ được có cơ hội tham gia vào các hoạt động kinh tế, chính trị và xã hội hơn. Nhờ đó mà tình trạng bình đẳng giới được cải thiện nhiều hơn.3 Góp phần quan trọng trong đảm bảo an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội của địa phương. Các nghiên cứu về xã hội học cho thấy, tỷ lệ tội phạm có mối quan hệ với tình trạng kinh tế và việc làm. Tình trạng kinh tế thấp, thiếu việc làm là một trong những nguyên nhân dẫn dắt các chị em phụ nữ vào các tệ nạn xã hội như mại dâm, cờ bạc, buôn lậu, vay nóng, buôn bán ma tuý.
Với vị trí là một huyện công nghiệp, tệ nạn xã hội càng có cơ hội phát triển một cách khó kiểm soát, phức tạp góp phần làm cho tình trạng an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội của huyện Nhơn Trạch trở nên khó quản lý hơn. Để góp phần vào việc đảm bảo tình trạng an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội tốt hơn, cần thiết phải có những hỗ trợ về phát triển kinh tế giúp cho phụ nữ có việc làm, thu nhập và tránh xa được các tệ nạn xã hội. Việc hỗ trợ kịp thời sẽ giúp 10 các chị em phụ nữ có điều kiện tham gia vào các hoạt động kinh tế, tận dụng được thời gian nhàn rỗi và tránh những hoạt động mưu sinh vi phạm pháp luật như mại dâm, buôn lậu… Khi các chị em có hoàn cảnh khó khăn được hỗ trợ bằng các hình thức đào tạo nghề, tạo việc làm, họ sẽ có điều kiện kiếm thêm thu nhập, hạn chế vi phạm, pháp luật và tệ nạn xã hội, an ninh chính trị được giữ vững đồng thời đảm bảo trật tự an toàn xã hội.4 Góp phần nâng cao thể chất cho trẻ em, bảo vệ nòi giống và giảm tỷ lệ bỏ học giữa chừng Hiện nay đa số lao động nữ trẻ phải đi làm tại các công ty, xí nghiệp, để lại con nhỏ cho bà ngoại, bà nội chăm sóc. Khi xa mẹ thì đứa trẻ sẽ không có đầy đủ tình cảm của mẹ, không được bú sữa mẹ mà phải bú sữa bình, trẻ dễ bị bệnh tự kỷ hoặc suy dinh dưỡng, dẫn đến việc phát triển thể chất không đảm bảo, hạn chế về chiều cao và không được đi học đến nơi đến chốn.
Từ đó cũng ảnh hưởng đến trình độ học vấn và phát triển giống nòi. Tạo việc làm cho chị em phụ nữ tại địa phương cũng là cách hỗ trợ cho họ phát triển kinh tế, giúp đỡ họ sống gần gũi với gia đình, có điều kiện chăm sóc con cái chu đáo hơn, có điều kiện cho chị em phụ nữ tham gia sinh hoạt với Hội Liên hiệp Phụ nữ, được Hội Liên hiệp Phụ nữ phổ biến các kiến thức nuôi dạy con tốt. Từ đó, đảm bảo duy trì thể chất, chiều cao, cân nặng của người Việt Nam và giảm tỷ lệ bỏ học giữa chừng, trình độ cũng được nâng lên theo kịp bạn bè các nước trong khu vực và thế giới.3 Nội dung hỗ trợ phụ nữ trong phát triển kinh tế 1.1 Tổ chức phong trào, vận động hỗ trợ phụ nữ có hoàn cảnh khó khăn Trong từng giai đoạn cách mạng, Hội LHPN Việt Nam đã có những hình thức vận động phù hợp, thu hút đông đảo các tầng lớp phụ nữ tham gia. Bước vào thời kỳ đổi mới đất nước, Hội LHPN đã đổi mới nội dung, phương thức hoạt động với nhiều phong trào thi đua hướng về cơ sở.
11 Đối với Hội Liên hiệp phụ nữ ở các tỉnh trong những năm qua đã và đang vận động phụ nữ đẩy mạnh việc thực hiện các phong trào: - Phong trào “Phụ nữ giúp nhau phát triển kinh tế gia đình”: Phát huy truyền thống tương thân, tương ái, Hội Liên hiệp phụ nữ tổ chức vận động chị em tham gia hỗ trợ, giúp đỡ nhau bằng nhiều hình thức, biện pháp trong phạm vi khả năng của mình như giúp giống, vốn, ngày công, kinh nghiệm sản xuất, chăn nuôi. - Phong trào “Giúp phụ nữ nghèo có địa chỉ” với phương châm: Chị em thiếu gì, yếu về mặt nào giúp mặt đó và giúp cho tới khi chị em thoát nghèo, thoát nghèo bền vững. Hội Liên hiệp phụ nữ phối hợp, chỉ đạo các cấp Hội phụ nữ cơ sở phân công các cán bộ Hội là ủy viên ban chấp hành, cán bộ chi, tổ phụ nữ ở từng khu vực theo dõi, hướng dẫn, giúp đỡ thường xuyên, giúp các hộ phụ nữ thoát nghèo từng bước vươn lên ổn định cuộc sống. - Mô hình “Tổ phụ nữ tín dụng tiết kiệm”, “Tổ phụ nữ góp vốn cho vay luân chuyển”, “Tổ phụ nữ tình nghĩa, tình thương”…; Hội Liên hiệp phụ nữ phối hợp, chỉ đạo các cấp Hội phụ nữ cơ sở tuyên truyền, xây dựng các tổ phụ nữ góp vốn cho vay luân chuyển để giúp các hộ gia đình khó khăn có điều kiện vật chất phát triển kinh tế, cải thiện cuộc sống.
- Phong trào thi đua “Phụ nữ tích cực học tập, lao động sáng tạo, xây dựng gia đình hạnh phúc”: Đại hội đại biểu Phụ nữ toàn quốc lần thứ XI đã tiếp tục phát động các cấp Hội, cán bộ, hội viên và các tầng lớp phụ nữ tích cực hưởng ứng phong trào thi đua “Phụ nữ tích cực học tập, lao động sáng tạo, xây dựng gia đình hạnh phúc”.