Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong môi trường giáo dục đại học, các chương trình tài trợ và trao tặng học bổng cho sinh viên ngày càng gia tăng về số lượng lẫn quy mô ngân sách. Tại Trường Đại học An Giang, công tác tiếp nhận, quản lý và xét duyệt các nguồn học bổng trước đây chủ yếu được thực hiện thủ công, lưu trữ phân tán trên giấy tờ và các tập tin văn phòng đơn giản. Phương thức vận hành truyền thống này bộc lộ nhiều bất cập khi khối lượng dữ liệu phình to:

  • Việc tra cứu lịch sử cấp phát (danh tính sinh viên đã nhận, số lượng suất, tổng số tiền đã giải ngân) gặp nhiều trở ngại.
  • Sinh viên phải nộp lại hồ sơ minh chứng bằng giấy nhiều lần qua mỗi đợt xét học bổng mới.
  • Cán bộ quản lý phải đối chiếu thủ công từng tiêu chí học lực, điểm rèn luyện, hoàn cảnh ưu tiên của từng hồ sơ đăng ký, sau đó lập danh sách trình duyệt qua nhiều cấp, dẫn đến quy trình xử lý kéo dài và tốn kém nguồn lực.

Trước thực trạng đó, đề tài "Xây dựng hệ thống xét cấp học bổng sinh viên" được tác giả Nguyễn Thị Lệ Hằng (MSSV: DTH185273) thực hiện dưới sự hướng dẫn của ThS. Huỳnh Cao Thế Cường và CN. Lê Xuân Phi tại Khoa Công nghệ Thông tin, Trường Đại học An Giang (hoàn thành tháng 05/2022).

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài được xác định cụ thể gồm 4 nhiệm vụ:

  1. Hỗ trợ cán bộ quản lý thuộc Phòng Công tác Sinh viên (P.CTSV) quản lý danh mục học bổng, thông tin đăng ký, danh sách sinh viên liên quan, đề xuất danh sách sinh viên đã từng nhận học bổng, thực hiện quy trình duyệt đơn và gửi thư điện tử đến sinh viên.
  2. Hỗ trợ sinh viên cập nhật hồ sơ cá nhân, tra cứu thông tin học bổng phù hợp, đăng ký trực tuyến, nhận gợi ý học bổng, theo dõi trạng thái hồ sơ và bổ sung tệp đính kèm khi còn thời hạn.
  3. Hỗ trợ kết xuất tự động các báo cáo thống kê phục vụ công tác quản lý và lưu trữ dữ liệu học bổng.
  4. Hỗ trợ gửi thư điện tử tự động thông báo kết quả đăng ký thành công và kết quả xét duyệt hồ sơ đến sinh viên.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

  • Đối tượng nghiên cứu: Quy trình nghiệp vụ tiếp nhận, đối chiếu, xét duyệt và thanh toán các nguồn học bổng; phương pháp phân tích, thiết kế và xây dựng phần mềm ứng dụng nền web.
  • Phạm vi không gian: Áp dụng trong phạm vi quản lý của Phòng Công tác Sinh viên và các Khoa chuyên môn tại Trường Đại học An Giang.
  • Phạm vi thời gian: Khóa luận hoàn thành nghiệm thu vào tháng 05 năm 2022.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung pháp lý và quy trình nghiệp vụ xét học bổng

Hệ thống được thiết kế bám sát các văn bản quy định hiện hành của Trường Đại học An Giang:

  • Chế độ trợ cấp xã hội: Căn cứ Hướng dẫn số 64/HD-ĐHAG ngày 14/02/2017 của Trường Đại học An Giang. Quy trình gồm 6 bước: (1) P.CTSV thông báo đối tượng, thời hạn, thủ tục; (2) P.CTSV tiếp nhận hồ sơ có xác nhận của Khoa theo 2 đợt (đợt 1 đến cuối tháng 11, đợt 2 đến cuối tháng 03); (3) Tập hợp đơn, tham mưu Hội đồng cấp trường xét duyệt và trình Ban Giám hiệu ký quyết định; (4) Công bố công khai danh sách trên bảng tin và website; (5) Lập bảng đề nghị thanh toán gửi Phòng Kế hoạch Tài vụ theo học kỳ (học kỳ I thanh toán vào tháng 12, học kỳ II thanh toán vào tháng 05); (6) Phòng Kế hoạch Tài vụ chi trả qua tài khoản hoặc tiền mặt.
  • Học bổng khuyến khích học tập: Căn cứ Hướng dẫn số 65/HD-ĐHAG ngày 14/02/2017 của Trường Đại học An Giang. Quỹ học bổng được bố trí tối thiểu bằng 8% nguồn thu học phí hệ chính quy. Quy trình gồm 7 bước: (1) Phòng Kế hoạch Tài vụ tham mưu phân bổ quỹ vào cuối tháng 02; (2) Trưởng khoa phân bổ chỉ tiêu theo ngành, khóa; (3) Cố vấn học tập và ban cán sự lớp họp xét dựa trên điểm học tập, điểm rèn luyện, thông tin tài khoản Vietcombank và CMND; (4) Khoa họp xét định kỳ (học kỳ I vào đầu tháng 03, học kỳ II vào đầu tháng 09) và gửi hồ sơ về P.CTSV; (5) P.CTSV tập hợp, tham mưu Hội đồng trường thẩm định trình Hiệu trưởng ký quyết định; (6) Công bố kết quả và chuyển bảng đề nghị thanh toán; (7) Phòng Kế hoạch Tài vụ thực hiện chi trả.
  • Học bổng tài trợ doanh nghiệp/tổ chức: Thực hiện theo quy trình 8 bước: P.CTSV thông báo tiêu chí -> Khoa phổ biến đến lớp -> Sinh viên nộp đơn cho GVCN để lớp họp xét -> Khoa thành lập hội đồng xét chọn và gửi biên bản về trường -> Hội đồng trường họp xét trình Hiệu trưởng -> Đơn vị tài trợ thống nhất danh sách và ấn định ngày trao -> Công bố công khai -> P.CTSV tổ chức lễ trao và lưu sổ theo dõi.

Kế thừa nghiên cứu trước

Tác giả khảo sát công trình của sinh viên Sơn Phú Quý (Trường Đại học Trà Vinh) về phần mềm quản lý cấp phát học bổng. Mặc dù hệ thống của Đại học Trà Vinh đã hỗ trợ quản lý nhà tài trợ, sinh viên và in danh sách, nhưng vẫn tồn tại các hạn chế: chưa cho phép sinh viên nộp hồ sơ trực tuyến, chưa lưu trữ tệp đính kèm minh chứng trên hệ thống, thiếu tính năng gửi thư điện tử tự động và chưa hỗ trợ xét duyệt trực tuyến. Đây là cơ sở thực tiễn để tác giả xây dựng hệ thống mới khắc phục các khuyết điểm trên.

Phương pháp nghiên cứu

  • Phương pháp phân tích dữ liệu: Thu thập, chuẩn hóa các luồng dữ liệu quản lý, tiêu chuẩn đánh giá và mẫu biểu hồ sơ (đơn xin cấp học bổng khóa mới, khóa cũ, đơn trợ cấp xã hội, bảng tổng hợp thanh toán).
  • Phương pháp tổng hợp tài liệu: Nghiên cứu các quy chế đào tạo, văn bản hướng dẫn hành chính của nhà trường.
  • Phương pháp thực nghiệm: Phân tích yêu cầu, thiết kế mô hình Use Case, xây dựng sơ đồ tuần tự, thiết kế cơ sở dữ liệu quan hệ, lập trình ứng dụng và kiểm thử tính năng.

Thiết kế và triển khai

Công nghệ phát triển và kiến trúc hệ thống

Hệ thống được phát triển dựa trên mô hình kiến trúc MVC (Model – View – Controller) với các công nghệ thành phần:

  • Phía máy chủ (Back-end): Ngôn ngữ PHP kết hợp Framework Laravel phiên bản 8. Laravel cung cấp các cơ chế an toàn như PDO chống tấn công SQL Injection, tạo token ẩn chống tấn công CSRF, và tự động xử lý ký tự đầu ra (escape) để ngăn chặn lỗi XSS; tích hợp thư viện SwiftMailer xử lý gửi thư điện tử.
  • Phía người dùng (Front-end): HTML, CSS, JavaScript kết hợp thư viện Bootstrap nhằm xây dựng giao diện tương thích đa thiết bị (Responsive Design).
  • Hệ quản trị cơ sở dữ liệu: MySQL phục vụ lưu trữ cấu trúc quan hệ.

Phân quyền người dùng và tác nhân hệ thống

Hệ thống phân định rõ quyền hạn của 4 nhóm tác nhân thông qua bảng phân quyền:

STT Tác nhân Vai trò và quyền hạn chính
1 Quản trị viên (Admin) Quản lý toàn bộ danh mục hệ thống (lớp, khoa, loại học bổng, niên khóa); quản lý tài khoản người dùng, phân quyền, khóa/mở tài khoản; quản lý học bổng, duyệt hồ sơ, gửi thư điện tử, xem báo cáo thống kê, cấu hình hình ảnh hoạt động.
2 Quản lý (Cán bộ P.CTSV) Quản lý danh mục (lớp, khoa, loại học bổng, niên khóa); tạo và quản lý tài khoản sinh viên; đăng tải học bổng, duyệt đơn đăng ký, gửi thư điện tử, xuất dữ liệu và xem thống kê.
3 Sinh viên Xem danh sách học bổng, tìm kiếm, đăng ký học bổng trực tuyến; cập nhật hồ sơ cá nhân và hoàn cảnh gia đình; tra cứu lịch sử hồ sơ, sửa đổi/bổ sung tệp minh chứng khi còn trong hạn xét duyệt.
4 Văn thư Nhập danh sách sinh viên được đề cử nhận học bổng từ các đơn vị.

Cấu trúc cơ sở dữ liệu

Cơ sở dữ liệu quan hệ của hệ thống bao gồm 8 bảng thực thể chính:

  1. Niên khóa: Lưu trữ thông tin các năm học.
  2. Loại học bổng: Phân loại các nguồn học bổng (khuyến khích học tập, trợ cấp xã hội, học bổng tài trợ).
  3. Học bổng: Chứa thông tin chi tiết về từng đợt học bổng (tên, căn cứ, hạn đăng ký, đối tượng, số suất, giá trị mỗi suất, tiêu chuẩn xét, diện ưu tiên, hồ sơ yêu cầu).
  4. File đính kèm học bổng: Lưu đường dẫn các văn bản, hướng dẫn do nhà trường ban hành.
  5. Thông tin sinh viên: Chứa dữ liệu định danh, lớp, khoa, diện chính sách (hộ nghèo, cận nghèo, mồ côi, con thương binh/liệt sĩ, tàn tật).
  6. Sinh viên đăng ký: Lưu trữ thông tin đơn nộp, điểm trung bình, điểm rèn luyện, số tín chỉ, thông tin tài khoản ngân hàng, trạng thái duyệt (Đạt / Không đạt) và ghi chú của cán bộ.
  7. File đính kèm sinh viên đăng ký: Lưu trữ tệp minh chứng hoàn cảnh, bảng điểm do sinh viên tải lên.
  8. Hình ảnh hoạt động: Lưu trữ tư liệu truyền thông về các đợt trao học bổng.

Nội dung chính theo từng chương

CHƯƠNG 1: ĐẶT VẤN ĐỀ

Chương 1 làm rõ tính cấp thiết của việc tin học hóa công tác quản lý học bổng tại các trường đại học trong bối cảnh ứng dụng công nghệ thông tin vào chuyển đổi số giáo dục. Tác giả chỉ ra các điểm nghẽn trong quản lý truyền thống bằng văn bản giấy và bảng tính rời rạc; đồng thời xác định 4 mục tiêu nghiên cứu cụ thể nhằm hỗ trợ toàn diện cho cán bộ P.CTSV và sinh viên Trường Đại học An Giang.

CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN VÀ CƠ SỞ LÝ THUYẾT

Chương này tổng kết lịch sử giải quyết vấn đề thông qua việc đánh giá phần mềm quản lý học bổng của Trường Đại học Trà Vinh. Tác giả trình bày chi tiết cơ sở pháp lý và sơ đồ quy trình 3 chế độ học bổng của Trường Đại học An Giang (trợ cấp xã hội theo Hướng dẫn 64/HD-ĐHAG, học bổng khuyến khích học tập theo Hướng dẫn 65/HD-ĐHAG và học bổng tài trợ doanh nghiệp), kèm theo các biểu mẫu chuẩn hóa. Chương 2 cũng hệ thống hóa các kiến thức nền tảng về công nghệ Web: HTML, CSS, JavaScript, PHP, hệ quản trị MySQL, mô hình MVC, Laravel Framework 8 và Bootstrap.

CHƯƠNG 3: PHÂN TÍCH VÀ THIẾT KẾ HỆ THỐNG

Chương 3 là phần trọng tâm của khóa luận, mô tả chi tiết bài toán và các yêu cầu chức năng, phi chức năng. Tác giả xây dựng:

  • Hệ thống sơ đồ Use Case tổng quát và 6 sơ đồ phân rã chức năng (quản lý người dùng, quản lý lớp, quản lý khoa, quản lý niên khóa, quản lý loại học bổng, quản lý học bổng).
  • Bảng đặc tả chi tiết và 25 sơ đồ tuần tự (Sequence Diagram) mô tả luồng dữ liệu cho từng hành vi (đăng nhập, đăng xuất, cập nhật thông tin, đăng ký học bổng, thêm/sửa/xóa học bổng, thêm/sửa/xóa danh mục, tìm kiếm, phân quyền, khóa tài khoản, nhập/xuất Excel).
  • Thiết kế mô hình cơ sở dữ liệu quan hệ với 8 bảng dữ liệu chuẩn hóa.
  • Thiết kế chi tiết 15 màn hình giao diện ứng dụng từ giao diện quản trị, tiếp nhận/duyệt hồ sơ, thống kê, cấu hình gửi email đến giao diện người dùng sinh viên.

CHƯƠNG 4: KẾT LUẬN VÀ HƯỚNG PHÁT TRIỂN

Chương này tổng kết các kiến thức lý thuyết và kỹ năng thực tế tích lũy được trong quá trình nghiên cứu; kiểm điểm danh sách các chức năng đã xây dựng hoàn chỉnh; đồng thời chỉ ra những điểm hạn chế chưa giải quyết và định hướng phát triển phần mềm trong tương lai.


Kết quả và đóng góp

Kết quả kỹ thuật và chức năng đạt được

  • Xây dựng hoàn chỉnh hệ thống phần mềm web phục vụ công tác xét cấp học bổng theo mô hình MVC sử dụng Laravel 8 và MySQL.
  • Chuẩn hóa quy trình số hóa cho 3 loại hình học bổng chính tại Trường Đại học An Giang, tích hợp 15 giao diện tương tác đáp ứng đầy đủ yêu cầu nghiệp vụ của 4 nhóm tác nhân.
  • Tích hợp thành công tính năng xử lý hồ sơ minh chứng trực tuyến, hỗ trợ nhập xuất dữ liệu sinh viên và danh sách xét duyệt thông qua định dạng Excel.
  • Tự động hóa khâu thông báo thông qua dịch vụ thư điện tử khi sinh viên nộp hồ sơ thành công và khi có kết quả xét duyệt chính thức.

Đóng góp thực tiễn của đề tài

So với các hệ thống quản lý học bổng trước đây (tiêu biểu là hệ thống tại Đại học Trà Vinh), công trình của tác giả đã giải quyết được 3 vấn đề then chốt:

  1. Cung cấp cổng thông tin trực tuyến cho phép sinh viên chủ động nộp hồ sơ, đính kèm tệp minh chứng và theo dõi tiến độ xét duyệt trực tiếp mà không cần nộp giấy tờ trực tiếp qua nhiều đầu mối.
  2. Tích hợp tính năng gửi thư điện tử tự động phản hồi trạng thái hồ sơ, nâng cao tính minh bạch và rút ngắn thời gian thông tin giữa nhà trường và sinh viên.
  3. Hỗ trợ cán bộ quản lý sàng lọc, đối chiếu điều kiện và xuất báo cáo danh sách sinh viên đủ điều kiện nhanh chóng, loại bỏ thao tác lập danh sách thủ công trên bảng tính đơn lẻ.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

  • Hạn chế của hệ thống: Chức năng xét duyệt hồ sơ hiện tại vẫn cần cán bộ quản trị trực tiếp kiểm tra từng hồ sơ và chọn trạng thái duyệt (Đạt/Không đạt) thủ công trên giao diện; hệ thống chưa có thuật toán tự động tính điểm và xếp hạng ưu tiên tự động để xét cấp học bổng.
  • Hướng phát triển:
    • Tiếp tục nâng cấp và bổ sung các tính năng phụ trợ dựa trên phản hồi thực tế của người dùng.
    • Nghiên cứu xây dựng thuật toán tự động hóa hoàn toàn khâu đối soát điều kiện tiêu chí và tự động xét duyệt cấp học bổng dựa trên dữ liệu học tập và hoàn cảnh sinh viên.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu tham khảo hữu ích cho:

  • Sinh viên ngành Công nghệ thông tin, Kỹ thuật phần mềm hoặc Hệ thống thông tin khi thực hiện đồ án tốt nghiệp phát triển ứng dụng web hướng nghiệp vụ quản lý đào tạo, công tác sinh viên.
  • Cán bộ kỹ thuật và quản lý tại các trường đại học, cao đẳng đang tìm hiểu quy trình số hóa thủ tục hành chính liên quan đến trợ cấp xã hội và học bổng sinh viên.
  • Các nhà phát triển muốn tham khảo mô hình phân tích thiết kế hệ thống theo chuẩn UML (Use Case, Sequence Diagram) và cách tổ chức cơ sở dữ liệu quan hệ quản lý học bổng trên nền tảng Laravel Framework và MySQL.

Câu hỏi thường gặp

1. Hệ thống sử dụng nền tảng công nghệ và kiến trúc nào để phát triển?

Hệ thống được phát triển theo mô hình kiến trúc MVC (Model – View – Controller) trên nền tảng ngôn ngữ lập trình PHP sử dụng Framework Laravel phiên bản 8, hệ quản trị cơ sở dữ liệu quan hệ MySQL, cùng giao diện người dùng xây dựng bằng HTML, CSS, JavaScript và thư viện Bootstrap.

2. Hệ thống phân quyền cho những đối tượng người dùng nào?

Hệ thống phân định quyền hạn rõ ràng cho 4 nhóm tác nhân:

  • Quản trị viên (Admin): Quản lý toàn bộ danh mục, tài khoản, phân quyền, xét duyệt học bổng, thống kê và gửi email.
  • Quản lý (Cán bộ P.CTSV): Quản lý học bổng, tạo tài khoản sinh viên, duyệt hồ sơ, gửi thông báo và xuất báo cáo.
  • Sinh viên: Cập nhật thông tin cá nhân, tra cứu và đăng ký học bổng trực tuyến, quản lý các đơn đã nộp.
  • Văn thư: Nhập danh sách sinh viên được đề cử nhận học bổng từ các đơn vị.

3. Quy trình xét học bổng khuyến khích học tập được quy định cụ thể như thế nào trong hệ thống?

Quy trình dựa trên văn bản số 65/HD-ĐHAG ngày 14/02/2017 của Trường Đại học An Giang với quỹ học bổng tối thiểu 8% nguồn thu học phí chính quy. Quy trình diễn ra qua các bước: Phòng Kế hoạch Tài vụ phân bổ quỹ cuối tháng 02 -> Trưởng khoa phân bổ chỉ tiêu -> Lớp họp xét dựa trên điểm học tập, điểm rèn luyện, tài khoản Vietcombank, CMND -> Khoa họp xét đầu tháng 03 (học kỳ I) hoặc đầu tháng 09 (học kỳ II) -> P.CTSV trình Hội đồng trường xét duyệt -> Ban Giám hiệu ký quyết định và P.KHTV tiến hành chi trả.

4. So với phần mềm quản lý học bổng của Trường Đại học Trà Vinh, hệ thống này có điểm gì mới?

Khóa luận đã bổ sung các tính năng mà hệ thống của Đại học Trà Vinh chưa có: cho phép sinh viên đăng ký học bổng trực tuyến, hỗ trợ tải lên và lưu trữ các tệp hồ sơ/minh chứng điện tử đính kèm, tích hợp tính năng gửi thư điện tử tự động thông báo trạng thái đơn và hỗ trợ duyệt đơn trực tuyến.

5. Cơ sở dữ liệu của hệ thống gồm những bảng dữ liệu chính nào?

Cơ sở dữ liệu quan hệ của hệ thống gồm 8 bảng: Bảng niên khóa, Bảng loại học bổng, Bảng học bổng, Bảng file đính kèm học bổng, Bảng thông tin sinh viên, Bảng sinh viên đăng ký, Bảng file đính kèm sinh viên đăng ký và Bảng hình ảnh hoạt động.


Kết luận

Khóa luận "Xây dựng hệ thống xét cấp học bổng sinh viên" của tác giả Nguyễn Thị Lệ Hằng đã giải quyết thành công bài toán số hóa quy trình quản lý và xét duyệt học bổng tại Trường Đại học An Giang. Bằng việc phân tích sâu sắc các văn bản hành chính thực tế và ứng dụng framework Laravel 8 kết hợp cơ sở dữ liệu MySQL, hệ thống đã chuẩn hóa toàn diện quy trình tiếp nhận hồ sơ, xét chọn và trao học bổng cho sinh viên. Đây là một công trình ứng dụng có giá trị thực tiễn cao, đáp ứng tốt yêu cầu tin học hóa công tác quản lý sinh viên trong nhà trường.