Chương 1: Giới thiệu tổng quan về vấn để kết nối thanh toán giữa Ngân hàng và các Công ty Chứng khoán, xuất phát từ nhu cầu thực tiễn cũng như hiện trạng các giải pháp kết nối thanh toán hiện nay, từ đó đưa ra giải pháp của luận văn. Chương 2: Giới thiệu các công nghệ sử dụng trong giải pháp xây dựng Hệ thống kết nối thanh toán, bao gồm các công nghệ như: WebSphere MQ của IBM, Công nghệ web service và việc ứng dụng công nghệ web service vào vận chuyển message bằng SOAP qua WebSphere MQ. Chương 3: Đi sâu vào mô tả các hoạt động nghiệp vụ, xây dựng mô hình kết nối, cách cấu hình cũng như cơ chế hoạt động của mô hình, vấn đề bảo mật…Chương này cũng đi sâu phân tích thiết kế hệ thống, theo sát các yêu cầu nghiệp vụ để phát triển các ca sử dụng. Phần kết luận: Đánh giá hiệu quả của giải pháp kết nối thanh toán, rút ra những điểm đã đạt được cũng như chưa đạt được của luận văn, đồng thời đưa ra hướng nghiên cứu, phát triển tiếp theo.
Ngoài ra, luận văn còn có thêm các danh mục thuật ngữ, từ viết tắt, danh mục bảng biểu, hình vẽ và danh mục các tài liệu tham khảo để thuận tiện cho việc tìm hiểu và tra cứu nội dung của luận văn. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỂ KẾT NỐI THANH TOÁN GIỮA NGÂN HÀNG VÀ CÁC CÔNG TY CHỨNG KHOÁN 1.1 Nhu cầu thực tiễn Theo như Điều 32 Quyết định 27 (ban hành ngày 24/04/2007) của Bộ Tài chính về quy chế tổ chức và hoạt động của công ty chứng khoán, nhà đầu tư sẽ phải nộp tiền, rút tiền tại ngân hàng và thực hiện việc giao dịch chứng khoán tại các công ty chứng khoán. Rõ ràng là, khi chuyển qua hình thức quản lý mới này, khó khăn lớn nhất nằm ở chỗ hệ thống thông tin của nhiều công ty chứng khoán còn chưa kết nối được với hệ thống ngân hàng. Hơn nữa một công ty chứng khoán còn phải bảo đảm kết nối được cùng lúc với nhiều ngân hàng lớn, và ngược lại, các ngân hàng cũng mong muốn có được kết nối với nhiều công ty chứng khoán để hình thành nên mạng lưới đồng bộ và thông suốt.
Từ trước tới nay, tất cả tài khoản giao dịch của nhà đầu tư đều mở tại các công ty chứng khoán. Những công ty này sẽ đứng ra nhận, trả tiền cho khách và chuyển tiền từ tài khoản này đến tài khoản khác trong quá trình giao dịch. Theo các chuyên gia, các công ty chứng khoán đã nắm giữ một số lượng tiền tới hàng chục nghìn tỷ đồng, trong khi họ không có chức năng và không đủ nghiệp vụ để giữ và kiểm soát tiền. Bản thân các công ty chứng khoán dù rất tiếc món hời bấy lâu cũng phải thừa nhận tình trạng này.
Việc công ty chứng khoán giữ tiền của nhà đầu tư như hiện nay chỉ ở Việt Nam mới có, còn các nước trên thế giới đều áp dụng theo mô hình: Công ty chứng khoán không quản lý tiền trong tài khoản của nhà đầu tư mà việc này được giao cho các ngân hàng thực hiện nhằm đảm bảo sự minh bạch. Do đó việc thực hiện quản lý tách biệt tiền giao dịch chứng khoán của nhà đầu tư là việc làm cần thiết. Với cách quản lý trước đây, tiền gửi vào tài khoản do các công ty chứng khoán nơi nhà đầu tư mở tài khoản quản lý. Công ty chứng khoán sẽ gửi toàn bộ tiền của nhà đầu tư vào một tài khoản chung tại ngân hàng.
Lúc này, ngân hàng chỉ biết tổng số tiền trong tài khoản chung còn con số cụ thể trong từng tài khoản của nhà đầu tư thì chỉ duy nhất công ty chứng khoán nắm được. Đã có không ít trường hợp tài khoản của nhà đầu tư tự nhiên thiếu một khoản tiền lớn hoặc có lệnh mua “từ trên trời rơi xuống” xuất hiện mà chủ tài khoản không hề đặt lệnh thực hiện. Việc quản lý tách biệt tiền gửi của nhà đầu tư là một trong những mục tiêu quan trọng của Bộ Tài chính nhằm cải cách hệ thống giao dịch trên thị trường chứng khoán và giúp tài khoản của nhà đầu tư được quản lý chặt chẽ, tránh tình trạng tiền bị sử dụng tùy tiện. Chính vì vậy, quyết định chuyển tiền của nhà đầu tư sang ngân hàng là phù hợp bởi đây vốn là chuyên môn của các nhà băng.
Ngoài việc đủ nhân lực, cơ sở LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 vật chất để thực hiện, ngân hàng còn đảm bảo an toàn cho nguồn tiền đó cũng như các quyền lợi phát sinh khác có liên quan cho nhà đầu tư. Việc tập trung thu nhận tiền về một mối sẽ giúp các CTCK tập trung nhân lực cho các dịch vụ chính của mình. Hơn nữa, các ngân hàng có mạng lưới hoạt động rộng cũng sẽ tạo thuận lợi cho nhà đầu tư khi cần gửi tiền hay rút tiền.Quy định trên sẽ đem lại sự an toàn về tiền gửi cho khách hàng khi CTCK gặp những khó khăn trong hoạt động kinh doanh. Đây là một việc làm mới và tích cực trong việc minh bạch hóa hơn trong chuyện quản lý tài sản của khách hàng và là bước đi lớn trong việc quản lý vĩ mô của nhà nước về chứng khoán, đồng thời cũng mở ra một kênh huy động vốn khác cho các ngân hàng thương mại.
Tuy nhiên, vấn đề đặt ra là để làm được điều này, thì việc quan trọng nhất là phải có sự liên thông giữa hệ thống phần mềm của ngân hàng với phần mềm quản lý giao dịch của các công ty chứng khoán.2 Hiện trạng các giải pháp kết nối thanh toán Quy định về việc các công ty chứng khoán phải ủy quyền cho một ngân hàng thương mại nhận và quản lý tiền của nhà đầu tư là một thách thức không nhỏ đối với các ngân hàng, đặc biệt là các công ty chứng khoán, khi thực trạng về hạ tầng CNTT của các bên còn nhiều khác biệt, mức độ sẵn sàng cũng khác nhau. Vấn đề nhà đầu tư quan tâm là việc liên thông các hệ thống giao dịch của công ty chứng khoán với hệ thống lõi của ngân hàng sẽ được thực hiện thế nào để bảo đảm tính an toàn bảo mật, trực tuyến cho các giao dịch của họ ; đặc biệt là tính đa kết nối để tạo sự liên thông giữa hai bên, thuận lợi cho nhà đầu tư. Khi chuyển qua hình thức quản lý mới này, khó khăn lớn nhất là hệ thống thông tin của nhiều công ty chứng khoán còn chưa kết nối được với hệ thống ngân hàng. Hơn nữa, một công ty chứng khoán còn được yêu cầu phải bảo đảm kết nối được cùng một lúc với nhiều ngân hàng lớn.
Ngược lại, các ngân hàng cũng muốn kết nối với nhiều công ty chứng khoán để hình thành nên một mạng lưới đồng bộ và thông suốt. Nếu giải pháp sử dụng cho ngân hàng, nó phải giúp ngân hàng phân tích thông tin đến từ các công ty chứng khoán khác nhau và đặc biệt cho phép có sự tương tác hai chiều giữa ngân hàng và công ty chứng khoán. Trước mắt, để quản lý nguồn tiền gửi của các nhà đầu tư, các công ty chứng khoán là người đại diện mở tài khoản chung tại ngân hàng và giao ngân hàng quản lý. Ngân hàng sẽ cử một đại diện bên cạnh công ty chứng khoán để thu tiền của các nhà đầu tư.
Trên thực tế, trong tổng số 103 CTCK đang hoạt động, những CTCK hoàn tất việc tách bạch tài khoản tiền gửi của mình với nhà đầu tư tại ngân hàng đa phần là những công ty "trẻ", có số tài khoản không nhiều. Số còn lại vẫn đang ì LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 10 ạch tách tài khoản tiền gửi của nhà đầu tư sang ngân hàng quản lý. Việc chậm trễ này có rất nhiều lý do như CTCK sợ rủi ro về kỹ thuật, sợ không đảm bảo tính an toàn và nhanh chóng trong giao dịch, sợ quá tải, sợ những rủi ro trong quá trình kết nối khiến CTCK mất khách hàng… nên việc tách tài khoản tiền của nhà đầu tư sang ngân hàng vẫn chỉ làm rón rén. Hiện tại có rất ít CTCK có kết nối trực tuyến thực sự với ngân hàng để thực hiện các giao dịch mua bán chứng khoán (Ví dụ như CTCK Âu Lạc kết nối với ngân hàng Eximbank và ngân hàng Phương Đông; CTCK Viễn Việt, Phương Đông, Đông Á, Chợ Lớn kết nối với ngân hàng TMCP Đông Á; giải pháp SmartConnect của công ty FPT kết nối CTCK Sao Việt và Ngân hàng Phương Đông, CTCK MHBS và ngân hàng BIDV…).
Còn lại với đa số các CTCK khác, mặc dù khách hàng đã mở tài khoản tiền gửi thanh toán chứng khoán tại ngân hàng và việc nộp rút tiền được thực hiện tại ngân hàng nhưng được thực hiện theo cách thủ công. Ví dụ, ngân hàng sẽ đặt một quầy giao dịch ngay tại sàn giao dịch của CTCK, khách hàng nộp tiền tại ngân hàng (vào tài khoản tổng của CTCK hoặc vào TK tiền gửi cá nhân), sau đó CTCK mới căn cứ vào phiếu nộp tiền để cập nhật vào TK đầu tư chứng khoán của nhà đầu tư. Hoặc khi khách hàng muốn rút tiền thì phải qua sự đồng ý của CTCK trước (để cập nhật số dư tài khoản đầu tư chứng khoán) sau đó cầm phiếu rút tiền sang bên ngân hàng để rút tiền (và ngân hàng cập nhật số dư tài khoản tiền gửi). Tương tự, việc cập nhật số dư tài khoản tiền gửi của khách hàng khi có kết quả mua bán chứng khoán cũng được thực hiện thủ công bằng cách CTCK căn cứ vào kết quả giao dịch của nhà đầu tư để gửi bảng kê sang yêu cầu ngân hàng chuyển tiền từ tài khoản tiền gửi của nhà đầu tư sang tài khoản tổng của CTCK và ngược lại.
Cũng có những CTCK thực hiện kết nối trực tuyến với ngân hàng nhưng thông qua một công ty trung gian chuyên về thanh toán điện tử (Ví dụ như công ty cổ phần dịch vụ thanh toán điện tử Việt Phú là trung gian kết nối CTCK Thành Công với ngân hàng Công Thương và một số ngân hàng, CTCK khác). Công ty trung gian này sẽ đứng ra đảm nhiệm việc kết nối giữa nhiều ngân hàng và nhiều CTCK, đảm bảo thực hiện các thay đổi cần thiết về mặt kỹ thuật, công nghệ phía các CTCK để có thể thực hiện giao dịch với tài khoản tiền gửi của nhà đầu tư tại ngân hàng.