Chương 1: Cơ sở lí luận Chương 2: Tổ chức và phương pháp nghiên cứu Chương 3: Kết quả nghiên cứu 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN 1. Vài nét tổng quan lịch sử nghiên cứu vấn đề 1.Những nghiên cứu ở nước ngoài Vấn đề giáo dục con nói chung và vấn đề sử dụng các hình thức trừng phạt trong giáo dục con nói riêng luôn được các nhà nghiên cứu quan tâm. Đây là vấn đề được đề cập khá nhiều trong các công trình nghiên cứu của các nhà khoa học thuộc nhiều lĩnh vực như tâm lý học , giáo dục học, sư phạm, xã hội học.trong và ngoài nước. Bạo lực đối với trẻ em là hiện tượng phổ biến trên phạm vi toàn cầu.
Tại nước Mỹ vào năm 2000, các cơ quan công quyền nhận được hơn 3 triệu báo cáo về lạm dụng hoặc bỏ mặc trẻ em. Điều này có nghĩa là người ta ghi nhận cứ 25 trẻ em thì có một vụ xảy ra. Một nghiên cứu đã đưa ra số liệu: ở Mỹ có 10 triệu trẻ em bị bạo lực gia đình hàng năm (Carter và cộng sự, 1999) [dẫn theo 5] Nghiên cứu của Kohn khẳng định: các bà mẹ thuộc môi trường thuận lợi coi trọng khả năng kiềm chế của trẻ, trong khi đó các bà mẹ thuộc môi trường bình dân lại coi trọng sự sạch sẽ, trật tự, khả năng độc lập và quan niệm về các giá trị của bố mẹ. Có mối tương quan sâu sắc với cách thức giáo dục con cái của họ [36, tr 25-26].
Nghiên cứu của Parsons, Wallon, Bowbly và Lacnan cho rằng: gia đình là môi trường xã hội đầu tiên mà mỗi đứa trẻ - mỗi con người được tiếp xúc. Trong gia đình người mẹ là người đem lại cho trẻ cảm giác an toàn, còn người cha là người đưa ra những nguyên tắc, chuẩn mực, là hình ảnh của sự rắn rỏi, mạnh mẽ. Giáo dục của cha mẹ như là tác nhân có thể kìm hãm, điều chỉnh những rối nhiễu của trẻ, nhưng cũng có thể làm tăng thêm rối nhiễu nếu như không có cách giáo dục phù hợp[38, tr 9-13]. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Nghiên cứu của nhà Tâm lý học T.Gavrinlova (1984) cho rằng mâu thuẫn trong quan hệ giữa cha mẹ và các em lứa tuổi Vị thành niên thường nằm trong những vấn đề về quần áo, ăn mặc, bạn bè, những trò giải trí.những khác biệt đó khá rõ nét. Chính sự mâu thuẫn này là một trong những nguyên nhân cơ bản khiến cha mẹ phải dùng những lời nói làm tổn thương con trẻ, những sự trừng phạt hay sự bao bọc quá mức đối với trẻ, mà theo chúng, tất cả những điều đó đều gây nên ở các em cảm giác không được tôn trọng và bị kiểm soát [36, tr30]. Có một công trình được nói tới rất nhiều ở Pháp, là một nghiên cứu của Lautrey (1979). Kết quả nghiên cứu của ông đưa ra ba cách thức giáo dục của bố mẹ: mềm mỏng, cứng nhắc và buông lỏng.
Ông chỉ ra rằng: những biến số môi trường xã hội và nét nhân cách của bố mẹ ảnh hưởng rất lớn tới cách thức giáo dục con cái của cha mẹ[32, tr47]. Một loạt những nghiên cứu mới được giới thiệu gần đây trong một hội nghị khoa học Thần Kinh tổ chức tại New Orleans cho thấy: trong ứng xử và quan hệ tình cảm của các thành viên trong gia đình, những xô xát, mâu thuẫn, xung đột…đều “dẫn tới những hậu quả về mặt sinh hoá đối với việc phát triển của não, đặc biệt là trẻ em trong giai đoạn đầu đời của mình…”[32, tr9] 1. Những nghiên cứu tại Việt Nam Trẻ em cũng như cách thức giáo dục trẻ em là đề tài hết sức được quan tâm chú ý, rất nhiều tác giả đã nghiên cứu về vấn đề này. Nhiều tổ chức phi chính phủ tại Việt Nam như UNICEF, Plan International đã kết hợp với Uỷ ban Dân số - Gia đình và Trẻ em và nhiều 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chuyên gia trong các lĩnh vực khoa học xã hội thực hiện nhiều dự án, tổ chức nhiều cuộc hội thảo quốc tế tại Việt Nam.
Kết quả của những nghiên cứu và hội thảo cho thấy tình trạng trừng phạt trẻ em ở Việt Nam là khá phổ biến. Điều đáng lo ngại là người dân Việt Nam vẫn coi đó là điều hết sức bình thường, là cách thức có hiệu quả để dạy con mà không ý thức được những mặt tiêu cực của phương pháp giáo dục này. Cuộc điều tra của VnEpress đưa ra ý kiến: một nguyên nhân khác từ phía gia đình ảnh hưởng đến hành vi phạm tội ở trẻ đó chính là bạo lực gia đình. Bạo lực trong gia đình thể hiện ở việc cha mẹ đánh chửi nhau (chủ yếu là người chồng đánh đập vợ) hay ở chính việc bố mẹ đánh đập con cái tàn nhẫn, cá biệt có trường hợp con cái hành hung lại cha mẹ… Hậu quả là những đứa trẻ yếu đuối có thể co mình lại, sợ hãi, không dám giao tiếp…lâu dần trở thành những trẻ bị rối nhiễu về tâm lý (trầm cảm, phát triển chậm…); cũng có thể những đứa trẻ sẽ học được chính những hành vi bạo lực từ cha mẹ chúng, một số đứa muốn có uy quyền có thể học hành vi bạo lực của cha mẹ để bắt nạt, đánh lộn nhau, chúng có thể căm ghét cha mẹ cực độ và thậm chí có ý định trả thù bằng cách tham gia vào những nhóm bạn hư hỏng, chuyên đánh nhau, trộm cắp, trở thành những kẻ lỳ lợm, không sợ sự trừng phạt của bố mẹ và sẵn sàng phản ứng lại khi không vừa ý.
Bạo lực trong gia đình không chỉ gây tổn hại đến sự phát triển của trẻ mà còn ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống, đến trật tự an ninh xã hội. Việc ngăn chặn bạo lực, bảo vệ sự an toàn và hạnh phúc gia đình được xem là trách nhiệm của toàn xã hội, đặc biệt đối với sự an toàn của trẻ em [dẫn theo 44]. Khi đề cập đến kỹ năng nghe tích cực giữa cha mẹ và con cái, tác giả Phạm Thành Nghị cho rằng “Trong mối quan hệ giữa cha mẹ - con cái, hầu hết các bậc cha mẹ luôn đặt mình ở vị thế của người bề trên và thông điệp mà họ gửi đến con cái thường là mệnh lệnh, sự cảnh báo, huấn thị, kiểm soát, khuyên bảo, lên lớp, phê phán thậm chí lăng mạ. Những phản ứng kiểu này đặt trẻ em vào vị thế của người nghe thụ động, co cụm, sợ hãi, hay phản ứng gay gắt.
Khi đó cha 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com mẹ không còn cơ hội chia sẻ, thấu hiểu con cái như một chủ thể giao tiếp tích cực để tác động theo chiều hướng tích cực và phù hợp” [29] - Thạc sĩ tâm lý Hoàng Minh Tố Nga chia sẻ: "Qua tham vấn tâm lý, tôi phát hiện nhiều điều không ổn trong cách dạy con của người lớn". Cuộc sống đã có quá nhiều thay đổi, nhưng không ít người cứ dạy con "nguyên xi" theo cách mình từng được hưởng trước đây. Họ "ghi âm" sẵn những bài học đạo đức, đợi khi có dịp là phát ra để "lên lớp" chứ không quan tâm lắng nghe. Khi bố mẹ không là "đồng minh", trẻ sẽ chia sẻ cuộc sống của mình với những người bên ngoài tổ ấm và điều đó thật nguy hiểm"[dẫn theo 44].
- Tại Hội nghị quốc gia về phòng chống xâm hại trẻ em do Bộ LĐ–TB- XH phối hợp với Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF) và Tổ chức Plan tổ chức ngày 22/8/2008, báo cáo của Cục Bảo vệ chăm sóc trẻ em (BVCSTE) thuộc Bộ LĐ-TB-XH, cho biết, từ năm 2005 đến 2007, số vụ xâm hại, bạo lực đối với trẻ em trong gia đình tăng gấp ba lần so với trước đó [dẫn theo 45]. - Cũng theo Cục BVCSTE, 58,3% trẻ được khảo sát một cách ngẫu nhiên tại một số tỉnh, thành cho biết, các em thường xuyên bị người lớn quát mắng, sỉ nhục, tát tai, phát vào mông. khi mắc lỗi. Việc sử dụng hình phạt, biện pháp giáo dục nghiêm khắc mang tính bạo lực, cả về tinh thần lẫn thể xác trong gia đình còn khá phổ biến.
Nhiều cha mẹ đánh đập con mà không biết đó là hành vi xâm hại [dẫn theo 45]. - Tại Hội thảo Sức khoẻ thanh niên và vị thành niên (Hà Nội, 30/6), nhiều chuyên gia tâm lý cho rằng, trong xã hội đầy biến động, áp lực và cạnh tranh ngày nay, trẻ em không chỉ cần được nuôi khoẻ về thể chất, mà còn cần được "dưỡng" cả tinh thần. Cách cư xử hà khắc của cha mẹ sẽ không chỉ khiến gia đình đánh mất vai trò "giảm sóc" cho con, mà còn khiến trẻ thui chột tình cảm; đến một lúc nào đó từ chối chính cha mẹ các cháu [dẫn theo 45]. - Tác giả Văn Thị Kim Cúc trong nghiên cứu của mình về "một số cách thức giáo dục con cái ở một nhóm bố mẹ Hà Nội" đã đưa ra giả thuyết và chứng 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com minh được sự tồn tại của nhiều cách thức giáo dục khác nhau của bố mẹ.
Đồng thời cô cũng chỉ ra nguyên nhân tâm l ý của những cách thức giáo dục ấy như là: môi trường văn hóa xã hội của bố mẹ, bản sắc làm bố làm mẹ, giới tính của trẻ và sự kỳ vọng của bố mẹ đối với sự thành công thành đạt của trẻ. Theo ông Trần Ban Hùng, giám đốc chương trình nghiên cứu về trẻ em của Tổ chức Cứu trợ trẻ em Thụy Điển cho biết "vấn đề trừng phạt thân thể trẻ em ở Việt Nam vẫn còn xảy ra rất nhiều cho tới thời điểm này. Vào năm 2005, một nghiên cứu của tổ chức này cho thấy “hơn 60% trẻ em nói rằng mình bị trừng phạt thân thể ở gia đình"[dẫn theo 45] Hầu hết cha mẹ đều không coi việc trừng phạt thân thể trẻ em là vi phạm luật mà người ta coi đó là một cách nuôi dưỡng con cái.Cha mẹ còn nặng nề về tư tưởng phong kiến ngày xưa, cha mẹ bảo sao thì con cái phải như thế, con cái giống như tài sản của cha mẹ."[dẫn theo 44] Theo Tiến sĩ Võ Văn Nam, giảng viên khoa Tâm lý, trường Đại học Sư phạm TPHCM trả lời phỏng vấn báo chí thì việc cha mẹ dùng roi vọt để trừng phạt con cái là việc không nên làm dù trong bất kỳ tình huống nào “Vì khi dùng roi vọt, tức là đã đầu hàng, đã bất lực đối với việc giáo dục con cái.