CHƯƠNG 1 Không thể phủ nhận một điều là sở hữu chéo đem lại nhiều hệ quả tích cực cho NH và Doanh nghiệp. - Sở hữu của NHNN trong các NHTM giúp làm tăng sự kiểm soát của các cơ quan nhà nước đối với những NHTM này, giảm thiểu tính rủi ro trong các quyết định và ngăn ngừa hoạt động tiêu cực của các nhóm lợi ích khác trong NHTM. - Sở hữu của các Tổ chức tài chính nước ngoài trong NHTM, đặc biệt là với tư cách cổ đông chiến lược sẽ giúp mở rộng quy mô, mở rộng thị trường của Ngân hàng, nâng cao chất lượng sản phẩm và dịch vụ, chuyên nghiệp hơn trong quản trị. - Sở hữu chéo giữa NHTM với DN góp phần làm tăng hiểu biết giữa Ngân hàng với DN, đồng thời hình thành nên một cơ cấu sở hữu và quản trị ổn định trong các DN, qua đó nâng cao chất lượng của hoạt động kinh doanh thông qua sự hợp tác bổ trợ lẫn nhau.
Tuy nhiên tác động tiêu cực của sở hữu chéo làm vô hiệu hóa các quy định đảm bảo an toàn hoạt động của NHTM thì lại to lớn hơn rất nhiều lần lợi ích mà nó mang lại. - Sở hữu chéo làm tăng vốn ảo trong hệ thống dẫn đến các vi phạm về vốn. - Sở hữu chéo vô hiệu hóa các qui định về giới hạn tín dụng thông qua việc cấp tín dụng cho các công ty con, công ty liên kết, các bên liên quan. - Thông qua sở hữu chéo qui định về góp vốn,mua cổ phần cũng bị vi phạm dẫn đến thâu tóm ngân hàng, vượt tỷ lệ sở hữu theo qui định bằng hình thức ủy thác hoặc thông qua các công ty liên kết.
Nhìn chung, NH có thể tạo ra giá trị gia tăng cao nếu như biết sử dụng sở hữu chéo một cách thích hợp trong chuỗi giá trị của mình.Tuy nhiên, những mặt tích cực của sở hữu chéo cũng chỉ như phần nổi của tảng băng. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com -14- CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG SỞ HỮU CHÉO VÀ VIỆC CHẤP HÀNH CÁC QUY ĐỊNH ĐẢM BẢO AN TOÀN HOẠT ĐỘNG CỦA NHTM VIỆT NAM 2.1 Lý thuyết sở hữu chéo và đảm bảo an toàn hoạt động của các NHTM Việt Nam 2.1 Phân loại các hình thức sở hữu chéo ở các NHTM Việt Nam Theo Ủy ban Giám sát Tài chính Quốc gia (NFSC) dẫn thống kê của Ủy ban Kinh tế Quốc hội thì vấn đề sở hữu chéo và đầu tư chéo tại các tổ chức tín dụng ở Việt Nam được chia thành 6 nhóm: Sở hữu của các NHTMNN và NHTM nước ngoài tại các Ngân hàng liên doanh, Cổ đông chiến lược nước ngoài tại các NHTM, Cổ đông tại các NHTM là các công ty quản lý quỹ, Sở hữu của NHTMNN tại các NHTM cổ phần, Sở hữu lẫn nhau giữa các NHTM cổ phần, Sở hữu NHTM cổ phần bởi các tập đoàn, tổng công ty Nhà nước và tư nhân.Với các hình thức sở hữu chéo này, tác giả luận văn khái quát vào minh họa bằng sáu sơ đồ sở hữu để sử dụng làm khung phân tích.1 Sở hữu của các NHTM nhà nước và NHTM nước ngoài tại các Ngân hàng liên doanh Hình 1.1: Sở hữu của các NHTM nhà nước và NHTM nước ngoài tại các Ngân hàng liên doanh NHNN Quản lý Quản lý NHTM nhà Tái cấp vốn NHTM nước nước ngoài Sở hữu NH liên doanh Sở hữu ( Nguồn: Tác giả tự vẽ ) LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com -15- Ngân hàng liên doanh thông thường được sở hữu bởi một ngân hàng nước ngoài và một ngân hàng trong nước.1 minh họa việc các NHTM nhà nước và NHTM nước ngoài cùng sở hữu ngân hàng liên doanh. Sở hữu chéo này có tính tích cực vì các mối quan hệ này chủ yếu hướng đến việc tăng cường thúc đẩy hoạt động thương mại giữa Việt Nam và quốc tế, nâng cao năng lực quản trị và thúc đẩy việc sử dụng vốn một cách có hiệu quả. Đồng thời việc sở hữu chéo cho phép NHTM nhà nước khai thác được cơ hội kinh doanh có lợi trên thị trường, đa dạng hóa hoạt động và phân tán rủi ro kinh doanh.
Ngoài ra NHTM nhà nước thể tăng vốn điều lệ bằng việc cố đông của NHTM nhà nước vay vốn của NH quốc tế. Điều này, không chỉ giúp NHTM nhà nước ổn định tài chính mà còn thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế. Như vậy,việc sở hữu chéo giữa NHTM nhà nước và NHTM nước ngoài tại các Ngân hàng liên doanh góp phần cải thiện sự hỗ trợ vốn, công nghệ, góp phần nâng cao năng lực quản trị, nhân sự, mở rộng quy mô, thị phần, kinh nghiệm và hiểu biết lẫn nhau giữa các đối tác, thúc đẩy hoạt động liên kết kinh tế và thương mại giữa Việt Nam và quốc tế.2 Cổ đông chiến lược nước ngoài tại các NHTM Ngân hàng Nhà nước vừa ban hành Dự thảo Nghị định Về việc nhà đầu tư nước ngoài mua cổ phần tổ chức tín dụng Việt Nam.Về điều kiện đối với nhà đầu tư nước ngoài mua cổ phần và trở thành nhà đầu tư chiến lược nước ngoài, dự thảo quy định: -Nhà đầu tư phải là ngân hàng nước ngoài, công ty tài chính nước ngoài, công ty cho thuê tài chính nước ngoài được phép thực hiện hoạt động ngân hàng theo quy định của pháp luật của nước nơi đặt trụ sở chính. Công ty tài chính nước ngoài chỉ được là nhà đầu tư chiến lược tại công ty tài chính Việt Nam, công ty cho thuê tài chính nước ngoài chỉ được là nhà đầu tư chiến lược tại công ty cho thuê tài chính Việt Nam; - Nhà đầu tư phải có kinh nghiệm hoạt động quốc tế trong lĩnh vực tài chính ngân hàng từ 5 năm trở lên; - Có tổng tài sản tối thiểu tương đương 10 tỷ USD vào năm trước năm nộp LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com -16- hồ sơ mua cổ phần; - Có văn bản cam kết và kế hoạch rõ ràng về việc gắn bó lợi ích lâu dài với tổ chức tín dụng Việt Nam, hỗ trợ tổ chức tín dụng Việt Nam áp dụng công nghệ hiện đại; phát triển sản phẩm, dịch vụ ngân hàng; nâng cao năng lực quản trị, điều hành; - Không sở hữu từ 10% vốn điều lệ trở lên tại bất kỳ tổ chức tín dụng nào khác tại Việt Nam và cam kết hoặc đã sở hữu từ 10% vốn điều lệ của tổ chức tín dụng Việt Nam trở lên.2: Sở hữu của các cổ đông chiến lược nước ngoài tại các NHTM Cổ đông chiến lược nước ngoài Sở hữu Cho vay Ngân hàng Giám sát NHNN thương mại Tái cấp vốn Nguồn: Tác giả tự vẽ Hình 1.2 cho biết sự sở hữu của các cổ đông chiến lược nước ngoài tại các NHTM Trường hợp cổ đông này trực tiếp nắm cổ phần của NH, các quyết định cho vay hay đầu tư của ngân hàng sẽ không thực hiện được hoặc bị hạn chế, giám sát chặt chẽ.
Thêm vào đó với khoản tín dụng được cấp bởi NH mà mình sở hữu, cổ đông có thể dùng vốn vay để góp vốn lại vào chính NH hoặc vào NH khác. Việc này tạo nên việc tăng vốn ảo trong hệ thống NH. Tuy nhiên, sở hữu của các cổ đông chiến lược nước ngoài tại các NHTM cũng được coi là nhóm sở hữu chéo mang ý nghĩa tích cực không chỉ cho các NHTM mà còn giúp ổn định nền kinh tế vĩ mô. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.3 Cổ đông tại các NHTM là các công ty quản lý quỹ Hình 1.3: Sở hữu của các công ty quản lý quỹ tại các NHTM Công ty quản lý quỹ Sở hữu Cho vay Ngân hàng Giám sát NHNN thương mại Tái cấp vốn Nguồn: Tác giả tự vẽ Theo TTCK Mỹ định nghĩa: công ty quản lý quỹ là công ty chuyên trách thực hiện việc quản lý các quỹ đầu tư.
Công ty đầu tư sử dụng nhà tư vấn đầu tư, hay người quản lý đầu tư để quyết định loại chứng khoán nào sẽ đưa vào danh mục đầu tư của quỹ.3, chúng ta có thể nhận thấy sở hữu chéo giữa công ty quản lý quỹ và NHTM. Các công ty quản lý quỹ vừa sở hữu ngân hàng vừa được ngân hàng cho vay. Điều này không trái với quy định của pháp luật. Tại Việt Nam, khi cổ đông tại các NHTM là các công ty quản lý quỹ đã giúp hầu hết các NHTM vượt qua các khó khăn thử thách đồng thời cũng nâng cao công tác quản lý tài sản, nguồn vốn tại các NHTM.
Nghiên cứu mới nhất của các chuyên gia cho thấy, ngoài các hình thức bơm tiền từ ngân hàng vào chứng khoán theo những con đường truyền thống như: ngân hàng cho CTCK, công ty quản lý quỹ, nhà đầu tư vay tiền; ngân hàng bơm tiền vào chứng khoán thông qua công ty con là CTCK, công ty quản lý quỹ, thì đã lộ diện “đường đi mới” của dòng tiền từ các TCTD chảy vào chứng khoán. Ví dụ, Ngân hàng A do đã hết hạn mức cho vay chứng khoán, nên không thể cho vay tiếp. Họ sẽ thông qua thị trường liên ngân hàng để đẩy vốn vào Ngân hàng LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com -18- B, vẫn còn hạn mức cho vay chứng khoán. Tiền từ Ngân hàng B ngoài cách chảy vào chứng khoán theo phương thức truyền thống là cho CTCK, công ty quản lý quỹ, nhà đầu tư vay, thì còn một cách mới tinh vi hơn là cho công ty đầu tư tài chính (thường là sân sau của các ngân hàng, nhân sự chủ chốt tại ngân hàng) vay.
Tiếp đó, tiền từ công ty đầu tư tài chính thoải mái chảy vào chứng khoán. Sở dĩ xảy ra tình trạng này, bởi về bản chất công ty đầu tư tài chính là một định chế tài chính, nhưng hiện nó không bị điều chỉnh bởi Luật Các tổ chức tín dụng.4 Sở hữu của NHTM nhà nước tại các NHTM cổ phần Hình 1.4 minh họa việc sở hữu cuả NHTM nhà nước tại NHTM cổ phần. Quan hệ sở hữu này hình thành chủ yếu việc yếu kém nghiệp vụ ngân hàng của các NHTM cổ phần trong giai đoạn đầu thành lập cũng như trong giai đoạn khủng hoảng. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.4: Sở hữu của NHTM nhà nước tại các NHTM cổ phần Cho vay Cổ đông lớn Sở hữu Cổ đông Cổ đông thiểu số thiểu số Sở hữu NHTM cổ phần NHTM nhà nước Tái cấp Giám sát Người gửi Người gửi vốn tiền tiền NHNN Nguồn: Tác giả tự vẽ Sở hữu chéo trong trường hợp cho thấy khi các NHTM nhà nước là cổ đông lớn của các NHTM cổ phần, các NHTM nhà nước có thể ảnh hưởng đến các NH thuộc nhóm sau trong việc cung cấp vốn cho các DNNN.