Giáo trình Sơ cấp nghề Xây - Trát - Láng - Bộ Lao động Thương binh và Xã hội

• Tác giả: Nguyễn Văn Tảo
• Người hướng dẫn: Nhà giáo ưu tú Nguyễn Ngọc Hưng
• Trường học: Trường Cao Đẳng Nghề Nam Định
• Chuyên ngành: Xây dựng
• Đề tài: Xây – Trát – Láng trình độ sơ cấp nghề
• Loại tài liệu: Giáo trình dạy nghề
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Nam Định

Tóm tắt

I. Tổng quan về giáo trình xây trát láng trình độ sơ cấp

Giáo trình xây trát láng trình độ sơ cấp nghề là tài liệu đào tạo chính thức do Bộ Lao động Thương binh và Xã hội ban hành năm 2013. Giáo trình được Trường Cao Đẳng nghề Nam Định biên soạn theo quyết định số 83/QĐ-QLLĐNN của Cục Quản lý lao động ngoài nước. Nội dung được xây dựng theo phương pháp mô đun, chia thành năm phần chính bao gồm vật liệu xây dựng, vận chuyển vật liệu, trộn vữa, xây gạch và trát láng. Mỗi mô đun được phân tích kỹ từng kỹ năng nghề để người học tiếp thu dễ dàng và áp dụng ngay vào thực tế công việc. Giáo trình đặc biệt chú trọng việc cung cấp tên gọi vật liệu, dụng cụ bằng cả tiếng Việt và tiếng Anh, giúp người lao động Việt Nam thuận lợi khi làm việc tại nước ngoài. Đây là tài liệu đào tạo nghề quan trọng, được sử dụng rộng rãi tại các trường dạy nghề và trung tâm đào tạo trên toàn quốc.

1.1. Mục đích và đối tượng sử dụng giáo trình

Giáo trình xây trát láng trình độ sơ cấp được biên soạn phục vụ người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài. Mục tiêu chính là trang bị kiến thức và kỹ năng nghề cơ bản trong lĩnh vực xây dựng dân dụng. Người học sau khi hoàn thành có thể thực hiện các công việc xây, trát, láng một cách thành thạo. Giáo trình cũng là tài liệu tham khảo hữu ích cho giáo viên, học sinh tại các trường nghề và trung tâm đào tạo xây dựng trên cả nước.

1.2. Cấu trúc và nội dung các mô đun đào tạo

Giáo trình gồm một môn học vật liệu và bốn mô đun chuyên môn. Môn học MH01 cung cấp kiến thức về vật liệu nung, không nung và vữa xây dựng. Mô đun MĐ02 hướng dẫn kỹ thuật vận chuyển vật liệu bằng xe rùa và lên giàn giáo. Mô đun MĐ03 trình bày phương pháp trộn vữa thủ công và bằng máy. Mô đun MĐ04 tập trung kỹ thuật xây gạch từ móng đến tường. Mô đun MĐ05 hướng dẫn kỹ thuật trát và láng bề mặt công trình.

II. Phân tích nội dung kỹ thuật trong giáo trình

Nội dung kỹ thuật trong giáo trình xây trát láng trình độ sơ cấp được trình bày chi tiết và hệ thống. Phần vật liệu xây dựng giới thiệu các loại gạch nung, gạch block, xi măng PC30, PC40 và cát xây dựng. Giáo trình cung cấp bảng định mức cấp phối vữa chi tiết cho từng loại vữa xi măng cát và vữa tam hợp. Kỹ thuật xây gạch được hướng dẫn từ xây móng, tường, trụ tiết diện vuông chữ nhật đến xây gờ, bậc cầu thang và lanh tô. Phần trát láng trình bày quy trình trát tường trong, tường ngoài và láng nền với độ dày lớp vữa tiêu chuẩn. Mỗi bài học đều có phần kiểm tra đánh giá chất lượng khối xây, đảm bảo người học nắm vững tiêu chuẩn kỹ thuật. Giáo trình còn đề cập đến công tác an toàn lao động, bao gồm quy định về trang phục, quy trình vận hành máy trộn và xử lý sự cố khi cánh quạt bị kẹt.

2.1. Kỹ thuật trộn vữa và cấp phối vật liệu

Phần trộn vữa trong giáo trình trình bày hai phương pháp chính là trộn thủ công và trộn bằng máy. Định mức cấp phối vữa được cung cấp chi tiết qua các bảng tra cứu, cho phép xác định chính xác lượng xi măng, cát và vôi cần thiết cho mỗi mét khối vữa. Ví dụ, vữa tam hợp cát đen mác 25 với xi măng PC30 yêu cầu 139,38 kg xi măng, 85,68 kg vôi cục và 1,10 mét khối cát đen cho mỗi mét khối vữa thành phẩm.

2.2. Tiêu chuẩn an toàn lao động trong thi công

Giáo trình dành nhiều nội dung cho quy định an toàn lao động khi trộn vữa bằng máy. Công nhân phải trang bị đầy đủ thiết bị bảo hộ gồm quần áo, giày, kính, gang tay và mũ. Cầu dao điện bố trí cạnh người điều khiển ở độ cao 1,5 mét, đường điện sử dụng cáp chì hoặc cao su cách điện. Quá trình trộn nghiêm cấm đưa vật lạ vào thùng trộn, sau mỗi ca phải vệ sinh thùng và che đậy cầu dao.

III. Phương pháp đào tạo theo mô đun áp dụng thực tế

Phương pháp đào tạo theo mô đun là ưu điểm nổi bật của giáo trình xây trát láng trình độ sơ cấp. Mỗi mô đun được thiết kế độc lập, cho phép người học hoàn thành từng phần và có thể làm việc ngay sau khi học xong một công việc cụ thể. Cách tiếp cận này phù hợp với đặc thù lao động xây dựng, nơi kỹ năng thực hành được đặt lên hàng đầu. Người học không cần hoàn thành toàn bộ chương trình mới có thể tham gia sản xuất. Giáo trình tích hợp từ vựng chuyên ngành bằng tiếng Anh bên cạnh tiếng Việt, tạo điều kiện cho người lao động làm quen với thuật ngữ quốc tế. Phương pháp giảng dạy nhấn mạnh vào thực hành thông qua các bài tập tính toán cấp phối, quy trình thi công từng bước và kiểm tra chất lượng. Cách biên soạn này giúp rút ngắn thời gian đào tạo đồng thời đảm bảo chất lượng tay nghề cho người học.

3.1. Tích hợp ngôn ngữ quốc tế trong đào tạo nghề

Giáo trình xây trát láng có điểm đặc biệt khi tích hợp tên gọi vật liệu, dụng cụ bằng tiếng Anh song song tiếng Việt. Cách tiếp cận này giúp người lao động Việt Nam dễ dàng thích nghi khi làm việc tại các công trường nước ngoài. Học viên được làm quen với thuật ngữ chuyên ngành quốc tế ngay từ giai đoạn đào tạo, giảm rào cản ngôn ngữ và nâng cao hiệu quả làm việc nhóm đa quốc gia.

3.2. Tính toán liều lượng vật liệu cho một cối trộn

Giáo trình hướng dẫn chi tiết cách tính liều lượng vật liệu cho mỗi cối trộn dựa trên đơn vị một bao xi măng 50 kg. Người học tra bảng định mức cấp phối để xác định tỷ lệ các thành phần, sau đó quy đổi sang thể tích vữa cần trộn. Ví dụ với vữa tam hợp cát đen mác 25, một bao xi măng PC30 cho ra khoảng 365 lít vữa thành phẩm, kèm theo lượng vôi nhuyễn và cát đen tương ứng.

IV. Ứng dụng và vai trò giáo trình trong đào tạo nghề xây dựng

Giáo trình xây trát láng trình độ sơ cấp đóng vai trò quan trọng trong hệ thống đào tạo nghề xây dựng tại Việt Nam. Tài liệu được sử dụng rộng rãi tại các trường cao đẳng nghề, trung cấp nghề và trung tâm đào tạo trên toàn quốc. Đặc biệt, giáo trình phục vụ hiệu quả cho chương trình đưa người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo diện hợp đồng. Kiến thức trong giáo trình giúp người học nắm vững từ lý thuyết vật liệu đến kỹ năng thi công thực tế. Các bảng tra cứu định mức cấp phối vữa, quy trình thi công từng bước và tiêu chuẩn kiểm tra chất lượng là công cụ hỗ trợ đắc lực cho cả người học lẫn người hướng dẫn. Giáo trình cũng là nguồn tham khảo đáng tin cậy cho kỹ thuật viên, công nhân xây dựng muốn nâng cao tay nghề. Sự kết hợp giữa đào tạo lý thuyết và thực hành trong giáo trình đảm bảo người học có đủ năng lực đáp ứng yêu cầu công việc thực tế tại công trường.

4.1. Đào tạo lao động Việt Nam làm việc tại nước ngoài

Giáo trình được biên soạn đặc biệt cho chương trình đưa người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài thuộc Cục Quản lý lao động ngoài nước. Nội dung đáp ứng tiêu chuẩn nghề quốc tế, từ kỹ thuật xây gạch đến trát láng bề mặt. Việc tích hợp thuật ngữ tiếng Anh giúp người lao động giao tiếp hiệu quả tại công trường đa quốc gia. Đây là bước chuẩn bị thiết yếu trước khi người lao động xuất cảnh.

4.2. Nâng cao chất lượng đào tạo nghề xây dựng trong nước

Giáo trình xây trát láng góp phần chuẩn hóa chương trình đào tạo nghề xây dựng tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp. Phương pháp mô đun cho phép các trường linh hoạt sắp xếp nội dung giảng dạy phù hợp điều kiện thực tế. Bộ tài liệu bao gồm bài tập thực hành, câu hỏi kiểm tra đánh giá giúp giáo viên và học sinh kiểm soát chất lượng đào tạo hiệu quả. Giáo trình đặt nền móng cho hệ thống đào tạo nghề xây dựng chuyên nghiệp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ LAO ĐỘNG THƢƠNG BINH VÀ XÃ HỘI CỤC QUẢN LÝ LAO ĐỘNG NGOÀI NƢỚC GIÁO TRÌNH XÂY – TRÁT –LÁNG TRÌNH ĐỘ : SƠ CẤP NGHỀ Năm 2013 BỘ LAO ĐỘNG THƢƠNG BINH VÀ XÃ HỘI CỤC QUẢN LÝ LAO ĐỘNG NGOÀI NƢỚC GIÁO TRÌNH XÂY – TRÁT –LÁNG TRÌNH ĐỘ : SƠ CẤP NGHỀ Năm 2013 LỜI GIỚI THIỆU Trường Cao Đẳng nghề Nam Định được Cục quản lý lao động ngoài nước thuộc Bộ lao động thương binh và xã hội giao nhiệm vụ viết giáo trình nghề “Xây – Trát – Láng”cho người lao động đi làm việc ở nước ngoài theo quyết định số 83/QĐ-QLLĐNN ngày 03/10/2012 của Cục trưởng Cục Quản lý lao động ngoài nước. Bố cục và nội dung giáo trình được biên soạn theo “Hướng dẫn xây dựng chương trình, biên soạn giáo trình dạy nghề trình độ sơ cấp” của Bộ lao động – Thương binh và xã hội.Mỗi công việc(Mô đun) được người viết chú ý phân tích sâu từng kỹ năng nghề để người học tiếp thu dễ dàng. Học xong một mô đun người học có thể làm ngay được một công việc cụ thể.Giáo trình biên soạn với mục đích dùng cho người đi lao động ở nước ngoài, nên trong nội dung có đề cập tới một số thiết bị, dụng cụ xây dựng đang dung phổ biến ở ngoài nước, tên gọi một số vật liệu dụng cụ có ghi cả bằng tiếng Anh giúp người đọc làm quen, thuận lợi cho quá trình làm việc sau này. Toàn bộ nội dung giáo trình được chia làm 1 môn học và 4 mô đun như sau: Môn học: MH01: Vật liệu - Do thầy giáo Nguyễn Văn Tảo biên soạn Mô đun:MĐ02:Vận chuyển vật liệu – Do thầy giáo Nguyễn Văn Tảo biên soạn Mô đun:MĐ03:Trộn vữa – Do KSXD Trần Kim Anh biên soạn Mô đun:MĐ04:Xây gạch – Do KSXD Vũ Ngọc Bích biên soạn Mô đun:MĐ05:Trát, láng – Do KSXD Vũ Thu Thủy biên soạn Giáo trình “Xây – Trát – Láng” được tập thể giáo viên trường Cao Đẳng nghề Nam Định nghiên cứu biên soạn với sự quan tâm và góp ý của các trường bạn. Hi vọng cuốn sách sẽ là tài liệu bổ ích giúp cho việc dạy và học tập của thầy giáo và học sinh tại các trường, trung tâm nghề, đồng thời cũng là tài liệu tham khảo cho các bạn đọc quan tâm đến lĩnh vực này. Nhóm tác giả chân thành cảm ơn nhà giáo ưu tú Nguyễn Ngọc Hưng – Hiệu trưởng nhà trường đã góp nhiều ý kiến quý báu để hoàn thành tập giáo trình này. Vì giáo trình viết theo phương pháp mô đun, xuất bản lần đầu không tránh khỏi sai sót. Rất mong được bạn đọc góp ý. Tập thể tác giả 3 MỤC LỤC tt Đề mục Trang 1 Lời nói đầu 3 2 Mục lục: 4 3 MH01: Vật liệu xây dựng 6 Chƣơng 1:Vật liệu nung và không nung 8 Chƣơng 2:Chất kết dính vô cơ, vữa xây dựng 13 4 MĐ02:Vận chuyển vật liệu 24 Bài 1: Vận chuyển vật liệu bằng xe rùa 26 Bài 2: Vận chuyển vật liệu lên giàn giáo 29 Bài 3: Vận chuyển vật liệu lên giàn giáo 32 5 MĐ03: Trộn vữa 40 Bài 1: Trộn vữa bằng thủ công 42 Bài 2: Trộn vữa bằng máy 44 Bài 3: Công tác an toàn trong trộn vữa 49 6 MĐ04:Xây gạch 50 Bài 1: Xây móng 53 Bài 2: Xây tƣờng 86 Bài 3: Xây trụ tiết diện vuông, chữ nhật 104 Bài 4: Xây gờ 117 Bài 5: Xây bậc 124 Bài 6: Xây bậc cầu thang 132 Bài 7: Xây lanh tô 136 Bài 8: Xây gạch block 143 Bài 9: Kiểm tra đánh giá chất lƣợng khối xây 154 Bài 10: An toàn lao động trong công tác xây 157 Bài 11: Xây vòm 159 7 MĐ05: Trát láng 163 Bài 1:Trát tƣờng phẳng 166 Bài 2:Trát trần phẳng 186 Bài 3:Trát cạnh góc 195 Bài 4:Trát trụ tiết diện vuông, chữa nhật 199 Bài 5:Trát dầm tiết diện vuông, chữ nhật 210 Bài 6:Trát hèm, má cửa 213 Bài 7:Trát gờ 216 4 Bài 8:Trát chỉ phào 222 Bài 9:Kiểm tra đánh giá chất lƣợng lớp trát 234 Bài 10:Láng nền sàn 238 Bài 11:An toàn lao động trong công tác trát, láng 247 Bài 12:Trát trụ tròn (Bài học thêm) 249 Bài 13:Trát mặt cong (Bài học thêm) 252 Danh sách ban chủ nhiệm biên soạn giáo trình 255 5 BỘ LAO ĐỘNG THƢƠNG BINH VÀ XÃ HỘI CỤC QUẢN LÝ LAO ĐỘNG NGOÀI NƢỚC GIÁO TRÌNH Môn học:VẬT LIỆU XÂY DỰNG Mã số: MH - 01 6 MÔM HỌC: VẬT LIỆU XÂY DỰNG Mã số: MH01 Vị trí, ý nghĩa, vai trò của môn học: - Vị trí: Môn học đƣợc bố trí học ngay từ đầu khóa học. - Là môn học kỹ thuật , cung cấp những kiến thức cơ bản về vật liệu xây, trát, láng để ngƣời học vận dụng vào học tập các mô đun chuyên môn nghề và thực tế sản xuất Mục tiêu của môn học: - Trình bày đƣợc tính chất cơ bản, khái niệm, thành phần, phân loại, phạm vi ứng dụng của một số loại vật liệu thông dụng trong việc xây, trát, láng - Nhận biết đƣợc một số loại vật liệu xây dựng, biết lựa chọn các vật liệu phù hợp để sử dụng trong quá trình thi công - Có thái độ nghiêm túc trong việc bảo quản các loại vật liệu Nội dung của môn học : Số Tên chƣơng, mục Thời gian TT Tổng số Lý Thực Kiểm thuyết hành tra( LT hoặc TH) I Vật liệu nung và không 4 4 nung 1. Vật liệu nung 2.Vật liệu không nung II Chất kết dính vô cơ, vữa 8 7 1 xây dựng 1.Xi măng pooclăng 3.Vữa xây dựng 4.Tính liều lƣợng pha trộn YÊU CẦU VỀ ĐÁNH GIÁ HOÀN THÀNH MÔN HỌC Học môn học này này ngƣời học cần biết đƣợc đặc điểm, cách chế tạo, sử dụng và bảo quản các loại vật liệu dùng trong xây, trát, láng nhƣ gạch, cát, vôi, xi. Biết cách vận dụng các điều đã học vào việc lựa chọn, sử dụng, bảo quản trong quá trình xây dựng công trình.Biết tính toán liều lƣợng pha trộn vữa 7 CHƢƠNG 1 VẬT LIỆU NUNG VÀ KHÔNG NUNG 1. Vật liệu nung 1. Khái niệm: Vật liệu gốm xây dựng là loại vật liệu đá nhân tạo nung, đƣợc sản xuất từ nguyên liệu chính là đất sét, qua quá trình gia công cơ học, gia công nhiệt làm biến đổi cấu trúc và thành phần khoáng, làm xuất hiện những đặc tính phù hợp với yêu cầu sử dụng trong xây dựng.Ƣu, nhƣợc điểm của vật liệu gạch nung: 1. Ƣu điểm: - Có độ bền và tuổi thọ cao. - Từ nguồn nguyên liệu địa phƣơng sẵn có, rẻ tiền. - Công nghệ sản xuất đơn giản, dễ thi công,giá thành hạ. Nhƣợc điểm: - Giòn, dễ vỡ, tƣơng đối nặng. - Khó cơ giới hoá xây dựng. - Thu hẹp diện tích đất nông nghiệp, ảnh hƣởng không tốt đến môi trƣờng (khai thác đất, đốt nhiên liệu,. Theo công dụng - Vật liệu xây: Gạch đặc; Gạch rỗng (2 lỗ, 4 lỗ.) - Vật liệu lợp: Các loại ngói. - Vật liệu ốp: Ốp tƣờng nhà, cầu thang, ốp trang trí. - Vật liệu lát: Tấm lát nền, lát đƣờng , lát vỉa hè, lát sàn. - Vật liệu đặc biệt: + Sản phẩm sứ vệ sinh: Chậu rửa, bồn tắm, bệ xí. + Sản phẩm cách nhiệt, cách âm: gốm xốp + Sản phẩm chịu lửa: gạch samốt, gạch đinat. + Sản phẩm gốm tinh: gốm lọc nƣớc, gốm cách điện. Theo cấu tạo vật liệu gốm - Gốm đặc: có H < 5% : có loại không tráng men (gạch clanhke, tấm lát nền), loại tráng men (sứ vệ sinh, ống thoát nƣớc). - Gốm rỗng: có H > 5%: có loại không tráng men (gạch xây các loại), có loại tráng men (các loại tấm ốp). Theo phƣơng pháp sản xuất - Gốm tinh: có cấu trúc xƣơng hạt mịn, sản xuất phức tạp: gạch trang trí, sứ vệ sinh.4 Nguyên liệu sản xuất gạch 1. Nguyên liệu chính a. Đất sét là lớp đất khoáng hay nham thạch khi trộn với nƣớc cho hỗn hợp có độ dẻo (vữa dẻo), khi khô giữ nguyên hình dạng và dƣới tác dụng gia công nhiệt sấy nung đƣợc sản phẩm đá cứng có cƣờng độ, bền với môi trƣờng và một số tính chất yêu cầu khác. Phân loại - Dựa vào khả năng chịu nhiệt + Đất sét chịu nhiệt, t > 1580 C + Đất sét khó chảy, t = 1350 ÷ 1580 C + Đất sét dễ chảy, t < 1350 C 0 0 - Dựa theo điều kiện hình thành + Đất sét ổn định (đất sét tại chỗ) + Đất sét không ổn định (đất phù sa) 1. Nguyên liệu phụ (phụ gia và men) - Nguyên liệu gầy: nhằm giảm độ dẻo, giảm co khi sấy, co khi nung, thƣờng dùng là samốt, đất sét nung non, cát, tro xỉ nhiệt điện. - Nguyên liệu tăng dẻo: làm tăng độ dẻo của phối liệu (cao lanh) - Nguyên liệu cháy: làm tăng độ xốp cho sản phẩm - Nguyên liệu trợ dung: Hạ nhiệt độ kết khối, nhiệt độ sản phẩm và độ đặc: Phensphat, pecmatit, canxit, đôlômit, trƣờng thạch. - Men: là lớp thuỷ tinh mỏng 0,1 ÷ 0,3 mm đƣợc phủ lên bề mặt sản phẩm vừa bảo vệ xƣơng gốm, làm nhẵn bề mặt, giảm độ hút nƣớc, vừa có tác dụng trang trí cho sản phẩm. Chất lƣợng men phụ thuộc vào thành phần, hàm lƣợng oxít có trọng men; còn màu sắc men phụ thuộc vào oxít tạo màu. Sơ lƣợc quá trình sản xuất gạch Khai thác nguyên liệu  Gia công nguyên liệu và chuẩn bị phối liệu  Tạo hình  Phơi sấy  Nung  KCS 1. Khai thác nguyên liệu - Bóc loại bỏ lớp đất màu (0,3  0,5) m. - Dùng máy ủi, máy đào, máy cạp để khai tác vận chuyển đất sét. - Đất sét sau khi khai thác cho vào kho để ngâm ủ, nhằm làm tăng tính dẻo và đồng đều nguyên liệu đất sét. Gia công nguyên liệu và chuẩn bị phối liệu - Sẽ làm tăng thêm tính dẻo và đồng đều cho đất sét, giúp cho việc tạo hình dễ dàng. - Dùng các máy cán thô, cán mịn, máy nhào trộn (1 trục, 2 trục). Tạo hình - Dùng máy đùn ruột gà (máy ép lentô). Để tăng độ đặc, cƣờng độ của gạch ngƣời ta còn dùng thiết bị hút chân không. Phơi sấy - Để giảm độ ẩm, giúp sản phẩm mộc có cƣờng độ cần thiết  phơi sấy. - Phơi gạch: nhà giàn hoặc sân phơi với thời gian từ 8 đến 15 ngày. - Sấy gạch trong các lò sấy từ (18  24)h, W spm  8%. - Ƣu, nhƣợc điểm của sấy nhân tạo so với sấy tự nhiên: + Ƣu điểm:  Quá trình sản xuất đƣợc liên tục  Tăng năng suất.  Điều kiện làm việc của công nhân đƣợc cải thiện.  Chất lƣợng sản phẩm đƣợc đảm bảo. + Nhƣợc điểm:  Vốn đầu tƣ lớn.  Tốn nhiên liệu. Nung gạch Quyết định đến chất lƣợng sản phẩm. - Gồm có 3 giai đoạn: Đốt nóng, nung và làm nguội. Vật liệu không nung: 2.