UBND THÀNH PHỐ HÀ NỘI TRƯỜNG CAO ĐẲNG Y TẾ HÀ NỘI GIÁO TRÌNH THỰC HÀNH THỰC VẬT (Sách dùng đào tạo Cao đẳng dược) Hà Nội - 2022 1 KHOA DƯỢC TRƯỜNG CAO ĐẲNG Y TẾ HÀ NỘI Chủ biên NHỮNG NGƯỜI BIÊN SOẠN: 2 BÀI 1: ĐỌC TÊN KHOA HỌC CỦA CÂY THUỐC VÀ VỊ DƯỢC LIỆU MỤC TIÊU * Kiến thức 1. Trình bày được nguyên tắc đọc các nguyên âm, phụ âm trong tiếng Latin 2. Trình bày được nguyên tắc đọc tên khoa học của cây thuốc và vị dược liệu. Đọc được đúng các nguyên âm, phụ âm và vần trong tiếng Latin.
Đọc được đúng tên khoa học của 30 cây thuốc. Đọc được đúng tên khoa học của 30 vị dược liệu. * Năng lực tự chủ và trách nhiệm: 5. Chủ động tìm kiếm kiến thức, tự đọc, tự khai thác thông tin từ giáo trình và các tài liệu tham khảo.
Chuyên cần và chính xác khi đọc tên khoa học của cây thuốc và vị dược liệu. CHUẨN BỊ Chuẩn bị cho 1 lớp gồm 5 nhóm (từ 5-6 sinh viên/nhóm) 1. Chuẩn bị sách tra cứu STT Tên dụng cụ Số lượng 1 Dược điển Việt Nam 5 quyển 2 Những cây thuốc & động vật làm thuốc Việt Nam 5 quyển 3 Từ điển cây thuốc 5 quyển 3 1. Chuẩn bị tranh ảnh, mẫu vật cây thuốc - Tranh ảnh cây thuốc tại phòng thực hành.
- Cây thực tế trồng trong vườn thực vật. Chuẩn bị vị dược liệu Các vị dược liệu đạt tiêu chuẩn Dược điển Việt Nam có dán nhãn (tên Việt Nam và tên Latin) theo danh mục sau: STT Tên dược liệu Khối lượng STT Tên dược liệu Khối lượng 1 Hòe hoa 50-100g 11 Trần bì 50-100g 2 Cam thảo 50-100g 12 Tô mộc 50-100g 3 Ngưu tất 50-100g 13 Chỉ thực/ chỉ xác 50-100g 4 Mã tiền 50-100g 14 Kim ngân hoa/cuộng 50-100g 5 Hà thủ ô đỏ 50-100g 15 Liên tâm 50-100g 6 Mạch môn 50-100g 16 Liên nhục 50-100g 7 Ma hoàng 50-100g 17 Liên diệp 50-100g 8 Vông nem 50-100g 18 Cát căn 50-100g 9 Lạc tiên 50-100g 19 Hoài sơn 50-100g 10 Quế nhục/ Quế chi 50-100g 20 Ba kích 50-100g 4 Chú ý: có thể thay thế một số vị dược liệu trong danh mục chuẩn bị nhưng đảm bảo yêu cầu dược liệu có nhãn mác ghi tên tiếng Việt, tên khoa học, nguồn gốc đầy đủ. Thực hành đọc các nguyên âm, phụ âm và vần trong tiếng Latin STT Các bước thực hiện Ý nghĩa Tiêu chuẩn đạt được Chuẩn bị bảng chữ cái tiếng Chuẩn bị để thực hiện Latin, phụ lục cách đọc các Chuẩn bị đúng đủ tài 1 đọc theo đúng nguyên nguyên âm – phụ âm trong liệu theo yêu cầu tắc tiếng Latin Viết đúng phiên âm Chuẩn bị bút, vở, phiếu bài Viết lại phiên âm cách 2 đọc các nguyên âm, phụ cách đọc các nguyên tập theo phụ lục âm âm, phụ âm Tập đọc chữ cái trong bảng Đọc được toàn bộ các chữ cái tiếng Latin và viết lại chữ cái trong bảng chữ Đọc đúng bảng chữ cái 3 phiên âm cách đọc cái tiếng Latin khi chưa tiếng Latin ghép trong từ Đọc đúng các vần theo Tập đọc một số vần Latin khi Bước đầu đọc được các 4 ghép nguyên âm và phụ âm vần đơn giản trong tiếng nguyên tắc đọc nguyên Latin, chuẩn bị phát âm, phụ âm, nguyên tắc đơn; viết phiên âm cách đọc. triển lên đọc từ ghép vần tiếng Latin Tập đọc một số vần Latin khi Đọc đúng các vần theo Đọc được các vần phức ghép nguyên âm và phụ âm tạp hơn trong tiếng nguyên tắc đọc nguyên 5 đặc biệt; viết phiên âm cách Latin, chuẩn bị phát âm, phụ âm, nguyên tắc đọc.
triển lên đọc từ ghép vần tiếng Latin Chuẩn bị cho việc phát Đọc đúng các từ trong Tập đọc một số từ trong thực 6 triển lên đọc tên cây, tên thực vật theo nguyên vật; viết phiên âm cách đọc. vị dược liệu. tắc đọc tiếng Latin Chuẩn bị cho việc phát Đọc đúng tên khoa học Tập đọc tên khoa học của một triển lên đọc tên cây, tên các họ thực vật theo 7 số họ thực vật; viết phiên âm vị dược liệu. nguyên tắc đọc tiếng cách đọc.
Thực hành đọc một số tên khoa học của cây thuốc STT Các bước thực hiện Ý nghĩa Tiêu chuẩn đạt được Chuẩn bị tài liệu tra cứu, phụ Chuẩn bị để thực hiện Chuẩn bị đúng đủ tài 1 lục cách đọc tên cây thuốc đọc theo đúng nguyên liệu theo yêu cầu trong tiếng Latin tắc Chuẩn bị bút, vở, phiếu bài Viết lại phiên âm cách Viết đúng phiên âm 2 tập theo phụ lục đọc tên cây thuốc cách đọc tên cây thuốc Tra cứu trong tài liệu đã chuẩn bị tên Latin của 30 cây thuốc (bao gồm 10 cây thuốc trong vườn thực vật, 10 cây Biết cách tra cứu tài liệu Tra cứu đúng tên khoa 3 thuốc trong tranh ảnh tại để tìm tên và thông tin học của các cây thuốc phòng TH và 10 cây thuốc tự về các cây thuốc. chọn trong tài liệu); kẻ bảng ghi rõ tên Latin - tên tiếng Việt. Phân tích cấu tạo tên Phân tích các từ trong tên Xác định đúng từ chỉ khoa học của một cây khoa học của mỗi cây, cụ thể tên chi, tên loài, tên tác 4 bao gồm các phần theo theo thứ tự: tên chi, tên loài, giả, tên họ trong tên thứ tự như phụ lục trình tên tác giả, tên họ khoa học của từng cây. Đọc tên khoa học của 30 cây Xác định và đọc đúng Đọc đúng tên khoa học 5 thuốc trên và viết phiên âm tên khoa học của cây của 30 cây thuốc cách đọc.
Thực hành đọc một số tên khoa học của vị dược liệu STT Các bước thực hiện Ý nghĩa Tiêu chuẩn đạt được Chuẩn bị tài liệu tra cứu, phụ Chuẩn bị để thực hiện Chuẩn bị đúng đủ tài 1 lục cách đọc tên vị dược liệu đọc theo đúng nguyên liệu theo yêu cầu trong tiếng Latin tắc Viết đúng phiên âm Chuẩn bị bút, vở, phiếu bài Viết lại phiên âm cách 2 cách đọc tên vị dược tập theo phụ lục đọc tên vị dược liệu liệu Tra cứu trong tài liệu tên Latin của 30 vị dược liệu (bao gồm 20 vị dược liệu Biết cách tra cứu tài liệu Tra cứu đúng tên khoa trong phòng TH và 10 vị 3 để tìm tên và thông tin học của các vị dược dược liệu khác tự chọn trong về các vị dược liệu. liệu tài liệu); kẻ bảng ghi rõ tên Latin - tên tiếng Việt – nguồn gốc (bộ phận dùng). Phân tích cấu tạo tên Xác định đúng từ chỉ Phân tích các từ trong tên khoa học của một vị tên bộ phận dùng, tên khoa học của mỗi vị dược 4 dược liệu bao gồm các chi, tên loài, trong tên liệu, cụ thể theo thứ tự: tên bộ phần theo thứ tự như khoa học của từng vị phận dùng, tên chi, tên loài. phụ lục trình bày.
Hiểu rõ nguồn gốc của Xác định đúng cây Xác định nguồn gốc của mỗi vị dược liệu được lấy từ thuốc và bộ phận dùng 5 vị dược liệu (là bộ phận nào bộ phận nào của cây của cây thuốc đó lấy lấy từ cây thuốc nào) thuốc nào làm dược liệu. Xác định và đọc đúng Đọc tên khoa học của 30 cây Đọc đúng tên khoa học tên khoa học của cây 6 thuốc tương ứng với 30 vị của 30 cây thuốc tương thuốc là nguồn gốc của dược liệu ứng với 30 vị dược liệu. các vị dược liệu Xác định và đọc đúng Đọc tên khoa học của 30 vị Đọc đúng tên khoa học 7 tên khoa học của vị dược liệu trên. của 30 vị dược liệu dược liệu So sánh sự giống và khác Phân biệt được cách Chỉ ra được sự giống và 8 nhau giữa tên của vị dược liệu viết, cách đọc tên cây khác nhau nổi bật giữa 7 STT Các bước thực hiện Ý nghĩa Tiêu chuẩn đạt được và tên của cây thuốc nguồn các từ trong tên của cây thuốc và tên vị dược liệu gốc của vị dược liệu đó thuốc và vị dược liệu.
Phần chuẩn bị thực tập 2. Kết quả thực tập 2. Phương pháp đánh giá 12.Hình thức Vấn đáp/ chạy trạm/ thuyết trình/ báo cáo.Công cụ lượng giá Câu hỏi MCQ, tự luận: Bảng kiểm/Thang điểm (phụ lục) 8 BÀI 2: PHƯƠNG PHÁP LÀM TIÊU BẢN THỰC VẬT, QUAN SÁT TẾ BÀO VÀ MÔ THỰC VẬT MỤC TIÊU * Kỹ năng: 1. Chỉ ra được các phần của kính hiển vi quang học 2.
Sử dụng được kính hiển vi quang học để quan sát và chỉ ra được 6 loại mô thực vật trong các tiêu bản được quan sát. Làm được tiêu bản vi học thực vật: tiêu bản vảy hành tây, tiêu bản hạt tinh bột 4. Quan sát và vẽ được tiêu bản vảy hành tây, hạt tinh bột. * Năng lực tự chủ và trách nhiệm: 5.
Thể hiện thái độ thận trọng, tỉ mỉ, chính xác trong thực hành. Chủ động tìm kiếm kiến thức, phối hợp hiệu quả trong làm việc nhóm NỘI DUNG CHUẨN BỊ 2. Chuẩn bị dụng cụ STT Tên dụng cụ Số lượng STT Tên dụng cụ Số lượng 1 Kính lúp 05 cái 6 Kim mũi mác 05 cái 2 Kính hiển vi 05 cái 7 Nước làm tiêu bản lọ 50ml 05 lọ 3 Dao lam 05 cái 8 Phiến kính 05 cái 4 Chổi lông 05 cái 9 Lamen 20 cái 5 Dao cắt cỡ vừa 05 cái 10 Tiêu bản mẫu lá Trúc đào 01 cái (dài 10-20cm) 9 2. Chuẩn bị tranh ảnh, tiêu bản mẫu, mẫu vật STT Nội dung cần chuẩn bị Số lượng 1 Tiêu bản rễ bí ngô 1 cái 2 Tiêu bản lá bưởi 1 cái 3 Tiêu bản vỏ cây dâu tằm 1 cái 4 Tiêu bản thân cây thiên thảo 1 cái 5 Tiêu bản thân trầu không 1 cái 6 Tiêu bản cuống lá trang 1 cái 7 Hành tây (hoặc lá náng) 1/6 củ (hoặc 10 lá) 8 Khoai tây 1/6 củ 9 Bột gạo (hoặc đậu xanh,ý dĩ): 1g/chén 1 chén 10 TIẾN HÀNH 2.
Nhận biết cấu tạo của kính hiển vi quang học Quy trình thực hành STT Các bước thực hiện Ý nghĩa Tiêu chuẩn đạt được Xác định phần cơ học của kính hiển vi 1 Xác định đế kính, giá Nhận biết bộ phận giúp Chỉ đúng đế kính, giá đỡ ống kính giữ kính đứng vững, chỗ đỡ ống kính. cầm tay khi vận chuyển. 3 Xác định mâm kính Nhận biết vị trí đặt tiêu Chỉ ra đúng mâm kính bản để quan sát. và vị trí đặt tiêu bản 4 Xác định ốc điều Nhận biết và sử dụng bộ Chỉ ra đúng bộ phận chỉnh đại cấp, xoay phận điều chỉnh khoảng và vai trò của bộ phận ốc xác định sự thay cách giữa mâm kính và trong kính.