Giáo Trình Thanh Toán và Tín Dụng Quốc Tế Phần 1

Giáo trình thanh toán và tín dụng quốc tế phần 1 cung cấp kiến thức cơ bản về quy trình và nguyên tắc trong lĩnh vực tài chính quốc tế.

• Tác giả: ThS. Nguyễn Thị Thu Hương
• Trường học: Đại học Mở Hà Nội
• Chuyên ngành: Kinh tế - Tài chính - Ngân hàng
• Đề tài: Giáo Trình Thanh Toán và Tín Dụng Quốc Tế - Phần 1
• Loại tài liệu: giáo trình
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỶ GIÁ HỐI ĐOÁI
• 1.1. Tổng quan về tỷ giá hối đoái
• 1.2. Các hệ thống (chế độ) tỷ giá hối đoái
• 1.3. Niêm yết tỷ giá hối đoái
• 1.4. Phân loại tỷ giá hối đoái
• 1.5. Xác định tỷ giá tính chéo

Tóm tắt

I. Tổng quan về Giáo Trình Thanh Toán và Tín Dụng Quốc Tế

Giáo trình Thanh Toán và Tín Dụng Quốc Tế cung cấp cái nhìn tổng quan về các khái niệm cơ bản trong lĩnh vực này. Môn học này không chỉ giúp sinh viên hiểu rõ về thanh toán quốc tế mà còn trang bị cho họ những kiến thức cần thiết để hoạt động trong môi trường tài chính toàn cầu. Nội dung giáo trình được chia thành nhiều phần, mỗi phần đều có những điểm nhấn riêng biệt, từ tỷ giá hối đoái đến các tổ chức tài chính quốc tế.

1.1. Khái niệm và vai trò của thanh toán quốc tế

Thanh toán quốc tế là quá trình chuyển giao tiền tệ giữa các quốc gia. Nó đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy thương mại và đầu tư toàn cầu. Việc hiểu rõ về quy trình thanh toán giúp sinh viên nắm bắt được cách thức hoạt động của thị trường tài chính.

1.2. Tầm quan trọng của tín dụng quốc tế

Tín dụng quốc tế là một phần không thể thiếu trong hoạt động thương mại toàn cầu. Nó giúp các doanh nghiệp có thể tiếp cận nguồn vốn cần thiết để mở rộng hoạt động. Việc nắm vững các khái niệm về tín dụng quốc tế sẽ giúp sinh viên có cái nhìn sâu sắc hơn về thị trường tài chính.

II. Vấn đề và thách thức trong thanh toán quốc tế

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, thanh toán quốc tế đối mặt với nhiều thách thức. Các vấn đề như tỷ giá hối đoái biến động, rủi ro tín dụng và sự khác biệt trong quy định pháp lý giữa các quốc gia là những yếu tố cần được xem xét. Những thách thức này không chỉ ảnh hưởng đến các doanh nghiệp mà còn đến cả nền kinh tế quốc gia.

2.1. Rủi ro tín dụng trong thanh toán quốc tế

Rủi ro tín dụng là một trong những vấn đề lớn nhất trong tín dụng quốc tế. Nó xảy ra khi bên vay không thể thanh toán đúng hạn. Việc đánh giá rủi ro này là rất quan trọng để bảo vệ lợi ích của các bên liên quan.

2.2. Biến động tỷ giá hối đoái

Tỷ giá hối đoái có thể thay đổi nhanh chóng, ảnh hưởng đến chi phí giao dịch. Do đó, việc hiểu rõ về nguyên tắc thanh toán và cách thức hoạt động của thị trường ngoại hối là rất cần thiết cho các doanh nghiệp.

III. Phương pháp thanh toán quốc tế hiệu quả

Có nhiều phương pháp thanh toán quốc tế khác nhau, mỗi phương pháp đều có ưu và nhược điểm riêng. Việc lựa chọn phương pháp phù hợp sẽ giúp doanh nghiệp tiết kiệm chi phí và thời gian. Các phương pháp phổ biến bao gồm chuyển khoản ngân hàng, thư tín dụng và chứng từ thanh toán.

3.1. Chuyển khoản ngân hàng

Chuyển khoản ngân hàng là phương pháp thanh toán phổ biến nhất. Nó cho phép chuyển tiền trực tiếp từ tài khoản của người gửi đến tài khoản của người nhận. Phương pháp này nhanh chóng và an toàn, nhưng có thể phát sinh phí giao dịch cao.

3.2. Thư tín dụng

Thư tín dụng là một cam kết từ ngân hàng của người mua để thanh toán cho người bán. Phương pháp này giúp giảm thiểu rủi ro cho cả hai bên trong giao dịch quốc tế. Tuy nhiên, quy trình có thể phức tạp và tốn thời gian.

IV. Ứng dụng thực tiễn của thanh toán và tín dụng quốc tế

Việc áp dụng các kiến thức về thanh toán quốc tế và tín dụng quốc tế vào thực tiễn là rất quan trọng. Các doanh nghiệp cần phải nắm vững các quy trình và công cụ để tối ưu hóa hoạt động kinh doanh của mình. Nghiên cứu các trường hợp thực tiễn sẽ giúp sinh viên hiểu rõ hơn về cách thức hoạt động của thị trường.

4.1. Các tổ chức tài chính quốc tế

Các tổ chức như IMF, WB, ADB đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ các quốc gia trong việc phát triển kinh tế và ổn định tài chính. Việc hiểu rõ về mối quan hệ giữa các tổ chức này và Việt Nam là rất cần thiết.

4.2. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng

Nghiên cứu các kết quả từ các dự án thanh toán quốc tế sẽ giúp sinh viên có cái nhìn thực tế hơn về hiệu quả của các phương pháp thanh toán. Điều này cũng giúp họ áp dụng kiến thức vào thực tiễn một cách hiệu quả.

V. Kết luận và tương lai của thanh toán quốc tế

Thanh toán và tín dụng quốc tế sẽ tiếp tục phát triển trong bối cảnh toàn cầu hóa. Các công nghệ mới như blockchain và tiền điện tử đang mở ra nhiều cơ hội mới cho lĩnh vực này. Việc nắm bắt các xu hướng mới sẽ giúp sinh viên chuẩn bị tốt hơn cho tương lai trong ngành tài chính.

5.1. Xu hướng công nghệ trong thanh toán

Công nghệ đang thay đổi cách thức thanh toán quốc tế. Việc áp dụng công nghệ mới sẽ giúp giảm thiểu chi phí và thời gian giao dịch. Sinh viên cần theo dõi các xu hướng này để không bị lạc hậu.

5.2. Tương lai của tín dụng quốc tế

Tín dụng quốc tế sẽ tiếp tục phát triển với nhiều hình thức mới. Việc hiểu rõ về các xu hướng này sẽ giúp sinh viên có cái nhìn tổng quan và chuẩn bị tốt cho sự nghiệp trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Thanh toán & Tín dụng quốc tế do ThS. Nguyễn Thị Thu Hương và ThS. Lại Lâm Anh đồng chủ biên, được Nhà xuất bản Thế giới ấn hành vào tháng 6 năm 2011, phục vụ công tác đào tạo tại Viện Đại học Mở Hà Nội. Trong chương trình đào tạo bậc đại học và cao học khối ngành Kinh tế – Tài chính – Ngân hàng, đây là học phần chuyên ngành cốt lõi, cung cấp kiến thức nền tảng và chuyên sâu về các giao dịch tài chính, tiền tệ và thanh toán vượt ra ngoài biên giới quốc gia.

Mục tiêu học tập (learning outcomes) của giáo trình tập trung vào việc trang bị cho người học:

• Hệ thống lý luận về tỷ giá hối đoái, cơ chế vận hành của thị trường ngoại hối và cấu trúc cán cân thanh toán quốc tế.
• Bản chất, vai trò, quy trình thẩm định và bảo lãnh trong hoạt động tín dụng quốc tế.
• Kỹ năng xử lý các công cụ thanh toán (hối phiếu – B/E, vận đơn – B/L) và các phương thức thanh toán thương mại quốc tế (tín dụng chứng từ – L/C, D/C).
• Cơ cấu tổ chức, tôn chỉ hoạt động và mối quan hệ hợp tác giữa Việt Nam với các định chế tài chính quốc tế (IMF, WB, ADB, BIS).

Về cấu trúc và phương pháp tiếp cận, tài liệu được tổ chức thành 4 phần logic đi từ tổng quan thị trường tiền tệ vĩ mô, các nghiệp vụ tín dụng, kỹ thuật thanh toán vi mô đến các thiết chế tài chính toàn cầu. Điểm đặc thù của giáo trình là sự kết hợp chặt chẽ giữa mô hình toán tài chính, công thức xác định tỷ giá tính chéo, bài toán hoán đổi và hệ thống ví dụ thực tế gắn liền với tiến trình điều hành chính sách tiền tệ tại Việt Nam. Đi kèm với sách in là học liệu điện tử dưới dạng đĩa CD, hỗ trợ người học khai thác dữ liệu và thực hành độc lập.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Cấu trúc tổng thể của giáo trình gồm 4 phần chuyên biệt:

• Phần 1: Tổng quan về thanh toán và tín dụng quốc tế (3 chương): Tập trung làm rõ bản chất kinh tế của tỷ giá hối đoái, cơ cấu vận hành của thị trường ngoại hối và các hạng mục trong cán cân thanh toán quốc tế (tài khoản vãng lai - CA, vốn đầu tư trực tiếp - FDI, gián tiếp - FPI).
  • Chương 1 (Tỷ giá hối đoái): Trình bày các chế độ tỷ giá (cố định theo hệ thống Bretton Woods, thả nổi tự do, thả nổi có điều tiết); phương pháp niêm yết trực tiếp và gián tiếp; các kỹ thuật tính tỷ giá chéo (dựa vào đồng yết giá, đồng định giá, hoặc đồng tiền trung gian đóng cả hai vai trò) và tỷ giá đối ứng; các nhân tố tác động (lạm phát, lãi suất, cán cân vãng lai, tỷ giá xuất nhập khẩu bình quân FOB/CIF); các biện pháp can thiệp của Nhà nước (phá giá, nâng giá, lãi suất tái chiết khấu, can thiệp quỹ bình ổn).
  • Chương 2 (Thị trường ngoại hối): Phân tích đặc điểm thị trường toàn cầu 24/24 giờ, các chủ thể tham gia (NHTW, NHTM, nhà đầu cơ, doanh nghiệp XNK, nhà môi giới); quy định trạng thái ngoại tệ (tại Việt Nam không vượt quá 15% vốn tự có đối với USD và 30% đối với tổng trạng thái); 5 nghiệp vụ kinh doanh cơ bản gồm giao ngay (Spot, thanh toán $J+2$, kèm nghiệp vụ Arbitrage), kỳ hạn (Forward, thanh toán $J+n+2$, tính theo điểm kỳ hạn hoặc chênh lệch lãi suất), quyền chọn (Option, kiểu Mỹ và kiểu Châu Âu, Call/Put), hoán đổi (SWAP, kết hợp Spot và Forward), và tương lai (Future, giao dịch chuẩn hóa qua sàn, ký quỹ, thanh toán chênh lệch hàng ngày).
  • Chương 3 (Cán cân thanh toán quốc tế): Do ThS. Nguyễn Thị Thu Hương biên soạn, hệ thống hóa các luồng chu chuyển vốn và tài sản quốc gia.
• Phần 2: Tín dụng quốc tế (Chương 4 & 5): Giới thiệu khái niệm, phân loại nguồn vốn tín dụng quốc tế, quy trình thẩm định dự án vay vốn nước ngoài và nghiệp vụ bảo lãnh tín dụng quốc tế.
• Phần 3: Thanh toán quốc tế (Chương 6, 7 & 8): Phân tích chi tiết các công cụ lưu thông tiền tệ quốc tế (Hối phiếu - Bill of Exchange, Vận đơn - Bill of Lading) và các phương thức thanh toán thương mại quốc tế (Thư tín dụng - L/C, Nhờ thu chứng từ - D/C).
• Phần 4: Các tổ chức tài chính quốc tế: Khái quát lịch sử thành lập, cơ chế hoạt động và quan hệ hợp tác với Việt Nam của 4 định chế: Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), Ngân hàng Thế giới (WB), Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB), Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS).

Progression logic của giáo trình phát triển tuần tự từ kiến thức vĩ mô (môi trường tỷ giá, thị trường ngoại hối) -> các công cụ tài chính phái sinh phòng ngừa rủi ro -> nghiệp vụ cấp vốn tín dụng -> quy trình kỹ thuật thanh toán chứng từ -> tổng quan các định chế tài chính toàn cầu.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

• Lý thuyết tiền tệ cơ bản: Cơ sở hình thành tỷ giá từ chế độ bản vị vàng (ngang giá vàng - Gold Parity trước tháng 12/1971, định mức 1 USD = 0,888671g vàng) đến chế độ bản vị tiền giấy (ngang giá sức mua - PPP sau 1971).
• Nguyên lý giao dịch hối đoái: Quy chuẩn biểu diễn cặp tỷ giá 5 chữ số (hàng đơn vị, hàng số, hàng điểm), quy ước giá mua vào (Bid Rate) và giá bán ra (Ask Rate) từ góc độ ngân hàng thương mại; nguyên lý cân đối trạng thái ngoại hối và các công thức xác định tỷ giá kỳ hạn dựa trên chênh lệch lãi suất giữa hai đồng tiền.
• Khung pháp lý điều hành: Hệ thống văn bản quản lý ngoại hối của Việt Nam (Quyết định 107/HĐND năm 1991 thành lập Trung tâm giao dịch ngoại tệ; Quyết định 203/QĐ-NH năm 1994 thành lập thị trường ngoại tệ liên ngân hàng; cơ chế công bố tỷ giá bình quân liên ngân hàng kèm biên độ dao động áp dụng từ ngày 26/02/1999).

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng tính toán định lượng (Technical skills): Thành thạo thuật toán tính tỷ giá chéo giữa các cặp ngoại tệ; xác định tỷ giá kỳ hạn bằng phương pháp điểm kỳ hạn (điểm gia tăng, điểm khấu trừ) hoặc theo mô hình cân bằng lãi suất; tính toán chi phí, doanh thu và dòng tiền thuần của nghiệp vụ SWAP và Arbitrage 2 thị trường hoặc 3 thị trường.
• Kỹ năng phân tích thị trường (Analytical skills): Đánh giá tác động của các biến số kinh tế vĩ mô (chênh lệch lạm phát, điều chỉnh lãi suất chiết khấu của FED hoặc Ngân hàng Trung ương Nhật Bản - BOJ) tới chiều hướng biến động của tỷ giá; so sánh chi phí cơ hội và rủi ro giữa hợp đồng kỳ hạn (bắt buộc thực hiện) và hợp đồng quyền chọn (linh hoạt thực hiện).
• Kỹ năng ứng dụng thực hành (Practical competencies): Thiết lập phương án phòng chống rủi ro tỷ giá cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu; xây dựng cấu trúc hợp đồng phái sinh ngoại hối phù hợp với từng điều kiện thanh toán và tuân thủ các quy chế an toàn vốn của ngân hàng thương mại.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình được thiết kế theo phương pháp sư phạm kết hợp giữa thuyết giảng nguyên lý và thực hành bài tập định lượng:

• Phương pháp tiếp cận: Sử dụng hệ thống sơ đồ hóa quy trình (sơ đồ phân loại phương tiện thanh toán, bảng so sánh niêm yết trực tiếp/gián tiếp) và đồ thị dòng chu chuyển tiền tệ giúp người học trực quan hóa các mối quan hệ giao dịch phức tạp giữa khách hàng, ngân hàng thương mại và ngân hàng trung ương.
• Hệ thống bài tập và tình huống:
  • Các bài toán tình huống cụ thể hóa lý thuyết: Bài toán tính toán kinh doanh chênh lệch giá (Arbitrage phức tạp) trên 3 thị trường tiền tệ giữa các đồng USD, GBP, EUR; bài toán xử lý nhu cầu vốn ngoại tệ của ngân hàng thương mại thông qua phối hợp giao dịch Spot và Forward trong hợp đồng SWAP 6 tháng; bài toán tính hiệu quả của hợp đồng quyền chọn mua/bán kiểu Mỹ và kiểu Châu Âu khi tỷ giá thị trường biến động.
  • Bài tập tính tỷ giá xuất nhập khẩu bình quân (giá FOB, CIF) để đánh giá lợi nhuận của doanh nghiệp trong mối tương quan với tỷ giá ngân hàng công bố.
• Hình thức đánh giá đa dạng: Cuối mỗi chương, giáo trình tích hợp ngân hàng câu hỏi tự luận nhằm kiểm tra năng lực tổng hợp kiến thức; câu hỏi điền khuyết nhằm chuẩn hóa thuật ngữ chuyên ngành; câu hỏi phân tích mệnh đề đúng/sai có giải thích lý do; và hệ thống bài tập trắc nghiệm khách quan 4 lựa chọn (A, B, C, D) kiểm tra kỹ năng phản xạ và xử lý nghiệp vụ.
• Hướng dẫn tự học: Người học được khuyến nghị nghiên cứu phần tóm tắt lý thuyết ở đầu mỗi chương, thực hiện toàn bộ các bài tập mẫu định lượng, thảo luận nhóm các câu hỏi tình huống thực tế và khai thác kho dữ liệu mở rộng từ đĩa CD học liệu điện tử kèm theo tài liệu.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Bám sát tiến trình cải cách tiền tệ tại Việt Nam: Giáo trình cập nhật chi tiết các mốc chuyển dịch chính sách quản lý ngoại hối của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, từ cơ chế quản lý tập trung sang việc hình thành Trung tâm giao dịch ngoại tệ (1991), thiết lập thị trường ngoại tệ liên ngân hàng (1994), và bước chuyển mang tính bản lề từ cơ chế tỷ giá chính thức cố định sang cơ chế công bố tỷ giá bình quân thị trường liên ngân hàng kèm biên độ cho phép từ ngày 26/02/1999.
• Tích hợp bối cảnh tài chính toàn cầu: Phản ánh những thay đổi của hệ thống tiền tệ thế giới sau khi đồng EURO ra đời thay thế các đồng tiền thành viên cũ (như DEM, FRP); phân tích thực tiễn can thiệp tỷ giá của các nền kinh tế lớn như chính sách duy trì tỷ giá cố định 8,28 NDT/USD của Trung Quốc từ năm 1997, việc nới lỏng tiền tệ hạ lãi suất chiết khấu về 0% của BOJ từ năm 1995 để hỗ trợ xuất khẩu, hay chính sách lãi suất của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (FED).
• Chuẩn hóa công cụ phái sinh theo thông lệ quốc tế: Giới thiệu đầy đủ các nghiệp vụ giao dịch ngoại hối hiện đại (Spot, Forward, Option, Swap, Future), đối chiếu các sàn giao dịch chuẩn hóa (như Sở giao dịch hàng hóa Chicago) với thị trường phi tập trung (OTC), cùng các quy định quốc tế về lãi suất phạt vi phạm chuyển tiền chậm (LIBOR, SIBOR).

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Sinh viên đại học và học viên cao học: Giáo trình được biên soạn chuyên biệt cho người học năm thứ ba và năm thứ tư thuộc các chuyên ngành Kinh tế đối ngoại, Tài chính quốc tế, Ngân hàng thương mại, Kinh doanh quốc tế và Thương mại quốc tế.
• Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành các học phần nền tảng bao gồm: Kinh tế vi mô, Kinh tế vĩ mô, Lý thuyết Tiền tệ – Ngân hàng, và Toán tài chính (nắm vững các khái niệm giá trị hiện tại - PV, giá trị tương lai - FV, giá trị hiện tại ròng - NPV, tỷ lệ hoàn vốn nội bộ - IRR).
• Giảng viên và nhà nghiên cứu: Có thể sử dụng giáo trình làm khung đề cương chi tiết cho học phần Thanh toán quốc tế và Tín dụng quốc tế; khai thác hệ thống câu hỏi trắc nghiệm, bài tập mẫu và dữ liệu trên đĩa CD để biên soạn bài giảng, ngân hàng đề thi và thiết kế các buổi thảo luận chuyên đề.
• Chuyên viên nghiệp vụ: Tài liệu là nguồn tham khảo phục vụ công việc của cán bộ thanh toán quốc tế tại các ngân hàng thương mại, chuyên viên kinh doanh ngoại tệ (Forex Trader), và nhân viên quản trị tài chính tại các doanh nghiệp xuất nhập khẩu.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?
Giáo trình phù hợp với sinh viên, học viên cao học chuyên ngành Kinh tế, Tài chính - Ngân hàng, giảng viên giảng dạy học phần thanh toán/tín dụng quốc tế, cùng các cán bộ chuyên trách nghiệp vụ xuất nhập khẩu và thanh toán ngoại thương.

2. Cần kiến thức nền nào để học?
Người học cần trang bị kiến thức cơ bản về kinh tế vĩ mô, nguyên lý tiền tệ ngân hàng, các thuật ngữ thương mại quốc tế căn bản và kỹ năng toán tài chính cơ bản để xử lý các công thức quy đổi dòng tiền và tỷ giá.

3. Điểm khác biệt với giáo trình khác là gì?
Tài liệu kết hợp toàn diện giữa 4 mảng kiến thức: thị trường ngoại hối, nghiệp vụ tín dụng, kỹ thuật thanh toán chứng từ và định chế tài chính quốc tế. Đồng thời, giáo trình tích hợp các quy định đặc thù của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cùng hệ thống bài tập thực hành nghiệp vụ chi tiết cho từng loại hợp đồng phái sinh.

4. Làm sao để tự học hiệu quả?
Người học cần nắm vững lý thuyết và các công thức toán học trong bài đọc, giải quyết tuần tự các dạng bài tập tính toán từ cơ bản đến phức tạp (tính chéo tỷ giá, tính phí quyền chọn, xác định dòng tiền SWAP), đồng thời tự kiểm tra kiến thức qua các câu hỏi trắc nghiệm và đúng/sai ở cuối mỗi chương.

5. Có tài liệu bổ trợ nào kèm theo giáo trình?
Giáo trình phát hành kèm theo học liệu điện tử dưới dạng đĩa CD, chứa các tài liệu tham khảo mở rộng, câu hỏi ôn tập và dữ liệu phục vụ nghiên cứu độc lập.

---

Kết luận

Giáo trình Thanh toán & Tín dụng quốc tế (Viện Đại học Mở Hà Nội, 2011) cung cấp khung kiến thức có hệ thống và chuẩn mực về các hoạt động tài chính, tiền tệ và thanh toán trong môi trường kinh tế mở.

Lộ trình học tập khuyến nghị bắt đầu từ việc nắm vững lý thuyết tỷ giá và thị trường ngoại hối (Phần 1), tiếp tục nâng cao kỹ năng qua các nghiệp vụ tài trợ vốn và bảo lãnh tín dụng (Phần 2), hoàn thiện kỹ thuật xử lý chứng từ thanh toán thương mại (Phần 3), và mở rộng hiểu biết về cơ chế hoạt động của các định chế tài chính toàn cầu (Phần 4). Người học nên kết hợp nghiên cứu giáo trình in với đĩa CD học liệu điện tử để tối ưu hóa hiệu quả tiếp thu kiến thức chuyên ngành.

Trích đoạn nội dung tài liệu

B ỉ GIÁO DỤC VÀ BÀO TẠO VIỆN DẠI HỌC MỞ HÀ NỘI T H A N H T O Á N & TÍN DỤNG QUỐC TẾ Chù biên: ThS. Nguyễn Thị Thu Hương ThS. Lại Lâm Anh NHÀ XUẤT BẢN THẾ GIỚI Hà Nội 6-2011 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐH TN http://www.vn Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐH TN http://www.vn LỜI NÓI ĐÂU Xin chào các anh/chị học viên! Trong bối cảnh kinh tế thế giới theo xu hướng toàn cầu hoa và hội nhập, cùng vói hoạt động thương mại, hoạt động thanh toán và tín dụng quốc tê cũng phát triển và giữ vai trò quan trọng đối với sự phát triển cùa đất nước. Chính vì vậy, hiện nay thanh toán và tin dụng quốc tể trờ thành môn học chuyên ngành quan trọng cùa các khoa Kinh tế - Tài chính - Ngân hàng tại các trường Đại học.

Môn học Thanh toán và tín dụng quốc tế nham trang bị cho người học những kiến thức và kỹ năng cần thiết cho thực tiễn hoạt động thanh toán và tín dụng trong tương lai ở phạm vi quốc tế. Sau khi học xong môn này, anh/chị sẽ nam được các vấn đề liên quan đến tỳ giá hối đoái, thị trường ngoại hôi, cán cân thanh toán quốc tế, các vấn đề liên quan đến tín dụng quốc tế, các công cụ và phương thức thanh toán, và các tổ chức tài chính quốc tế. Giáo trinh được kết cấu thành 4 phần: Phần ỉ: Tổng quan về thanh toán và tín dụng quốc tế gồm 3 chương, giới thiệu các vấn đề liên quan đến cà thanh toán và tín dụng quốc tế như: tỳ giá hối đoái, thị trường ngoại hối và cán cân thanh toán quốc tế. Phần 2: Tin dụng quốc tế gồm 2 chương, giới thiệu những vấn đề liên quan đến tín dụng quốc tế như khái niệm, vai trò, phân loại và đặc biệt là thẩm định và bào lãnh tín dụng quốc tế.

Phần 3: Thanh toán quắc tế gồm 3 chương, ngoài nội dung giới thiệu về những vấn đề chung cùa thanh toán quốc tế, đi sâu trình bày các công cụ thanh toán và phương thức thanh toán được sứ dụng hiện nay. Phần 4: Các tổ chức tài chinh quốc tế giới thiệu về sự ra đời, mục tiêu hoạt động, cơ cấu tổ chức và mối quan hệ của 4 tố chức tài chính quốc tế với Việt Nam, đó là IMF, WB, ADB, BIS. Trong quá trình biên soạn giáo trình, các tác giả đã sử dụng các ví dụ cụ thể đề minh họa, đưa ra một số trường hợp thực tiễn để liên hệ cho các phần lý thuyết phức tạp và trừu tượng. Anh/chị cân có cách tiếp cận phù hợp, nam vững phương pháp tư duy, có kỹ năng vận dụng các công cụ đồ thị, sơ đồ trong việc tìm hiểu và giãi thích các quy trình thanh toán.

Đe thuận tiện cho người học, sau mỗi chương đều có phần tóm tất và các câu hỏi tự luận, một số bài tập chọn lọc. Sau khi nghiên cứu kỹ phần lý thuyết, anh/chị nên tháo luận theo nhóm hoặc tự trả lời các câu hói. Ngoài ra, cố gang làm hết các bài tập mẫu đã cho sẽ rất hữu ích với người học trong quá trình học tập. Các cảu hỏi trắc nghiệm có nhiều 3 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐH TN http://www.vn dạng khác nhau như trà lời mệnh đề đúng hay sai và giải thích vì sao; lựa cnọn câu trà lời phù hợp và giải thích vi sao.

Đi kèm vói giáo trình có học liệu điện tù dưới dạng đĩa CD đề người học khai thác theo cách riêng cùa mình. Tham gia biên soạn giáo trình: - Chương 3, 4, 6, 7, 8 do ThS. Nguyễn Thị Thu Hương, giảng viên Đại học Mở Hà Nội thực hiện. Lại Lâm Anh, Viện Kinh tế và Chính trị Thế giới và Th.s Nguyễn Thị Thu Hương biên soạn.

Trong quá trình biên soạn, các tác già đã nghiên cứu, sử dụng nhiều nguồn tư liệu như sách giáo khoa và tài liệu cùa các trường đại học và ngân hàng trong nước và nước ngoài; tuy nhiên, không tránh khỏi những hạn chế và khiếm khuyết. Nhóm tác già mong nhận được ý kiến đóng góp cùa các đồng nghiệp, bạn đọc đề hoàn thiện hơn cho lần tái bản. Chúc anh/chị đạt kết quả tốt! NHÓM TÁC GIẢ 4 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐH TN http://www.vn DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT OTC : Over the counter: Giao dịch không qua quầy WTO : World Trade Organization: Tổ chức thương mại thế giới CA : Current Account: Tài khoản vãng lai FDI : Foreign Direct Investment: Đầu tư trực tiếp nước ngoài FPI : Poreign Direct Investment: Đầu tư gián tiếp nước ngoài SDR : Special Drawing Right: Quyền rút vốn đặc biệt ADB : Asian Developmenl Bank: Ngàn hàng phát triển Châu Á BIS : Bank for International Settlement: Ngân hàng thanh toán quốc tế WB : World Bank: Ngân hàng thế giới D/C : Document Credit: Tín dụng chứng từ L/C : Letter of Credit: Thư tín dụng ATM : Automatic Teller Machine: Máy trà tiền tự động B/E : Bin of Exchange: Hối phiếu IMF : International Monetary Found: Quỹ tiền tệ quốc tế PV : Present Value: Giá trị hiện tại FV : Future Value: Giá trị tương lai NPV : Nét present value: Giá trị hiện tại ròng IRR : Internal Rate of Return: Tý lệ hoàn vốn nội bộ B/L : BÌU of Loading: Vận đem 5 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐH TN http://www.vn Phân ì TỐNG QUAN VÈ THANH TOÁN VÀ TÍN DỤNG QUỐC TÉ Phân cône lao động quốc tế phát triên rmàv càng sâu sác cùng với sự ma rộng mạnh mẽ cua buôn bán quốc tế các hàng hoa hữu hình và vô hình. Khi các quan hệ kinh tế - thương mại phát triển rộrm khắp thì quan hệ về xã hội.

hợp tác khoa học kỹ thuật; quan hệ chính trị. vãn hóa giữa các nước cũng phát triên. Két qua thực hiện các môi quan hệ trên hình thành các khoan thu - chi tiền tệ quốc tế giữa các nước với nhau khiến cho hoạt động thanh toán giữa các nước gia tăng. trên thế giới xu hướng di chuyên vốn đầu tư giữa các quôc gia ngày càng nhiêu do trorm khi một nước có nhu cầu vốn đẽ thực hiện công nghiệp hóa đất nước thì một số nước lại dư thừa vốn và muốn xuất khâu vốn đê tận dụng nguồn lực bèn ngoài đê sinh lợi.

Chính vì vậy, trong bối cành hội nhập kinh tế quốc tế hiện nay thì thanh toán và tín dụng quốc tế lại càng phát triên hon bao giờ hết. Hoạt động thanh toán và tín dụng quốc tế được thực hiện giữa các nước. Tuy nhiên, mỗi quốc gia trẽn thế giới đều có đồng tiền riêng cua mình (trừ EU) nên quá trinh giao dịch thanh toán và tín dụng giữa các nước làm nảy sinh nhu câu quy đôi đông tiền cua các quốc gia thônc qua công cụ là tý giá hối đoái. với xu hướng hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng như hiện nay.

khỏi lượng cũng như quy mỏ các hoạt động thanh toán và tin dụng quốc tế phát sinh cũng ngày càng tăng lên. tác động đến cán cân thanh toán quốc tế nên cân thiêl hình thành một thị trường hoạt động cho nhữrm giao dịch bàrm ngoại tệ (hay còn gọi là thị trường ngoại hối). phàn Ì sẽ tập chung vào 3 vấn đê tông quan liên quan đến thanh toán và tín dụng quốc tế là ty giá hối đoái thị trường ngoại hối và cán cân thanh toán quốc tế. 6 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐH TN http://www.vn CHƯƠNG ì TỶ GIÁ HỐI ĐOÁI Mục liêu chung Hệ thông tiền tệ thế giới hiện nay dù đang có hướnti hợp nhất.

hình thành nên dòng tiền chung nhàm tạo bình đảng và thuận lợi trong giao dịch quốc tế như đỏng EURO. Tuy nhiên, hiện nay và tương lai xa vẫn còn tồn tại nhữnií đông tiện quốc gia nên việc thanh toán các giao dịch giữa các nước với những đong tiên quôc gia khác nhau đã náy sinh vấn đề chuyển dồi. so sánh giữa các đông tiên đó. Mục tiêu cùa chương này làm rõ các vấn đề chung liên quan đến ty giá hỏi đoái cũng như cách xác định tý giá tính chéo.

nhân tố anh hương đến tỷ giá và biện pháp điều chinh tỳ giá. Mục tiêu cụ thể Sau khi học xong chương này. neười học cần: - Năm vùng khái niệm và cơ sớ hình thành ty giá hối đoái. Phân bièt được các chế độ tỳ giá hối đoái và các loại tỵ giá hối đoái khác nhau đề hiếu được ý nghĩa, trường hợp sử dụng cua chúng.

- Hiểu được các hình thức niêm yết ty giá hối đoái thông lê trên thi trường tài chinh. - Nấm vững các chức năng và tác động cùa ty giá hối đoái. có kha năng vận dụng kiến thức tiếp thu được đè phân tích thực tiền. - Biêt vận dụng các công thức đè xác dinh ty giá tính chéo.

- 1 liều được các nhân tô ánh hương đến ty giá hối đoái cũng như các biện pháp điều chinh tỳ giá hối đoái dề vận dụng phân tích thực tiễn liên quan. Nội dung Chương này sẽ lần lượt trinh bày tồng quan về ty giá hối đoái, phương pháp xác định ty giá tính chéo và các nhân tố anh hướng đến ty giá hoi đoái. Phân cuối chương sẽ giới thiệu các biện pháp điều chinh ty giá hối đoài' ĩ. TỐNG QUAN VỀ TÝ GIÁ HỐI ĐOÁI ị.

Khái niệm và cơ sở hình thành tỷ giá hôi đoái Hối đoái là nghiệp vụ trao dồi ngoại tệ giữa các nước. Tuy nhiên đề trao 7 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐH TN http://www.vn đôi được neoại tệ thi các nước phai căn cứ vào quan hệ tý lệ nhài định giữa 2 đỏnti tiền khác nhau - đó chính là tỳ giá hối đoái. Tỵ nia hối đoái được định niihĩa theo nhiêu cách khác nhau. - Tỳ nia hối đoái là mối quan hệ về mặt siá trị giữa đồng tiền các nước với nhau.

- Ty ỉiiá hôi đoái là tỳ lệ (rate) chuyên đôi (exchange) từ đơn vị tiên tệ nước này sang đơn vị tiền tệ nước khác. + Tỳ giá hối đoái là aiá cà cùa đồng tiền nước này được biêu hiện băng sò lượng đơn vị tiền tệ cùa quốc gia khác. Vi dụ: Ì USD = 16.082 VND có nghĩa giá đê mua Ì đồng USD cùa Mỹ là 16. Việc xác định tý giá hối đoái được dựa trên một số cơ sờ nhát định.

Trong thời kỳ chế độ bản vị vàng (trước tháng 12/1971) Thời kỳ này đồne tiền cùa mỗi nước đều quy định hàm lượng vàngấn định cho Ì đơn vị tiền tệ. tỵ giá hối đoái giữa 2 đồna tiền được hình thành từ sự so sánh hàm lưcmu vàng giữa 2 đồng tiền đó (sự so sánh này được gọi là naang giá vàn" (Gold Paritv).