Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Nghiệp vụ Lữ hành (Mã mô đun: MĐ18) là tài liệu học tập chuyên ngành nằm trong chương trình khung đào tạo ngành Hướng dẫn viên du lịch, do tập thể giảng viên Bộ môn Hướng dẫn thuộc Trường Trung cấp Du lịch và Khách sạn (thuộc Tổng Công ty Du lịch Sài Gòn TNHH MTV - Saigontourist) biên soạn và ban hành năm 2020 tại TP. Hồ Chí Minh. Trong tiến trình đào tạo, mô đun này giữ vị trí cầu nối quan trọng: được bố trí giảng dạy sau các học phần Tuyến điểm du lịch, Nghiệp vụ hướng dẫn, Tin học căn bản và thực tập, đồng thời là khối kiến thức nền tảng bắt buộc trước khi người học tiếp cận môn Marketing du lịch.

Mục tiêu học tập của giáo trình được xác định cụ thể trên ba phương diện:

  • Về kiến thức: Trang bị cho người học khả năng nhận biết, thông hiểu và vận dụng các kỹ thuật thiết kế, xây dựng chương trình du lịch (tour); phương pháp tính toán giá thành và xây dựng chính sách giá bán sản phẩm lữ hành; đồng thời bổ trợ kiến thức về dịch vụ, tuyến điểm để phục vụ công tác điều hành và tiếp thị sản phẩm.
  • Về kỹ năng: Hình thành năng lực thực hiện thành thạo nghiệp vụ thiết kế tour, tính giá bán chương trình du lịch trọn gói và tổ chức triển khai hoạt động kinh doanh lữ hành.
  • Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: Người học có khả năng độc lập thiết kế hoàn chỉnh các chương trình du lịch theo tuyến điểm đã học/thực tập và tính toán chính xác mức giá cho các tour ngắn ngày (từ 1 đến 4 ngày) cũng như các tour cơ bản.

Cấu trúc giáo trình gồm 6 bài học được thiết kế theo cách tiếp cận tích hợp giữa lý luận kinh tế lữ hành và quy trình thực hành tác nghiệp tại doanh nghiệp. Điểm đặc sắc của tài liệu là sự kết hợp chặt chẽ giữa hệ thống lý thuyết quản trị lữ hành quốc tế với khung pháp lý quản lý du lịch tại Việt Nam cùng dữ liệu khảo sát thực tế tại các tuyến điểm du lịch trọng điểm.

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Nội dung giáo trình gồm 6 bài học lớn với tiến trình phát triển logic từ khái niệm cơ sở đến kỹ thuật nghiệp vụ chuyên sâu:

Bài 1: Khái niệm cơ bản & Tổ chức doanh nghiệp lữ hành
  • Bài 1: Các khái niệm cơ bản về hoạt động kinh doanh lữ hành: Phân tích bản chất của lữ hành dưới góc độ một nghề nghiệp; thực trạng và nhu cầu nhân lực ngành du lịch theo báo cáo của Tổng cục Du lịch Việt Nam và Thỏa thuận thừa nhận lẫn nhau về nghề du lịch trong ASEAN (MRA-TP); định nghĩa doanh nghiệp lữ hành, đại lý lữ hành (bán buôn, bán lẻ, chung, đặc quyền); cấu trúc sản phẩm du lịch và 4 đặc trưng của dịch vụ du lịch; cơ cấu chức năng các phòng ban trong công ty lữ hành (Điều hành, Hướng dẫn, Kinh doanh - Tiếp thị, Hành chính - Nhân sự, Tài chính - Kế toán); các vấn đề an ninh, an toàn trong lữ hành.
  • Bài 2: Thiết kế chương trình du lịch: Hệ thống hóa các khái niệm về chương trình du lịch; phân loại chương trình theo nguồn gốc phát sinh (chủ động, bị động, kết hợp), theo mức giá (trọn gói, cơ bản, tự chọn), theo nội dung chuyến đi và theo mức độ phụ thuộc; quy trình 12 bước xây dựng tour trọn gói; kỹ thuật xác định tuyến hành trình cơ bản, ý tưởng, chủ đề; quy định về mức dịch vụ (giá bao gồm, không bao gồm, giá trẻ em, điều khoản đặt cọc, hủy tour).
  • Bài 3: Thiết kế chương trình du lịch theo chuyên đề: Kỹ thuật xác định tuyến hành trình cơ bản và xây dựng phương án tham quan cho các tour chuyên biệt (văn hóa, lịch sử, nghiên cứu, sinh thái); các yêu cầu về chọn lọc tài nguyên, chống trùng lắp tuyến điểm và phân bổ quỹ thời gian.
  • Bài 4: Thiết kế chương trình du lịch theo sự kiện lễ hội: Phương pháp xác định tuyến điểm dựa trên 4 nguyên tắc cốt lõi; tiêu chí lựa chọn điểm dừng lưu trú, cơ sở ăn uống, điểm mua sắm, vui chơi giải trí; kỹ thuật thiết lập bảng lịch trình chi tiết theo từng mốc thời gian và điểm đến.
  • Bài 5: Xây dựng chính sách giá dịch vụ đầu vào trong kinh doanh chương trình du lịch: Cơ sở pháp lý và phân loại hợp đồng dân sự, hợp đồng kinh tế; kỹ thuật soạn thảo hợp đồng lữ hành, hợp đồng cung ứng dịch vụ du lịch (vận chuyển, lưu trú, ăn uống), hợp đồng đại lý lữ hành và lưu ý trong hợp đồng kinh tế quốc tế.
  • Bài 6: Tính giá bán chương trình du lịch: Phương pháp xác định giá thành của chương trình du lịch; các yếu tố phân tích định giá; các phương pháp xác định giá bán và công thức tính điểm hòa vốn trong kinh doanh lữ hành.

Progression logic của giáo trình đi từ việc trang bị nhận thức ngành nghề, phân tích thuộc tính sản phẩm dịch vụ, đến việc thực thi quy trình thiết kế kỹ thuật, hoàn thiện khung pháp lý giao dịch và kết thúc bằng việc định giá kinh tế cho sản phẩm.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình tổng hợp và xây dựng các hệ thống lý luận học thuật vững chắc:

  • Hệ thống lý thuyết nền tảng (Fundamental theories): Trích dẫn và đối chiếu các quan niệm kinh điển về doanh nghiệp lữ hành của Edgar Robger, A. Popliman, F. Eric, Acen Georgiev; các định nghĩa học thuật về chương trình du lịch của David Wright, Gagnon & Ociepka, Charles J. Wetelka, Coltman, nhóm tác giả Đại học Kinh tế Quốc dân; lý thuyết phân loại du lịch theo mục đích và theo phạm vi lãnh thổ của Mcintosh, Goeldner và Harssel.
  • Các nguyên tắc cốt lõi (Core principles): 4 đặc tính cơ bản của dịch vụ du lịch theo nghiên cứu của TS. Nguyễn Văn Thanh (tính vô hình, tính không đồng nhất, tính không tách rời, tính không lưu trữ); 4 nguyên tắc xây dựng tuyến điểm tham quan lễ hội (nguyên tắc liên hoàn, nguyên tắc đại chúng, nguyên tắc cập nhật, nguyên tắc thuận tiện); 3 chỉ tiêu đánh giá hoạt động lưu trú (chất lượng lưu trú, cung cách điều hành - phục vụ, mức độ sẵn sàng phục vụ) và nguyên tắc an toàn vệ sinh thực phẩm trong ăn uống.
  • Khung mô hình nghiệp vụ (Essential frameworks): Mô hình quy trình 12 bước xây dựng chương trình du lịch trọn gói chuẩn tắc (từ nghiên cứu thị trường, khảo sát khả năng đáp ứng, thiết kế tuyến trình, chọn phương án dịch vụ, xác định giá, đến viết bảng thuyết minh hoàn thiện); khung phân định cơ cấu phòng ban chức năng và liên kết dọc/ngang trong doanh nghiệp lữ hành.

Kỹ năng phát triển

  • Kỹ năng chuyên môn kỹ thuật (Technical skills): Kỹ thuật tra cứu và phân tích cự ly giao thông đường bộ (QL1A, QL51, QL55, hệ thống đường cao tốc); kỹ thuật lập bảng biểu lịch trình chi tiết; kỹ năng soạn thảo điều khoản hợp đồng kinh tế lữ hành; kỹ năng tính giá thành cố định, giá thành biến đổi và giá bán trọn gói theo quy mô đoàn (10, 15, 20, 25 khách).
  • Kỹ năng phân tích (Analytical skills): Phân tích dữ liệu thứ cấp từ tài liệu nghiên cứu; thiết kế và xử lý bảng câu hỏi điều tra Ankét thị trường du lịch; phân tích điểm hòa vốn để ra quyết định kinh doanh; thẩm định giá trị tài nguyên du lịch thực tế tại điểm đến.
  • Năng lực thực hành nghề nghiệp (Practical competencies): Xây dựng chủ đề và đặt tên thương mại cho tour; lựa chọn và phối hợp các phương tiện vận chuyển, cơ sở lưu trú, nhà hàng phù hợp với từng đối tượng khách; thiết lập các quy định pháp lý về hủy đổi tour, đặt cọc và chính sách bảo hiểm du lịch.

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình áp dụng phương pháp sư phạm định hướng thực hành nghề nghiệp (competency-based training), kết hợp chặt chẽ giữa việc giảng giải lý thuyết trên lớp và giao bài tập tình huống mô phỏng quy trình làm việc thực tế tại các công ty du lịch.

  [1. Lý thuyết chuyên môn]
  [2. Phân tích Case Study mẫu (Tour Phan Thiết, Vũng Tàu, ĐBSCL)]
  [3. Bài tập thực hành độc lập / Bài tập nhóm (Lập tour & Tính giá)]
  [4. Đánh giá quá trình & Kiểm tra kết thúc mô đun MĐ18]
  • Bài tập và tình huống thực tế (Case studies): Giáo trình cung cấp các mẫu chương trình du lịch thực tế làm tài liệu tham khảo trực quan, tiêu biểu như chương trình "Phan Thiết – Những sắc màu của cát" (TP.HCM – Phan Thiết – Cần Thơ, 3 ngày 2 đêm, phương tiện ô tô) với bảng phân rã giờ giấc chi tiết, cấu trúc bữa ăn, tiêu chuẩn phòng nghỉ tại Resort Hòn Rơm 1/Thiên Ý và bảng giá trọn gói cho từng nhóm lượng khách; chương trình "Xẻo Quýt – Sa Đéc" (01 ngày) dành cho đối tượng sinh viên 18–25 tuổi; chương trình liên tuyến "Cần Thơ – Vũng Tàu – Phan Thiết" (3 ngày 2 đêm) với bảng đo đạc cự ly cụ thể qua các trục QL1A, QL51, QL55.
  • Hệ thống bài tập thực hành (Practical exercises): Cuối mỗi bài học đều bố trí hệ thống câu hỏi lý luận và bài tập thực hành thiết kế tour cụ thể, yêu cầu học viên tự xây dựng lộ trình, lịch trình chi tiết và bảng quy định giá cho các tuyến:
    • Tuyến ngắn ngày: Cần Thơ (01 ngày), Cần Thơ – Tây Ninh (01 ngày), Cần Thơ – TP. Hồ Chí Minh – Củ Chi (02 ngày 01 đêm).
    • Tuyến trung và dài ngày: Cần Thơ – Mỹ Tho – Cao Lãnh – Châu Đốc – Hà Tiên – Cần Thơ (4 ngày 3 đêm), Huế – Đà Nẵng – Hội An (4 ngày 3 đêm), Hà Nội – Hạ Long – Ninh Bình – Hà Nội (4 ngày 3 đêm), Cần Thơ – Tây Nguyên – Cần Thơ (4 ngày 3 đêm).
  • Phương pháp đánh giá (Assessment methods): Kết quả học tập được đánh giá thông qua kiểm tra quá trình (bài tập thiết kế sản phẩm, soạn thảo hợp đồng) và bài kiểm tra kết thúc mô đun (đánh giá khả năng tổng hợp lý thuyết và kỹ năng tính toán giá thành/giá bán tour).
  • Hướng dẫn tự học (Self-study guidelines): Học viên cần tự nghiên cứu tài liệu địa chí, văn hóa, bản đồ giao thông đường bộ; chủ động thu thập thông tin giá cả dịch vụ đầu vào từ các nhà cung cấp thực tế; thực hành thiết kế bảng hỏi Ankét và phân tích hành vi tiêu dùng của khách du lịch nội địa cũng như quốc tế.

Điểm nổi bật và cập nhật

  • Cập nhật chuẩn hóa khu vực và quốc tế: Giáo trình cập nhật thông tin về việc thực hiện Thỏa thuận thừa nhận lẫn nhau về nghề du lịch trong ASEAN (MRA-TP) với 6 nghiệp vụ du lịch chuẩn hóa (lễ tân, buồng, bếp, dịch vụ ăn uống, đại lý du lịch, điều hành tour) và tổng số 32 chức danh nghề được công nhận, tạo điều kiện dịch chuyển lao động tự do trong khối ASEAN.
  • Dữ liệu thực tế ngành lữ hành: Cung cấp số liệu thống kê việc làm từ Tổng cục Du lịch Việt Nam, phân tích nhu cầu tuyển dụng thực tế của hơn 7.000 doanh nghiệp lữ hành hoạt động tại Việt Nam và kết quả khảo sát việc làm ngành Quản trị du lịch tại các trường đại học lớn trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh.
  • Tích hợp các xu hướng du lịch hiện đại: Giáo trình phân tích cụ thể các loại hình du lịch đương đại đang phát triển mạnh mẽ tại thị trường Việt Nam: Du lịch MICE (Meeting, Incentive, Conference, Exhibition); Du lịch Teambuilding kết hợp nghỉ dưỡng; Du lịch "xanh" và Du lịch sinh thái tại các khu dự trữ sinh quyển thế giới (Cần Giờ, Nam Cát Tiên); Du lịch chuyên đề ẩm thực, làng nghề và sự kiện lễ hội.
  • Hệ thống hóa quy định pháp lý chuyên ngành: Cập nhật các khái niệm và định nghĩa từ Luật Du lịch Việt Nam, Nghị định số 27/2001/NĐ-CP về kinh doanh lữ hành và hướng dẫn du lịch, Quy chế quản lý lữ hành ngày 29/04/1995 của Tổng cục Du lịch, giúp học viên nắm chắc căn cứ pháp lý trong tổ chức và điều hành hoạt động kinh doanh.

Đối tượng sử dụng giáo trình

  • Học sinh, sinh viên: Phục vụ trực tiếp cho học sinh, sinh viên hệ trung cấp và cao đẳng thuộc chuyên ngành Hướng dẫn viên du lịch, Quản trị lữ hành, Quản trị dịch vụ du lịch và lữ hành trong các trường đào tạo nghề du lịch.
  • Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành các môn học cơ bản và cơ sở trước đó, bao gồm: Tuyến điểm du lịch (để nắm rõ giá trị tài nguyên các điểm đến), Nghiệp vụ hướng dẫn (để hiểu đặc thù phục vụ khách trên tuyến), và Tin học căn bản (để ứng dụng soạn thảo văn bản, bảng tính lịch trình và tính giá).
  • Giảng viên chuyên ngành: Sử dụng làm tài liệu giảng dạy chính thức cho mô đun Nghiệp vụ Lữ hành; làm khung chuẩn để xây dựng giáo án lý thuyết, thiết kế các chủ đề thảo luận, bài tập nhóm và đề thi đánh giá năng lực nghề nghiệp.
  • Tự học và tài liệu tham khảo nghề nghiệp: Cán bộ, nhân viên mới gia nhập bộ phận điều hành tour (tour operator), nhân viên kinh doanh tour (tour sales) tại các công ty du lịch có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo chuẩn mực để củng cố quy trình thiết kế tour, soạn thảo hợp đồng kinh tế và định giá dịch vụ.

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp nhất với những đối tượng nào?

Giáo trình được biên soạn chuyên biệt cho học sinh, sinh viên theo học trình độ trung cấp và cao đẳng ngành Hướng dẫn viên du lịch; đồng thời là tài liệu tham khảo nghiệp vụ hữu ích cho các nhân viên điều hành, bán tour mới bắt đầu công việc tại các doanh nghiệp lữ hành.

2. Người học cần chuẩn bị kiến thức nền tảng nào trước khi học mô đun này?

Học viên cần nắm vững kiến thức từ môn Tuyến điểm du lịch (vị trí địa lý, đặc điểm tài nguyên, cự ly giữa các điểm tham quan), Nghiệp vụ hướng dẫn (tâm lý khách, quy trình đón tiễn và phục vụ khách), cùng kỹ năng tin học văn phòng căn bản để xử lý bảng biểu.

3. Điểm khác biệt của giáo trình này so với các tài liệu lý thuyết du lịch đại cương là gì?

Tài liệu tập trung trực tiếp vào kỹ năng thực hành tác nghiệp với quy trình 12 bước thiết kế tour trọn gói cụ thể, 4 nguyên tắc bố trí tuyến điểm tham quan, biểu mẫu hợp đồng dịch vụ đầu vào và các công thức toán học xác định giá thành, giá bán và điểm hòa vốn cho từng quy mô đoàn khách.

4. Phương pháp tự học giáo trình như thế nào để đạt hiệu quả cao nhất?

Người học nên đọc kỹ các phần lý thuyết phân loại và quy trình, sau đó thực hành giải toàn bộ các đề bài tập thiết kế tour liên tỉnh ở cuối mỗi bài học (đo đạc cự ly đường sá thực tế, phân bổ thời gian tham quan - ăn uống hợp lý và lập bảng tính giá chi tiết).

5. Giáo trình có cung cấp các mẫu biểu nghiệp vụ thực tế không?

Có. Giáo trình tích hợp sẵn các mẫu chương trình tour chi tiết (như tour Phan Thiết - Hòn Rơm), bảng cự ly hành trình cơ bản, bảng kê dịch vụ bao gồm/không bao gồm, cơ cấu nội dung hợp đồng kinh tế và hợp đồng đại lý lữ hành.

Kết luận

Giáo trình Nghiệp vụ Lữ hành (MĐ18) của Trường Trung cấp Du lịch và Khách sạn Saigontourist là tài liệu đào tạo nghề mang tính chuẩn mực, hệ thống hóa toàn diện các kiến thức và kỹ năng cần thiết trong hoạt động kinh doanh lữ hành: từ nghiên cứu thị trường, thiết kế tuyến điểm, hoàn thiện pháp lý hợp đồng đến tính toán giá thành sản phẩm du lịch. Lộ trình học tập khoa học của giáo trình giúp người học kết nối liền mạch kiến thức tuyến điểm đã học với môn Marketing du lịch tiếp theo, tạo nền tảng chuyên môn vững chắc phục vụ công tác hướng dẫn, điều hành và quản trị lữ hành trong môi trường hội nhập kinh tế quốc tế.