Giáo Trình Môn Học Thị Trường Chứng Khoán Ngành Kế Toán Doanh Nghiệp

Giáo trình kinh tế về môn học thị trường chứng khoán ngànhnghề kế toán doanh nghiệp, biên soạn theo chương trình đào tạo chuẩn, hệ thống hóa kiến thức từ cơ bản đến nâng cao.

• Tác giả: Đinh An Linh
• Trường học: Trường Cao Đẳng Nghề Hà Nam
• Chuyên ngành: Kế Toán Doanh Nghiệp
• Đề tài: Giáo Trình Môn Học Thị Trường Chứng Khoán
• Loại tài liệu: Giáo Trình
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nam

Mục lục chi tiết

• LỜI GIỚI THIỆU
• 1. CHƯƠNG 1: BẢN CHẤT VÀ VAI TRÒ CỦA THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN
• 1.1. Thị trường chứng khoán
• 1.2. Khái niệm về chứng khoán
• 1.3. Khái niệm thị trường chứng khoán
• 1.4. Cơ chế điều hành và giám sát thị trường chứng khoán
• 1.5. Các thành phần tham gia trên thị trường chứng khoán
• 1.6. Cơ cấu thị trường chứng khoán
• 1.7. Quá trình hình thành phát triển thị trường chứng khoán
• 1.8. Bản chất và đặc điểm của thị trường chứng khoán
• 1.9. Chức năng và vai trò của thị trường chứng khoán
• 1.10. Chức năng của thị trường chứng khoán
• 1.11. Vai trò của thị trường chứng khoán
• 1.12. Những hạn chế (tiêu cực) của thị trường chứng khoán
• 1.13. Đầu cơ chứng khoán
• 1.14. Mua bán nội gián
• 1.15. Thông tin sai sự thật
• 1.16. Mối quan hệ giữa thị trường chứng khoán với tài chính doanh nghiệp
• 1.17. Mối quan hệ
• 1.18. Điều kiện gia nhập thị trường chứng khoán
• 2. CHƯƠNG 2: HÀNG HOÁ VÀ PHÂN LOẠI THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN
• 2.1. Hàng hoá của thị trường chứng khoán
• 2.2. Khái quát chung
• 2.3. Các loại chứng khoán
• 2.4. Phân loại thị trường chứng khoán
• 2.5. Căn cứ vào quá trình lưu thông chứng khoán
• 2.6. Căn cứ vào loại hàng hoá
• 2.7. Căn cứ trên phương diện pháp lý
• 2.8. Căn cứ vào phương thức giao dịch
• 2.9. THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN SƠ CẤP VÀ GIÁ CẢ CHỨNG KHOÁN
• 2.10. Khái niệm và chức năng thị trường chứng khoán sơ cấp
• 2.11. Phát hành chứng khoán
• 2.12. Các tổ chức được phát hành chứng khoán
• 2.13. Mục đích phát hành chứng khoán
• 2.14. Điều kiện và phương thức phát hành chứng khoán
• 2.15. Giá cả chứng khoán
• 2.16. Giá trị thời gian của tiền
• 2.17. Giá chứng khoán
• 2.18. Định giá chứng khoán
• 4. CHƯƠNG 4: THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN THỨ CẤP
• 4.1. Khái quát thị trường chứng khoán thứ cấp
• 4.2. Khái niệm và chức năng thị trường chứng khoán thứ cấp
• 4.3. Địa điểm giao dịch
• 4.4. Giá chứng khoán
• 4.5. Sở giao dịch chứng khoán
• 4.6. Khái niệm về sở giao dịch chứng khoán
• 4.7. Tổ chức sở giao dịch chứng khoán
• 4.8. Hoạt động của sở giao dịch chứng khoán
• 4.9. Thị trường chứng khoán phi tập trung – Giao dịch qua quầy (OTC)
• 4.10. Khái niệm thị trường OTC
• 4.11. Đặc điểm hoạt động
• 5. CHƯƠNG 5: ĐẦU TƯ VÀ PHÂN TÍCH CHỨNG KHOÁN
• 5.1. Đầu tư chứng khoán
• 5.2. Rủi ro trong đầu tư chứng khoán
• 5.3. Những quan tâm trước khi quyết định đầu tư chứng khoán
• 5.4. Phân tích chứng khoán
• 5.5. Phân tích cơ bản
• 5.6. Phân tích kỹ thuật
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về giáo trình môn học thị trường chứng khoán kế toán doanh nghiệp

Giáo trình môn học thị trường chứng khoán ngành nghề kế toán doanh nghiệp được biên soạn nhằm cung cấp kiến thức cơ bản và nâng cao cho sinh viên. Nội dung giáo trình không chỉ giúp sinh viên hiểu rõ về thị trường chứng khoán mà còn trang bị cho họ những kỹ năng cần thiết để tham gia vào lĩnh vực này. Mục tiêu chính của giáo trình là giúp sinh viên nắm vững các khái niệm, quy định và thực tiễn liên quan đến kế toán doanh nghiệp trong bối cảnh thị trường tài chính hiện đại.

1.1. Mục tiêu và ý nghĩa của giáo trình thị trường chứng khoán

Giáo trình này nhằm trang bị cho sinh viên những kiến thức cần thiết về thị trường chứng khoán và kế toán doanh nghiệp. Nó giúp sinh viên hiểu rõ vai trò của thị trường trong nền kinh tế và cách thức hoạt động của các loại chứng khoán.

1.2. Cấu trúc và nội dung chính của giáo trình

Giáo trình bao gồm 5 chương chính, từ khái niệm cơ bản về thị trường chứng khoán đến các phương pháp phân tích và đầu tư. Mỗi chương đều có những nội dung cụ thể giúp sinh viên dễ dàng tiếp cận và áp dụng vào thực tiễn.

II. Những thách thức trong việc giảng dạy thị trường chứng khoán cho sinh viên kế toán

Việc giảng dạy môn học thị trường chứng khoán cho sinh viên ngành kế toán doanh nghiệp gặp nhiều thách thức. Một trong những vấn đề chính là sự thiếu hụt tài liệu và nguồn thông tin cập nhật. Ngoài ra, sinh viên cũng cần phải làm quen với các khái niệm phức tạp và biến động của thị trường tài chính.

2.1. Thiếu hụt tài liệu và nguồn thông tin

Nhiều sinh viên gặp khó khăn trong việc tìm kiếm tài liệu học tập phù hợp với nội dung giảng dạy. Điều này ảnh hưởng đến khả năng tiếp thu kiến thức về thị trường chứng khoán.

2.2. Khó khăn trong việc áp dụng lý thuyết vào thực tiễn

Sinh viên thường gặp khó khăn trong việc áp dụng các lý thuyết đã học vào thực tế. Việc này đòi hỏi giáo viên phải có phương pháp giảng dạy linh hoạt và thực tiễn hơn.

III. Phương pháp giảng dạy hiệu quả cho môn học thị trường chứng khoán

Để nâng cao chất lượng giảng dạy môn học thị trường chứng khoán, cần áp dụng các phương pháp giảng dạy hiện đại. Việc sử dụng công nghệ thông tin và các công cụ trực tuyến sẽ giúp sinh viên dễ dàng tiếp cận kiến thức và thực hành hơn.

3.1. Sử dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy

Việc áp dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy giúp sinh viên có thể truy cập tài liệu học tập và thực hành phân tích thị trường một cách dễ dàng hơn.

3.2. Tổ chức các buổi thực hành và thảo luận

Các buổi thực hành và thảo luận sẽ giúp sinh viên áp dụng lý thuyết vào thực tiễn, từ đó nâng cao khả năng phân tích và ra quyết định trong thị trường chứng khoán.

IV. Ứng dụng thực tiễn của giáo trình thị trường chứng khoán trong kế toán doanh nghiệp

Giáo trình môn học thị trường chứng khoán không chỉ giúp sinh viên nắm vững lý thuyết mà còn trang bị cho họ những kỹ năng thực tiễn cần thiết. Sinh viên có thể áp dụng kiến thức đã học vào công việc thực tế tại các công ty chứng khoán hoặc các tổ chức tài chính.

4.1. Thực hành phân tích chứng khoán

Sinh viên sẽ được hướng dẫn cách phân tích các loại chứng khoán khác nhau, từ đó đưa ra quyết định đầu tư hợp lý trong thị trường chứng khoán.

4.2. Quản lý danh mục đầu tư

Giáo trình cũng cung cấp kiến thức về cách quản lý danh mục đầu tư, giúp sinh viên có khả năng tối ưu hóa lợi nhuận và giảm thiểu rủi ro trong đầu tư.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của giáo trình thị trường chứng khoán

Giáo trình môn học thị trường chứng khoán ngành kế toán doanh nghiệp sẽ tiếp tục được cập nhật và cải tiến để đáp ứng nhu cầu học tập của sinh viên. Với sự phát triển không ngừng của thị trường tài chính, việc trang bị kiến thức và kỹ năng cho sinh viên là vô cùng cần thiết.

5.1. Tầm quan trọng của việc cập nhật kiến thức

Thị trường chứng khoán luôn biến động, do đó việc cập nhật kiến thức mới là rất quan trọng để sinh viên có thể theo kịp xu hướng và thay đổi của thị trường.

5.2. Triển vọng nghề nghiệp cho sinh viên

Sinh viên tốt nghiệp từ chương trình này sẽ có nhiều cơ hội việc làm trong các lĩnh vực liên quan đến thị trường chứng khoán và kế toán doanh nghiệp, từ đó đóng góp vào sự phát triển của nền kinh tế.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Thị trường chứng khoán (Mã môn học: MH36) do tác giả Đinh An Linh biên soạn, được ban hành chính thức theo Quyết định số 285/QĐ-CĐN ngày 21 tháng 7 năm 2017 của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Nghề Hà Nam. Trong khung chương trình đào tạo nghề Kế toán doanh nghiệp trình độ cao đẳng, môn học này giữ vị trí là học phần chuyên môn bổ trợ, được bố trí giảng dạy sau khi người học đã hoàn thành học phần Tài chính doanh nghiệp.

Mục tiêu học tập của giáo trình hướng tới việc cung cấp hệ thống kiến thức nền tảng và chuyên sâu về cơ chế vận hành của thị trường tài chính; nhận biết và phân loại các công cụ chứng khoán; nắm vững các chỉ tiêu cùng phương pháp phân tích, định giá chứng khoán. Đồng thời, giáo trình trang bị năng lực phân tích tác động của thị trường chứng khoán đối với hoạt động quản trị tài chính, huy động vốn và đầu tư của doanh nghiệp.

Cấu trúc giáo trình gồm 5 chương được triển khai theo logic phát triển từ tổng quan lý luận đến các định chế và kỹ thuật phân tích chuyên sâu:

• Chương 1: Bản chất và vai trò của thị trường chứng khoán.
• Chương 2: Hàng hoá và phân loại thị trường chứng khoán.
• Chương 3: Thị trường chứng khoán sơ cấp và giá cả chứng khoán.
• Chương 4: Thị trường chứng khoán thứ cấp.
• Chương 5: Phân tích và đầu tư chứng khoán.

Điểm đặc thù của tài liệu là việc kết hợp khung pháp lý quản lý chứng khoán tại Việt Nam (Luật Doanh nghiệp 2005, Luật Chứng khoán, Nghị định số 14/2007/NĐ-CP, Nghị định số 75/CP) với hệ thống công thức toán tài chính tính toán lãi suất, hiện giá dòng tiền và các ví dụ nghiệp vụ kế toán - tài chính trong doanh nghiệp.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

                             GIÁO TRÌNH THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN (MH36)
    Chương 1           Chương 2            Chương 3            Chương 4           Chương 5
  Bản chất &         Hàng hoá &           Thị trường          Thị trường         Đầu tư &
  Vai trò TTCK       Phân loại TTCK       Sơ cấp & Định giá   Thứ cấp            Phân tích CK

Các chương/chủ đề chính

• Chương 1: Bản chất và vai trò của thị trường chứng khoán (Mã chương: 3601): Trình bày khái niệm chứng khoán, bản chất thị trường chứng khoán như một định chế tài chính trực tiếp và quá trình luân chuyển của tư bản tiền tệ. Lược sử hình thành từ các phiên mậu dịch thế kỷ 15 tại lữ quán Vanber Buerzo (Bruges, 1453) với biểu tượng ba túi da (Bourse) đến Sở giao dịch Luân Đôn thế kỷ 16. Mô tả cơ chế giám sát hai tầng gồm cơ quan nhà nước (Ủy ban Chứng khoán Nhà nước theo Nghị định 75/CP, Bộ Tài chính, Ngân hàng Trung ương, Bộ Tư pháp) và các tổ chức tự định chế (Sở giao dịch, Hiệp hội kinh doanh chứng khoán). Phân tích các hành vi tiêu cực: đầu cơ bất hợp pháp (bán giả, thu hút gom hàng, hùn vốn móc ngoặc), giao dịch nội gián, thao túng thị trường (tạo giao dịch vòng tròn), bán khống và phát tán thông tin sai sự thật (dẫn chứng trường hợp tin đồn về Tập đoàn Hoàng Anh Gia Lai - HAG). Trình bày các hình thức niêm yết và điều kiện niêm yết theo Nghị định số 14/2007/NĐ-CP (vốn điều lệ tối thiểu 80 tỷ đồng đối với Sở giao dịch chứng khoán và 10 tỷ đồng đối với Trung tâm Giao dịch chứng khoán).

• Chương 2: Hàng hoá và phân loại thị trường chứng khoán (Mã chương: 3602): Phân loại chứng khoán theo chủ thể phát hành (Chính phủ, chính quyền địa phương, doanh nghiệp, tổ chức tín dụng), theo tính chất huy động vốn (cổ phiếu - chứng khoán vốn, trái phiếu - chứng khoán nợ), theo thu nhập (cố định, biến đổi) và theo hình thức (ghi danh, không ghi danh). Trình bày nhóm công cụ chứng khoán phái sinh: chứng quyền (thời hạn ngắn 30–45 ngày cấp cho cổ đông hiện hữu), chứng khế (thời hạn dài 5–10 năm hoặc vĩnh viễn kèm theo trái phiếu/cổ phiếu ưu đãi), hợp đồng tương lai (có cam kết ký quỹ) và hợp đồng quyền chọn (quyền chọn mua, quyền chọn bán). Phân loại thị trường theo tính chất luân chuyển vốn (sơ cấp, thứ cấp) và theo tính chất tập trung (Sở giao dịch tập trung, thị trường phi tập trung OTC).

• Chương 3: Thị trường chứng khoán sơ cấp và giá cả chứng khoán (Mã chương: 3602): Khái quát chức năng huy động vốn của thị trường sơ cấp. Quy định chủ thể phát hành theo Luật Doanh nghiệp 2005 (Công ty cổ phần được phát hành cả cổ phiếu và trái phiếu; Công ty TNHH chỉ được phát hành trái phiếu). Chi tiết các phương thức phát hành: trực tiếp, đấu giá/đấu thầu qua 6 bước, và ủy thác bảo lãnh phát hành (bảo lãnh chắc chắn, bảo lãnh dự phòng, cố gắng tối đa, tất cả hoặc không). Trình bày cơ sở toán tài chính về giá trị thời gian của tiền gồm: lãi đơn, lãi kép, giá trị tương lai ($FV_n = PV(1+i)^n$, biến đổi theo tháng $FV = PV(1+i)^{n/12}$ hoặc ngày $FV = PV(1+i)^{n/365}$), kỳ hạn tính lãi $m$ lần/năm ($FV_n = PV \times (1 + \frac{i}{m})^{n \times m}$), giá trị hiện tại ($PV = \frac{FV}{(1+i)^n}$). Phân loại giá phát hành: ngang mệnh giá, chiết khấu (khi lãi suất thị trường lớn hơn lãi suất danh nghĩa) và phụ trội (khi lãi suất thị trường nhỏ hơn lãi suất danh nghĩa).

• Chương 4: Thị trường chứng khoán thứ cấp: Mô tả cơ chế vận hành, địa điểm giao dịch và chức năng tạo tính thanh khoản cho chứng khoán đã phát hành. Trình bày cơ cấu tổ chức, phương thức khớp lệnh và đấu giá tại Sở giao dịch chứng khoán. Phân tích đặc điểm của thị trường chứng khoán phi tập trung (OTC) với cơ chế giao dịch thỏa thuận qua mạng máy tính dưới sự điều tiết của Hiệp hội các nhà kinh doanh chứng khoán.

• Chương 5: Phân tích và đầu tư chứng khoán: Nhận diện và đo lường rủi ro trong đầu tư tài chính. Hệ thống hóa phương pháp phân tích cơ bản (đánh giá giá trị nội tại doanh nghiệp dựa vào dòng tiền, rủi ro, triển vọng tăng trưởng, tỷ số giá trên thu nhập P/E, chiến lược mua đặc quyền kinh doanh) và phương pháp phân tích kỹ thuật (nghiên cứu biến động đồ thị giá và khối lượng giao dịch).

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình xây dựng hệ thống lý thuyết tài chính bao gồm:

1. Bản chất chuyển dịch từ tư bản sở hữu sang tư bản kinh doanh thông qua cơ chế tài chính trực tiếp.
2. Mối quan hệ tương hỗ giữa thị trường sơ cấp (tạo hàng hóa, tăng vốn đầu tư cho nền kinh tế) và thị trường thứ cấp (tạo tính thanh khoản, định giá liên tục).
3. Lý thuyết định giá tài sản tài chính dựa trên mô hình chiết khấu dòng tiền tương lai về hiện giá.
4. Cơ sở pháp lý và cơ chế quản lý nhà nước điều chỉnh thị trường vốn tại Việt Nam.

     [Thị trường chứng khoán]      [Trung gian tài chính / Ngân hàng]
    (Doanh nghiệp / Chính phủ)

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng tính toán kỹ thuật: Áp dụng công thức toán tài chính tính toán lãi suất đơn, lãi suất kép, quy đổi giá trị dòng tiền theo thời gian (năm, tháng, ngày) và xác định giá phát hành chiết khấu/phụ trội của trái phiếu.
• Kỹ năng phân tích tài chính: Tính toán và giải thích các chỉ tiêu định giá như P/E, phân tích biến động cung cầu, đánh giá tác động của các chính sách phát hành đối với cơ cấu nguồn vốn doanh nghiệp.
• Kỹ năng nghiệp vụ: Phân biệt các điều kiện và lập quy trình thủ tục niêm yết chứng khoán, lựa chọn phương thức bảo lãnh phát hành thích hợp với từng quy mô doanh nghiệp, và nhận diện các rủi ro từ giao dịch nội gián, thông tin sai lệch trên thị trường.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình áp dụng cách tiếp cận sư phạm kết hợp giữa thuyết giảng lý thuyết định chế tài chính, hướng dẫn giải bài tập tính toán định lượng và đối chiếu thực tế các quy định pháp luật hiện hành.

Hệ thống bài tập định lượng được tích hợp trực tiếp sau các phần lý thuyết để sinh viên rèn luyện kỹ năng tính toán:

• Bài toán giá trị tương lai và hiện tại: Tính giá trị tương lai của khoản tiền gửi 10 triệu đồng sau 5 năm theo lãi đơn và lãi kép; tính giá trị khoản đầu tư tiết kiệm 50 triệu đồng với lãi suất 8%/năm trong 18 tháng ($FV = 50 \times (1+8%)^{18/12}$); quy đổi giá trị hiện tại của khoản tiền 200 triệu đồng nhận được sau 10 năm hoặc 20 triệu đồng sau 18 tháng với mức lãi suất chiết khấu 12%/năm ($PV = \frac{20}{(1+12%)^{18/12}}$).
• Bài toán nghiệp vụ thị trường: Minh họa rủi ro và lợi nhuận của nghiệp vụ bán khống thông qua bài toán giả định: một nhà đầu tư mượn và bán khống 100 cổ phiếu công ty XYZ ở mức giá 10 USD (thu 1.000 USD), sau đó mua lại khi giá giảm xuống 8 USD (lãi 200 USD) hoặc khi giá tăng lên 25 USD (lỗ 1.500 USD).

   [Tình huống Bán khống Cổ phiếu XYZ]

Hệ thống đánh giá kết quả học tập gồm hai phần:

1. Đánh giá thường xuyên thông qua bài tập thực hành chương (giải thích nội dung cổ phiếu, trái phiếu, công cụ phái sinh, bài tập trắc nghiệm khách quan).
2. Đánh giá định kỳ bằng bài thi tự luận tổng hợp dựa trên hệ thống câu hỏi ôn tập cuối mỗi chương (ví dụ: chứng minh chức năng/vai trò của thị trường chứng khoán, phân tích mối quan hệ giữa thị trường chứng khoán với tài chính doanh nghiệp).

Về hướng dẫn tự học, sinh viên cần hoàn thành các bài tập tính toán trong tài liệu, nghiên cứu trước các câu hỏi thảo luận lý thuyết, đồng thời tra cứu các văn bản quy phạm pháp luật như Luật Doanh nghiệp, Luật Chứng khoán và các Nghị định hướng dẫn thi hành.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

Nội dung giáo trình được biên soạn dựa trên việc hệ thống hóa các văn bản quy phạm pháp luật và thực tiễn hoạt động của thị trường chứng khoán Việt Nam:

• Trích dẫn và giải thích cụ thể các quy định pháp lý: Nghị định số 75/CP ngày 28/11/1996 về việc thành lập Ủy ban Chứng khoán Nhà nước; Luật Doanh nghiệp năm 2005 quy định về quyền hạn phát hành chứng khoán của từng loại hình doanh nghiệp; Điều 40 Luật Chứng khoán và Nghị định số 14/2007/NĐ-CP ngày 19/01/2007 quy định chi tiết điều kiện niêm yết cổ phiếu tại Sở Giao dịch chứng khoán và Trung tâm Giao dịch chứng khoán.
• Hệ thống hóa các tiêu chuẩn kỹ thuật niêm yết rõ ràng theo văn bản pháp luật:
  • Điều kiện niêm yết tại Sở Giao dịch: Vốn điều lệ thực góp từ 80 tỷ đồng trở lên, hoạt động kinh doanh 2 năm liền trước có lãi, không có lỗ lũy kế, tối thiểu 20% cổ phiếu biểu quyết do ít nhất 100 cổ đông nắm giữ, cam kết nắm giữ cổ phiếu của cổ đông nội bộ (100% trong 6 tháng đầu và 50% trong 6 tháng tiếp theo).
  • Điều kiện niêm yết tại Trung tâm Giao dịch: Vốn điều lệ thực góp từ 10 tỷ đồng trở lên, có lãi năm liền trước, hoàn thành nghĩa vụ tài chính với Nhà nước.

Tiêu chí so sánh	Sở Giao dịch Chứng khoán	Trung tâm Giao dịch Chứng khoán
Vốn điều lệ thực góp	Từ 80 tỷ VNĐ trở lên	Từ 10 tỷ VNĐ trở lên
Hiệu quả kinh doanh	2 năm liền trước có lãi, không lỗ luỹ kế	Năm liền trước có lãi, không nợ quá hạn > 1 năm
Cơ cấu cổ đông	Tối thiểu 20% CP biểu quyết do $\ge 100$ cổ đông giữ	Cổ phiếu biểu quyết do $\ge 100$ cổ đông nắm giữ
Cam kết cổ đông nội bộ	Giữ 100% trong 6 tháng đầu, 50% trong 6 tháng tiếp	Giữ 100% trong 6 tháng đầu, 50% trong 6 tháng tiếp

• Tích hợp các trường hợp thực tiễn về tính minh bạch thông tin trên thị trường tài chính, phân tích tác động tiêu cực của các tin đồn thất thiệt đến thị giá chứng khoán (như vụ việc tung tin đồn sai lệch về tình hình tài chính của Tập đoàn Hoàng Anh Gia Lai - HAG khiến các công ty chứng khoán cắt margin).
• Trình bày đầy đủ các công cụ phái sinh và phương thức phát hành theo chuẩn mực quốc tế như bảo lãnh chắc chắn (Firm Commitment), bảo lãnh dự phòng (Standby Underwriting), cố gắng tối đa (Best Efforts), và phát hành tất cả hoặc không (All or None).

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

Giáo trình được thiết kế phục vụ các nhóm đối tượng cụ thể:

• Sinh viên chuyên ngành: Sinh viên hệ cao đẳng chính quy nghề Kế toán doanh nghiệp tại Trường Cao đẳng Nghề Hà Nam và các cơ sở đào tạo nghề có học phần Thị trường chứng khoán.
• Yêu cầu môn học tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành môn học Tài chính doanh nghiệp để có kiến thức nền tảng về cơ cấu vốn, báo cáo tài chính và quản trị dòng tiền trước khi tiếp cận môn Thị trường chứng khoán.
• Giảng viên chuyên nghiệp: Sử dụng làm tài liệu giảng dạy chuẩn mực cho học phần MH36; cung cấp căn cứ để biên soạn bài giảng, xây dựng đề thi, bài tập thực hành tính toán và câu hỏi kiểm tra đánh giá.
• Người tự học và cán bộ chuyên môn: Nhân viên kế toán, cán bộ tài chính tại các doanh nghiệp cần tài liệu tham khảo để nắm bắt quy trình phát hành chứng khoán, hồ sơ niêm yết, phương thức huy động vốn trên thị trường tài chính; người học tự nghiên cứu để chuẩn bị kiến thức làm việc tại các công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ hoặc các định chế tài chính trung gian.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Giáo trình được biên soạn chuẩn hóa cho sinh viên hệ cao đẳng nghề Kế toán doanh nghiệp, đồng thời là tài liệu tham khảo cho người học các ngành kinh tế, tài chính và nhân sự phụ trách kế toán - tài chính trong doanh nghiệp.

2. Cần kiến thức nền nào để học?

Người học cần hoàn thành học phần Tài chính doanh nghiệp, nắm vững các khái niệm cơ bản về vốn kinh doanh, báo cáo tài chính doanh nghiệp và các phép tính toán tài chính cơ bản về lãi suất.

3. Điểm khác biệt với giáo trình khác?

Giáo trình tiếp cận thị trường chứng khoán dưới góc độ bổ trợ cho nghề kế toán doanh nghiệp, tập trung làm rõ mối quan hệ giữa thị trường vốn với quản trị tài chính doanh nghiệp, kết hợp chi tiết các điều kiện pháp lý niêm yết và công thức toán tài chính ứng dụng.

4. Làm sao để tự học hiệu quả?

Người học cần đọc tuần tự nội dung từ lý thuyết bản chất thị trường (Chương 1, 2) đến cơ chế phát hành và định giá (Chương 3, 4, 5); tự giải các ví dụ tính toán toán tài chính trong văn bản và trả lời đầy đủ hệ thống câu hỏi ôn tập cuối mỗi chương.

5. Có tài liệu bổ trợ nào kèm theo?

Tài liệu cung cấp hệ thống công thức toán tài chính, bài tập thực hành mẫu, câu hỏi trắc nghiệm và câu hỏi ôn tập tổng hợp cuối mỗi chương. Người học có thể tham khảo bổ sung các văn bản luật: Luật Doanh nghiệp 2005, Luật Chứng khoán và Nghị định số 14/2007/NĐ-CP.

---

Kết luận

Giáo trình Thị trường chứng khoán (MH36) của Trường Cao đẳng Nghề Hà Nam cung cấp hệ thống kiến thức toàn diện và có hệ thống về cơ chế vận hành của thị trường vốn, các công cụ tài chính, quy trình phát hành - niêm yết và kỹ thuật phân tích định giá chứng khoán.

Lộ trình học tập đề xuất:

1. Tiếp thu kiến thức nền tảng từ môn học tiên quyết Tài chính doanh nghiệp.
2. Học tập tuần tự 5 chương của giáo trình, kết hợp giữa lý luận thể chế và giải bài tập định giá, tính toán dòng tiền.
3. Vận dụng kiến thức để thực hành phân tích tác động của thị trường chứng khoán đến hoạt động quản trị tài chính và huy động vốn của doanh nghiệp.

Tài nguyên bổ trợ đi kèm bao gồm hệ thống bài tập thực hành định lượng, câu hỏi ôn tập cuối chương và hệ thống văn bản pháp quy điều chỉnh thị trường chứng khoán tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: BẢN CHẤT VÀ VAI TRÒ CỦA THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN Mã chương: 3601 Giới thiệu: Trình bày khái niệm, bản chất và vai trò của thị trường chứng khoán trong nền kinh tế Mục tiêu: - Trình bày được khái niệm về chứng khoán và thị trường chứng khoán; - Biết quá trình hình thành phát triển thị trường chứng khoán; - Liệt kê được những hạn chế của thị trường chứng khoán; - Biết các thành phần tham gia trên thị trường chứng khoán; - Mô tả được cấu của thị trường chứng khoán và mối quan hệ giữa thị trường chứng khoán với tài chính doanh nghiệp; - Giải thích được bản chất của thị trường chứng khoán; - Chứng minh được chức năng và vai trò của thị trường chứng khoán; - Vận dụng vào công việc chuyên môn ở vị trí làm việc sau khi tốt nghiệp; - Rèn luyện tính cẩn thận chính xác, nghiêm túc khi nghiên cứu. Nội dung chính: 1. Thị trường chứng khoán 1. Khái niệm về chứng khoán Chứng khoán là bằng chứng xác nhận quyền và lợi ích hợp pháp của người sở hữu đối với tài sản hoặc phần vốn của tổ chức phát hành.

Chứng khoán được thể hiện bằng hình thức chứng chỉ, bút toán ghi sổ hoặc dữ liệu điện thoại. Chứng khoán bao gồm các loại: cổ phiếu, trái phiếu, chứng chỉ quỹ đầu tư, chứng khoán phái sinh. Thực chất chứng khoán là một loại hàng hóa đặc biệt. Chứng khoán là một phương tiện hàng hóa trừu tượng có thể thỏa thuận và có thể thay thế được, đại diện cho một giá trị tài chính.

Các loại chứng khoán: chứng khoán cổ phần (ví dụ cổ phiếu phổ thông của một công ty), chứng khoán nợ (như trái phiếu nhà nước, trái phiếu công ty…) và các chứng khoán phái sinh (như các quyền chọn, hợp đồng quy đổi – Swap, hợp đồng tương lai, Hợp đồng kỳ hạn). Ở các nền kinh tế phát triển, loại chứng khoán nợ là thứ có tỷ trọng giao dịch áp đảo trên các thị trường chứng khoán. Còn ở những nền kinh tế nơi mà thị trường chứng khoán mới được thành lập, thì loại chứng khoán cổ phần lại chiếm tỷ trọng giao dịch lớn hơn.Trong tiếng Việt, chứng khoán còn được hiểu theo nghĩa hẹp là chứng khoán cổ phần và các chứng khoán phái sinh, ví dụ như trong từ “sàn giao dịch chứng khoán“. Công ty hay tổ chức phát hành chứng khoán được gọi là đối tượng phát hành.

Chứng khoán có thể được chứng nhận bằng một tờ chứng chỉ (certificate), bằng một bút toán ghi sổ (book-entry) hoặc dữ liệu điện tử. Khái niệm thị trường chứng khoán a. Khái niệm thị trường chứng khoán TTCK là một thị trường có tổ chức và hoạt động có điều khiển, là nơi diễn ra các hoạt động mua, bán các loại chứng khoán trung và dài hạn giữa những người phát hành chứng khoán và mua chứng khoán hoặc kinh doanh chứng khoán. Hàng hoá trên TTCK là loại hành hoá đặc biệt bao gồm: Cổ phiếu, trái phiếu, chứng chỉ quỹ và các chứng khoán phái sinh.

- Khi một công ty gọi vốn, số vốn cần gọi đó được chia làm nhiều phần nhỏ bằng nhau gọi là cổ phần, người mua cổ phần gọi là cổ đông, cổ đông được cấp một giấy chứng nhận sở hữu cổ phần gọi là cổ phiếu và chỉ có công ty cổ phần mới phát hành cổ phiếu. Như vậy: Cổ phiếu chính là một chứng thư, một bút toán chứng minh quyền sở hữu và lợi ích hợp pháp của một cổ đông với một công ty cổ phần và cổ đông là người có cổ phần thể hiện bằng cổ phiếu - Trái phiếu là giấy chứng nhận một khoản nợ của người phát hành nó trong đó đảm bảo một sự chi trả lợi tức định kỳ và hoàn lại vốn gốc cho người cầm trái phiếu ở thời điểm đáo hạn. - Chứng khoán phái sinh là những chứng khoán (công cụ) được phát hành trên cơ sở những chứng khoán đã có như trái phiếu, cổ phiếu nhằm nhiều mục tiêu khác nhau như phân tán rủi ro, bảo vệ lợi nhuận hoặc tạo lợi nhuận. Các chứng khoán (công cụ) phái sinh gồm: Hợp đồng quyền chọn, chứng quyền, hợp đồng tương lai, hợp đồng kỳ hạn) - Chứng chỉ quỹ là một mặt hàng ngày càng được ưa chuộng trên TTCK.

Chứng chỉ quỹ là loại chứng khoán xác nhận quyền sở hữu của nhà đầu tư đối với một phần vốn góp trong quỹ đại chúng. Quỹ đại chúng là quỹ đầu tư chứng khoán hình thành từ vốn góp của nhà đầu tư với mục đích kiếm lợi nhuận từ việc đa dạng hóa đầu tư vào chứng khoán hoặc các dạng tài sản đầu tư khác nhằm phân tán rủi ro, trong đó nhà đầu tư không có quyền kiểm soát hàng ngày đối với việc ra quyết định đầu tư của quỹ (mọi quyền hành đều do công ty quản lý quỹ quyết định) b. Đặc điểm thị trường chứng khoán - TTCK đặc trưng bởi hình thức tài chính trực tiếp, người cần vốn và người có khả năng cung ứng vốn đến trực tiếp tham gia vào thị trường, giữa họ không có các trung gian tài chính. - TTCK gắn với cạnh tranh cao: Tất cả mọi người được tự do tham gia vào thị trường.

Giá cả trên thị trường chứng khoán không có sự áp đặt mà được xác định trên quan hệ cung – cầu. 9 - TTCK về cơ bản là thị trường liên tục: Chứng khoán được phát hành trên thị trường sơ cấp có thể được mua bán nhiều lần trên thị trường thứ cấp. Nhờ TTCK người đầu tư có thể chuyển các chứng khoán họ nắm giữ thành tiền bất cứ lúc nào họ muốn. Cơ chế điều hành và giám sát thị trường chứng khoán a.

Sự cần thiết phải điều hành và giám sát thị trường chứng khoán. TTCK là thị trường bậc cao phản ánh tập trung nhất tình hình kinh tế, chính trị, xã hội của một quốc gia do đó cần phải điều hành, giám sát chặt chẽ với các lý do sau: - TTCK là nơi tập trung của nhiều đối tượng tham gia với những mục đích khác nhau do đó đòi hỏi phải có những quy định mang tính bắt buộc để đảm bảo hoạt động của thị trường không hỗn loạn. - TTCK là thị trường cao cấp thực hiện các giao dịch sản phẩm tài chính với giá trị rất lớn, hoạt động phức tạp có thể sử dụng kỹ thuật hiện đại để gian lận, do đó phải có cơ chế điều hành và giám sát chặt chẽ. - TTCK là thị trường vốn dài hạn, tập trung nguồn vốn đầu tư cho nền kinh tế, do đó cần đảm bảo tính hiệu quả, công bằng lành mạnh.

Cơ chế điều hành và giám sát TTCK * Các cơ quan quản lý TTCK của Chính Phủ Cơ quan quản lý TTCK của Chính phủ là các cơ quan thực hiện chức năng quản lý nhà nước đối với hoạt động của TTCK. Các cơ quan này có thẩm quyền ban hành các quy định điều chỉnh các hoạt động trên TTCK tạo nên cơ sở cho các tổ chức tự định chế trực tiếp thực hiện các chức năng điều hành và giám sát thị trường của mình. Nhìn chung các cơ quan quản lý thị trường của Chính phủ gồm Ủy ban chứng khoán và một số Bộ ngành có liên quan. - UBCK: Là cơ quan quản lý chuyên ngành của nhà nước trong lĩnh vực chứng khoán.

- Một số bộ như: + Bộ Tài chính: Quản lý công khai thông tin công ty và phát hành trái phiếu quốc tế. + Ngân hàng trung ương: Quản lý ngân hàng thương mại kinh doanh chứng khoán. + Bộ tư pháp: Xử lý các gian lận trong chứng khoán. * Các tổ chức tự định chế: 10 Các tổ chức tự định chế là các tổ chức hình thành cùng với sự phát triển của TTCK thực hiện chức năng điều hành giám sát TTCK nhằm đảm bảo lợi ích chung của toàn thị trường.

Trên cơ sở tuân thủ quy định của các tổ chức quản lý và giám sát thị trường của Chính phủ. Các tổ chức này gồm: Sở giao dịch và hiệp hội các nhà kinh doanh CK Tổ chức tự định chế hoạt động trên 2 nguyên tắc:  Quyết định điều hành phải đúng đắn phù hợp hoàn cảnh  Chi phí phát sinh cho hoạt động điều hành giam sát bù đắp bằng chính các khoản thu của mình (ngân sách không cấp) Hoạt động điều hành và giám sát TTCK của các tổ chức tự định chế bao gồm 3 bộ phận: Quản lý và giám sát các hoạt động giao dịch (bao gồm cả việc phát hành), quản lý và giám sát công ty chứng khóan, giải quyết các tranh chấp và tiến hành sử lý các trường hợp vi phạm. Nhìn chung các tổ chức tự định chế gồm có: Sở giao dịch và Hiệp hội các nhà kinh doanh chứng khoán. - Sở giao dịch chứng khoán là tổ chức tự định chế bao gồm các công ty chứng khoán thành viên, trực tiếp điều hành và giám sát các hoạt động giao dịch chứng khoán thực hiện trên cơ sở và những nội dung chủ yếu sau: + Điều hành các hoạt động diễn ra trên cơ sở thông qua việc đưa ra và đảm bảo thực hiện các quy định cho các hoạt động giao dịch trên thị trường Sở giao dịch.

+ Giám sát, theo dõi các giao dịch giữa các công ty thành viên và các khách hàng của họ. Khi phát hiện các vi phạm, Sở giao dịch tiến hành sử lý, áp dụng các biện pháp cưỡng chế thích hợp. Trong trường hợp có vi phạm nghiêm trọng đến các quy định của ngành chứng khoán, Sở giao dịch có thể báo cáo lên Ủy ban chứng khoán để giải quyết. + Hoạt động điều hành và giám sát của Sở giao dịch phải đựơc thực hiện trên cơ sở phù hợp với các quy định pháp luật có liên quan đến ngành chứng khóan.

- Hiệp hội các nhà kinh doanh chứng khoán thực hiện việc điều hành và giám sát thị trường chứng khoán chủ yếu là: + Điều hành và giám sát thị trường giao dịch qua quầy, các công ty muốn tham gia thị trường này phải đăng ký với Hiệp hội các nhà kinh doanh chứng khoán và phải thực hiện các quy định do Hiệp hội đưa ra. + Đưa ra các quy định chung cho các công ty chứng khoán thành viên trong các lĩnh vực kinh doanh chứng khoán và đảm bảo thực hiện các quy định này. 11 + Thu nhận các khiếu nại của khách hàng và điều tra các công ty chứng khoán thành viên để tìm ra các vi phạm, sau đó chuyển các kết quả điều tra tới công ty chứng khoán đó để giải quyết. + Đại diện cho ngành chứng khoán, Hiệp hội các nhà kinh doanh chứng khoán đưa ra các đề xuất và gợi ý với những cơ quan quản lý TTCK của Chính phủ về các vấn đề tổng quát trên TTCK.