Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Marketing thương mại (Mã môn học: MH14KX5340119) được ban hành chính thức theo Quyết định số 511/QĐ-CĐCĐ-ĐT ngày 24 tháng 12 năm 2020 của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Cộng đồng Đồng Tháp, do tác giả Nguyễn Thị Như Hằng trực tiếp tham gia biên soạn. Về vị trí trong chương trình đào tạo, môn học thuộc nhóm các môn học chuyên ngành bắt buộc đối với ngành, nghề Nghiệp vụ bán hàng ở trình độ Trung cấp. Học phần này được bố trí giảng dạy sau khi người học đã hoàn thành các môn học cơ sở ngành nền tảng gồm Marketing, Kinh tế vi mô và Quản trị học.

Mục tiêu học tập của giáo trình được xác định trên ba phương diện cụ thể:

  • Kiến thức: Trang bị khả năng giải thích hệ thống các khái niệm về thương mại, bản chất của marketing thương mại, phân tích các chức năng của doanh nghiệp thương mại; trình bày đầy đủ các nội dung hoạt động tác nghiệp tiếp thị thương mại trong cả hai hình thức bán lẻ và bán buôn.
  • Kỹ năng: Nâng cao kỹ năng làm việc nhóm, kỹ năng phân tích hành vi khách hàng và giải quyết các bài toán tác nghiệp định giá, phân phối, xúc tiến thương mại.
  • Năng lực tự chủ và trách nhiệm: Rèn luyện ý thức tích cực, chủ động đóng góp ý kiến trong quá trình học tập; phát triển năng lực tư duy sáng tạo, tự tìm hiểu mở rộng ngoài giờ học; hình thành năng lực tự đánh giá và đánh giá thông qua hoạt động thuyết trình và thảo luận các bài tập tình huống.

Về cấu trúc và cách tiếp cận, giáo trình được thiết kế gồm 7 chương logic, phân tích từ tổng quan lý luận, môi trường thương mại, hành vi khách hàng đến việc triển khai 4 biến số cốt lõi của marketing hỗn hợp (Sản phẩm, Giá cả, Phân phối, Xúc tiến) trong doanh nghiệp thương mại. Điểm đặc sắc của tài liệu là cách tiếp cận chuyên sâu vào hoạt động lưu thông hàng hóa và kết nối cung - cầu thị trường, kết hợp chặt chẽ giữa phân loại định tính và các mô hình tính toán định lượng (điểm hòa vốn, giá theo lợi nhuận mục tiêu).


Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Cấu trúc giáo trình bao gồm 7 chương chuyên đề với tiến trình phát triển nội dung chặt chẽ:

  • Chương 1: Tổng quan về Marketing thương mại (Mã chương 14-01): Định nghĩa bản chất marketing thương mại là quá trình tổ chức, quản lý và điều khiển hoạt động tiêu thụ sản phẩm dựa trên việc thỏa mãn nhu cầu của nhà sản xuất, nhà thương mại và người tiêu dùng. Phân tích sự chuyển biến từ quan điểm vị trí quyết định thuộc về người bán (định hướng sản xuất, định hướng bán hàng) sang quan điểm vị trí quyết định thuộc về khách hàng (định hướng khách hàng, định hướng marketing). Trình bày 3 định hướng và 3 nguyên tắc kinh doanh cơ bản; phân loại 4 dạng cơ bản của phương án kinh doanh theo ma trận may mắn - rủi ro (phương án lý tưởng, phương án mạo hiểm, phương án đầu cơ, phương án chắc ăn); xác định tiêu thức mô tả thị trường đầu vào và thị trường đầu ra (theo sản phẩm, địa lý, khách hàng).
  • Chương 2: Nghiên cứu các yếu tố cơ bản ảnh hưởng đến hoạt động thương mại của doanh nghiệp: Khảo sát các thành tố của môi trường vĩ mô (văn hóa - xã hội, chính trị - luật pháp, kinh tế - công nghệ, môi trường cạnh tranh, môi trường địa lý - sinh thái) và đánh giá tiềm lực nội tại của doanh nghiệp thương mại (vốn, con người, công nghệ quản lý, nguồn hàng, năng lực cạnh tranh giá, thị phần).
  • Chương 3: Nghiên cứu khách hàng và cách mua sắm: Phân loại và chỉ ra đặc điểm mua sắm của người tiêu thụ trung gian và người tiêu thụ cuối cùng. Hệ thống hóa các cơ sở lý thuyết tâm lý hành vi (Thuyết tự kỷ ám thị, Thuyết ấn tượng, Thuyết đáp ứng kích thích, Thuyết phân tích tâm lý); tích hợp Thứ bậc nhu cầu Maslow và phân tích mối quan hệ giữa mức độ thỏa mãn nhu cầu chính và nhu cầu bổ sung.
  • Chương 4: Sản phẩm và định hướng chiến lược marketing: Phân tích khái niệm sản phẩm dưới hai góc độ (sản xuất và người tiêu dùng); quản trị chu kỳ sống của sản phẩm qua các giai đoạn (giới thiệu, phát triển, suy thoái); các cấp độ nhãn hiệu và quy trình 6 bước triển khai sản phẩm mới (từ đề xuất ý tưởng, nghiên cứu tiền khả thi, khả thi, chế thử, thử nghiệm thị trường đến thương mại hóa).
  • Chương 5: Giá cả trong chiến lược marketing (Mã chương 14-05): Hệ thống hóa 6 mục tiêu định giá (đảm bảo mức thu nhập xác định, tối đa hóa lợi nhuận, doanh số bán, phát triển phân đoạn thị trường, cạnh tranh đối đầu, cạnh tranh phi giá cả). Trình bày các phương pháp định giá dựa vào chi phí (cộng lãi vào giá thành), định giá theo tỷ suất lợi nhuận trên vốn đầu tư, định giá hòa vốn, định giá đấu thầu, định giá theo mức giá hiện hành và định giá theo giá trị cảm nhận. Đưa ra các chính sách định giá linh hoạt, chính sách giá theo chu kỳ sống (hớt váng, thâm nhập, giới thiệu) và chính sách hạ giá, chiếu cố giá.
  • Chương 6: Phân phối trong chiến lược marketing (Mã chương 14-06): Khái niệm và phân loại kênh phân phối theo tiêu thức trực tiếp/gián tiếp/hỗn hợp và tiêu thức ngắn/dài (kênh trực tiếp, kênh một cấp, kênh hai cấp). Kỹ thuật thiết kế hệ thống phân phối và các hoạt động điều khiển phân phối vật chất (vận chuyển, dự trữ hàng tồn kho).
  • Chương 7: Xúc tiến trong chiến lược marketing: Vai trò của xúc tiến thương mại hỗn hợp và các nội dung thành phần: quảng cáo, khuyến mại, tham gia hội chợ triển lãm thương mại, bán hàng trực tiếp (bán hàng cá nhân) và quan hệ công chúng (PR).

Progression logic của giáo trình đi từ việc nhận diện tư tưởng và đánh giá môi trường tổng quan, phân tích đối tượng phục vụ (khách hàng), đến thiết kế và vận hành hệ thống 4 công cụ marketing hỗn hợp nhằm hiện thực hóa mục tiêu thương mại của doanh nghiệp.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

  • Fundamental theories: Lý thuyết hành vi người tiêu dùng, Tháp bậc nhu cầu của Abraham Maslow, Lý thuyết chu kỳ sống của sản phẩm (Product Life Cycle - PLC), Lý thuyết phân phối vật chất trong thương mại.
  • Core principles: 3 định hướng cốt lõi (định hướng khách hàng dẫn dắt hoạt động, liên kết mọi nỗ lực doanh nghiệp, lợi nhuận là đối tượng tìm kiếm thông qua phục vụ) và 3 nguyên tắc thương mại (tìm công việc có ích cho xã hội, xây dựng cơ cấu tổ chức để tồn tại và phát triển, tạo lợi nhuận bền vững).
  • Essential frameworks: Ma trận phân loại phương án kinh doanh theo mức độ rủi ro/may mắn; mô hình xác định thị trường mục tiêu; công thức toán học xác định điểm hòa vốn và khối lượng tiêu thụ đạt lợi nhuận mục tiêu: $$\text{Khối lượng bán hòa vốn} = \frac{\text{Tổng chi phí cố định}}{\text{Giá bán} - \text{Chi phí biến đổi}}$$ $$\text{Khối lượng bán đạt lợi nhuận mục tiêu} = \frac{\text{Tổng chi phí cố định} + \text{Lợi nhuận mục tiêu}}{\text{Giá bán} - \text{Chi phí biến đổi}}$$

Kỹ năng phát triển

  • Technical skills: Kỹ năng tính toán các mức giá bán theo phương pháp cộng lãi hoặc điểm hòa vốn; kỹ năng vẽ và thiết lập sơ đồ dòng chảy luân chuyển hàng hóa trong kênh phân phối; kỹ năng lập danh mục chiết khấu và hạ giá theo thời hạn thanh toán/khối lượng.
  • Analytical skills: Phân tích các yếu tố môi trường kinh doanh ảnh hưởng đến hoạt động bán hàng; đánh giá sự khác biệt giữa động cơ mua của người tiêu dùng trung gian (nhà buôn, nhà bán lẻ) và người tiêu dùng cuối cùng.
  • Practical competencies: Kỹ năng lập kế hoạch tham gia hội chợ triển lãm; tổ chức lực lượng bán hàng trực tiếp; điều phối lượng hàng dự trữ tại kho và quản lý điểm bán.

Phương pháp giảng dạy và học tập

  • Pedagogical approach: Giáo trình được xây dựng theo định hướng kết hợp giữa phương pháp diễn giảng lý thuyết học thuật với phương pháp giải quyết tình huống (case-based learning). Cấu trúc từng bài học đều bắt đầu từ mục tiêu cụ thể (Kiến thức - Kỹ năng - Năng lực tự chủ và trách nhiệm), tiếp nối bằng các khối kiến thức phân loại có hệ thống và kết thúc bằng câu hỏi ôn tập.
  • Bài tập và case studies: Tài liệu lồng ghép các tình huống thực tiễn gắn với các thị trường cụ thể tại Việt Nam (ví dụ: nghiên cứu cạnh tranh giá trong ngành hàng xăng dầu, chính sách giá sàn viễn thông của Viettel) để sinh viên thảo luận và phản biện.
  • Practical exercises: Hệ thống bài tập định lượng yêu cầu người học tự giải các bài toán kinh doanh như: xác định sản lượng cần tiêu thụ để hòa vốn, tính mức giá bán theo mục tiêu tỷ suất sinh lời trên vốn đầu tư, xây dựng phương án lựa chọn kênh phân phối trực tiếp hoặc gián tiếp cho các nhóm mặt hàng khác nhau.
  • Assessment methods: Kết quả học tập được đánh giá thông qua:
    1. Đánh giá chuyên cần và mức độ đóng góp xây dựng bài trên lớp.
    2. Đánh giá kỹ năng làm việc nhóm thông qua các bài thuyết trình phân tích tình huống thương mại.
    3. Kiểm tra định kỳ và thi kết thúc học phần bằng hình thức tự luận/bài tập tính toán.
  • Self-study guidelines: Giáo trình thiết lập danh mục mục lục chi tiết, danh mục bảng biểu và sơ đồ minh họa rõ ràng, cho phép người học tự nghiên cứu theo từng chuyên đề, sử dụng hệ thống câu hỏi ôn tập ở cuối mỗi chương (như câu hỏi ôn tập Chương 5) để tự kiểm tra mức độ nắm bắt kiến thức.

Điểm nổi bật và cập nhật

  • Updates so với tài liệu truyền thống: Giáo trình được biên soạn năm 2020 theo chuẩn chương trình đào tạo nghề trình độ Trung cấp của Trường Cao đẳng Cộng đồng Đồng Tháp, tinh giản các lý thuyết kinh tế vĩ mô phức tạp để tập trung trực diện vào các kỹ năng nghiệp vụ bán hàng và quản trị chuỗi cung ứng thương mại.
  • Current trends được integrate: Đưa vào các khái niệm về phương thức đa dạng hóa sản phẩm, đa dạng hóa kinh doanh, tiếp cận thị trường theo chiều sâu và quản trị các mối quan hệ trung gian thương mại trong bối cảnh thị trường mở rộng quy mô địa lý và đối tượng tiêu dùng.
  • Real-world applications: Nội dung bám sát hoạt động vận hành của doanh nghiệp thương mại thực tế: từ khâu phân tích nguồn hàng đầu vào, xây dựng chính sách giá thích ứng với từng giai đoạn vòng đời sản phẩm, đến các phương án vận chuyển và kiểm soát dự trữ vật chất.
  • Industry connections: Tài liệu liên hệ trực tiếp với các hiện tượng thực tế trên thị trường bán buôn, bán lẻ, các chính sách cạnh tranh công khai, tham gia hội chợ triển lãm và hoạt động xúc tiến bán hàng cá nhân của các doanh nghiệp đang hoạt động tại Việt Nam.

Đối tượng sử dụng giáo trình

  • Sinh viên: Giáo trình là tài liệu học tập bắt buộc đối với học sinh, sinh viên theo học trình độ Trung cấp ngành Nghiệp vụ bán hàng tại Trường Cao đẳng Cộng đồng Đồng Tháp, đồng thời phù hợp với sinh viên các ngành kinh tế, thương mại, quản trị kinh doanh cần tài liệu chuyên sâu về mảng thương mại hóa sản phẩm.
  • Prerequisites cần có: Để tiếp thu tốt kiến thức của giáo trình, người học cần hoàn thành các môn học cơ sở ngành bao gồm Marketing căn bản, Kinh tế vi mô và Quản trị học.
  • Giảng viên và cách sử dụng: Dùng làm tài liệu giảng dạy chuẩn mực để biên soạn bài giảng lý thuyết, thiết kế bài tập thực hành, đề tài thảo luận nhóm và xây dựng ngân hàng câu hỏi thi kết thúc môn học Marketing thương mại.
  • Tự học và reference: Là tài liệu tham khảo nghiệp vụ có giá trị dành cho các cá nhân đang làm việc trong lĩnh vực bán lẻ, nhân viên kinh doanh, quản lý cửa hàng muốn chuẩn hóa kiến thức về thiết lập giá, phân đoạn thị trường và vận hành kênh phân phối.

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng người học nào? Giáo trình được thiết kế chuẩn hóa cho sinh viên hệ Trung cấp ngành Nghiệp vụ bán hàng, đồng thời là tài liệu tham khảo cho người học các chuyên ngành thương mại, quản trị kinh doanh.

2. Cần trang bị những kiến thức nền tảng nào trước khi học giáo trình này? Người học cần hoàn thành các học phần tiên quyết gồm Marketing, Kinh tế vi mô và Quản trị học để nắm vững các thuật ngữ cơ bản về cung cầu, cơ chế thị trường và nguyên lý quản trị.

3. Giáo trình Marketing thương mại có điểm gì khác so với giáo trình Marketing căn bản? Tài liệu tập trung trực diện vào khâu lưu thông, mua bán, trung gian phân phối và các hoạt động tác nghiệp tiếp thị bán buôn - bán lẻ của doanh nghiệp thương mại, không đi sâu vào quy trình sản xuất chế tạo sản phẩm.

4. Phương pháp tự học giáo trình này như thế nào để đạt hiệu quả cao? Người học cần đọc kỹ phần khái niệm và các mô hình phân loại ở từng chương, tự giải các bài tập tình huống và áp dụng các công thức tính điểm hòa vốn, định giá vào dữ liệu kinh doanh cụ thể.

5. Giáo trình có những tài liệu bổ trợ nào đi kèm? Tài liệu bao gồm hệ thống sơ đồ, bảng biểu mô tả (từ Hình 1.1 đến Hình 1.5, Bảng phân loại phương án kinh doanh), các câu hỏi ôn tập cuối chương và Danh mục tài liệu tham khảo ở trang 61 để người học tra cứu mở rộng.


Kết luận

Giáo trình Marketing thương mại của Trường Cao đẳng Cộng đồng Đồng Tháp là tài liệu đào tạo chuyên môn cung cấp hệ thống lý thuyết thực chứng và các công cụ tác nghiệp tiếp thị trong lĩnh vực lưu thông hàng hóa. Lộ trình học tập được thiết kế khoa học: dẫn nhập từ tư tưởng marketing thương mại, phân tích môi trường và tâm lý khách hàng, tiến tới triển khai đồng bộ các chiến lược sản phẩm, định giá toán học, quản trị kênh phân phối và thực hiện các hoạt động xúc tiến hỗn hợp. Người học được khuyến nghị nghiên cứu tuần tự từng chương, kết hợp giải quyết câu hỏi ôn tập và tham khảo thêm các tài liệu chuyên ngành liên quan để hoàn thiện kỹ năng nghề nghiệp.