ỦY BAN NHÂN DÂN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRƢỜNG CAO ĐẲNG CÔNG NGHỆ THỦ ĐỨC KHOA QUẢN TRỊ KINH DOANH GIÁO TRÌNH HỌC PHẦN: LÝ THUYẾT THỐNG KÊ NGÀNH: QUẢN TRỊ KINH DOANH TRÌNH ĐỘ: CAO ĐẲNG Ban hành kèm theo Quyết định số: /QĐ-… ngày…….HCM, Tháng 08 năm 2020 TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình đào tạo nên các nguồn thông tin có thể đƣợc phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo. Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm. i LỜI GIỚI THIỆU Hiện nay công tác thống kê đã đƣợc chú ý trong các doanh nghiệp ở tất cả các ngành. Việc sử dụng các phƣơng pháp thống kê trở nên cần thiết và phổ biến.
Để đáp ứng yêu cầu nghiên cứu, giảng dạy và học tập của giáo viên và đa số sinh viên các ngành thuộc khối kinh tế- xã hội, Bộ môn Quản trị kinh doanh trƣờng CĐ Công Nghệ Thủ Đức tổ chức biên soạn giáo trình Lý Thuyết Thống Kê. Với kinh nghiệm giảng dạy đƣợc tích lũy qua nhiều năm cộng với nỗ lực nghiên cứu từ các nguồn tài liệu phong phú, giáo trình đƣợc biên soạn đáp ứng yêu cầu nâng cao chất lƣợng đào tạo đặt ra. Cấu trúc của giáo trình gồm sáu chƣơng: Chƣơng 1: Tổng quan về thống kê học Chƣơng 2: Quá trình nghiên cứu thống kê Chƣơng 3: Phân tổ thống kê Chƣơng 4: Thống kê mức độ kinh tế xã hội Chƣơng 5: Dãy số thời gian Chƣơng 6: Chỉ số Mặc dù nhóm tác giả đã có nhiều cố gắng, song không tránh khỏi những thiếu sót. Chúng tôi rất biết ơn và mong nhận đƣợc những ý kiến trao đổi và đóng góp của ngƣời đọc để giáo trình đƣợc hoàn thiện hơn.Hồ Chí Minh, tháng 08 năm 2020 Nhóm tác giả 1.
Trần Ngọc Hân 2. Nguyễn Thị Thanh Huyền 3. Nguyễn Thị Hữu Hạnh ii MỤC LỤC GIỚI THIỆU HỌC PHẦN……………………………………………….vii CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ THỐNG KÊ HỌC……………………………. Tổng quan về thống kê………………………………………………….1 Sự hình thành và phát triển của khoa học thống kê…………………….2 Các khái niệm thống kê, đối tƣợng nghiên cứu của thống kê……………2 2.
Quy luật số lớn, tính quy luật thống kê……………………………….1 Quy luật số lớn……………………………………………………………4 2.2 Tính quy luật thống kê……………………………………………………4 3. Một số khái niệm thƣờng dùng trong thống kê……………………….1 Tổng thể, mẫu, đơn vi thống kê………………………………………….2 Tiêu thức thống kê……………………………………………………….3 Chỉ tiêu thống kê…………………………………………………………7 3. Bài tập thực hành……………………………………………………….13 CHƢƠNG 2: QUÁ TRÌNH NGHIÊN CỨU THỐNG KÊ……………………. Quá trình nghiên cứu thống kê……………………………………….1 Khái niệm, ý nghĩa, nhiệm vụ và yêu cầu của điều tra thống kê……….2 Sơ đồ chung về quá trình nghiên cứu thống kê…………………………22 1.3 Liên hệ giữa các nội dung quá trình nghiên cứu thống kê…………….
Điều tra thống kê……………………………………………………….1 Khái niệm và phân loại…………………………………………….2 Nội dung và phƣơng pháp điều tra thống kê……………………….3 Tổng hợp thống kê……………………………………………………. Bài tập thực hành……………………………………………………….33 iii CHƢƠNG 3: PHÂN TỔ THỐNG KÊ…………………………………………. Khái niệm, ý nghĩa của phân tổ thống kê……………………………….1 Khái niệm phân tổ thống kê……………………………………………….2 Ý nghĩa của phân tổ thống kê……………………………………………. Các loại phân tổ thống kê…………………………………………………38 2.1 Phân tổ theo tiêu thức thuộc tính………………………………………….2 Phân tổ theo tiêu thức số lƣợng……………………………………………40 3.
Bảng thống kê và đồ thị thống kê…………………………………………47 3.1 Bảng thống kê…………………………………………………………….2 Đồ thị thống kê……………………………………………………………. Bài tập thực hành………………………………………………………….59 CHƢƠNG 4: THỐNG KÊ MỨC ĐỘ KINH TẾ XÃ HỘI……………………. Phƣơng pháp số tuyệt đối trong thống kê………………………………66 1.1 Khái niệm, ý nghĩa số tuyệt đối trong thống kê………………………….2 Phƣơng pháp tính số tuyệt đối trong thống kê…………………………. Phƣơng pháp số tƣơng đối trong thống kê…………………………….1 Khái niệm, ý nghĩa số tuyệt đối trong thống kê………………………….2 Các loại số tƣơng đối…………………………………………………….
Các phƣơng pháp đo lƣờng độ tập trung……………………………….1 Số bình quân…………………………………………………………….3 Số trung vị………………………………………………………………. Độ biến thiên của tiêu thức………………………………………………80 4.1 Khoảng biến thiên ……………………………………………………….2 Độ lệch tuyệt đối bình quân …………………………………………….3 Phƣơng sai……………………………………………………………….5 Hệ số biến thiên…………………………………………………………. Bài tập thực hành……………………………………………………….82 CHƢƠNG 5: DÃY SỐ THỜI GIAN……………………………………………. Khái niệm, ý nghĩa và phân loại dãy số thời gian………………………88 1.
Khái niệm, ý nghĩa dãy số thời gian……………………………………. Phân loại dãy số thời gian………………………………………………. Các chỉ tiêu phân tích dãy số thời gian………………………………….1 Mức độ bình quân theo thời gian……………………………………….2 Lƣợng tăng (giảm) tuyệt đối…………………………………………….3 Tốc độ phát triển…………………………………………………………92 2.5 Giá trị tuyệt đối của 1% tăng (giảm)……………………………………. Một số phƣơng pháp điều chỉnh xu thế phát triển cơ bản của dãy số thời gian…………………………………………………………………….1 Phƣơng pháp mở rộng khoảng cách thời gian……………………………95 3.2 Phƣơng pháp số bình quân di động………………………………………97 3.3 Phƣơng pháp hồi qui tuyến tính………………………………………….
Một số phƣơng pháp dự đoán thống kê ngắn hạn…………………….1 Dự đoán dựa vào lƣợng tăng (giảm) tuyệt đối bình quân……………….2 Dự đoán dựa vào tốc độ phát triển bình quân………………………….3 Ngoại suy hàm xu thế…………………………………………………. Bài tập thực hành……………………………………………………….102 CHƢƠNG 6: CHỈ SỐ…………………………………………………………. Khái niệm, ý nghĩa và phân loại của chỉ số……………………………107 1.1 Khái niệm, ý nghĩa chỉ số……………………………………………….2 Phân loại chỉ số………………………………………………………….3 Phƣơng pháp tính chỉ số………………………………………………. Hệ thống chỉ số………………………………………………………….1 Phân tích tổng doanh thu tiêu thụ sản phẩm…………………………….2 Phân tích tổng chi phí sản xuất………………………………………….
Bài tập thực hành……………………………………………………….118 TÀI LIỆU THAM KHẢO……………………………………………….122 vi GIÁO TRÌNH HỌC PHẦN Tên học phần: LÝ THUYẾT THỐNG KÊ Mã học phần: CSC103020 Vị trí, tính chất, ý nghĩa và vai trò của môn học: - Vị trí: + Lý thuyết thống kê là môn cơ sở ngành + Đƣợc đào tạo ở học k 3 - Tính chất: Học phần này nhằm giới thiệu cho sinh viên những khái niệm căn bản sử dụng trong thống kê; cung cấp cho ngƣời học cách tính toán và phân tích các chỉ tiêu thống kê; dự đoán thống kê ngắn hạn. - Ý nghĩa và vai trò của học phần: Học phần này cung cấp cho sinh viên những kiến thức cơ bản về nghiên cứu mặt lƣợng trong mối liên quan mặt chất của các hiện tƣợng kinh tế tài chính phát sinh trong và ngoài doanh nghiệp; hiện tƣợng kinh tế xã hội. Ngoài ra, học phần này còn cung cấp cho sinh viên những khái niệm thƣờng dùng trong thống kê, các phƣơng pháp vận dụng để thu thập dữ liệu, xử lý số liệu, trình bày số liệu bằng bảng và đồ thị; phân tích dữ liệu. Đây là môn học cung cấp những kiến thức rất cơ bản và vô cùng cần thiết để các bạn sinh viên viết báo cáo thực tập.
- Mục tiêu của học phần: Kiến thức: + Trình bày đƣợc các khái niệm căn bản dùng trong thống kê. + Mô tả đƣợc các dữ liệu bằng những đặc trƣng đo lƣờng trong thống kê. vii + Nhận biết các phƣơng pháp thu thập dữ liệu trong thống kê và các phƣơng pháp đánh giá độ biến thiên trong thống kê, dự đoán thống kê trong ngắn hạn. + Tính toán đƣợc các chỉ tiêu thống kê.
Kỹ năng: + Lập đƣợc các bảng dữ liệu + Tính toán đƣợc các chỉ tiêu thống kê. + Vận dụng đƣợc kiến thức để thu thập dữ liệu và phân tích, đánh giá các tình huống thực tế. Năng lực tự chủ và trách nhiệm + Nhận thức đƣợc ảnh hƣởng quan trọng của công tác thống kê, dự báo trong đời sống, kinh tế và xã hội. + Rèn luyện tính cẩn thận, tỉ mỉ, kiên nhẫn, nghiêm túc trong học tập khi tiếp xúc với các công thức thống kê viii CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ THỐNG KÊ HỌC Thống kê đƣợc sử dụng rộng rãi và hầu hết trong mọi lĩnh vực cuộc sống.
Nội dung Chƣơng 1 sẽ giới thiệu về lịch sử nguồn gốc ra đời và phát triển của thống kê. Đồng thời, chƣơng này cung cấp thêm cho ngƣời đọc các khái niệm chính dùng trong thống kê, các quy luật thống kê và các loại thang đo. * Mục tiêu: - Trình bày đƣợc nguồn gốc ra đời và phát triển của thống kê - Trình bày đƣợc các khái niệm về thống kê, đối tƣợng nghiên cứu của thống kê - Trình bày đƣợc quy luật số lớn, tính quy luật thống kê - Trình bày đƣợc một số khái niệm thƣờng dùng trong thống kê. - Phân biệt đƣợc các loại thang đo.
* Nội dung chính: 1. Tổng quan về thống kê 1.1 Sự hình thành và phát triển của khoa học thống kê 1.1 Sự hình thành của khoa học thống kê Từ thời cổ đại, do nhu cầu của xã hội, đã xuất hiện việc thu thập và ghi chép số liệu từ tình hình thực tế, ví dụ nhƣ số gia súc, số ngƣời của một bộ tộc, đất đai, tài sản…. Dƣới chế độ phong kiến, nhiều quốc gia đã tổ chức tiến hành các cuộc kê khai, thu thập số liệu trên phạm vi rộng lớn nhằm phục vụ cho việc cai trị của bộ máy nhà nƣớc phong kiến, ví dụ nhƣ đăng ký nhân khẩu, kê khai ruộng đất…để đánh thuế, bắt lính. 1 Cùng với sự phát triển của tổ chức nhà nƣớc và sự mở rộng quan hệ xã hội, kinh tế, kỹ thuật thống kê cũng ngày một nâng cao hơn và trở thành một khoa học.2 Sự phát triển của khoa học thống kê Nhà khoa học ngƣời Đức G.
Conbring (1606 – 1681), đã nghiên cứu hiện tƣợng xã hội dựa vào các số liệu điều tra cụ thể. Nhà kinh tế học ngƣời Anh Wiliam Petty (1623 – 1687), đƣợc xem là ngƣời đã đặt nền tảng cho khoa học thống kê, từ tác phẩm “Số học chính trị”. Sự phát triển tiếp theo của thống kê đƣợc vun đắp bởi nhiều nhà khoa học lý thuyết và thực nghiệm của nhiều quốc gia. Khoa học thống kê không phục vụ cho chỉ bộ máy nhà nƣớc mà trở thành một công cụ quan trọng trong mọi lĩnh vực xã hội, và đƣợc ứng dụng trong cả khoa học tự nhiên và kỹ thuật.2 Các khái niệm thống kê, đối tƣợng nghiên cứu của thống kê 1.1 Các khái niệm thống kê 1.1 Khái niệm thống kê Từ “thống kê” có thể hiểu là những con số đƣợc ghi chép để phản ánh các hiện tƣợng kinh tế, xã hội, tự nhiên và kỹ thuật.
“Thống kê” còn đƣợc hiểu là công việc thu thập, tích lũy, xử lý và phân tích các dữ liệu số từ các hiện tƣợng, sự việc, tình hình xảy ra trong thực tế nhằm tìm hiểu bản chất và quy luật của các hiện tƣợng này. Khái niệm thống kê học: là hệ thống các phƣơng pháp dùng để thu thập, xử lý và phân tích các con số (mặt lƣợng) của những hiện tƣợng số lớn nhằm tìm hiểu bản 2 chất (mặt chất) của các hiện tƣợng này trong điều kiện thời gian, không gian cụ thể. Mặt lƣợng đƣợc thể hiện, mô tả bằng những con số cụ thể nhƣ: khối lƣợng, quy mô, số lƣợng, kết cấu, tốc độ phát triển,. Mặt chất là bản chất, đặc trƣng, đặc điểm, tính quy luật phát triển của hiện tƣợng nghiên cứu.2 Phân loại thống kê Thống kê đƣợc chia thành hai lĩnh vực: - Thống kê mô tả: bao gồm các phƣơng pháp thu thập số liệu, tính toán các đặc trƣng đo lƣờng, mô tả và tình bày số liệu.