Giáo Trình Luật Hiến Pháp Nước Ngoài Tập 1: Khái Niệm và Ý Nghĩa

Giáo trình nghiên cứu luật hiến pháp nước ngoài tập 1, trình bày lý thuyết rõ ràng, minh họa ví dụ thực tế, phù hợp sinh viên luật học.

• Người hướng dẫn: PGS,TS. Thái Vĩnh Thắng
• Trường học: Đại Học Huế
• Chuyên ngành: Luật Hiến Pháp
• Đề tài: Giáo Trình Luật Hiến Pháp Nước Ngoài Tập 1 - Tìm Hiểu Các Khái Niệm Cơ Bản
• Loại tài liệu: giáo trình
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Huế

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG KHÁI NIỆM CƠ BẢN VỀ LUẬT HIẾN PHÁP NƯỚC NGOÀI
• 1.1. Đối với mỗi quốc gia việc nghiên cứu, giảng dạy và học tập pháp luật trong nước
• 1.2. Luật hiến pháp được hiểu theo ba giác độ khác nhau
• 1.3. Đối tượng điều chỉnh của Luật hiến pháp
• 1.4. Phương pháp điều chỉnh của Luật hiến pháp
• 1.5. Quan hệ pháp luật hiến pháp
• 1.6. Sự điều chỉnh của Luật Hiến pháp
• 1.7. Nguồn của Luật Hiến pháp
• 1.8. Hệ thống ngành luật hiến pháp

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Giáo Trình Luật Hiến Pháp Nước Ngoài

Giáo trình Luật Hiến Pháp Nước Ngoài Tập 1 cung cấp cái nhìn tổng quan về các khái niệm cơ bản trong lĩnh vực luật hiến pháp. Tài liệu này không chỉ giúp sinh viên luật hiểu rõ hơn về hệ thống pháp luật của các quốc gia khác mà còn tạo nền tảng vững chắc cho việc nghiên cứu sâu hơn. Việc tìm hiểu các khái niệm cơ bản trong luật hiến pháp là rất quan trọng, vì nó ảnh hưởng đến cách thức tổ chức và hoạt động của nhà nước.

1.1. Khái Niệm Luật Hiến Pháp Là Gì

Luật hiến pháp được hiểu là hệ thống các quy định pháp luật cơ bản nhất của một quốc gia. Nó quy định quyền hạn và trách nhiệm của các cơ quan nhà nước, cũng như quyền và nghĩa vụ của công dân. Khái niệm này là nền tảng cho mọi hoạt động pháp lý trong xã hội.

1.2. Tại Sao Cần Nghiên Cứu Luật Hiến Pháp Nước Ngoài

Nghiên cứu luật hiến pháp nước ngoài giúp sinh viên luật mở rộng kiến thức và hiểu biết về các hệ thống pháp luật khác nhau. Điều này không chỉ giúp nâng cao khả năng phân tích mà còn tạo điều kiện cho việc so sánh và áp dụng các quy định pháp luật phù hợp với thực tiễn Việt Nam.

II. Những Thách Thức Trong Việc Tìm Hiểu Luật Hiến Pháp Nước Ngoài

Việc tìm hiểu luật hiến pháp nước ngoài không phải là điều dễ dàng. Có nhiều thách thức mà sinh viên và các nhà nghiên cứu phải đối mặt, từ ngôn ngữ, văn hóa đến sự khác biệt trong hệ thống pháp luật. Những thách thức này có thể gây khó khăn trong việc tiếp cận và hiểu rõ các khái niệm cơ bản.

2.1. Khó Khăn Về Ngôn Ngữ

Ngôn ngữ là một trong những rào cản lớn nhất khi nghiên cứu luật hiến pháp nước ngoài. Nhiều tài liệu và văn bản pháp luật được viết bằng tiếng nước ngoài, điều này đòi hỏi sinh viên phải có khả năng ngoại ngữ tốt để có thể hiểu và phân tích.

2.2. Sự Khác Biệt Trong Hệ Thống Pháp Luật

Mỗi quốc gia có một hệ thống pháp luật riêng, điều này dẫn đến sự khác biệt trong cách thức tổ chức và hoạt động của các cơ quan nhà nước. Việc hiểu rõ sự khác biệt này là rất quan trọng để có thể áp dụng các quy định pháp luật một cách hiệu quả.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Luật Hiến Pháp Nước Ngoài

Để nghiên cứu luật hiến pháp nước ngoài một cách hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học. Các phương pháp này bao gồm phân tích tài liệu, so sánh hệ thống pháp luật và thực hiện các nghiên cứu thực địa. Việc áp dụng đúng phương pháp sẽ giúp sinh viên có cái nhìn sâu sắc hơn về luật hiến pháp.

3.1. Phân Tích Tài Liệu

Phân tích tài liệu là phương pháp cơ bản trong nghiên cứu luật hiến pháp. Sinh viên cần tìm hiểu các văn bản pháp luật, tài liệu nghiên cứu và các bài viết liên quan để có cái nhìn tổng quan về vấn đề.

3.2. So Sánh Hệ Thống Pháp Luật

So sánh hệ thống pháp luật giữa các quốc gia giúp sinh viên nhận diện được những điểm tương đồng và khác biệt. Phương pháp này không chỉ giúp nâng cao khả năng phân tích mà còn tạo điều kiện cho việc áp dụng các quy định pháp luật phù hợp.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Luật Hiến Pháp Nước Ngoài

Luật hiến pháp nước ngoài không chỉ là lý thuyết mà còn có nhiều ứng dụng thực tiễn trong việc xây dựng và phát triển hệ thống pháp luật tại Việt Nam. Việc áp dụng các quy định và nguyên tắc từ luật hiến pháp nước ngoài có thể giúp cải thiện chất lượng quản lý nhà nước và bảo vệ quyền lợi của công dân.

4.1. Cải Cách Hệ Thống Pháp Luật

Việc nghiên cứu luật hiến pháp nước ngoài có thể giúp Việt Nam cải cách hệ thống pháp luật, từ đó nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước. Các quy định tiên tiến từ nước ngoài có thể được áp dụng để cải thiện các quy định hiện hành.

4.2. Bảo Vệ Quyền Lợi Công Dân

Luật hiến pháp nước ngoài thường có những quy định rõ ràng về quyền và nghĩa vụ của công dân. Việc áp dụng các quy định này có thể giúp bảo vệ quyền lợi của công dân tốt hơn trong bối cảnh hiện nay.

V. Kết Luận Về Giáo Trình Luật Hiến Pháp Nước Ngoài

Giáo trình Luật Hiến Pháp Nước Ngoài Tập 1 là tài liệu quý giá cho sinh viên luật. Nó không chỉ cung cấp kiến thức cơ bản mà còn giúp sinh viên phát triển tư duy pháp lý. Việc tìm hiểu và nghiên cứu luật hiến pháp nước ngoài là cần thiết để nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo trong lĩnh vực pháp luật.

5.1. Tương Lai Của Luật Hiến Pháp

Luật hiến pháp sẽ tiếp tục phát triển và thay đổi theo thời gian. Việc nghiên cứu luật hiến pháp nước ngoài sẽ giúp sinh viên nắm bắt được những xu hướng mới và áp dụng vào thực tiễn.

5.2. Khuyến Khích Nghiên Cứu Thêm

Khuyến khích sinh viên tiếp tục nghiên cứu và tìm hiểu sâu hơn về luật hiến pháp nước ngoài. Điều này không chỉ giúp nâng cao kiến thức mà còn tạo điều kiện cho việc phát triển nghề nghiệp trong tương lai.

Nội dung chính

Giới thiệu Giáo trình Luật hiến pháp nước ngoài – PGS.TS. Thái Vĩnh Thắng (Chủ biên)

Tổng quan về giáo trình (250-300 từ)

Giáo trình Luật hiến pháp nước ngoài do PGS.TS. Thái Vĩnh Thắng chủ biên, được Nhà xuất bản Công an nhân dân phát hành, phục vụ chương trình đào tạo của Trung tâm Đào tạo từ xa – Đại học Huế và các cơ sở đào tạo cử nhân luật trên cả nước. Trong hệ thống các bộ môn khoa học pháp lý, học phần Luật hiến pháp nước ngoài giữ vị trí môn học chuyên ngành bắt buộc, được giảng dạy song song với môn Luật hiến pháp Việt Nam nhằm cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn so sánh thể chế.

Mục tiêu học tập của giáo trình là trang bị cho người học hệ thống tri thức lý luận lập hiến, các nguyên tắc tổ chức quyền lực nhà nước, quy chế pháp lý về quyền con người, quyền công dân, cũng như cơ chế vận hành của các mô hình chính thể và chế độ bầu cử trên thế giới.

Về mặt cấu trúc, tài liệu được tổ chức thành hai khối kiến thức:

• Phần chung: Phân tích những vấn đề lý luận cơ bản về ngành luật, nguồn luật, bản chất hiến pháp, chế độ bầu cử và các mô hình chính thể.
• Phần riêng: Đi sâu mô tả, đối chiếu thực định hệ thống hiến pháp của các quốc gia tiêu biểu như Vương quốc Anh, Hợp chúng quốc Hoa Kỳ, Liên bang Nga và Cộng hòa Pháp.

Phương pháp tiếp cận của giáo trình dựa trên nền tảng luật học so sánh kết hợp phân tích quy phạm thực định. Tài liệu trích dẫn trực tiếp các điều khoản từ nhiều bản hiến pháp khác nhau (như Hiến pháp Hoa Kỳ năm 1787, Hiến pháp Pháp năm 1958, Hiến pháp Italia năm 1947, Hiến pháp Liên bang Nga năm 1993, Hiến pháp Ba Lan năm 1997, Hiến pháp Nhật Bản năm 1946) để minh họa cho các luận điểm lý thuyết.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi (500-600 từ)

Các chương/chủ đề chính

Cấu trúc nội dung giáo trình phát triển theo logic từ lý luận lập hiến đại cương đến các chế định chuyên sâu và luật thực định:

• Chương I: Những khái niệm cơ bản về luật hiến pháp nước ngoài: Xác định đối tượng điều chỉnh (các quan hệ xã hội nền tảng gắn liền với thực hiện quyền lực nhà nước), ba phương pháp điều chỉnh (bắt buộc, cho phép, cấm), hệ thống nguyên tắc và các nguồn luật. Chương này cũng phân tích ba xu thế phát triển hiến pháp theo GS. B. Xtraxun (xã hội hóa, dân chủ hóa, quốc tế hóa) và lịch sử khoa học luật hiến pháp từ các tư tưởng của Grotius, Hobbes, Locke, Montesquieu, Rousseau đến các học giả hiện đại.
• Chương II: Hiến pháp – Nguồn cơ bản của ngành luật Hiến pháp: Trình bày định nghĩa, bản chất xã hội - chính trị (dẫn chiếu quan điểm của F. Lassalle, V.I. Lênin, M. Hauriou, K. Hesse), hiệu lực pháp lý, cấu trúc văn bản hiến pháp, quy trình lập hiến, sửa đổi hiến pháp và các tiêu chí phân loại hiến pháp (hiến pháp tư bản/xã hội chủ nghĩa, cổ điển/hiện đại, mềm/cứng/đặc biệt cứng, thành văn/bất thành văn).
• Chương III: Chế độ bầu cử: Phân tích quy trình tổ chức bầu cử, bỏ phiếu vắng mặt, bỏ phiếu qua bưu điện hoặc ủy quyền (theo luật của Anh, Đức, Pháp). Phân định hai hệ thống bầu cử chính: Chế độ bầu cử đa số (đa số tương đối, đa số tuyệt đối, đa số tăng cường) và Chế độ bầu cử tỷ lệ (với các công thức tính hạn ngạch bầu cử của Tomac Hare, Droop, Hohenback-Bischof, phương pháp số chia V. D’Hondt và quy định điểm liệt).
• Chương IV: Các mô hình chính thể và cấu trúc nhà nước: Phân loại bốn mô hình chính thể căn bản gồm Quân chủ nghị viện lập hiến (33 quốc gia như Anh, Nhật, Thụy Điển), Cộng hòa nghị viện (32 quốc gia như Đức, Italia), Cộng hòa Tổng thống (42 quốc gia, điển hình là Hoa Kỳ) và Cộng hòa lưỡng tính/bán tổng thống (Pháp, Nga).
• Phần riêng: Khảo sát cụ thể thể chế chính trị, cấu trúc cơ quan lập pháp, hành pháp, tư pháp của các quốc gia: Vương quốc Anh, Hợp chúng quốc Hoa Kỳ, Liên bang Nga và Cộng hòa Pháp.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

• Học thuyết lập hiến và tổ chức quyền lực: Xây dựng nền tảng lý luận về chủ quyền nhân dân, đại diện nhân dân và học thuyết phân chia quyền lực (tam quyền phân lập) cùng cơ chế kiềm chế, đối trọng (checks and balances).
• Hệ thống nguồn luật đa dạng: Cung cấp kiến thức về văn bản quy phạm pháp luật (hiến pháp, đạo luật hiến pháp, đạo luật tổ chức, đạo luật thường), án lệ (áp dụng tại Anh, Mỹ, Ấn Độ), tập quán pháp lý, điều ước quốc tế, và các nguồn đặc thù như kinh Coran tại Iran hay học thuyết của A.V. Dicey.
• Bản chất giai cấp và xã hội của hiến pháp: Phân tích mối tương quan lực lượng chính trị thực tế được thể chế hóa trong văn bản hiến pháp qua các giai đoạn lịch sử.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng phân tích quy phạm và luật học so sánh: Đọc hiểu, đối chiếu các văn bản hiến pháp có cấu trúc kỹ thuật lập pháp khác nhau giữa hệ thống Civil Law và Common Law.
• Kỹ năng tính toán phân bổ đại biểu: Áp dụng các công thức toán học pháp lý ($\Sigma = x/y$, $\Sigma = [x/(y+1)]+1$, phương pháp phân phối số dư lớn nhất, số dư trung bình lớn nhất, phương pháp D'Hondt) để xác định kết quả phân chia ghế đại biểu nghị viện.
• Kỹ năng đánh giá cấu trúc thể chế: Nhận diện thẩm quyền, sự tương tác và mức độ phụ thuộc/độc lập giữa nguyên thủ quốc gia, nghị viện và chính phủ trong các mô hình nhà nước đương đại.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập (300-350 từ)

Giáo trình Luật hiến pháp nước ngoài định hình phương pháp giảng dạy dựa trên sự kết hợp giữa lý luận nhà nước - pháp luật với phân tích luật học so sánh (Comparative Constitutional Law). Người dạy đóng vai trò hệ thống hóa các mô hình lý thuyết, còn người học chủ động tiếp cận văn bản quy phạm thực định của các quốc gia để đối chiếu.

Tài liệu tích hợp nhiều tình huống và ví dụ cụ thể làm cơ sở cho case studies:

• Phân tích cơ chế giải tán nghị viện và bỏ phiếu bất tín nhiệm nội các giữa mô hình Cộng hòa nghị viện (Đức, Italia) với mô hình Cộng hòa bán tổng thống (Pháp).
• Phân tích cơ chế luận tội (impeachment) tổng thống, phó tổng thống và viên chức hành pháp theo Khoản 4 Điều 2 Hiến pháp Hoa Kỳ năm 1787.
• Khảo sát trường hợp "chung sống hòa bình" (cohabitation) giữa Tổng thống và Thủ tướng khác đảng phái tại Cộng hòa Pháp theo Hiến pháp 1958.

Đối với phần chế độ bầu cử, giáo trình thiết kế các bài tập thực hành tính toán phân chia ghế đại biểu dựa trên số liệu giả định và số liệu bầu cử thực tế (như các kỳ bầu cử Hạ nghị viện Ấn Độ năm 1980, 1984; chế độ bầu cử tại Chile). Người học phải tự thực hiện việc chia phiếu, xử lý số dư và áp dụng ngưỡng điểm liệt.

Về phương pháp tự học và kiểm tra đánh giá:

• Giáo trình yêu cầu người học tra cứu trực tiếp các điều khoản trong hiến pháp nguyên bản của các nước được dẫn chiếu.
• Sử dụng bảng đối chiếu và sơ đồ thể chế để ghi nhớ thẩm quyền của các cơ quan nhà nước.
• Đánh giá kết quả học tập thông qua các bài tập phân tích tình huống pháp lý hiến định, bài tập tính toán kết quả bầu cử và các câu hỏi tự luận so sánh thể chế.

---

Điểm nổi bật và cập nhật (250-300 từ)

Giáo trình kế thừa và mở rộng hệ thống nghiên cứu luật hiến pháp nước ngoài tại Việt Nam từ sau thập niên 1990, tiếp nối các công trình của GS.TSKH. Đào Trí Úc, GS.TS. Nguyễn Đăng Dung, PGS.TS. Bùi Xuân Đức, PGS.TS. Đinh Ngọc Vượng, và PGS.TS. Thái Vĩnh Thắng.

Nội dung giáo trình cập nhật ba bình diện khoa học pháp lý đương đại:

• Tích hợp các xu thế lập hiến mới: Làm rõ xu thế xã hội hóa (mở rộng phạm vi điều chỉnh sang các chính sách kinh tế, xã hội, văn hóa), xu thế dân chủ hóa (bầu cử phổ thông, trưng cầu dân ý, tư pháp hiến pháp), và xu thế quốc tế hóa (thừa nhận vị trí tối cao của điều ước quốc tế, ví dụ trích dẫn Khoản 4 Điều 15 Hiến pháp Liên bang Nga năm 1993).
• Cập nhật số liệu thống kê thể chế toàn cầu: Tổng hợp và phân loại cụ thể tỷ lệ các quốc gia theo từng mô hình chính thể (33 quốc gia quân chủ nghị viện lập hiến, 32 quốc gia cộng hòa nghị viện, 42 quốc gia cộng hòa tổng thống).
• Phân tích kỹ thuật lập hiến chuyên sâu: So sánh chi tiết thẩm quyền hành pháp giữa các bản hiến pháp hiện đại, đơn cử sự khác biệt giữa Điều 20 Hiến pháp Pháp năm 1958 ("Chính phủ quyết định và lãnh đạo đường lối chính trị của dân tộc") với Khoản 3 Điều 80 Hiến pháp Liên bang Nga năm 1993 ("Tổng thống quyết định các định hướng chính trị cơ bản về đối nội cũng như đối ngoại").

---

Đối tượng sử dụng giáo trình (200-250 từ)

Giáo trình được biên soạn phục vụ các nhóm đối tượng cụ thể trong hệ thống đào tạo pháp luật:

• Sinh viên bậc đại học: Tài liệu học tập bắt buộc cho sinh viên năm thứ hai hoặc năm thứ ba ngành Luật, Luật Kinh tế, Luật Quốc tế thuộc hệ đào tạo chính quy, văn bằng hai và hệ đào tạo từ xa (theo chương trình của Đại học Huế và các cơ sở đào tạo luật khác).
• Học viên sau đại học: Tài liệu tham khảo nền tảng cho học viên cao học, nghiên cứu sinh chuyên ngành Luật Hiến pháp và Luật Hành chính, Luật Quốc tế, Lý luận và Lịch sử Nhà nước và Pháp luật.
• Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành các học phần Lý luận chung về Nhà nước và Pháp luật, Lịch sử Nhà nước và Pháp luật thế giới, Lịch sử Nhà nước và Pháp luật Việt Nam trước khi tiếp cận giáo trình này.
• Giảng viên và nhà nghiên cứu: Tài liệu khung phục vụ việc thiết kế đề cương bài giảng môn Luật hiến pháp nước ngoài, đồng thời là tài liệu tra cứu cho các chuyên viên lập pháp, cán bộ nghiên cứu chính sách và chuyên gia pháp lý tham khảo khi nghiên cứu so sánh thể chế.

---

Câu hỏi thường gặp (250-300 từ)

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Giáo trình phù hợp với sinh viên cử nhân ngành Luật, học viên cao học chuyên ngành luật công, giảng viên giảng dạy luật so sánh và cán bộ nghiên cứu công tác lập pháp, chính sách.

2. Cần kiến thức nền nào để học?

Người học cần nắm vững khối kiến thức nền tảng về Lý luận chung về Nhà nước và Pháp luật (khái niệm quy phạm, quan hệ pháp luật, nguồn luật) và kiến thức Lịch sử nhà nước và pháp luật thế giới.

3. Điểm khác biệt với giáo trình khác?

Giáo trình tập trung vào luật học so sánh thực định, trích dẫn trực tiếp điều khoản hiến pháp của nhiều quốc gia (Anh, Mỹ, Pháp, Đức, Nga, Nhật, Ba Lan, Italia), đồng thời cung cấp phương pháp toán học để tính toán chi tiết kết quả phân bổ ghế đại biểu trong các hệ thống bầu cử.

4. Làm sao để tự học hiệu quả?

Người học nên kết hợp đọc lý thuyết từng chương với việc tra cứu văn bản hiến pháp thực định của các quốc gia tương ứng, vẽ sơ đồ cấu trúc bộ máy nhà nước và tự giải lại các bài toán phân bổ ghế đại biểu theo phương pháp Hare, Droop và D'Hondt.

5. Có tài liệu bổ trợ nào kèm theo?

Tài liệu được bổ trợ bởi các phụ lục bản đồ mô hình chính thể nhà nước trên thế giới, hệ thống văn bản hiến pháp các nước (Anh, Mỹ, Nga, Pháp...) và danh mục các công trình nghiên cứu chuyên khảo về hiến pháp của các tác giả trong và ngoài nước được trích dẫn trong giáo trình.

---

Kết luận (150 từ)

Giáo trình Luật hiến pháp nước ngoài do PGS.TS. Thái Vĩnh Thắng chủ biên cung cấp hệ thống tri thức chuẩn mực về khoa học lập hiến, tổ chức bộ máy nhà nước và chế độ bầu cử của các quốc gia trên thế giới. Nội dung văn bản gắn kết chặt chẽ giữa khung lý thuyết hàn lâm và các quy phạm hiến định thực tế.

Lộ trình học tập đề xuất cho người học gồm ba bước:

1. Nắm vững lý luận chung về nguồn, bản chất hiến pháp và các mô hình chính thể (Chương I đến IV);
2. Thực hành phân tích quy trình lập hiến và tính toán phân bổ ghế bầu cử;
3. Nghiên cứu đối chiếu chi tiết luật hiến pháp thực định của từng quốc gia trong Phần riêng.

Để mở rộng kiến thức, người học nên khai thác các văn bản hiến pháp gốc cùng các công trình chuyên khảo của các tác giả được dẫn chiếu như GS.TSKH. Đào Trí Úc, GS.TS. Nguyễn Đăng Dung và các tạp chí pháp lý chuyên ngành (Nhà nước và Pháp luật, Luật học, Nghiên cứu Lập pháp).

Trích đoạn nội dung tài liệu

Bé gi¸o dôc vµ ®¹o t¹o ®¹i häc huÕ Trung t©m ®µo t¹o tõ xa Chñ biªn: PGS,TS. Th¸i VÜnh Th¾ng Gi¸o tr×nh LuËt hiÕn ph¸p n−íc ngoµi Nhµ xuÊt b¶n c«ng an nh©n d©n 1 Tai Lieu Chat Luong Lêi nãi ®Çu KÓ tõ khi b¶n HiÕn ph¸p ®Çu tiªn cña nh©n lo¹i lµ HiÕn ph¸p n−íc Mü n¨m 1787 ra ®êi thÕ giíi ®· biÕt ®Õn hµng tr¨m b¶n HiÕn ph¸p. Ngµy nay, c¸c quèc gia trªn thÕ giíi ®· quen thuéc víi quan niÖm HiÕn ph¸p lµ ®¹o luËt c¬ b¶n cña mçi quèc gia vµ ®èi víi viÖc x©y dùng, ph¸t triÓn mét quèc gia viÖc x©y dùng vµ kh«ng ngõng hoµn thiÖn HiÕn ph¸p lµ nhiÖm vô ®Æc biÖt quan träng. V× lý do ®ã mµ khoa häc LuËt hiÕn ph¸p ngµy cµng ph¸t triÓn vµ cã ý nghÜa ngµy cµng lín trong hÖ thèng c¸c bé m«n khoa häc ph¸p lý.

MÆc dï tån t¹i nhiÒu quan ®iÓm kh¸c nhau vÒ HiÕn ph¸p vµ gi¸ trÞ x· héi cña HiÕn ph¸p, tuy nhiªn kh«ng ai phñ nhËn vai trß ®Æc biÖt quan träng cña HiÕn ph¸p vµ LuËt hiÕn ph¸p trong tæ chøc, kiÓm so¸t quyÒn lùc nhµ n−íc vµ trong viÖc b¶o vÖ c¸c quyÒn con ng−êi, quyÒn c«ng d©n. Cã thÓ coi HiÕn ph¸p lµ tr¸i tim cña c¬ thÓ ph¸p luËt cña mçi quèc gia. Trong thêi ®¹i héi nhËp quèc tÕ vµ toµn cÇu ho¸, mèi quan hÖ giao l−u gi÷a c¸c quèc gia ngµy cµng ph¸t triÓn, sù hiÓu biÕt vÒ HiÕn ph¸p vµ LuËt hiÕn ph¸p n−íc ngoµi rÊt cÇn thiÕt ®èi víi mäi ng−êi, ®Æc biÖt lµ c¸c chuyªn gia ph¸p luËt. Nh»m phôc vô c«ng t¸c gi¶ng d¹y vµ häc tËp m«n LuËt hiÕn ph¸p n−íc ngoµi cho sinh viªn luËt, chóng t«i ®· biªn so¹n cuèn gi¸o tr×nh nµy.

Do ®èi t−îng vµ ph¹m vi nghiªn cøu réng, ch¾c h¼n gi¸o tr×nh cßn cã nh÷ng h¹n chÕ nhÊt ®Þnh. Chóng t«i mong muèn nhËn ®−îc nh÷ng ý kiÕn ®ãng gãp ch©n thµnh cña b¹n ®äc ®Ó cho viÖc biªn so¹n lÇn sau ®−îc hoµn thiÖn h¬n. TËp thÓ t¸c gi¶ PGS,TS. Th¸i VÜnh Th¾ng 2 A.

PhÇn chung Ch−¬ng I. Nh÷ng kh¸i niÖm c¬ b¶n vÒ luËt hiÕn ph¸p n−íc ngoµi §èi víi mäi quèc gia viÖc nghiªn cøu, gi¶ng d¹y vµ häc tËp ph¸p luËt trong n−íc ®Òu ®−îc tiÕn hµnh ®ång thêi víi viÖc nghiªn cøu, tham kh¶o ph¸p luËt cña c¸c n−íc kh¸c. Mçi n−íc cã hÖ thèng ph¸p luËt riªng cña m×nh. Ph¸p luËt cña mçi quèc gia bªn c¹nh nh÷ng nÐt riªng ph¶n ¸nh ®Æc ®iÓm d©n téc, ®iÒu kiÖn kinh tÕ x7 héi cña mçi n−íc, ®Òu cã mét sè ®Æc ®iÓm chung bao trïm mäi quèc gia kh«ng ph©n biÖt ®iÒu kiÖn kinh tÕ, v¨n hãa - x7 héi, ®Æc ®iÓm d©n téc.

V× vËy, ë n−íc ta cïng víi viÖc nghiªn cøu, gi¶ng d¹y LuËt hiÕn ph¸p ViÖt Nam, c¸c c¬ së ®µo t¹o cö nh©n luËt ®Òu ®−a vµo ch−¬ng tr×nh gi¶ng d¹y m«n häc LuËt hiÕn ph¸p n−íc ngoµi. Trong khoa häc ph¸p lý thuËt ng÷ LuËt hiÕn ph¸p ®−îc hiÓu theo ba gi¸c ®é kh¸c nhau: 1. LuËt hiÕn ph¸p lµ mét ngµnh luËt; 2. LuËt hiÕn ph¸p lµ mét khoa häc luËt; 3.

LuËt hiÕn ph¸p lµ mét m«n häc luËt. LuËt hiÕn ph¸p lµ mét ngµnh luËt trong hÖ thèng ph¸p luËt cña mçi n−íc 1. §èi t−îng ®iÒu chØnh cña LuËt hiÕn ph¸p C¬ së chñ yÕu cña viÖc h×nh thµnh mét ngµnh luËt lµ ®èi t−îng ®iÒu chØnh cña ngµnh luËt ®ã. Còng nh− c¸c ngµnh luËt kh¸c, ®èi t−îng ®iÒu chØnh cña ngµnh luËt hiÕn ph¸p lµ nh÷ng quan hÖ x7 héi, tøc lµ c¸c quan hÖ n¶y sinh trong ho¹t ®éng cña con ng−êi.

Nh−ng kh¸c víi c¸c ngµnh luËt kh¸c, LuËt hiÕn ph¸p t¸c ®éng ®Õn nh÷ng quan hÖ x7 héi c¬ b¶n vµ quan träng nhÊt trong c¸c lÜnh vùc kh¸c nhau cña cuéc sèng x7 héi vµ nhµ n−íc, nh÷ng quan hÖ x7 héi t¹o thµnh nÒn t¶ng cña chÕ ®é x7 héi vµ nhµ n−íc, g¾n trùc tiÕp víi viÖc thùc hiÖn quyÒn lùc nhµ n−íc. §ã lµ nh÷ng quan hÖ gi÷a con ng−êi, x7 héi víi nhµ n−íc vµ lµ quan hÖ c¬ b¶n x¸c ®Þnh chÕ ®é nhµ n−íc. Mét bé phËn lín c¸c quy ph¹m luËt hiÕn ph¸p ®iÒu chØnh tæ chøc vµ ho¹t ®éng cña hÖ thèng c¸c c¬ quan nhµ n−íc tõ trung −¬ng ®Õn ®Þa ph−¬ng. Bëi vËy, tr−íc ®©y ë mét sè n−íc ngµnh luËt nµy ®−îc gäi lµ luËt nhµ n−íc, tøc lµ ngµnh luËt cã chøc n¨ng chÝnh lµ ®iÒu chØnh tæ chøc vµ ho¹t ®éng cña nhµ n−íc.

Mét trong nh÷ng néi dung c¬ b¶n cña khÈu hiÖu lËp hiÕn lµ b¶o vÖ quyÒn, tù do cña c¸ nh©n tr−íc sù l¹m dông quyÒn lùc cña c¸c c¬ quan nhµ n−íc, do ®ã LuËt hiÕn ph¸p cßn bao hµm nhãm quy ph¹m x¸c ®Þnh ®Þa vÞ ph¸p lý cña con ng−êi vµ cña c«ng d©n. Nhãm quy ph¹m nµy ngµy cµng 3 ®−îc më réng theo sù ph¸t triÓn cña x7 héi vµ nhµ n−íc. Cïng víi viÖc nhµ n−íc ngµy cµng can thiÖp s©u vµo ®êi sèng kinh tÕ, v¨n hãa x7 héi ph¹m vi ®èi t−îng ®iÒu chØnh cña LuËt hiÕn ph¸p ngµy cµng ®−îc më réng ra nhiÒu lÜnh vùc kh¸c ngoµi lÜnh vùc tæ chøc nhµ n−íc nh− c¬ së kinh tÕ, c¬ së chÝnh trÞ, c¬ së v¨n hãa x7 héi cña nhµ n−íc. Ph−¬ng ph¸p ®iÒu chØnh cña LuËt hiÕn ph¸p §Ó x¸c ®Þnh mét ngµnh luËt kh«ng nh÷ng chóng ta ph¶i dùa vµo ph¹m vi ®èi t−îng mµ ngµnh luËt ®ã ®iÒu chØnh mµ cßn dùa theo ph−¬ng ph¸p ®iÒu chØnh.

Ph−¬ng ph¸p ®iÒu chØnh cña mét ngµnh luËt lµ tæng thÓ nh÷ng ph−¬ng thøc, c¸ch thøc t¸c ®éng ph¸p lý lªn nh÷ng quan hÖ x7 héi thuéc ph¹m vi ®iÒu chØnh cña ngµnh luËt ®ã. LuËt hiÕn ph¸p sö dông c¸c ph−¬ng ph¸p sau: a. Ph−¬ng ph¸p b¾t buéc, th−êng ®−îc sö dông ®Ó ®iÒu chØnh c¸c quan hÖ x7 héi g¾n víi tæ chøc nhµ n−íc. Theo ph−¬ng ph¸p nµy quy ph¹m ph¸p luËt hiÕn ph¸p buéc chñ thÓ cña quan hÖ ph¸p luËt luËt hiÕn ph¸p ph¶i thùc hiÖn mét hµnh vi nhÊt ®Þnh hay buéc ph¶i cã nh÷ng ®iÒu kiÖn quy ®Þnh míi cã thÓ thùc hiÖn quyÒn vµ nghÜa vô cña m×nh ®−îc.

VÝ dô, ®o¹n 2 §iÒu 99 HiÕn ph¸p Liªn bang Nga 1993 quy ®Þnh “§uma Quèc gia häp phiªn ®Çu tiªn vµo ngµy thø 30 sau ngµy bÇu cö. Tæng thèng Liªn bang Nga cã thÓ triÖu tËp §uma Quèc gia häp tr−íc thêi h¹n nãi trªn”. §iÒu 94 HiÕn ph¸p Italia 1947 quy ®Þnh “ChÝnh phñ ph¶i nhËn ®−îc sù tÝn nhiÖm cña NghÞ viÖn”. Ph−¬ng ph¸p cho phÐp, th−êng ®−îc sö dông ®Ó ®iÒu chØnh c¸c quan hÖ x7 héi liªn quan ®Õn quyÒn h¹n cña c¸c c¬ quan vµ c¸c nhµ chøc tr¸ch nhµ n−íc, c¸c quyÒn, tù do cña con ng−êi vµ cña c«ng d©n.

VÝ dô, ®o¹n 1 §iÒu 19 HiÕn ph¸p Liªn bang Nga quy ®Þnh: “Mçi ng−êi cã quyÒn sèng”; §iÒu 47 HiÕn ph¸p n−íc Céng hßa Ba Lan 1997 quy ®Þnh: “Mçi ng−êi cã quyÒn ®−îc ph¸p luËt b¶o vÖ cuéc sèng gia ®×nh, ®êi t−, danh dù, phÈm gi¸ vµ quyÒn quyÕt ®Þnh cuéc sèng riªng cña m×nh”; §o¹n 2 §iÒu 85 HiÕn ph¸p Liªn bang Nga quy ®Þnh: “Tæng thèng liªn bang cã quyÒn ®×nh chØ viÖc thi hµnh v¨n b¶n cña c¬ quan hµnh ph¸p cña c¸c chñ thÓ Liªn bang Nga nÕu nh÷ng v¨n b¶n ®ã tr¸i víi HiÕn ph¸p Liªn bang”. Ph−¬ng ph¸p cÊm, ®−îc sö dông ®Ó ng¨n chÆn c¸c hµnh vi cã thÓ dÉn ®Õn nguy hiÓm cho x7 héi vµ c¸ nh©n. Theo ph−¬ng ph¸p nµy, quy ph¹m luËt hiÕn ph¸p cÊm chñ thÓ quan hÖ ph¸p luËt LuËt hiÕn ph¸p thùc hiÖn nh÷ng hµnh vi nhÊt ®Þnh. VÝ dô, ®o¹n 1 §iÒu 51 HiÕn ph¸p Liªn bang Nga quy ®Þnh: “Kh«ng ai cã thÓ bÞ kÕt ¸n hai lÇn v× cïng mét téi”; §iÒu 19 HiÕn ph¸p NhËt B¶n 1946 quy ®Þnh: “Tù do t− t−ëng vµ tù do tÝn ng−ìng kh«ng thÓ bÞ x©m ph¹m”; §iÒu 139 HiÕn ph¸p Italia quy ®Þnh: “ChÝnh thÓ céng hßa kh«ng thÓ lµ ®èi t−îng söa ®æi.

Ph−¬ng ph¸p cÊm buéc c¸c chñ thÓ cña quan hÖ ph¸p luËt hiÕn ph¸p ph¶i kiÒm chÕ hµnh vi cña m×nh ®Ó kh«ng vi ph¹m c¸c ®iÒu mµ luËt ph¸p cÊm ®o¸n. §Þnh nghÜa LuËt hiÕn ph¸p C¨n cø vµo ®èi t−îng ®iÒu chØnh vµ ph−¬ng ph¸p ®iÒu chØnh cña LuËt HiÕn ph¸p, cã thÓ ®−a ra mét ®Þnh nghÜa chung cho ngµnh luËt hiÕn ph¸p. LuËt hiÕn ph¸p lµ hÖ thèng c¸c quy ph¹m ph¸p luËt cña mçi n−íc ®iÒu chØnh nh÷ng vÊn ®Ò c¬ b¶n cña chÕ ®é x· héi, tæ chøc vµ ho¹t ®éng cña c¸c c¬ quan nhµ n−íc tõ trung −¬ng ®Õn ®Þa ph−¬ng vµ ®Þa vÞ ph¸p lý c¬ b¶n cña con ng−êi vµ cña c«ng d©n. §Þnh nghÜa trªn mang tÝnh chÊt chung bao trïm nh÷ng quan hÖ x7 héi c¬ b¶n vµ quan träng nhÊt thuéc ph¹m vi ®èi t−îng ®iÒu cØnh cña LuËt HiÕn ph¸p.

HÖ thèng ngµnh luËt hiÕn ph¸p HÖ thèng ngµnh luËt HiÕn ph¸p bao gåm c¸c yÕu tè cÊu thµnh, c¸c nguyªn t¾c tæ chøc cña hÖ thèng vµ nh÷ng quan hÖ gi÷a c¸c yÕu tè ®ã. Thµnh phÇn c¬ b¶n cña hÖ thèng luËt hiÕn ph¸p bao gåm: c¸c nguyªn t¾c, c¸c chÕ ®Þnh vµ nh÷ng quy ph¹m ph¸p luËt hiÕn ph¸p. C¸c nguyªn t¾c lµ nh©n tè c¬ b¶n ®−îc thÓ hiÖn trong néi dung cña ngµnh luËt hiÕn ph¸p. Trªn c¬ së nh÷ng nguyªn t¾c nµy LuËt HiÕn ph¸p ®−îc x©y dùng thµnh mét hÖ thèng quy ph¹m ph¸p luËt hoµn chØnh, ®ång thêi viÖc ®iÒu chØnh c¸c quan hÖ ph¸p luËt luËt hiÕn ph¸p ®−îc thùc hiÖn.

ChÝnh nh÷ng nguyªn t¾c nµy t¹o thµnh nßng cèt cña hÖ thèng LuËt HiÕn ph¸p vµ lµm cho hÖ thèng nµy cã xu h−íng thèng nhÊt. LuËt HiÕn ph¸p cã hai lo¹i nguyªn t¾c c¬ b¶n lµ ngyªn t¾c chung vµ nguyªn t¾c cô thÓ. + Nguyªn t¾c chung lµ nguyªn t¾c xuyªn suèt, chi phèi toµn bé néi dung cña hÖ thèng LuËt HiÕn ph¸p. §ã lµ c¸c nguyªn t¾c chñ quyÒn nh©n d©n, ®¹i diÖn nh©n d©n, chñ quyÒn d©n téc, nguyªn t¾c vÒ tæ chøc quyÒn lùc (ph©n quyÒn, tËp quyÒn, t¶n quyÒn v.

Nh÷ng nguyªn t¾c nµy kh«ng diÔn ®¹t nh÷ng quyÒn vµ nghÜa vô cô thÓ nh−ng cã ý nghÜa quan träng ®èi víi sù h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn c¸c quy ph¹m ph¸p luËt hiÕn ph¸p, ®ång thêi chóng cßn lµ c¬ së ®Ó gi¶i thÝch vµ ¸p dông quy ph¹m ph¸p luËt hiÕn ph¸p. + Nguyªn t¾c cô thÓ ph¶n ¸nh t− t−ëng vÒ tr¹ng th¸i ph¸p lý thùc tÕ cña chñ thÓ quan hÖ ph¸p luËt hiÕn ph¸p, trªn c¬ së ®ã h×nh thµnh c¸c quy ®Þnh cô thÓ vÒ quyÒn, nghÜa vô cña chñ thÓ. LuËt hiÕn ph¸p n−íc ngoµi cã c¸c nguyªn t¾c cô thÓ sau: Nguyªn t¾c quyÒn bÊt kh¶ x©m ph¹m. VÝ dô, ®o¹n 1 §iÒu 23 HiÕn ph¸p Liªn bang Nga quy ®Þnh: “Mçi ng−êi cã quyÒn bÊt kh¶ x©m ph¹m cuéc sèng riªng, bÝ mËt ®êi t− vµ gia ®×nh, quyÒn b¶o vÖ danh dù vµ phÈm gi¸ cña m×nh”; Nguyªn t¾c ®éc lËp cña ®¹i biÓu Quèc héi.