BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN TRƯỜNG CAO ĐẲNG CƠ GIỚI GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN: LẮP MÁY CÔNG CỤ NGHỀ: NGUỘI VÀ LẮP RÁP CƠ KHÍ TRÌNH ĐỘ: TRUNG CẤP Ban hành kèm theo Quyết định số: / QĐ-CĐCG ngày … tháng. năm…… của Trường cao đẳng Cơ giới Quảng Ngãi, năm 2019 (Lưu hành nội bộ) TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo. Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm. LỜI NÓI ĐẦU Giáo trình “Tháo lắp các cụm máy công cụ” được biên soạn trên cơ sở "Chương trình dạy nghề trình độ Cao đẳng nghề Nguội và lắp ráp cơ khí ".
Giáo trình là một phần trong nội dung của chuyên ngành đào tạo vì vậy người dạy và người học cần tham khảo thêm các tài liệu có liên quan đối với ngành học để việc sử dụng có hiệu quả hơn. Mục tiêu môn học cung cấp cho học sinh- sinh viên những kiến thức cơ bản nhất và có hệ thống trong các máy công cụ nhằm phục vụ cho việc học tập, nghiên cứu , thực tập tay nghề và là cơ sở phát triển nâng cao nghề nghiệp sau khi tốt nghiệp. Cán bộ kỹ thuật và công nhân nghề Nguội và lắp ráp cơ khí được đào tạo phải có kiến thức cơ bản , đồng thời phải biết vận dụng những kiến thức đó để giải quyết những vấn đề cụ thể trong thực tế sản xuất như sử dụng , sửa chữa , lắp ráp. Với mục đích đó, tài liệu cung cấp những kiến thức và kỹ năng cơ bản nhất trong lĩnh vực tháo lắp máy công cụ cắt gọt.
Giáo trình được biên soạn cho đối tượng là học sinh –sinh viên, do tính chất phức tạp của công việc biên soạn chắc chắn không thể tránh khỏi những chỗ chưa thoả đáng, những khiếm khuyết. Rất mong người sử dụng góp ý kiến. Xin chân thành cảm ơn. Quảng Ngãi, ngày tháng năm 2019 Tham gia biên soạn Nguyễn Thành Toản - Chủ biên 1 MỤC LỤC Trang Lời nói đầu 1 Mục lục 2 Bài 1: Tháo, lắp trục truyền động 4 1.
Chức năng, cấu tạo, nguyên lý làm việc của cụm trục truyền động 4 2. Quy trình tháo, lắp cụm trục truyền động 9 3. Công tác chuẩn bị trước khi tháo 10 4. Kỹ thuật tháo, lắp trục truyền động 11 5.
Công tác an toàn, các dạng hỏng-nguyên nhân, biện pháp phòng ngừa và vệ sinh công nghiệp khi tháo, lắp trục truyền động 13 Bài 2: Tháo, lắp cụm bàn gá 23 1. Cụm bàn gá dao máy tiện 23 2. Cụm bàn gá phôi máy bào 27 3. Hệ bàn khoan 34 5.
Công tác chuẩn bị trước khi tháo 36 6. Kỹ thuật tháo, lắp cụm bàn gá 36 7. Công tác an toàn và vệ sinh công nghiệp khi tháo, lắp cụm bàn gá 37 Bài 3: Tháo, lắp cụm trục chính 39 1. Hộp trục chính máy tiện 39 2.
Trục chính. Công tác chuẩn bị trước khi tháo, lắp cụm trụcchính 55 5. Kỹ thuật tháo, lắpcụm trục chính 56 6. Công tác an toàn và vệ sinh công nghiệp khi tháo, lắp 62 2 Bài 4: Tháo, lắp hệ thống thủy lực 65 1.
Chức năng, cấu tạo, nguyên lý làm việc hệ thống thủy lực 65 2. Công dụng, tính chất và phân loại dầu thủy lực trong máy công cụ 78 3. Lập quy trình tháo, lắp hệ thống thủy lực 79 4. Công tác chuẩn bị trước khi tháo, lắp hệ thống thủy lực 80 5.
Kỹ thuật tháo, lắp hệ thống thủy lực 81 6. Công tác an toàn, các dạng hỏng-nguyên nhân, biện pháp phòng ngừa và vệ sinh công nghiệp khi tháo, lắp hệ thống thủy lực 81 Bài 5: Tháo, lắp hệ thống khí nén 89 1. Chức năng, cấu tạo, nguyên lý làm việc hệ thống khí nén 89 2. Lập quy trình tháo, lắp hệ thống khí nén 92 3.
Công tác chuẩn bị trước khi tháo, lắp hệ thống khí nén 92 4. Kỹ thuật tháo, lắp hệ thống khí nén 93 5. Công tác an toàn, các dạng hỏng-nguyên nhân, biện pháp phòng ngừa và vệ sinh công nghiệp khi tháo, lắp hệ thống khí nén 94 Tài liệu tham khảo 97 3 BÀI 1: THÁO, LẮP TRỤC TRUYỀN ĐỘNG Thời gian: 10h (LT: 2h; TH: 6h; KT: 2h) Mục tiêu của bài: * Kiến thức: - Trình bày công dụng, cấu tạo, nguyên lý làm việc cụm trục truyền động trong máy công cụ; - Lập phiếu công nghệ tháo, lắp hợp lý với điều kiện sản xuất thực tế. * Kỹ năng: - Tháo, lắp trục truyền động đúng trình tự theo phiếu hướng dẫn công nghệ.
* Thái độ: - Nghiêm túc, luyện tập thường xuyên và an toàn. - Tuân thủ hướng dẫn của giáo viên. Chức năng, cấu tạo, nguyên lý làm việc của cụm trục truyền động: 1. Cụm cơ cấu vít - đai ốc (Hình 1.1 Cơ cấu vít - đai ốc là cơ cấu dùng để biến chuyển động quay thành chuyển động thẳng của các bộ phận dịch chuyển như bàn máy phay, máy bào, bàn dao máy tiện….Tiêu biểu nhất là cơ cấu vít me đai ốc của máy tiện được sử dụng để biến chuyển động quay tròn của trục vít me thành chuyển động tịnh tiến của hộp xe dao.
Cơ cấu truyền động vô cấp tốc độ: Cơ cấu truyền động vô cấp tốc độ là cơ cấu dùng để thay đổi vô cấp tốc độ của các trục. Cơ cấu điều chỉnh vô cấp được dùng phổ biến là cơ cấu dây đai bánh đai côn và cơ cấu Xvêtôdarôv. Cơ cấu dây đai bánh đai côn: các bánh đai trên và dưới được điều chỉnh đồng thời và ngược chiều nhau để thay đổi vô cấp các bán kính r1 và r2, do đó tốc độ trục bị 4 động cũng được thay đổi vô cấp. Cơ cấu này được dùng trong một số máy tiện, máy phay và máy tự động.
Cơ cấu Xvêtôdarôv, khi dĩa trung gian 2 quay quanh tâm quay, các bán kính r1 và r2 được thay đổi vô cấp, do đó tốc độ trục bị động cũng được thay đổi vô cấp. Cơ cấu này được dùng chủ yếu trong máy tiện.2: Cơ cấu điều chỉnh tốc độ vô cấp a) kiểu dây đai – bánh đai côn; b) Kiểu Xvetôdarov 1. Bộ truyền đai: Hình 1.3: Bộ truyền đai Bộ truyền đai dùng để truyền động giữa hai trục khá xa nhau đảm bảo êm và bảo vệ được khi qua tải. Bộ truyền đai được sử dụng khá nhiều trong ngành cơ khí chế tạo và một số máy công nghiệp nhẹ.
Bộ truyền đai thường được chia thành các loại gồm bộ truyền đai dẹt, đai thang, đai tròn, đai lược, đai răng.4: Các loại bộ truyền đai 5 Ưu khuyết điểm của bộ truyền đai: a) Ưu điểm : - Có khả năng truyền chuyển động và cơ năng giữa các trục xa nhau; - Làm việc êm, không ồn; - Giữ được an toàn cho các chi tiết khác khi bị quá tải; - Kết cấu đơn giản , giá thành rẻ. b) Nhược điểm: - Khuôn khổ kích thước khá lớn (khi cùng trong điều kiện làm việc kích thước bánh đai lớn hơn kích thước bánh răng khoảng 5 lần ); - Tỉ số truyền không ổn định vì có trượt dây đai trên bánh đai. Lực tác dụng lên trục và lên ổ lớn do có lực căng đai (lực tác dụng tăng từ 2-3 lần so với bộ truyền bánh răng ); - Tuổi thọ thấp khi làm việc với tốc độ cao. Bộ truyền đai thường dùng để truyền công suất không quá 40-50 kw, vận tốc thông thường khoảng 5-30 m/s.
Bộ truyền xích: Xích là một chuỗi các mắt xích nối với nhau bằng bản lề .Xích truyền chuyển động và tải tọng từ trục dẫn sang trục bị dẫn nhờ sự ăn khớp của mắt xích với các răng đĩa xích .5: Cấu tạo xích con lăn Xích con lăn có cấu tạo như hình trên, gồm các má trong xen kẽ với má ngoài , có thể xoay tương đối với nhau, các má trong lắp chặt với ống, các má ngoài lắp chặt với chốt, ống và chốt có khe hở, có thể xoay tự do đối với nhau tạo thành bản lề, nhằm mục đích giảm mòn cho răng đĩa xích, phía ngoài ống lắp con lăn, cũng có thể xoay tự do. Để nối hai mắt cuối của xích lại với nhau thành vòng kín, thường dùng chốt chẻ. Nếu số mắt xích là lẻ, phải dùng mắt chuyển có má cong và cũng được chốt bằng chốt chẻ. Dùng mắt chuyển, xích bị yếu do tại đây trong má xích có ứng suất uốn, vì vậy nên lấy số mắt xích là số chẵn.
Khi tải trọng lớn, vận tốc cao, để khỏi phải chọn bước xích quá lớn, gây nên những va đập mạnh có hại, người ta sử dụng xích nhiều dãy. Xích ống có cấu tạo giống xích con lăn nhưng không có con lăn nên xích và răng xích chóng mòn, do đó tương đối ít dùng. 6 Xích răng gồm nhiều má xích liên kết với nhau, bằng các chốt hình quạt lăng trụ, các má xích là má làm việc, mỗi má có hai răng và lỗ định hình để xuyên chốt, có tác dụng dẫn hướng, giữ cho xích không bị dịch chuyển khỏi đĩa khi làm việc. Mặt làm việc của các chốt là các mặt cong lồi, khi các má xích xoay đối với nhau, các chốt xẽ lăn không trượt, nhờ đó mà bản lề đỡ mòn.
Xích răng có khả năng tải cao hơn xích con lăn, làm việc êm và ít ồn hơn.6: Các loại đĩa xích Ưu, khuyết điểm của bộ truyền xích: a) Ưu điểm: - Có thể truyền từ một trục đến các trục song song với tỷ số truyền ổn định và không phụ thuộc vào vị trí trục hoặc khoảng cách giữa các trục; - Truyền động giữa các trục có khoảng cách trục <=8 m; - Không có hiện tượng trượt như bộ truyền đai; - So với bộ truyền đai lực tác dụng lên trục nhỏ hơn, kích thước của bộ truyền nhỏ gọn hơn; - Hiệu suất khá cao. b) Nhược điểm: - Đòi hỏi chế độ lắp ráp cẩn thận, chính xác cao, chăm sóc phức tạp hơn bộ truyền đai; - Chóng mòn, nhất là khi bôi trơn không tốt và làm việc ở môi trường nhiều bụi bẩn; - Vận tốc tức thời của xích và đĩa xích không ổn định nhất là khi xích có số răng ít; - Có nhiều tiếng ồn khi làm việc, không thuận tiện trong việc quay hai chiều; - Gíá thành chế tạo tương đối cao. Bộ truyền bánh răng: 7 Hình 1.