CHƯƠNG 1: LẮP RÁP CHI TIẾT-CƠ CẤU MÁY. Mục tiêu: -Nắm vững nguyên tắc lắp ráp chi tiết cơ cấu. -Vận dụng được phương pháp lắp ráp các chi tiết và cơ cấu máy vào thực hành lắp ráp. -Kiểm tra được các mối ghép cơ bản và cơ cấu máy sau khi lắp.
Nội dung: Chất lượng làm việc của máy có được đảm bảo đúng tính năng kỹ thuật và tuổi thọ của máy có được đảm bảo hay không? điều đó phụ thuộc rất nhiều vào chất lượng lắp ráp các chi tiết trong máy. vì vậy để đảm bảo độ làm việc chính xác của máy thì phải nắm vững kỹ thuật lắp ráp chi tiét máy và bộ phận máy. Chương1 giới thiệu toàn bộ kỹ thuật lắp ráp mối ghép cơ bản và cơ cấu máy thường dùng trong các máy công cụ. I-KHÁI NIỆM VỀ LẮP RÁP.
1-Khái niệm: Quá trình lắp ráp các chi tiết máy theo một trình tự công nghệ,hoàn thiện lại thành các cơ cấu ,bộ phận máy,từ các bộ phận lắp thành máy bảo đảm tính năng kỹ thuật được gọi là quá trình lắp ráp. Ví dụ: Để tạo thành trục chính máy tiện thì phải có các chi tiết máy lắp hợp thành,theo một trình tự nhất định 11 10 8 7 6 5 4 3 2 1 9 Hình 1 :Cụm trục chính Máy T6M12 7 12 2-Nguyên tắc lắp ráp. Muón lắp ráp đạt yêu cầu kỹ thuật cần tuân theo các nguyên tắc sau: -Đọc bản vẽ lắp để tìm hiểu mối quan hệ của các chi tiết và đặc tính của các mối ghép,trên cơ sở đó chuẩn bị các dụng cụ lắp,đồ gá lắp hợp lý để đảm bảo an toàn cho tiết máy trong quá trình lắp. -Xác định trình tự lắp và phải thực hiện lắp theo một trình tự nhất định,chi tiết nào cần lắp trước,chi tiết nào lắp sau.
-Sau khi lắp xong phải kiểm tra,điều chỉnh mối ghép sao cho sai lệch không vượt quá trị số cho phép bằng dụng cụ đo kiểm. II-LẮP RÁP MỐI GHÉP CỐ ĐỊNH. 1-Lắp ráp mối ghép ren.1-Lắp vít cấy: -Vít cấy là chi tiét thường dùng để lắp vào các chi tiết cơ sở ,sau đó lắp các chi tiết khác vào rồi cố định mối ghép bằng mũ ốc. 5 -Mối ghép vít cấy cơ bản gồm (H2) 4 1-Thân (Chi tiết cơ sở).
2 3-Chi tiết lắp .1-Yêu cầu lắp: +Vít cấy lắp vào thân phải thẳng. Hình 2:Mối ghép vít cấy +Chiều cao của vít cấy không được quá cao,hoặc thấp. +Khi vặn không bị lắc đảo.2-Phương pháp lắp: a) Công tác chuẩn bị : +Làm sạch các chi tiết của mối ghép ; +Kiểm tra chất lượng của các chi tiết ; +Chuẩn bị dụng cụ : Dụng cụ thường dùng là clê,hoặc đồ gá chuyên dùng b) Trình tự lắp : Vì đặc điểm kết cấu của vít cấy 2 đầu đều chế tạo ren,nên việc lắp vít cấy không thể dùng các dụng cụ lắp thông thường mà phải có dụng cụ lắp chuyên dùng hoặc theo vị trí và điều kiện làm việc của mối ghép mà chọn phương pháp lắp cho phù hợp có thể lắp theo phương pháp sau: -Lắp bằng 2 mũ ốc công: +Tạo mũ ốc tạm thời cho vít cấy bằng cách lắp 2 mũ ốc vào đầu trên của vít cấy ,rồi vặn cho 2 mũ ốc công nhau (H. -Lắp vít cấy tạo mũ vào thân1,dùng clê vặn mũ ốc cho đến khi vít được lắp vào thân 1 đúng theo yêu cầu,Tháo 2 mũ ốc ra khỏi vít cấy -Lắp chi tiết 2 vào vít cấy (H.3b) -Lắp vòng đệm 4(H.3d),dùng clê xiết chặt mũ ốc đạt yêu cầu.
a b c d Hình 3 : Trình tự lắp mối ghép vít cấy -Lắp vít cấy bằng tay vặn kiểu bánh cóc (H4) Tay vặn kiểu bánh cóc có đầu 1 với con lăn lắp với tay quay 2 qua bánh cóc. Khi quay tay quay theo hướng vặn vít cấy ,tay quay và đầu tỳ vào nhau theo hướng vuông góc với bề mặt và đầu quay vặn vít cấy vào .Khi quay theo chiều ngược lại ,đầu tỳ sẽ bị trượt trên các mặt nghiêng 55º.Lò so nén 3 giữ cho tay quay và đầu 1 luôn luôn cố định Hình 4 :Tay vặn kiểu bánh cóc -Lắp vít cấy bằng đầu vặn vít cấy vạn năng (H5) Đầu này được dùng để vặn và tháo vít cấy có đường kính từ 8 14 mm,có thể lắp được vào máy khoan chạy bằng khí nén .Đai ốc thay thế 1 để vặn vào vít cấy và tỳ vào viên bi 2 rồi đến tấm chặn 3 .Khi vít cấy đã vặn vào chi tiết rồi viên bi bắt đầu trượt dưới tấm chặn tạo ra tiếng lách cách .Khi đó quay ngược đầu vặn ,vít cấy được tháo ra khỏi đầu vặn.2-Lắp ráp mối ghép bu lông mũ ốc : Hình 5: Đầu vặn vít cấy vạn năng -Mối ghép bu lông mũ ốc dùng ghép 2 chi tiết lại với nhau. -Mối ghép bu lông (H.6) gồm các chi tiết: 5 +Chi tiết 1,2 4 3 +Bu lông 3.1-Yêu cầu lắp: 1 Để mối ghép đảm bảo yêu cầu làm việc khi lắp cần phải đạt các yêu cầu sau: Hình 6:Mối ghép bu lông mũ ốc -Chọn bu lông mũ ốc có cùng bước ren , đường kính. -Các đầu ren của bu lông phải nhô ra khỏi mũ ốc không quá 2 đến 3 vòng ren.
-Mối ghép phải chắc chắn,có các chi tiết phụ để hãm, chống mối ghép tự nới lỏng khi làm việc. -Khi lắp bề mặt của mũ ốc phải áp sát vào mặt chi tiết không bị kênh, hở. -Lực vặn phải vừa đủ không làm cháy ren.2-Phương pháp lắp: +Ghép 2 chi tiết 1,2 sao cho tâm 2 lỗ lồng bu lông trùng nhau ; +Lồng bu lông 3 vào 2 chi tiết ; Hình 7 :Mối ghép vít 1 +Lắp vòng đệm 4 vào đầu bu lông ; 3 +Vặn mũ ốc 5 vào bu lông 3,theo 2 giai đoạn : *Vặn sơ bộ bằng tay cho mũ ốc sát vào vòng đệm 4; *Siết chặt mũ ốc 5 bằng clê hay mỏ lết.3-Lắp ráp mối ghép vít. -Mối ghép vít dùng để định vị chi tiết tại vị trí cố định hoặc dùng để khắc phục sự chuyển vị dọc trục dưới tác dụng của lực ngẫu nhiên hoặc tải trọng xuất hiện khi làm việc.
3 -Mối ghép vít( H7) gồm các chi tiết: 2 +Chi tiết cố định 1; +Chi tiết lắp 2; +Vít 3 1 -Yêu cầu lắp và phương pháp lắp tương tự như mối ghép bu lông mũ ốc. -Khi lắp nhiều vít cần chú ý thứ tự xiết chặt như sau: +Vít lắp theo hàng dọc thì xiết vít từ giữa sang 2 bên như : H8.a; +Vít lắp theo hình tròn thì xiết đối xứng vị trí như: H8.b ; 4 2 1 3 2 a b Hình 8a,b : Thứ tự lắp vít vào mối ghép -Mối ghép ren trong quá trình làm việc dưới tác dụng của tải trong hoặc do rung động thường hay bị nới lỏng vì vậy sau khi lắp xong các mối ghép cố định bằng ren, cần phải sử dụng các biện pháp phòng chống nới, phụ thuộc vào kết cấu không gian cho phép của mối ghép mà lựa chọn biện pháp phòng chống nới cho phù hợp ,dưới đây là một số biện pháp chống nới của mối ghép ren thường dùng (H9): Hình 9a : Dùng vòng đệm vênh. Hình 9b : Dùng đai ốc công Vít hãm đai ốc Đai ốc Hình 9c : dùng vít cố định 2-Lắp ráp mối ghép then -Mối ghép then dùng để truyền mô men xoắn cho các mối ghép như bánh răng và trục,Bánh đai với trục. Mối ghép then có thể là then bằng,then vát,then hoa.
Tuỳ theo tính chất và yêu cầu của mối ghép mà xác định phương pháp lắp ráp cho phù hợp và đạt yêu cầu kỹ thuật.1-Lắp ghép then bằng. -Mối ghép then bằng (H10 )thường gồm các chi tiết : 1:then bằng ; 2: trục truyền ; 3:Bạc b 1 2 3 Hình 10 : Mối ghép then 2.1-Yêu cầu lắp. -Do đặc điểm làm việc của mối ghép then bằng là trưyền mô men bằng 2 mặt bên,then được lắp với trục theo kiểu lắp N 9/h9 và then lắp với bạc theo kiêu lắp Js9/h9, lắp ghép phải đảm bảo đúng dung sai lắp ghép. -Khi lắp phải đảm bảo lắp ghép thực hiện theo kích thước chiều rộng b của then với khe hở cho phép 0,02mm đến 0,04 mm.
-Đảm bảo sự đồng phẳng của then trên suốt chiều dài,phải có khe hở giữa mặt trên của then với đáy rãnh bạc.2-Phương pháp lắp. -Mối ghép then được lắp theo trình tự sau: +Lắp then 1 vào trục 2 (H.11) Hình 11:Lắp then vào rãnh then trên trục Đặt then chính xác vào rãnh then trên trục dùng búa đồng gõ nhẹ,đều dọc theo chiều dài then,hoặc dùng máy ép ,ép đều then vào rãnh then tránh bị kênh. -Kiểm tra khe hở mặt bên của then bằng căn lá. +lắp trục then vào bạc:(H.12) 1 2 3 Hình 12: Lắp trục then vào bạc Để vị trí của then trên trục trùng với trí rãnh then trên bạc3 ,đóng trục theo chiều dọc trục để lắp then vào bạc.(Hoặc đóng bạc vào trục then ) Kiểm tra khe hở mặt trên của then và đáy rãnh bạc.2 -Lắp ráp mối ghép then vát.
-Đặc điểm làm việc của mối ghép then vát(H.13) là truyền mô men bằng mặt trên và mặt dưới then,với độ dốc của then là 1:100 h b Hình 13 :Mối ghép then vát 2.1-Yêu cầu lắp. -Độ dốc của then và rãnh then phải trùng nhau, độ hở cho phép tiếp xúc của then giữa mặt trên và mặt dưới : 0,02 0,04mm. -Hai mặt bên của then phải có khe cho phép.2-Phương pháp lắp. Để đảm bảo độ dốc của then và rãnh bạc đạt yêu cầu kỹ thuật,thì khi láp ráp then vào trục và bạc thì phải tién hành cạo sửa mặt vát của then theo vết màu.
-Lắp then theo trình tự sau:(H14) +Lắp trục vào bạc sao cho rãnh then của trục và bạc trùng nhau. +Đặt then trùng vào rãnh then trên trục và bạc,gõ nhẹ then vào rãnh theo phương dọc trục để xác định điểm cạo,tháo then ra để cạo. Hình 14 : Lắp then vát vào trục,bạc Cứ làm như thế một số lần cho đến khi thấy vết màu bám đều cả mặt trên và mặt dưới của then thì lúc đó mới chính thức lắp then vào mối ghép. +Kiểm tra khe hở cho phép bằng nhét căn lá vào mặt trên và dưới của then.3-Lắp ghép mối ghép then hoa.
-Mối ghép then hoa (H15)được sử dụng khi cần truyền mô men xoắn lớn và cần có độ đồng tâm cao giữa trục và bạc.Tuỳ theo tính chất định tâm mà lắp ráp mối ghép then hoa thực hiện theo yếu tố nào : -Nếu định tâm theo đường kính ngoài (H15a) thì lắp ghép thực hiện theo D với các kiểu lắp cơ bản:H7/f7;H77/g6;H7/js6… Và lắp ghép theo b với kiểu lắp:F8/f7;F8/js7;F8/h6.