Giáo Trình Mô Đun: Lắp Ráp và Sửa Chữa Mối Ghép Ren, Mối Ghép Then

Giáo trình lắp ráp và sửa chữa mối ghép ren, mối ghép then cho nghề nguội lắp ráp cơ khí trung cấp, cung cấp kiến thức và kỹ năng cần thiết.

• Tác giả: Tạ Hữu Đạt
• Trường học: Trường Cao Đẳng Cơ Giới
• Chuyên ngành: Ngành Nguội Lắp Ráp Cơ Khí
• Đề tài: Giáo Trình Lắp Ráp và Sửa Chữa Mối Ghép Ren, Mối Ghép Then
• Loại tài liệu: Giáo Trình
• Địa điểm: Quảng Ngãi

Mục lục chi tiết

• LỜI GIỚI THIỆU
• 1. CHƯƠNG 1: LẮP RÁP CHI TIẾT-CƠ CẤU MÁY
• 1.1. Khái niệm về lắp ráp
• 1.2. Lắp ráp mối ghép cố định
• 1.2.1. Lắp ráp mối ghép ren
• 1.2.1.1. Lắp vít cấy
• 1.2.1.2. Lắp ráp mối ghép bu lông mũ ốc
• 1.2.1.3. Lắp ráp mối ghép vít
• 1.2.2. Lắp ráp mối ghép then
• 1.2.2.1. Lắp ghép then bằng
• 1.2.2.2. Lắp ráp mối ghép then vát
• 1.2.2.3. Lắp ghép mối ghép then hoa
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về giáo trình lắp ráp và sửa chữa mối ghép ren mối ghép then

Giáo trình "Lắp ráp và sửa chữa mối ghép ren, mối ghép then" được biên soạn nhằm cung cấp kiến thức và kỹ năng cần thiết cho học viên trong lĩnh vực cơ khí. Mô đun này không chỉ giúp học viên nắm vững lý thuyết mà còn thực hành các kỹ thuật lắp ráp và sửa chữa mối ghép ren, mối ghép then. Việc hiểu rõ về các loại mối ghép này là rất quan trọng trong ngành cơ khí chế tạo, nơi mà độ chính xác và độ bền của các mối ghép ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu suất làm việc của máy móc.

1.1. Mục tiêu và nội dung chính của giáo trình

Giáo trình này tập trung vào việc trình bày các loại mối ghép ren và then thông dụng, cấu tạo, nguyên lý làm việc, cũng như các phương pháp lắp ráp và sửa chữa. Học viên sẽ được trang bị kiến thức về các tiêu chuẩn kỹ thuật và cách kiểm tra chất lượng mối ghép.

1.2. Tầm quan trọng của việc lắp ráp và sửa chữa mối ghép

Lắp ráp và sửa chữa mối ghép là một kỹ năng thiết yếu trong ngành cơ khí. Việc thực hiện đúng quy trình lắp ráp không chỉ đảm bảo an toàn mà còn kéo dài tuổi thọ của thiết bị. Các mối ghép ren và then là những thành phần quan trọng trong nhiều máy móc, do đó, việc nắm vững kỹ thuật lắp ráp là rất cần thiết.

II. Các thách thức trong lắp ráp và sửa chữa mối ghép ren mối ghép then

Trong quá trình lắp ráp và sửa chữa mối ghép ren, mối ghép then, có nhiều thách thức mà người học cần phải đối mặt. Những thách thức này bao gồm việc lựa chọn đúng loại mối ghép, đảm bảo độ chính xác trong lắp ráp và kiểm tra chất lượng sau khi hoàn thành. Ngoài ra, việc sử dụng công cụ và thiết bị phù hợp cũng là một yếu tố quan trọng.

2.1. Vấn đề về độ chính xác trong lắp ráp

Độ chính xác trong lắp ráp mối ghép ren và then là rất quan trọng. Nếu không đảm bảo độ chính xác, mối ghép có thể bị nới lỏng hoặc không hoạt động hiệu quả. Việc kiểm tra kích thước và độ đồng tâm của các chi tiết là cần thiết để đảm bảo chất lượng.

2.2. Khó khăn trong việc lựa chọn công cụ lắp ráp

Việc lựa chọn công cụ lắp ráp phù hợp là một thách thức lớn. Các công cụ không đúng có thể dẫn đến việc lắp ráp không đạt yêu cầu kỹ thuật. Học viên cần được hướng dẫn cách sử dụng các công cụ chuyên dụng để đảm bảo hiệu quả công việc.

III. Phương pháp lắp ráp mối ghép ren hiệu quả

Để lắp ráp mối ghép ren một cách hiệu quả, cần tuân thủ các phương pháp và quy trình cụ thể. Việc chuẩn bị kỹ lưỡng trước khi lắp ráp sẽ giúp tiết kiệm thời gian và nâng cao chất lượng sản phẩm. Các bước lắp ráp cần được thực hiện một cách tuần tự và chính xác.

3.1. Quy trình lắp ráp mối ghép ren cố định

Quy trình lắp ráp mối ghép ren cố định bao gồm việc chuẩn bị các chi tiết, kiểm tra chất lượng và thực hiện lắp ráp theo trình tự. Học viên cần nắm rõ các yêu cầu kỹ thuật để đảm bảo mối ghép đạt tiêu chuẩn.

3.2. Các phương pháp kiểm tra mối ghép ren

Sau khi lắp ráp, việc kiểm tra mối ghép là rất quan trọng. Các phương pháp kiểm tra bao gồm kiểm tra bằng mắt, sử dụng dụng cụ đo và kiểm tra độ bền của mối ghép. Điều này giúp phát hiện sớm các lỗi và khắc phục kịp thời.

IV. Kỹ thuật lắp ráp mối ghép then hiệu quả

Lắp ráp mối ghép then là một kỹ thuật quan trọng trong ngành cơ khí. Mối ghép then được sử dụng để truyền mô men xoắn và đảm bảo sự liên kết giữa các chi tiết máy. Việc nắm vững kỹ thuật lắp ráp mối ghép then sẽ giúp nâng cao hiệu suất làm việc của máy móc.

4.1. Các loại mối ghép then và ứng dụng

Có nhiều loại mối ghép then như then bằng, then vát và then hoa. Mỗi loại có ứng dụng riêng trong các thiết bị cơ khí. Học viên cần hiểu rõ đặc điểm và cách lắp ráp từng loại mối ghép để áp dụng hiệu quả.

4.2. Quy trình lắp ráp mối ghép then

Quy trình lắp ráp mối ghép then bao gồm việc chuẩn bị chi tiết, lắp then vào trục và bạc, và kiểm tra khe hở. Việc thực hiện đúng quy trình sẽ đảm bảo mối ghép hoạt động ổn định và bền bỉ.

V. Ứng dụng thực tiễn của giáo trình lắp ráp và sửa chữa mối ghép

Giáo trình này không chỉ cung cấp kiến thức lý thuyết mà còn giúp học viên áp dụng vào thực tiễn. Việc thực hành lắp ráp và sửa chữa mối ghép sẽ giúp học viên tự tin hơn trong công việc sau này. Các kỹ năng này rất cần thiết trong ngành cơ khí chế tạo, nơi mà sự chính xác và độ bền của mối ghép ảnh hưởng lớn đến hiệu suất làm việc.

5.1. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng trong ngành cơ khí

Nghiên cứu cho thấy việc áp dụng đúng kỹ thuật lắp ráp mối ghép ren và then giúp nâng cao hiệu suất làm việc của máy móc. Các doanh nghiệp cơ khí đã ghi nhận sự cải thiện rõ rệt trong chất lượng sản phẩm và giảm thiểu sự cố kỹ thuật.

5.2. Tương lai của ngành lắp ráp cơ khí

Với sự phát triển của công nghệ, ngành lắp ráp cơ khí sẽ ngày càng hiện đại hơn. Việc áp dụng các công nghệ mới trong lắp ráp và sửa chữa mối ghép sẽ giúp nâng cao hiệu quả và giảm thiểu chi phí sản xuất.

VI. Kết luận và triển vọng tương lai của giáo trình

Giáo trình "Lắp ráp và sửa chữa mối ghép ren, mối ghép then" là một tài liệu quý giá cho học viên trong ngành cơ khí. Việc nắm vững kiến thức và kỹ năng từ giáo trình sẽ giúp học viên tự tin hơn trong công việc. Tương lai, giáo trình sẽ được cập nhật để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của ngành cơ khí.

6.1. Đánh giá hiệu quả của giáo trình

Giáo trình đã nhận được phản hồi tích cực từ học viên và giảng viên. Nhiều học viên đã áp dụng thành công kiến thức từ giáo trình vào thực tiễn công việc.

6.2. Hướng phát triển giáo trình trong tương lai

Trong tương lai, giáo trình sẽ được bổ sung thêm các nội dung mới và cập nhật công nghệ hiện đại. Điều này sẽ giúp học viên tiếp cận với những kiến thức mới nhất trong ngành cơ khí.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình mô đun: Lắp ráp và sửa chữa mối ghép ren, mối ghép then (Mã mô đun: MĐ19) do nhóm biên soạn Trường Cao đẳng Cơ giới (Quảng Ngãi) trực thuộc Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn biên soạn, do ông Tạ Hữu Đạt làm Chủ biên, phục vụ lưu hành nội bộ trong hệ thống đào tạo nghề kỹ thuật.

• Vị trí trong chương trình đào tạo: Giáo trình được xếp ở vị trí thứ 19 (MĐ19) thuộc nhóm II.2 – Các môn học, mô đun chuyên môn ngành nghề của Chương trình khung quốc gia nghề Nguội lắp ráp cơ khí (trình độ Trung cấp). Học phần được bố trí giảng dạy sau khi người học đã hoàn thành các mô đun chuyên môn cơ sở bao gồm: Chuẩn bị cho lắp ráp và vận hành thiết bị (MĐ14), Gia công chi tiết bằng dụng cụ cầm tay (MĐ15), Gia công chi tiết có sự hỗ trợ của máy (MĐ16) và Lắp ráp mạch điện cơ bản (MĐ17).
• Mục tiêu học tập (Learning Outcomes):
  • Kiến thức (A1–A3): Trình bày ký hiệu, tiêu chuẩn và quy ước biểu diễn các loại ren, then trên bản vẽ kỹ thuật; giải thích cấu tạo, nguyên lý làm việc và phạm vi ứng dụng của ren bắt chặt, ren truyền lực, then bằng, then vát, then bán nguyệt, then hoa; phân biệt chiều ren (trái/phải).
  • Kỹ năng (B1–B2): Thực hiện thao tác lắp ráp các mối ghép ren (bu lông – đai ốc, vít cấy, các dạng vít) và mối ghép then đúng yêu cầu kỹ thuật; kiểm tra, hiệu chỉnh và áp dụng các biện pháp phòng chống tự nới lỏng cho mối ghép ren.
  • Năng lực tự chủ và trách nhiệm (C1): Bố trí vị trí làm việc khoa học, bảo đảm an toàn lao động và vệ sinh công nghiệp; tuân thủ quy trình bảo quản máy móc, trang thiết bị xưởng nguội.
• Cấu trúc và cách tiếp cận: Giáo trình có thời lượng 60 giờ (13 giờ lý thuyết, 43 giờ thực hành/thực nghiệm, 4 giờ kiểm tra), tương đương 3 tín chỉ chuyên ngành. Nội dung được kết cấu theo mô hình mô đun tích hợp giữa lý thuyết công nghệ và bài tập thực hành thao tác.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Giáo trình phân chia thành 5 bài học tích hợp và 2 chương kỹ thuật trọng tâm:

1. Bài 1 (MĐ19-01) & Chương 1 – Lắp ráp mối ghép ren cố định (10 giờ: 3 LT, 7 TH): Quy trình lắp ghép bu lông – đai ốc (đầu ren nhô ra 2–3 bước ren, siết sơ bộ bằng tay trước khi dùng clê); lắp vít cấy bằng 2 mũ ốc công, tay vặn bánh cóc góc 55º hoặc đầu vặn vạn năng (đường kính 8–14 mm trên máy khoan khí nén); lắp các dạng vít (đầu chỏm cầu, đầu trụ, đầu chìm, đầu nửa chìm) theo thứ tự từ giữa ra hai bên (theo hàng dọc) hoặc siết đối xứng (theo hình tròn).
2. Bài 2 (MĐ19-02) – Lắp ráp mối ghép ren truyền lực: Trục vít – đai ốc (10 giờ: 2 LT, 6 TH, 2 KT): Nguyên lý truyền động, các phương pháp truyền chuyển động và yêu cầu kỹ thuật lắp ghép cơ cấu biến đổi chuyển động quay thành tịnh tiến.
3. Bài 3 – Hiệu chỉnh mối ghép ren và chống nới lỏng mối ghép ren (10 giờ: 2 LT, 8 TH): Phân tích nguyên nhân nới lỏng do tải trọng rung động và quy trình ứng dụng các kết cấu hãm (vòng đệm vênh, đai ốc công, vít hãm đai ốc).
4. Bài 4 – Lắp ráp mối ghép then: then bằng, then vát và then bán nguyệt (20 giờ: 3 LT, 15 TH, 2 KT): Kỹ thuật lắp then bằng (truyền mô men qua hai mặt bên theo kiểu lắp N9/h9 trên trục và Js9/h9 trên bạc, khe hở chiều rộng $b$ từ 0,02–0,04 mm); kỹ thuật lắp then vát (độ dốc 1:100, truyền lực mặt trên – dưới qua cạo rà vết màu); kỹ thuật lắp then bán nguyệt.
5. Bài 5 – Lắp ráp mối ghép then hoa (10 giờ: 3 LT, 7 TH): Phân loại định tâm theo đường kính ngoài $D$ (dung sai H7/f7, H7/g6, H7/js6) hoặc đường kính trong $d$ (dung sai F7/h7, G6/h7, Js6/H7) kết hợp dung sai rãnh $b$ (F8/f7, F8/js7, F8/h6) cho các mối ghép then hoa cố định hoặc di trượt.
6. Nội dung mở rộng Chương 1 & Chương 2 – Cơ cấu truyền động và mài mòn: Kỹ thuật lắp đặt ổ trượt nguyên/ghép (vật liệu GX15-32, thép C35, độ dôi $\Delta h = 0,12 - 0,15$ mm); lắp ổ lăn (TCVN 2245-77, phương pháp gia nhiệt $70^\circ\text{C} - 80^\circ\text{C}$); lắp cơ cấu bánh đai, bánh răng trụ/côn, bánh vít – trục vít (nhiệt độ làm việc $\le 40^\circ\text{C} - 45^\circ\text{C}$); quy trình công nghệ lắp ráp và kiểm tra cụm trục chính máy tiện T6M12, máy 16K20; lý thuyết mài mòn 3 giai đoạn (0A mòn ban đầu, AB mòn ổn định, BC mòn khốc liệt) trong Chương 2.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

• Hệ thống tiêu chuẩn dung sai lắp ghép: Áp dụng hệ thống trục và hệ thống lỗ tiêu chuẩn theo TCVN 2245-77 trong việc lựa chọn kiểu lắp có độ hở, độ dôi hoặc trung gian cho ổ lăn, then và bánh răng.
• Nguyên lý cơ học tiếp xúc và ma sát học: Cơ chế biến dạng dẻo, ma sát trượt, ma sát lăn và bản chất mài mòn cơ học giữa các bề mặt làm việc.
• Phương pháp công nghệ lắp ráp: Quy tắc lập sơ đồ công nghệ lắp ráp từ chi tiết cơ sở, phân nhóm cụm lắp ráp độc lập và xác định chuỗi kích thước công nghệ.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng thao tác kỹ thuật: Vận hành thiết bị ép cơ khí, đồ gá ép ren vít, búa đồng, dụng cụ siết lực chuyên dụng và thiết bị gia nhiệt cảm ứng.
• Kỹ năng đo kiểm và đánh giá sai số: Sử dụng căn lá kiểm tra khe hở tiếp xúc mặt then và ổ trượt; dùng đồng hồ so đo độ đảo hướng tâm ($\le 0,01$ mm) và hướng trục ($\le 0,02$ mm); dùng dây chì kiểm tra khe hở ăn khớp mặt bên bánh răng; kiểm tra vết tiếp xúc ăn khớp bằng bột màu/sơn màu.
• Kỹ năng kiểm chuẩn cụm máy: Thao tác tiện thử mẫu phôi thép C45 ($\phi 50 \times 250$ mm) để đánh giá độ ô van ($\le 0,15$ mm) và độ phẳng mặt đầu ($\le 0,02$ mm) của cụm trục chính.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

• Mô hình sư phạm tích hợp: Áp dụng phương pháp dạy học tích cực. Giảng viên trình chiếu sơ đồ, diễn giảng ngắn, đặt vấn đề kỹ thuật, trực tiếp thị phạm thao tác mẫu trên thiết bị xưởng và giám sát sửa sai tại chỗ trong các giờ thực hành.
• Tổ chức bài tập và thực hành xưởng: Người học làm việc theo các nhóm nhỏ (2–3 học viên). Các nhóm thực hiện trực tiếp chuỗi bài tập công nghệ: gia công cạo rà mặt vát then theo vết màu, căn chỉnh độ song song và đồng phẳng bánh đai, gia nhiệt ép ổ bi vào trục, điều chỉnh khe hở trục vít – bánh vít, chạy rà không tải (2–3 giờ) và chạy có tải tăng dần (25%, 75%, 100% trong 10 giờ).
• Quy trình và phương pháp đánh giá: Áp dụng Quy chế đào tạo Trung cấp hệ chính quy ban hành kèm theo Thông tư số 09/2017/TT-BLĐTBXH của Bộ trưởng Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội:
  • Điểm đánh giá thường xuyên và định kỳ (Trọng số 40%): Gồm 01 bài kiểm tra thường xuyên (hỏi miệng/thuyết trình sau 10 giờ học, đánh giá chuẩn A1, C1, C2) và 02 bài kiểm tra định kỳ (kết hợp lý thuyết viết và thao tác thực hành sau 20 giờ, đánh giá chuẩn A2, B1, C1, C2).
  • Điểm thi kết thúc môn học (Trọng số 60%): Đánh giá tổng hợp qua hình thức vấn đáp và thực hành thao tác trên mô hình thiết bị sau 60 giờ học, kiểm tra toàn bộ chuẩn đầu ra A1–A3, B1–B2, C1–C3.
  • Cách tính điểm: Chấm theo thang điểm 10 (làm tròn 1 chữ số thập phân), quy đổi sang thang điểm 4 và điểm chữ theo quy chế đào tạo tín chỉ.
• Hướng dẫn tự học: Học viên nghiên cứu giáo trình trước giờ lên lớp, chuẩn bị báo cáo thảo luận nhóm, tra cứu tài liệu kỹ thuật máy công cụ; bảo đảm tham gia tối thiểu 70% tổng thời lượng tích hợp để đủ điều kiện dự thi.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Trang bị quy trình công nghệ với dụng cụ chuyên dùng: Giáo trình đưa vào quy trình thao tác các thiết bị gá lắp chuyên dụng như tay vặn bánh cóc góc tỳ $55^\circ$, đầu vặn vít cấy vạn năng cho máy khoan khí nén, máy gia nhiệt cảm ứng cho ổ bi ($70^\circ\text{C} - 80^\circ\text{C}$), giúp loại bỏ biến dạng cơ học so với phương pháp đóng búa thủ công.
• Chuẩn hóa thông số kỹ thuật định lượng: Toàn bộ dung sai lắp ghép và tiêu chí kiểm tra đều được lượng hóa cụ thể: bảng độ đảo hướng trục/hướng kính bánh đai theo dải đường kính ($D \le 150$ mm đến $D > 600$ mm), trị số khe hở hướng tâm bộ truyền trục vít bánh vít ([0,2] mm), độ dôi ép lót ổ ghép ($\Delta h = 0,12 - 0,15$ mm).
• Mô hình hóa kết cấu thiết bị công nghiệp thực tế: Đưa sơ đồ công nghệ lắp ráp và nghiệm thu cụm trục chính máy tiện T6M12, máy 16K20 với đầy đủ các chi tiết: ổ lăn côn 7714, ổ bi chặn 8114, ổ bi đỡ 210, bánh răng Z30, Z35, Z55, đai ốc điều chỉnh và bích chắn.
• Tích hợp nguồn tài liệu chuyên ngành cơ khí: Nội dung giáo trình được đối chiếu và tham chiếu từ các tài liệu chuyên khảo: Sổ tay thợ sửa chữa cơ khí (GS.TSKH. Nguyễn Minh Đường), Sửa chữa bảo trì hệ thống khí nén (Nguyễn Thành Trí, Châu Ngọc Thạch – Nhà xuất bản Đà Nẵng).

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Học sinh, sinh viên đào tạo nghề: Học viên theo học hệ Trung cấp và Cao đẳng nghề Nguội lắp ráp cơ khí, Cắt gọt kim loại, Cơ khí chế tạo, Bảo trì và sửa chữa thiết bị cơ khí.
• Kiến thức tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành các môn học kỹ thuật cơ sở và chuyên môn:
  • Kỹ thuật cơ sở: Điện kỹ thuật (MH07), Cơ ứng dụng (MH08), Vật liệu học (MH09), Dung sai lắp ghép và đo lường kỹ thuật (MH10), Vẽ kỹ thuật (MH11), Thiết bị cơ khí (MH12), Kỹ thuật an toàn và bảo hộ lao động (MH13).
  • Mô đun chuyên môn tiên quyết: MĐ14, MĐ15, MĐ16, MĐ17.
• Giảng viên và cán bộ đào tạo: Sử dụng làm căn cứ thiết lập giáo án bài giảng tích hợp, thiết kế phiếu hướng dẫn thực hành xưởng, xây dựng ngân hàng đề thi vấn đáp – thực hành và tiêu chí đánh giá kỹ năng nghề.
• Kỹ thuật viên xưởng cơ khí: Tài liệu phục vụ tra cứu quy chuẩn dung sai, phương pháp cạo rà then/ổ trượt và quy trình cân chỉnh cụm chi tiết máy trong sản xuất và bảo trì thiết bị.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này được biên soạn cho cấp độ đào tạo nào?
Tài liệu được biên soạn cho trình độ Trung cấp và Cao đẳng thuộc Chương trình khung quốc gia nghề Nguội lắp ráp cơ khí, đồng thời dùng làm tài liệu kỹ thuật cho thợ nguội và kỹ thuật viên cơ khí chế tạo.

2. Học viên cần chuẩn bị kiến thức nền nào trước khi học mô đun này?
Học viên cần nắm vững kiến thức đọc bản vẽ kỹ thuật (MH11), đo lường dung sai (MH10), tính chất vật liệu (MH09), kỹ thuật an toàn (MH13) và hoàn thành các mô đun kỹ năng gia công nguội cầm tay (MĐ15), gia công máy (MĐ16).

3. Điểm đặc thù về nội dung của giáo trình MĐ19 là gì?
Giáo trình tích hợp đồng thời lý thuyết tính toán dung sai (TCVN 2245-77) với các hướng dẫn thao tác cơ khí cụ thể (cạo rà then vát theo vết màu, kiểm tra vết ăn khớp bánh răng bằng sơn màu, lắp cụm trục chính máy tiện T6M12).

4. Yêu cầu tự học đối với học viên để hoàn thành mô đun?
Học viên phải chuẩn bị bài trước giờ học, tham gia thảo luận và thực hành theo nhóm 2–3 người, thực hiện báo cáo kết quả thực hành xưởng và đạt tỷ lệ chuyên cần tối thiểu 70% tổng thời lượng.

5. Giáo trình có những tài liệu tham khảo bổ trợ nào?
Tài liệu tham khảo chính thức bao gồm: Sổ tay thợ sửa chữa cơ khí (GS.TSKH. Nguyễn Minh Đường), Sửa chữa bảo trì hệ thống khí nén (Nguyễn Thành Trí, Châu Ngọc Thạch – NXB Đà Nẵng) và tài liệu bảo trì máy công cụ tại xưởng.

---

Kết luận

Giáo trình mô đun: Lắp ráp và sửa chữa mối ghép ren, mối ghép then (Mã mô đun: MĐ19) là tài liệu đào tạo chuyên môn cốt lõi, cung cấp hệ thống quy trình công nghệ chuẩn xác từ thao tác ghép nối đơn lẻ (ren, then, then hoa, chốt) đến tổ hợp cụm truyền động phức tạp (ổ trượt, ổ lăn, bánh răng, trục chính máy tiện). Với kết cấu 60 giờ học tích hợp, tài liệu tạo tiền đề kỹ thuật trực tiếp để người học tiếp tục theo học các mô đun chuyên sâu tiếp theo trong chương trình đào tạo: Tháo lắp, điều chỉnh và sửa chữa ổ trục (MĐ20), Tháo lắp và điều chỉnh bộ truyền bánh răng, bộ truyền xích (MĐ21), Tháo lắp và điều chỉnh bộ truyền đai, bánh ma sát (MĐ22), Lắp ráp và điều chỉnh mối ghép của máy (MĐ24), Lắp đặt máy công cụ (MĐ26) và Thực tập sản xuất (MĐ28).

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: LẮP RÁP CHI TIẾT-CƠ CẤU MÁY. Mục tiêu: -Nắm vững nguyên tắc lắp ráp chi tiết cơ cấu. -Vận dụng được phương pháp lắp ráp các chi tiết và cơ cấu máy vào thực hành lắp ráp. -Kiểm tra được các mối ghép cơ bản và cơ cấu máy sau khi lắp.

Nội dung: Chất lượng làm việc của máy có được đảm bảo đúng tính năng kỹ thuật và tuổi thọ của máy có được đảm bảo hay không? điều đó phụ thuộc rất nhiều vào chất lượng lắp ráp các chi tiết trong máy. vì vậy để đảm bảo độ làm việc chính xác của máy thì phải nắm vững kỹ thuật lắp ráp chi tiét máy và bộ phận máy. Chương1 giới thiệu toàn bộ kỹ thuật lắp ráp mối ghép cơ bản và cơ cấu máy thường dùng trong các máy công cụ. I-KHÁI NIỆM VỀ LẮP RÁP.

1-Khái niệm: Quá trình lắp ráp các chi tiết máy theo một trình tự công nghệ,hoàn thiện lại thành các cơ cấu ,bộ phận máy,từ các bộ phận lắp thành máy bảo đảm tính năng kỹ thuật được gọi là quá trình lắp ráp. Ví dụ: Để tạo thành trục chính máy tiện thì phải có các chi tiết máy lắp hợp thành,theo một trình tự nhất định 11 10 8 7 6 5 4 3 2 1 9 Hình 1 :Cụm trục chính Máy T6M12 7 12 2-Nguyên tắc lắp ráp. Muón lắp ráp đạt yêu cầu kỹ thuật cần tuân theo các nguyên tắc sau: -Đọc bản vẽ lắp để tìm hiểu mối quan hệ của các chi tiết và đặc tính của các mối ghép,trên cơ sở đó chuẩn bị các dụng cụ lắp,đồ gá lắp hợp lý để đảm bảo an toàn cho tiết máy trong quá trình lắp. -Xác định trình tự lắp và phải thực hiện lắp theo một trình tự nhất định,chi tiết nào cần lắp trước,chi tiết nào lắp sau.

-Sau khi lắp xong phải kiểm tra,điều chỉnh mối ghép sao cho sai lệch không vượt quá trị số cho phép bằng dụng cụ đo kiểm. II-LẮP RÁP MỐI GHÉP CỐ ĐỊNH. 1-Lắp ráp mối ghép ren.1-Lắp vít cấy: -Vít cấy là chi tiét thường dùng để lắp vào các chi tiết cơ sở ,sau đó lắp các chi tiết khác vào rồi cố định mối ghép bằng mũ ốc. 5 -Mối ghép vít cấy cơ bản gồm (H2) 4 1-Thân (Chi tiết cơ sở).

2 3-Chi tiết lắp .1-Yêu cầu lắp: +Vít cấy lắp vào thân phải thẳng. Hình 2:Mối ghép vít cấy +Chiều cao của vít cấy không được quá cao,hoặc thấp. +Khi vặn không bị lắc đảo.2-Phương pháp lắp: a) Công tác chuẩn bị : +Làm sạch các chi tiết của mối ghép ; +Kiểm tra chất lượng của các chi tiết ; +Chuẩn bị dụng cụ : Dụng cụ thường dùng là clê,hoặc đồ gá chuyên dùng b) Trình tự lắp : Vì đặc điểm kết cấu của vít cấy 2 đầu đều chế tạo ren,nên việc lắp vít cấy không thể dùng các dụng cụ lắp thông thường mà phải có dụng cụ lắp chuyên dùng hoặc theo vị trí và điều kiện làm việc của mối ghép mà chọn phương pháp lắp cho phù hợp có thể lắp theo phương pháp sau: -Lắp bằng 2 mũ ốc công: +Tạo mũ ốc tạm thời cho vít cấy bằng cách lắp 2 mũ ốc vào đầu trên của vít cấy ,rồi vặn cho 2 mũ ốc công nhau (H. -Lắp vít cấy tạo mũ vào thân1,dùng clê vặn mũ ốc cho đến khi vít được lắp vào thân 1 đúng theo yêu cầu,Tháo 2 mũ ốc ra khỏi vít cấy -Lắp chi tiết 2 vào vít cấy (H.3b) -Lắp vòng đệm 4(H.3d),dùng clê xiết chặt mũ ốc đạt yêu cầu.

a b c d Hình 3 : Trình tự lắp mối ghép vít cấy -Lắp vít cấy bằng tay vặn kiểu bánh cóc (H4) Tay vặn kiểu bánh cóc có đầu 1 với con lăn lắp với tay quay 2 qua bánh cóc. Khi quay tay quay theo hướng vặn vít cấy ,tay quay và đầu tỳ vào nhau theo hướng vuông góc với bề mặt và đầu quay vặn vít cấy vào .Khi quay theo chiều ngược lại ,đầu tỳ sẽ bị trượt trên các mặt nghiêng 55º.Lò so nén 3 giữ cho tay quay và đầu 1 luôn luôn cố định Hình 4 :Tay vặn kiểu bánh cóc -Lắp vít cấy bằng đầu vặn vít cấy vạn năng (H5) Đầu này được dùng để vặn và tháo vít cấy có đường kính từ 8 14 mm,có thể lắp được vào máy khoan chạy bằng khí nén .Đai ốc thay thế 1 để vặn vào vít cấy và tỳ vào viên bi 2 rồi đến tấm chặn 3 .Khi vít cấy đã vặn vào chi tiết rồi viên bi bắt đầu trượt dưới tấm chặn tạo ra tiếng lách cách .Khi đó quay ngược đầu vặn ,vít cấy được tháo ra khỏi đầu vặn.2-Lắp ráp mối ghép bu lông mũ ốc : Hình 5: Đầu vặn vít cấy vạn năng -Mối ghép bu lông mũ ốc dùng ghép 2 chi tiết lại với nhau. -Mối ghép bu lông (H.6) gồm các chi tiết: 5 +Chi tiết 1,2 4 3 +Bu lông 3.1-Yêu cầu lắp: 1 Để mối ghép đảm bảo yêu cầu làm việc khi lắp cần phải đạt các yêu cầu sau: Hình 6:Mối ghép bu lông mũ ốc -Chọn bu lông mũ ốc có cùng bước ren , đường kính. -Các đầu ren của bu lông phải nhô ra khỏi mũ ốc không quá 2 đến 3 vòng ren.

-Mối ghép phải chắc chắn,có các chi tiết phụ để hãm, chống mối ghép tự nới lỏng khi làm việc. -Khi lắp bề mặt của mũ ốc phải áp sát vào mặt chi tiết không bị kênh, hở. -Lực vặn phải vừa đủ không làm cháy ren.2-Phương pháp lắp: +Ghép 2 chi tiết 1,2 sao cho tâm 2 lỗ lồng bu lông trùng nhau ; +Lồng bu lông 3 vào 2 chi tiết ; Hình 7 :Mối ghép vít 1 +Lắp vòng đệm 4 vào đầu bu lông ; 3 +Vặn mũ ốc 5 vào bu lông 3,theo 2 giai đoạn : *Vặn sơ bộ bằng tay cho mũ ốc sát vào vòng đệm 4; *Siết chặt mũ ốc 5 bằng clê hay mỏ lết.3-Lắp ráp mối ghép vít. -Mối ghép vít dùng để định vị chi tiết tại vị trí cố định hoặc dùng để khắc phục sự chuyển vị dọc trục dưới tác dụng của lực ngẫu nhiên hoặc tải trọng xuất hiện khi làm việc.

3 -Mối ghép vít( H7) gồm các chi tiết: 2 +Chi tiết cố định 1; +Chi tiết lắp 2; +Vít 3 1 -Yêu cầu lắp và phương pháp lắp tương tự như mối ghép bu lông mũ ốc. -Khi lắp nhiều vít cần chú ý thứ tự xiết chặt như sau: +Vít lắp theo hàng dọc thì xiết vít từ giữa sang 2 bên như : H8.a; +Vít lắp theo hình tròn thì xiết đối xứng vị trí như: H8.b ; 4 2 1 3 2 a b Hình 8a,b : Thứ tự lắp vít vào mối ghép -Mối ghép ren trong quá trình làm việc dưới tác dụng của tải trong hoặc do rung động thường hay bị nới lỏng vì vậy sau khi lắp xong các mối ghép cố định bằng ren, cần phải sử dụng các biện pháp phòng chống nới, phụ thuộc vào kết cấu không gian cho phép của mối ghép mà lựa chọn biện pháp phòng chống nới cho phù hợp ,dưới đây là một số biện pháp chống nới của mối ghép ren thường dùng (H9): Hình 9a : Dùng vòng đệm vênh. Hình 9b : Dùng đai ốc công Vít hãm đai ốc Đai ốc Hình 9c : dùng vít cố định 2-Lắp ráp mối ghép then -Mối ghép then dùng để truyền mô men xoắn cho các mối ghép như bánh răng và trục,Bánh đai với trục. Mối ghép then có thể là then bằng,then vát,then hoa.

Tuỳ theo tính chất và yêu cầu của mối ghép mà xác định phương pháp lắp ráp cho phù hợp và đạt yêu cầu kỹ thuật.1-Lắp ghép then bằng. -Mối ghép then bằng (H10 )thường gồm các chi tiết : 1:then bằng ; 2: trục truyền ; 3:Bạc b 1 2 3 Hình 10 : Mối ghép then 2.1-Yêu cầu lắp. -Do đặc điểm làm việc của mối ghép then bằng là trưyền mô men bằng 2 mặt bên,then được lắp với trục theo kiểu lắp N 9/h9 và then lắp với bạc theo kiêu lắp Js9/h9, lắp ghép phải đảm bảo đúng dung sai lắp ghép. -Khi lắp phải đảm bảo lắp ghép thực hiện theo kích thước chiều rộng b của then với khe hở cho phép 0,02mm đến 0,04 mm.

-Đảm bảo sự đồng phẳng của then trên suốt chiều dài,phải có khe hở giữa mặt trên của then với đáy rãnh bạc.2-Phương pháp lắp. -Mối ghép then được lắp theo trình tự sau: +Lắp then 1 vào trục 2 (H.11) Hình 11:Lắp then vào rãnh then trên trục Đặt then chính xác vào rãnh then trên trục dùng búa đồng gõ nhẹ,đều dọc theo chiều dài then,hoặc dùng máy ép ,ép đều then vào rãnh then tránh bị kênh. -Kiểm tra khe hở mặt bên của then bằng căn lá. +lắp trục then vào bạc:(H.12) 1 2 3 Hình 12: Lắp trục then vào bạc Để vị trí của then trên trục trùng với trí rãnh then trên bạc3 ,đóng trục theo chiều dọc trục để lắp then vào bạc.(Hoặc đóng bạc vào trục then ) Kiểm tra khe hở mặt trên của then và đáy rãnh bạc.2 -Lắp ráp mối ghép then vát.

-Đặc điểm làm việc của mối ghép then vát(H.13) là truyền mô men bằng mặt trên và mặt dưới then,với độ dốc của then là 1:100 h b Hình 13 :Mối ghép then vát 2.1-Yêu cầu lắp. -Độ dốc của then và rãnh then phải trùng nhau, độ hở cho phép tiếp xúc của then giữa mặt trên và mặt dưới : 0,02 0,04mm. -Hai mặt bên của then phải có khe cho phép.2-Phương pháp lắp. Để đảm bảo độ dốc của then và rãnh bạc đạt yêu cầu kỹ thuật,thì khi láp ráp then vào trục và bạc thì phải tién hành cạo sửa mặt vát của then theo vết màu.

-Lắp then theo trình tự sau:(H14) +Lắp trục vào bạc sao cho rãnh then của trục và bạc trùng nhau. +Đặt then trùng vào rãnh then trên trục và bạc,gõ nhẹ then vào rãnh theo phương dọc trục để xác định điểm cạo,tháo then ra để cạo. Hình 14 : Lắp then vát vào trục,bạc Cứ làm như thế một số lần cho đến khi thấy vết màu bám đều cả mặt trên và mặt dưới của then thì lúc đó mới chính thức lắp then vào mối ghép. +Kiểm tra khe hở cho phép bằng nhét căn lá vào mặt trên và dưới của then.3-Lắp ghép mối ghép then hoa.

-Mối ghép then hoa (H15)được sử dụng khi cần truyền mô men xoắn lớn và cần có độ đồng tâm cao giữa trục và bạc.Tuỳ theo tính chất định tâm mà lắp ráp mối ghép then hoa thực hiện theo yếu tố nào : -Nếu định tâm theo đường kính ngoài (H15a) thì lắp ghép thực hiện theo D với các kiểu lắp cơ bản:H7/f7;H77/g6;H7/js6… Và lắp ghép theo b với kiểu lắp:F8/f7;F8/js7;F8/h6.