GIÁO TRÌNH LẬP DỰ TOÁN – NGUYỄN ĐĂNG VIẾT THỤY THỦY TIÊN (CHỦ BIÊN)

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Lập dự toán được biên soạn phục vụ công tác đào tạo hệ Cao đẳng nghề cho chuyên ngành Kỹ thuật Xây dựng tại Trường Cao đẳng nghề An Giang. Tài liệu được ban hành chính thức theo Quyết định số 568/QĐ-CĐN ngày 21 tháng 5 năm 2018 của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng nghề An Giang và phát hành vào năm 2020 dưới sự chủ biên của tác giả Nguyễn Đăng Viết Thụy Thủy Tiên. Trong chương trình đào tạo, môn học giữ vai trò là học phần chuyên môn, liên kết trực tiếp giữa kiến thức thiết kế kỹ thuật, bản vẽ thi công với công tác quản lý kinh tế, tài chính và lập kế hoạch tổ chức thi công xây dựng công trình.

Mục tiêu đào tạo của giáo trình tập trung trang bị cho người học hệ thống khái niệm cơ bản về tổng mức đầu tư, tổng dự toán và dự toán xây dựng công trình; hình thành năng lực đọc hiểu bản vẽ kiến trúc, kết cấu của công trình xây dựng cấp IV để tính toán chính xác khối lượng xây lắp (tiên lượng); nắm vững phương pháp tra cứu hệ thống định mức xây dựng cơ bản, phân tích hao phí vật tư, tổng hợp chi phí xây dựng theo đúng các văn bản hướng dẫn hiện hành và làm chủ kỹ năng ứng dụng phần mềm dự toán chuyên ngành.

Giáo trình có cấu trúc gồm 5 bài học được sắp xếp theo tiến trình công việc thực tế của người làm công tác dự toán: đi từ các khái niệm cơ bản, phương pháp bóc tách tiên lượng, tra cứu định mức phân tích vật tư, tổng hợp kinh phí cho đến việc sử dụng phần mềm máy tính. Điểm đặc thù của tài liệu là nội dung giảng dạy bám sát thực tiễn công tác xây dựng tại địa phương, lồng ghép các bài toán bóc tách khối lượng từ bản vẽ thực tế (hệ thống móng đơn, móng băng, kết cấu nhà cấp IV, gia cố cọc cừ tràm) và cập nhật số liệu định mức, đơn giá xây dựng cơ bản do cơ quan có thẩm quyền ban hành.

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Nội dung giáo trình được triển khai qua 5 bài học cụ thể:

  • Bài 1: Các khái niệm về dự toán XDCB (Xây dựng cơ bản)
    Cung cấp hệ thống lý luận cơ bản về khái niệm, mục đích, vai trò và các nguyên tắc lập dự toán theo nguyên tắc tính đúng, tính đủ, không trùng lặp và lập theo mặt bằng giá tại thời điểm tính toán (dẫn chiếu Thông tư số 04/2010/TT-BXD). Nội dung phân tích chi tiết cơ cấu của Tổng dự toán xây dựng công trình gồm: chi phí xây dựng, chi phí thiết bị, chi phí quản lý dự án, chi phí tư vấn đầu tư xây dựng, chi phí khác và chi phí dự phòng (quy định 10% chi phí xây dựng); đồng thời làm rõ các khoản mục không thuộc tổng dự toán như chi phí đền bù giải phóng mặt bằng hay vốn lưu động ban đầu.

  • Bài 2: Tiên lượng
    Tập trung vào phương pháp đo bóc khối lượng xây lắp cho công trình cấp IV. Trình tự tính toán được chuẩn hóa theo từng bộ phận kết cấu: phần móng (công tác đất, bê tông lót, cốt thép, ván khuôn, xây móng, trát láng, đắp đất), phần hè rãnh, phần thân nhà (cột, dầm, sàn, tường xây, trát, ốp lát, điện nước) và phần mái (mái bằng, mái dốc, vì kèo). Bài học quy định cụ thể các công thức hình học để tính đào móng thành đứng ($V_{đào} = S_{đáy} \times h$), đào vát taluy ($V_{đào} = S_{đáy} \times h \times m$ với $m=1,3$), đắp đất ($V_{đắp} = 2/3 V_{đào}$); phương pháp tính cọc cừ tràm ($100,\text{md}$), cọc bê tông cốt thép; quy tắc bóc tách cốt thép dầm, cột, móng, sàn (quy định lớp bê tông bảo vệ $15\text{--}70,\text{mm}$, chiều dài nối buộc $30\phi$, uốn móc $\phi 6, \phi 8, \phi 10$); nguyên tắc tính ván khuôn (không trừ lỗ rỗng $\le 1,\text{m}^2$) và các công tác hoàn thiện (xây, trát, láng, sơn bả, lợp mái).

  • Bài 3: Phân tích vật tư
    Hướng dẫn phương pháp xác định khối lượng vật tư yêu cầu dựa trên khối lượng xây lắp đã bóc tách. Bài học giới thiệu cấu trúc hệ thống Định mức dự toán XDCB (theo Quyết định số 1172/2012/QĐ-BXD và Thông tư số 10/2019/TT-BXD) gồm 11 chương định mức; phân định rõ thành phần công việc, hao phí vật liệu chính và vật liệu phụ (tính theo tỷ lệ %). Đi kèm là biểu mẫu và phương pháp lập Bảng phân tích vật tư, Bảng phân tích vữa, tra cứu cấp phối vật liệu cho $1,\text{m}^3$ bê tông đá 1x2 mác 200 (xi măng PC40, cát vàng, đá dăm, nước) và $1,\text{m}^3$ tường xây gạch thẻ mác 75.

  • Bài 4: Tổng hợp vật tư – Tổng hợp kinh phí
    Trình bày phương pháp lập Bảng tổng hợp vật tư dựa trên đơn giá thị trường tại thông báo giá định kỳ của Liên sở Tài chính – Xây dựng. Hướng dẫn lập bảng tổng hợp kinh phí công trình với công thức tổng quát: $$G_{XDCT} = G_{XD} + G_{TB} + G_{QLDA} + G_{TV} + G_{K} + G_{DP}$$ Phân tích chi tiết thành phần chi phí xây dựng ($G_{XD}$) bao gồm: chi phí trực tiếp ($T$ = vật liệu + nhân công + máy thi công + chi phí trực tiếp khác), chi phí chung ($C$), thu nhập chịu thuế tính trước ($TL$), thuế giá trị gia tăng ($GTGT$) và chi phí nhà tạm tại hiện trường ($G_{XDNT}$). Cung cấp bảng định mức tỷ lệ phần trăm theo từng loại công trình (dân dụng, công nghiệp, giao thông, thủy lợi, hạ tầng kỹ thuật) theo Quyết định 957/2009/QĐ-BXD, Nghị định 112/2009/NĐ-CP và công thức tính chi phí dự phòng phát sinh ($G_{DP1}$) cùng chi phí trượt giá ($G_{DP2}$).

  • Bài 5: Sử dụng phần mềm dự toán
    Giới thiệu giao diện phần mềm dự toán chuyên ngành, các phân hệ tra cứu mã hiệu đơn giá, nhập khối lượng tiên lượng, tự động phân tích vật tư, áp bảng giá vật liệu và xuất bảng tổng hợp kinh phí công trình phục vụ bài tập lớn tổng hợp.

Progression logic (logic phát triển nội dung) được xây dựng theo chuỗi tuyến tính khép kín: Khái niệm định chế $\rightarrow$ Kỹ thuật đo bóc tiên lượng hình học $\rightarrow$ Định mức hóa hao phí vật tư $\rightarrow$ Kinh tế hóa thành tổng dự toán chi phí $\rightarrow$ Tự động hóa bằng công cụ phần mềm.

+-------------------------------------------------------------+
| Bài 1: CÁC KHÁI NIỆM VỀ DỰ TOÁN XDCB                       |
| (Khái niệm, vai trò, nguyên tắc, cơ cấu Tổng dự toán)      |
+-------------------------------------------------------------+
                              |
                              v
+-------------------------------------------------------------+
| Bài 2: TIÊN LƯỢNG                                           |
| (Đo bóc khối lượng móng, hè rãnh, thân, mái theo bản vẽ)    |
+-------------------------------------------------------------+
                              |
                              v
+-------------------------------------------------------------+
| Bài 3: PHÂN TÍCH VẬT TƯ                                     |
| (Tra cứu ĐMDT 1172/2012, TT 10/2019; Phân tích cấp phối vữa)|
+-------------------------------------------------------------+
                              |
                              v
+-------------------------------------------------------------+
| Bài 4: TỔNG HỢP VẬT TƯ – TỔNG HỢP KINH PHÍ                  |
| (Xác định G_XD, G_TB, G_QLDA, G_TV, G_K, G_DP theo QĐ 957)   |
+-------------------------------------------------------------+
                              |
                              v
+-------------------------------------------------------------+
| Bài 5: SỬ DỤNG PHẦN MỀM DỰ TOÁN                             |
| (Thực hành phần mềm, tính toán dự toán công trình mẫu)      |
+-------------------------------------------------------------+

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình xây dựng khối kiến thức nền tảng dựa trên các trụ cột:

  • Lý thuyết quản lý chi phí đầu tư xây dựng: Hệ thống hóa cơ cấu chi phí dự án theo các quy định pháp luật của Nhà nước và Bộ Xây dựng.
  • Nguyên tắc bóc tách tiên lượng: Phương pháp tính toán hình học không gian, phân biệt quy cách công tác xây lắp dựa trên bộ phận công trình, vị trí, vật liệu và biện pháp thi công.
  • Quy chuẩn tính toán và làm tròn số: Thống nhất cách làm tròn số thập phân (khối lượng lấy 3 chữ số lẻ sau dấu phẩy; định mức tra cứu lấy 4 chữ số lẻ; đơn giá và thành tiền làm tròn không lấy số lẻ).

Kỹ năng phát triển

  • Kỹ năng kỹ thuật (Technical skills): Năng lực đọc bản vẽ thiết kế mặt bằng, mặt cắt móng, dầm, cột; bóc tách tiên lượng các công tác đất, bê tông, ván khuôn, xây, trát, ốp lát; tra cứu chính xác hệ thống mã hiệu đơn giá (như mã AE cho công tác xây, AF cho công tác bê tông).
  • Kỹ năng phân tích (Analytical skills): Phân rã kết cấu thành các định mức hao phí vật liệu cơ bản (xi măng, cát, đá, nước); tính toán tỷ lệ chi phí chung, thu nhập chịu thuế tính trước và phân bổ các khoản mục chi phí gián tiếp theo đúng loại hình công trình.
  • Kỹ năng thực hành nghề nghiệp (Practical competencies): Khả năng hoàn thiện hồ sơ dự toán chi phí xây dựng cho một công trình cấp IV hoàn chỉnh trên biểu mẫu giấy và trên phần mềm dự toán.

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình áp dụng cách tiếp cận sư phạm định hướng thực hành nghề nghiệp, kết hợp giữa thuyết giảng nguyên tắc kỹ thuật với giải quyết bài tập tình huống cụ thể. Mỗi bài học đều được cấu trúc rõ ràng thành hai phần: "Mục tiêu" (xác định chuẩn đầu ra về kiến thức và kỹ năng) và "Nội dung chính" (kèm theo các ví dụ mẫu có số liệu minh họa từng bước).

Hệ thống bài tập và thực hành được thiết kế bám sát các trường hợp thiết kế thực tế:

  • Bài tập tiên lượng: Cung cấp chuỗi 5 bài tập tổng hợp ở Bài 2 kèm theo bản vẽ kỹ thuật đầy đủ:
    • Bài tập 1: Tính khối lượng đào đất, bê tông gạch vỡ lót móng và xây móng gạch cho hệ thống móng M1, M2, M3.
    • Bài tập 2: Tính khối lượng đào móng đơn, đắp đất, đóng cọc cừ tràm ($L = 4,7,\text{m}$, mật độ $25,\text{cây/m}^2$), đệm cát đầu cừ và thống kê thép móng.
    • Bài tập 3 & 4: Tính khối lượng xây tường, trụ, trát tường trong, lát gạch nền và tính khối lượng lanh tô cửa (LT1 dài $1,3,\text{m}$, LT2 dài $1,5,\text{m}$, LT3 dài $1,3,\text{m}$).
    • Bài tập 5: Tính khối lượng sơn sắt thép 3 nước, lợp mái tôn, trát vữa sê nô mác 75 và láng chống thấm sê nô mác 100 dày $2,\text{cm}$.
  • Bài tập phân tích vật tư: Tính khối lượng và phân tích nhu cầu vật tư, nhân công cho công tác xây móng gạch thẻ sử dụng vữa xi măng cát mịn mác 25, dựa trên Bảng đơn giá xây dựng cơ bản tỉnh An Giang năm 2006 (các mã hiệu AE.63213, AE.41112, AE.41212) và bảng định mức cấp phối vật liệu.

Phương pháp đánh giá kết quả học tập dựa trên tính chính xác của các bảng tính tiên lượng, bảng thống kê thép, bảng phân tích vật tư và bảng tổng hợp kinh phí. Hướng dẫn tự học yêu cầu sinh viên phải nghiên cứu bản vẽ từ tổng thể đến chi tiết, kiểm tra sự liên quan giữa các kích thước cấu kiện trước khi áp công thức tính toán và rèn luyện kỹ năng tra cứu bảng định mức đính kèm.

Điểm nổi bật và cập nhật

Giáo trình tích hợp hệ thống văn bản quy phạm pháp luật và tiêu chuẩn kỹ thuật trong quản lý chi phí xây dựng, bao gồm:

  • Thông tư số 04/2010/TT-BXD ngày 26/05/2010 của Bộ Xây dựng về hướng dẫn lập và quản lý chi phí đầu tư xây dựng công trình.
  • Thông tư số 10/2019/TT-BXD của Bộ Xây dựng về ban hành định mức xây dựng.
  • Quyết định số 1172/2012/QĐ-BXD về định mức dự toán xây dựng công trình – Phần xây dựng.
  • Quyết định số 957/2009/QĐ-BXD ngày 29/09/2009 của Bộ Xây dựng về công bố định mức chi phí quản lý dự án và tư vấn đầu tư xây dựng công trình.
  • Nghị định số 112/2009/NĐ-CP ngày 14/12/2009 của Chính phủ về quản lý chi phí đầu tư xây dựng công trình.
  • Thông tư số 18/2010/TT-BLĐTBXH về quy định tiền lương chuyên gia tư vấn trong nước.
  • Quyết định số 131/2007/QĐ-TTg và Thông tư số 09/2007/TT-BXD về quản lý chi phí thuê tư vấn nước ngoài.
  • Quyết định số 61/2006/QĐ-BTC của Bộ Tài chính về định mức chi tiêu cho các dự án ODA.

Tài liệu thể hiện rõ tính địa phương hóa khi đưa vào các số liệu từ Đơn giá XDCB tỉnh An Giang năm 2006 và phương pháp cập nhật giá vật tư từ thông báo giá định kỳ của Liên sở Tài chính – Xây dựng tỉnh An Giang. Về ứng dụng thực tế, giáo trình chú trọng giải quyết các dạng kết cấu phổ biến tại khu vực miền Tây Nam Bộ như giải pháp gia cố nền móng bằng cừ tràm, xử lý móng đơn, móng băng trong điều kiện đất yếu và các chi tiết kết cấu nhà dân dụng cấp IV điển hình (hệ vì kèo KGNT-01, KGN-02, KGF-03 do Bộ Xây dựng ban hành).

Đối tượng sử dụng giáo trình

Giáo trình được biên soạn phục vụ các nhóm đối tượng cụ thể:

  • Sinh viên đào tạo: Dành cho sinh viên hệ Cao đẳng nghề ngành Kỹ thuật Xây dựng tại Trường Cao đẳng nghề An Giang và các cơ sở giáo dục nghề nghiệp có chương trình đào tạo tương đương. Môn học thường được bố trí giảng dạy ở giai đoạn chuyên ngành.
  • Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành các môn học cơ sở ngành gồm Đọc bản vẽ xây dựng (nắm vững quy ước biểu diễn kiến trúc, kết cấu), Vật liệu xây dựng (hiểu rõ mác vữa, mác bê tông, chủng loại thép, gạch) và Kỹ thuật thi công (nắm được trình tự thi công các công tác đất, bê tông, xây trát).
  • Giảng viên chuyên ngành: Sử dụng làm tài liệu giảng dạy chuẩn, cung cấp khung bài giảng lý thuyết, đề bài thực hành và ngân hàng bài tập tính toán có sẵn bản vẽ chi tiết để thiết kế bài thi, bài kiểm tra kết thúc môn học.
  • Kỹ thuật viên và cán bộ kỹ thuật: Dùng làm tài liệu tham khảo cho cán bộ kỹ thuật tại các công trường, ban quản lý dự án hoặc các tổ đội thi công cần nắm bắt trình tự đo bóc khối lượng và nguyên tắc tính toán chi phí xây lắp hạng mục công trình cấp IV.

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?
Tài liệu phù hợp với sinh viên hệ Cao đẳng nghề chuyên ngành Kỹ thuật Xây dựng, giảng viên giảng dạy học phần Lập dự toán và cán bộ kỹ thuật thực hành bóc tách khối lượng công trình cấp IV.

2. Cần kiến thức nền nào để học giáo trình này?
Người học cần có kiến thức nền tảng về đọc - hiểu bản vẽ kỹ thuật xây dựng (mặt bằng, mặt cắt móng, cột, dầm, sàn), hiểu biết về vật liệu xây dựng (xi măng PC30, PC40, cát vàng, cát mịn, đá 1x2, gạch thẻ, gạch ống) và trình tự thi công xây lắp cơ bản.

3. Điểm khác biệt của giáo trình này so với các tài liệu dự toán khác là gì?
Giáo trình tích hợp trực tiếp số liệu định mức, đơn giá địa phương tỉnh An Giang, bài toán gia cố móng cừ tràm đặc thù vùng Đồng bằng sông Cửu Long và hệ thống bài tập lớn có bản vẽ kỹ thuật chi tiết đi kèm từng bước tính toán.

4. Làm sao để tự học giáo trình hiệu quả?
Người học nên học tuần tự từ Bài 1 đến Bài 5; kết hợp vừa đọc lý thuyết vừa giải trực tiếp các bài tập đo bóc tiên lượng ở Bài 2 trên bản vẽ móng M1-M3; sau đó thực hành tra cứu định mức vữa/bê tông ở Bài 3, tổng hợp kinh phí ở Bài 4 và đối chiếu kết quả bằng phần mềm dự toán ở Bài 5.

5. Có tài liệu bổ trợ nào kèm theo giáo trình?
Tài liệu cung cấp sẵn hệ thống bản vẽ thiết kế (mặt bằng móng, mặt cắt chi tiết móng đơn, móng băng), các bảng tra định mức cấp phối vữa (B122, B222), định mức bê tông (C323), bảng đơn giá tỉnh An Giang năm 2006 và danh mục các văn bản pháp quy ở phần Tài liệu tham khảo.

Kết luận

Giáo trình Lập dự toán của tác giả Nguyễn Đăng Viết Thụy Thủy Tiên cung cấp quy trình 5 bước để lập hồ sơ dự toán công trình xây dựng cấp IV, bảo đảm tính đúng, tính đủ theo các quy định quản lý chi phí của Nhà nước và Bộ Xây dựng. Lộ trình học tập được thiết kế mạch lạc từ nhận thức lý luận, đo bóc hình học tiên lượng, phân tích định mức hao phí đến tổng hợp kinh phí và tự động hóa qua phần mềm máy tính. Để hoàn thiện kỹ năng thực hành, người học nên kết hợp nghiên cứu giáo trình cùng hệ thống Định mức xây dựng công trình (Quyết định số 1172/2012/QĐ-BXD, Thông tư số 10/2019/TT-BXD) và các thông báo giá vật liệu xây dựng định kỳ tại địa phương.