Giáo trình Kỹ thuật an toàn cơ khí nghề Bảo hộ lao động Trường Cao đẳng Dầu khí 2019

Giáo trình kỹ thuật an toàn cơ khí nghề bảo hộ lao động trình độ trung cấp năm 2019 cung cấp kiến thức và kỹ năng cần thiết cho sinh viên.

• Tác giả: Nguyễn Đình Chung
• Trường học: Trường Cao Đẳng Dầu Khí
• Chuyên ngành: Bảo Hộ Lao Động
• Đề tài: Kỹ Thuật An Toàn Cơ Khí
• Loại tài liệu: Giáo Trình
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Bà Rịa – Vũng Tàu

Mục lục chi tiết

• LỜI GIỚI THIỆU
• 1. CHƯƠNG TRÌNH MÔ ĐUN KỸ THUẬT AN TOÀN CƠ KHÍ
• 2. BÀI 1: KHÁI NIỆM CƠ BẢN VỀ SẢN XUẤT CƠ KHÍ
• 2.1. KHÁI NIỆM VỀ QUÁ TRÌNH SẢN XUẤT CƠ KHÍ
• 2.2. CÁC PHƯƠNG PHÁP CHẾ TẠO PHÔI
• 2.2.1. Phôi được chế tạo bằng phương pháp đúc
• 2.2.2. Phôi Chế Tạo Bằng Phương Pháp Gia Công Áp Lực
• 2.3. XỬ LÝ NHIỆT KIM LOẠI
• 2.3.1. Xử lý nhiệt là gì
• 2.3.2. Các phương pháp xử lý nhiệt
• 2.4. GIA CÔNG CẮT GỌT KIM LOẠI TRÊN MÁY CÔNG CỤ
• 3. BÀI 2: CÁC YẾU TỐ NGUY HIỂM, CÓ HẠI TRONG SẢN XUẤT CƠ KHÍ VÀ BIỆN PHÁP KIỂM SOÁT
• 3.1. CÁC YẾU TỐ NGUY HIỂM GÂY CHẤN THƯƠNG TRONG SẢN XUẤT CƠ KHÍ
• 3.2. Các nguyên nhân gây chấn thương trong sản xuất
• 3.3. PHÂN LOẠI CÁC NGUY CƠ GÂY TAI NẠN TRONG SẢN XUẤT CƠ KHÍ
• 3.4. CÁC NGUYÊN TẮC CHUNG ĐỂ ĐẢM BẢO AN TOÀN TRONG SẢN XUẤT CƠ KHÍ
• 3.5. CÁC BIỆN PHÁP KỸ THUẬT AN TOÀN CHỦ YẾU
• 3.6. CÁC YẾU TỐ CÓ HẠI TRONG SẢN XUẤT CƠ KHÍ VÀ BIỆN PHÁP PHÒNG NGỪA
• 4. BÀI 3: KỸ THUẬT AN TOÀN TRONG CHẾ TẠO PHÔI
• 4.1. ĐẶC ĐIỂM CỦA PHƯƠNG GIA CÔNG NÓNG
• 4.1.1. Đặc điểm của gia công nóng
• 4.1.2. Phân loại gia công nóng
• 4.2. CÁC YẾU TỐ NGUY HIỂM, CÓ HẠI XUẤT HIỆN KHI GIA CÔNG NÓNG
• 4.2.1. Các yếu tố nguy hiểm
• 4.2.2. Các yếu tố có hại
• 4.3. CÁC BIỆN PHÁP AN TOÀN TRONG SẢN XUẤT ĐÚC
• 4.4. CÁC BIỆN PHÁP AN TOÀN TRONG RÈN, DẬP, CÁN
• 4.4.1. Các yếu tố nguy hiểm
• 4.4.2. Các biện pháp an toàn
• 4.5. AN TOÀN TRONG NHIỆT LUYỆN, HOÁ NHIỆT LUYỆN
• 4.5.1. Các yếu tố độc hại nguy hiểm khi nhiệt luyện, hoá nhiệt luyện
• 4.5.2. Các biện pháp an toàn
• 4.6. AN TOÀN TRONG CÔNG VIỆC LÀM SẠCH PHÔI
• 4.6.1. Các công việc làm sạc phôi
• 4.6.2. An toàn trong làm sạch phôi
• 4.7. AN TOÀN TRONG CÔNG VIỆC MẠ VÀ SƠN
• 4.7.1. An toàn trong mạ
• 4.7.2. An toàn trong sơn
• 4.8. AN TOÀN KHI HÀN, CẮT KIM LOẠI BẰNG KHÍ CHÁY
• 4.8.1. Các yếu tố nguy hiểm có hại trong hàn, cắt hơi
• 4.8.2. An toàn lao động trong hàn cắt hơi
• 4.9. AN TOÀN TRONG HÀN VÀ CẮT KIM LOẠI BẰNG HỒ QUANG ĐIỆN
• 4.9.1. Các yếu tố nguy hiểm, có hại trong công việc hàn, cắt bằng hồ quang điện
• 4.9.2. Các biện pháp an toàn
• 5. BÀI 4: KỸ THUẬT AN TOÀN KHI GIA CÔNG CẮT GỌT KIM LOẠI TRÊN CÁC MÁY CÔNG CỤ
• 5.1. ĐẶC ĐIỂM CỦA CÁC PHƯƠNG PHÁP GIA CÔNG CẮT GỌT KIM LOẠI BẰNG MÁY CÔNG CỤ
• 5.2. CÁC YẾU TỐ NGUY HIỂM GÂY TAI NẠN KHI GIA CÔNG CẮT GỌT KIM LOẠI TRÊN MÁY CÔNG CỤ
• 5.3. CÁC BIỆN PHÁP AN TOÀN CHỦ YẾU TRONG GIA CÔNG CẮT GỌT KIM LOẠI
• 5.4. AN TOÀN KHI GIA CÔNG TRÊN MÁY TIỆN
• 5.4.1. Các yếu tố nguy hiểm thường xy ra khi gia công trên máy tiện
• 5.4.2. Các biện pháp an toàn chủ yếu
• 5.5. AN TOÀN KHI GIA CÔNG TRÊN MÁY PHAY
• 5.5.1. Các yếu tố nguy hiểm thường xảy ra khi phay kim loại
• 5.5.2. Các biện pháp an toàn chủ yếu
• 5.6. AN TOÀN KHI GIA CÔNG MÁY BÀO, SỌC, CHUỐT
• 5.6.1. Các yếu tố nguy hiểm xuất hiện khi gia công trên máy bào, sọc, chuốt
• 5.6.2. Các biện pháp an toàn
• 5.7. AN TOÀN KHI GIA CÔNG TRÊN MÁY KHOAN
• 5.7.1. Các yếu tố nguy hiểm
• 5.7.2. Các biện pháp an toàn
• 5.8. AN TOÀN KHI GIA CÔNG TRÊN MÁY MÀI
• 5.8.1. Các yếu tố nguy hiểm xảy ra khi gia công trên máy mài
• 5.8.2. Các biện pháp an toàn chủ yếu
• 5.9. AN TOÀN TRÊN MÁY CƯA
• 5.9.1. Các nguy hiểm trên máy cưa
• 5.9.2. Các biện pháp an toàn chủ yếu
• 5.10. AN TOÀN GIA CÔNG TRÊN MÁY CNC
• 5.10.1. Đặc điểm gia công trên máy CNC
• 5.10.2. An toàn khi gia công trên máy CNC
• 5.11. AN TOÀN TRONG SỬ DỤNG CÁC DỤNG CỤ CẦM TAY
• 5.11.1. Các yếu tố nguy hiểm thường xảy ra khi sử dụng dụng cụ cầm tay
• 5.11.2. Các biện pháp an toàn chủ yếu
• 6. BÀI 5: TIÊU CHUẨN VIỆT NAM, QUY CHUẨN VIỆT NAM VỀ AN TOÀN CƠ KHÍ
• 6.1. TIÊU CHUẨN KỸ THUẬT AN TOÀN CƠ KHÍ
• 6.2. QUY CHUẨN KỸ THUẬT AN TOÀN CƠ KHÍ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Giáo Trình Kỹ Thuật An Toàn Cơ Khí 2019

Giáo trình "Kỹ thuật an toàn cơ khí" được biên soạn nhằm cung cấp kiến thức cơ bản về an toàn lao động trong lĩnh vực cơ khí. Tài liệu này không chỉ phục vụ cho việc giảng dạy mà còn là nguồn tham khảo quý giá cho sinh viên ngành bảo hộ lao động. Nội dung giáo trình bao gồm các khái niệm cơ bản, các yếu tố nguy hiểm trong sản xuất cơ khí và các biện pháp an toàn cần thiết.

1.1. Mục tiêu và nội dung chính của giáo trình

Giáo trình tập trung vào việc trang bị cho sinh viên những kiến thức về kỹ thuật cơ khí và quy định an toàn lao động. Nội dung bao gồm các bài học về quy trình sản xuất, các yếu tố nguy hiểm và biện pháp kiểm soát an toàn.

1.2. Đối tượng sử dụng giáo trình

Giáo trình này được thiết kế cho sinh viên ngành bảo hộ lao động và các giảng viên trong lĩnh vực kỹ thuật cơ khí. Nó cũng có thể được sử dụng trong các khóa đào tạo an toàn lao động tại các cơ sở sản xuất.

II. Các thách thức trong việc đảm bảo an toàn lao động cơ khí

Trong ngành sản xuất cơ khí, việc đảm bảo an toàn lao động là một thách thức lớn. Các yếu tố nguy hiểm như máy móc, thiết bị và quy trình sản xuất có thể gây ra tai nạn nghiêm trọng. Việc nhận diện và kiểm soát các yếu tố này là rất quan trọng để bảo vệ sức khỏe người lao động.

2.1. Các yếu tố nguy hiểm trong sản xuất cơ khí

Các yếu tố nguy hiểm bao gồm máy móc không an toàn, thiếu thiết bị bảo hộ cá nhân và quy trình làm việc không đúng cách. Những yếu tố này có thể dẫn đến chấn thương nghiêm trọng cho công nhân.

2.2. Hệ thống quản lý an toàn lao động

Một hệ thống quản lý an toàn lao động hiệu quả cần phải được thiết lập để giám sát và kiểm soát các yếu tố nguy hiểm. Điều này bao gồm việc đào tạo nhân viên và thực hiện các biện pháp an toàn nghiêm ngặt.

III. Phương pháp và biện pháp an toàn trong sản xuất cơ khí

Để giảm thiểu rủi ro trong sản xuất cơ khí, cần áp dụng các phương pháp và biện pháp an toàn hiệu quả. Các biện pháp này không chỉ bảo vệ người lao động mà còn nâng cao hiệu quả sản xuất.

3.1. Biện pháp kỹ thuật an toàn trong sản xuất

Các biện pháp kỹ thuật bao gồm việc sử dụng thiết bị bảo hộ cá nhân, lắp đặt các thiết bị an toàn trên máy móc và thực hiện các quy trình làm việc an toàn.

3.2. Đào tạo và nâng cao nhận thức về an toàn

Đào tạo nhân viên về an toàn lao động là rất quan trọng. Các khóa đào tạo này giúp nâng cao nhận thức và kỹ năng của công nhân trong việc nhận diện và xử lý các tình huống nguy hiểm.

IV. Ứng dụng thực tiễn của giáo trình trong sản xuất

Giáo trình "Kỹ thuật an toàn cơ khí" không chỉ là lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn trong sản xuất. Việc áp dụng các kiến thức từ giáo trình giúp cải thiện môi trường làm việc và giảm thiểu tai nạn lao động.

4.1. Cải thiện môi trường làm việc

Việc áp dụng các biện pháp an toàn từ giáo trình giúp tạo ra một môi trường làm việc an toàn hơn, từ đó nâng cao năng suất lao động và giảm thiểu rủi ro.

4.2. Kết quả nghiên cứu và thực tiễn

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc áp dụng các quy định an toàn lao động theo giáo trình đã giúp giảm thiểu đáng kể số vụ tai nạn lao động trong ngành cơ khí.

V. Kết luận và tương lai của giáo trình Kỹ thuật An toàn Cơ khí

Giáo trình "Kỹ thuật an toàn cơ khí" là một tài liệu quan trọng trong việc đào tạo và nâng cao nhận thức về an toàn lao động. Tương lai của giáo trình sẽ tiếp tục được cập nhật và cải tiến để đáp ứng nhu cầu thực tiễn trong ngành sản xuất.

5.1. Định hướng phát triển giáo trình

Giáo trình sẽ được cập nhật thường xuyên để phản ánh các quy định mới và công nghệ tiên tiến trong lĩnh vực an toàn lao động.

5.2. Tầm quan trọng của giáo trình trong đào tạo

Giáo trình không chỉ giúp sinh viên nắm vững kiến thức mà còn trang bị cho họ kỹ năng cần thiết để làm việc an toàn trong môi trường sản xuất cơ khí.

Nội dung chính

Giáo trình Kỹ thuật an toàn cơ khí – Trường Cao đẳng Dầu khí

---

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình mô đun Kỹ thuật an toàn cơ khí (Mã mô đun: ATMT19MĐ16) được ban hành chính thức theo Quyết định số 659/QĐ-CĐDK ngày 10 tháng 06 năm 2019 của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Dầu khí (Bà Rịa – Vũng Tàu). Tài liệu do nhóm tác giả thuộc Trung tâm Đào tạo An toàn môi trường biên soạn, gồm Chủ biên Nguyễn Đình Chung và đồng tác giả Phạm Lê Ngọc Tú, dùng làm tài liệu giảng dạy chính thức cho nghề Bảo hộ lao động (trình độ Trung cấp và Cao đẳng).

Trong khung chương trình đào tạo tổng thể gồm 90 tín chỉ (1890 giờ), mô đun Kỹ thuật an toàn cơ khí được định vị là mô đun chuyên môn ngành nghề cốt lõi với thời lượng 6 tín chỉ, tương đương 120 giờ học tập (bao gồm 56 giờ lý thuyết, 58 giờ thực hành/thí nghiệm/thảo luận/bài tập và 6 giờ kiểm tra). Vị trí của mô đun được bố trí sau khi người học đã hoàn thành các môn học chung (Giáo dục chính trị, Pháp luật, Tin học, Tiếng Anh, Giáo dục thể chất, Giáo dục quốc phòng và An ninh).

Mục tiêu học tập của mô đun được lượng hóa theo ba nhóm chuẩn đầu ra:

• Về kiến thức (A1-A3): Trình bày đặc điểm, nguyên lý hoạt động của các loại máy và thiết bị cơ khí thông dụng; phân tích nguyên tắc an toàn khi vận hành máy; nhận diện và phân loại chính xác các yếu tố nguy hiểm, có hại gây chấn thương, tai nạn trong sản xuất cơ khí.
• Về kỹ năng (B1-B2): Lựa chọn và sử dụng đúng các phương tiện bảo vệ cá nhân (PPE); thực hiện các thao tác vận hành an toàn trên máy, thiết bị cơ khí và dụng cụ cầm tay.
• Về năng lực tự chủ và trách nhiệm (C1-C2): Hình thành tác phong công nghiệp, làm việc nghiêm túc, tuân thủ các quy định, tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật an toàn lao động.

Cấu trúc giáo trình được tiếp cận theo chu trình công nghệ sản xuất cơ khí thực tế: bắt đầu từ khái niệm cơ bản về sản xuất cơ khí, phương pháp nhận diện mối nguy, giải pháp an toàn trong công nghệ chế tạo phôi, kỹ thuật an toàn trên máy công cụ cắt gọt, đến hệ thống Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật Quốc gia hiện hành.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Giáo trình bao gồm 5 bài học chuyên đề được cấu trúc theo tiến trình logic từ kiến thức công nghệ nền tảng đến quy trình kiểm soát rủi ro chi tiết:

• Bài 1: Khái niệm cơ bản về sản xuất cơ khí (12 giờ: 6h lý thuyết, 6h thực hành/thảo luận): Tổng quan chu trình sản xuất cơ khí từ quặng kim loại qua luyện kim đến tạo phôi, cắt gọt và xử lý bề mặt. Định nghĩa các khái niệm kỹ thuật: quá trình thiết kế, quá trình sản xuất, quá trình công nghệ, nguyên công, bước, phôi, sản phẩm, chi tiết máy, bộ phận máy, cơ cấu máy. Phân loại ba dạng sản xuất (đơn chiếc, hàng loạt, hàng khối). Giới thiệu các phương pháp chế tạo phôi (đúc khuôn cát, đúc khuôn kim loại, đúc ly tâm, gia công áp lực với thép cán, rèn tự do, dập thể tích, dập tấm, phôi hàn); lý thuyết xử lý nhiệt (tôi dầu, các phương pháp ủ như full ủ, ủ đẳng nhiệt, ủ kết tinh hóa thạch, ủ khuếch tán, ủ khử ứng suất, ủ tái kết tinh, nhiệt luyện bề mặt, kết tụ làm cứng, nhiệt luyện chân không, thấm Nitơ, thấm Carbon, nhiệt luyện thể tích) và các phương pháp gia công cắt gọt cơ bản (tiện, phay, khoan, mài cà, bào, xọc, chuốt).
• Bài 2: Các yếu tố nguy hiểm, có hại trong sản xuất cơ khí và biện pháp kiểm soát (16 giờ: 7h lý thuyết, 8h thực hành, 1h kiểm tra): Phân tích các yếu tố nguy hiểm gây chấn thương (bộ phận truyền động chuyển động, mảnh vỡ đá mài, phoi kim loại văng bắn, điện giật, yếu tố nhiệt, chất độc, axit/kiềm ăn mòn, bụi công nghiệp, ngã cao, vật rơi). Phân loại nguyên nhân tai nạn thành 3 nhóm: nguyên nhân kỹ thuật, nguyên nhân tổ chức - kỹ thuật, và nguyên nhân vệ sinh môi trường công nghiệp. Thiết lập các nguyên tắc an toàn chung và 5 cấp độ biện pháp kỹ thuật kiểm soát rủi ro: loại trừ/thay thế, cách ly (bao che, che chắn con lắc), biện pháp kỹ thuật (nút bấm 2 tay, cơ cấu kẹp gạt tay, cữ chặn hành trình), biện pháp quản lý và trang bị phương tiện bảo vệ cá nhân (PPE).
• Bài 3: Kỹ thuật an toàn trong chế tạo phôi (32 giờ: 15h lý thuyết, 15h thực hành, 2h kiểm tra): Phân tích đặc điểm gia công nóng với các dải nhiệt độ nung cụ thể (nhiệt độ rèn 700°C – 800°C; nhiệt độ nóng chảy của gang 1200°C – 1350°C, thép 1500°C – 1600°C). Nhận diện các nguy cơ bệnh nghề nghiệp (bụi phổi silic, viêm phế quản mạn tính, hen, điếc, bệnh rung chuyển nghề nghiệp). Đề xuất biện pháp an toàn trong sản xuất đúc, rèn dập cán, nhiệt luyện và hóa nhiệt luyện, làm sạch phôi, mạ và sơn, hàn cắt bằng khí cháy, và hàn cắt bằng hồ quang điện.
• Bài 4: Kỹ thuật an toàn khi gia công cắt gọt kim loại trên các máy công cụ (48 giờ: 23h lý thuyết, 23h thực hành, 2h kiểm tra): Nghiên cứu các yếu tố nguy hiểm và biện pháp an toàn chuyên sâu trên từng nhóm thiết bị: máy tiện (bao che phần lồi, giá đỡ cố định/di động, khóa mâm cặp an toàn, ống kẹp an toàn, cơ cấu trục vít rơi), máy phay (bao che phoi, cữ chặn hành trình, bao che sống trượt, gá dao an toàn), máy bào, xọc, chuốt, máy khoan, máy mài (vùng nguy hiểm đá mài), máy cưa, máy điều khiển số CNC (Computer Numerical Control) và an toàn khi sử dụng dụng cụ cầm tay (búa, cưa, đục, kìm, cờ lê, tuốc nơ vít).
• Bài 5: Tiêu chuẩn Việt Nam, Quy chuẩn Việt Nam về an toàn cơ khí (12 giờ: 5h lý thuyết, 6h thực hành, 1h kiểm tra): Hệ thống hóa các Tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN) và Quy chuẩn kỹ thuật Quốc gia (QCVN) làm căn cứ pháp lý cho công tác kiểm định, lắp đặt và quản lý an toàn thiết bị cơ khí.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

• Lý thuyết công nghệ cơ khí và luyện kim: Nguyên lý quá trình cắt gọt kim loại, sự tạo phoi và chuyển động cắt (chuyển động chính, chuyển động chạy dao); bản chất biến dạng dẻo của mạng tinh thể kim loại dưới tác dụng ngoại lực trong gia công áp lực; quá trình biến cứng và ứng suất dư trong phôi hàn.
• Nguyên lý nhiệt luyện và chuyển pha vật liệu: Quy trình 3 giai đoạn (nung, giữ nhiệt, làm nguội); cơ chế biến đổi tổ chức từ Austenite sang Pearlite trong các phương pháp ủ; công nghệ tôi dầu qua 3 giai đoạn (sôi màng, sôi bọt, truyền nhiệt đối lưu); các thông số kỹ thuật xử lý nhiệt như thấm Nitơ bằng khí NH3 ở dải nhiệt độ 500°C – 600°C cho mác thép S40C tạo lớp thấm mỏng ~0.1 mm với độ cứng bề mặt >80 HRA (>420 HV / 50–54 HRC).
• Khung lý thuyết an toàn lao động và kiểm soát mối nguy: Cơ sở xác định mức độ tổn thương dựa trên năng lượng của hệ thống tác động; phân tích cấu trúc nguyên nhân sự cố kỹ thuật kết hợp với các yếu tố tâm sinh lý học lao động (Ecgonomic) và điều kiện vệ sinh môi trường làm việc (độ ồn, độ rung, chiếu sáng, khí độc).

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng kỹ thuật (Technical skills): Nhận diện cấu tạo các cơ cấu an toàn cơ khí như bao che di động kiểu con lắc, hệ thống nút điều khiển bằng hai tay, cơ cấu kẹp và gạt tay khỏi vùng dập, ống kẹp an toàn, khóa mâm cặp tự ngắt, cữ chặn hành trình bàn máy phay và cơ cấu an toàn trục vít rơi trên máy tiện.
• Kỹ năng phân tích (Analytical skills): Phân tích và đánh giá rủi ro tại hiện trường sản xuất; phân loại nguyên nhân gây tai nạn lao động do lỗi kỹ thuật của máy móc, thao tác của con người hoặc điều kiện môi trường nhà xưởng; tính toán lượng dư gia công và lựa chọn phương pháp gá đặt an toàn trên etô, khối V, bàn từ.
• Năng lực thực hành an toàn (Practical competencies): Lựa chọn và sử dụng đúng trang bị bảo hộ cá nhân (khẩu trang lọc bụi silic, mặt nạ phòng độc khi sơn/mạ, kính an toàn chống phoi văng, giày mũi sắt; cấm sử dụng găng tay và trang phục rộng khi vận hành máy tiện, máy phay, máy khoan); thực hiện thao tác dừng máy, ngắt nguồn điện và gắn biển cảnh báo sự cố kỹ thuật.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình định hướng áp dụng phương pháp dạy học tích cực nhằm phát triển năng lực thực hành nghề nghiệp cho người học:

• Phương pháp giảng dạy của giảng viên: Giảng viên sử dụng phối hợp các kỹ thuật thuyết trình ngắn gọn, nêu vấn đề, hướng dẫn đọc tài liệu chuyên ngành, phân tích bài tập tình huống thực tế và điều phối câu hỏi thảo luận tại lớp.

• Tổ chức học tập nhóm và tự học: Người học được chia thành các nhóm nhỏ từ 8 đến 10 thành viên. Nhóm trưởng phân công nhiệm vụ nghiên cứu các nội dung bài học trước khi đến lớp; các thành viên cùng thảo luận, tổng hợp thông tin, ghi chép và xây dựng báo cáo chuyên đề của nhóm.

• Thực hành tại xưởng chuyên môn: Bố trí 58 giờ cho hoạt động thực hành, làm bài tập và thảo luận tại Xưởng gia công cắt gọt kim loại và Xưởng hàn. Người học trực tiếp kiểm tra tình trạng an toàn của máy móc, thiết bị gá kẹp, hệ thống che chắn và thực hiện các thao tác vận hành mẫu dưới sự giám sát kỹ thuật.

• Quy chế kiểm tra và đánh giá: Căn cứ Thông tư số 09/2017/TT-LĐTBXH ngày 13/03/2017 của Bộ trưởng Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội và hướng dẫn đào tạo của Trường Cao đẳng Dầu khí:

  • Điểm đánh giá thường xuyên và định kỳ (Trọng số 40%): Gồm 1 cột kiểm tra thường xuyên (sau 17 giờ) và 2 cột kiểm tra định kỳ (sau 36 giờ) theo hình thức tự luận, trắc nghiệm, vấn đáp hoặc báo cáo thuyết trình.
  • Điểm thi kết thúc mô đun (Trọng số 60%): Thực hiện bằng bài thi viết tự luận kết hợp trắc nghiệm khách quan sau 45 giờ học.
  • Quy đổi điểm: Điểm chấm theo thang điểm 10 (làm tròn 1 chữ số thập phân), sau đó quy đổi sang thang điểm 4 và điểm chữ theo quy chế đào tạo tín chỉ.

• Quy định chuyên cần: Người học bắt buộc phải tham dự tối thiểu 70% tổng thời lượng các buổi giảng lý thuyết. Trường hợp vắng quá 30% số tiết lý thuyết, người học không đủ điều kiện dự thi và phải đăng ký học lại mô đun.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Tính pháp lý và tiêu chuẩn kỹ thuật rõ ràng: Giáo trình tích hợp hệ thống Tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN) và Quy chuẩn kỹ thuật Quốc gia (QCVN) trong Bài 5, gắn liền công tác đào tạo với các quy phạm kỹ thuật an toàn máy móc hiện hành.
• Cập nhật công nghệ thiết bị hiện đại: Ngoài các máy công cụ truyền thống (tiện, phay, bào, khoan, mài), giáo trình bổ sung nội dung an toàn gia công trên máy điều khiển kỹ thuật số CNC (Computer Numerical Control) và các phương pháp xử lý nhiệt tiên tiến như nhiệt luyện chân không làm nguội bằng khí Nitơ, thấm Nitơ thể khí (NH3), kiểm soát rủi ro độc chất xyanua trong thấm C-N.
• Định lượng dữ liệu kỹ thuật chi tiết: Các thông số công nghệ được nêu cụ thể nhằm phục vụ việc đánh giá mối nguy:
  • Dải nhiệt độ gia công nóng: nhiệt độ rèn (700°C – 800°C), nhiệt độ nấu chảy gang (1200°C – 1350°C), thép (1500°C – 1600°C).
  • Thông số thấm Nitơ: chiều sâu lớp thấm đạt tối đa 0.1 mm (so với 1.2 mm của thấm Carbon), độ cứng bề mặt đạt >80 HRA (>420 HV / 50–54 HRC) trên thép S40C.
  • Tỷ lệ pha dầu tôi kim loại với nước từ 3% đến 10% nhằm duy trì độ ổn định nhũ tương và tốc độ truyền nhiệt.
• Liên hệ thực tế ngành dầu khí và công nghiệp nặng: Các giải pháp bao che an toàn (bao che di động, bao che sống trượt máy phay giường, cữ chặn hành trình) và quy trình an toàn hàn cắt hơi, hàn hồ quang điện được xây dựng tương thích với điều kiện làm việc thực tế tại các xưởng bảo dưỡng, nhà máy lọc hóa dầu và công trình dầu khí.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Sinh viên và học viên: Tài liệu bắt buộc dành cho học sinh, sinh viên theo học nghề Bảo hộ lao động (trình độ Trung cấp và Cao đẳng) tại Trường Cao đẳng Dầu khí và các cơ sở đào tạo nghề kỹ thuật an toàn lao động.
• Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành khối kiến thức chung (Giáo dục chính trị, Pháp luật, Tin học, Tiếng Anh kỹ thuật) và các môn học cơ sở liên quan như Ecgonomic (ATMT19MĐ09), Vệ sinh công nghiệp (ATMT19MĐ11), Phương tiện bảo vệ cá nhân (ATMT19MĐ12).
• Giảng viên và cán bộ giảng dạy: Dùng làm học liệu chuẩn để xây dựng kế hoạch bài giảng, giáo án, ngân hàng câu hỏi trắc nghiệm, phiếu đánh giá tiêu chuẩn thực hiện công việc và tổ chức thực hành xưởng.
• Cán bộ an toàn và kỹ sư tại doanh nghiệp: Tài liệu tham khảo hữu ích cho cán bộ quản lý an toàn – sức khỏe – môi trường (HSE), kỹ thuật viên bảo dưỡng cơ khí trong việc thiết lập quy trình kiểm tra an toàn thiết bị, phân tích mối nguy và huấn luyện an toàn lao động nội bộ.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Giáo trình được biên soạn chính thức cho học sinh, sinh viên theo học nghề Bảo hộ lao động trình độ Trung cấp và Cao đẳng; đồng thời là tài liệu tham khảo chuyên môn cho giảng viên giảng dạy an toàn môi trường và cán bộ an toàn (HSE) tại các nhà máy, xưởng cơ khí, xí nghiệp dầu khí.

2. Cần kiến thức nền nào để học mô đun này?

Người học cần hoàn thành các môn học chung (Pháp luật, Tin học, Tiếng Anh cơ bản) và nắm được các kiến thức cơ sở về Ecgonomic, Vệ sinh công nghiệp, Phương tiện bảo vệ cá nhân (PPE) trong chương trình đào tạo nghề Bảo hộ lao động.

3. Điểm khác biệt của giáo trình so với các tài liệu lý thuyết cơ khí thông thường là gì?

Khác với tài liệu chế tạo máy thuần túy, giáo trình tập trung phân tích nguồn gốc phát sinh yếu tố nguy hiểm, yếu tố có hại từ công nghệ (nhiệt độ, áp lực, phoi văng, bụi, điện áp) và cung cấp các giải pháp kỹ thuật an toàn cụ thể (cơ cấu che chắn, nút bấm 2 tay, khóa liên động, cữ chặn hành trình, tiêu chuẩn TCVN/QCVN) trên từng thiết bị cơ khí.

4. Làm sao để tự học và nghiên cứu giáo trình hiệu quả?

Người học cần đọc trước tài liệu theo danh mục hướng dẫn của từng bài học; làm việc theo nhóm 8–10 người để giải quyết các bài tập tình huống thực tế; tham dự tối thiểu 70% thời lượng lý thuyết và tuân thủ các quy tắc bảo hộ khi thực tập tại xưởng gia công cắt gọt và xưởng hàn.

5. Có những tài liệu bổ trợ nào kèm theo giáo trình?

Học liệu đi kèm gồm có giáo án, phiếu học tập, ngân hàng câu hỏi trắc nghiệm, phiếu đánh giá tiêu chuẩn thực hiện công việc và các tài liệu tham khảo chính thức được trích dẫn: Cẩm nang sử dụng dụng cụ cầm tay cơ khí (NXB Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh) và An toàn lao động trong sản xuất cơ khí của tác giả Nguyễn Lê Ninh (NXB TP. Hồ Chí Minh).

---

Kết luận

Giáo trình Kỹ thuật an toàn cơ khí (Mã mô đun: ATMT19MĐ16) của Trường Cao đẳng Dầu khí cung cấp hệ thống kiến thức toàn diện từ công nghệ chế tạo phôi, xử lý nhiệt, gia công cắt gọt kim loại trên máy công cụ đến các giải pháp phòng ngừa tai nạn lao động và tiêu chuẩn kỹ thuật an toàn.

Lộ trình học tập đề xuất:

1. Nghiên cứu tổng quan về quy trình sản xuất cơ khí và lý thuyết công nghệ tạo phôi, cắt gọt (Bài 1).
2. Nắm vững phương pháp nhận diện, phân loại mối nguy và 5 cấp độ kiểm soát rủi ro (Bài 2).
3. Phân tích các yếu tố nguy hiểm và biện pháp an toàn trong công nghệ gia công nóng (Bài 3).
4. Thực hành vận hành an toàn trên từng máy công cụ, máy CNC và dụng cụ cầm tay (Bài 4).
5. Tra cứu, đối chiếu và áp dụng hệ thống Tiêu chuẩn Việt Nam, Quy chuẩn Việt Nam về an toàn cơ khí (Bài 5).

Tài liệu tham khảo nền tảng:

• Cẩm nang sử dụng dụng cụ cầm tay cơ khí, NXB Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh.
• Nguyễn Lê Ninh, An toàn lao động trong sản xuất cơ khí, NXB TP. Hồ Chí Minh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

TẬP ĐOÀN DẦU KHÍ VIỆT NAM TRƯỜNG CAO ĐẲNG DẦU KHÍ  GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN : KỸ THUẬT AN TOÀN CƠ KHÍ NGHỀ : BẢO HỘ LAO ĐỘNG TRÌNH ĐỘ: TRUNG CẤP (Ban hành kèm theo Quyết định số: 659/QĐ-CĐDK ngày 10 tháng 06 năm 2019 của Trường Cao Đẳng Dầu Khí) Bà Rịa – Vũng Tàu, năm 2019 (Lưu hành nội bộ) TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo. Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm. i LỜI GIỚI THIỆU Để phục vụ cho công tác giảng dạy của giáo viên cũng như việc học tập của học sinh trong Trung tâm Đào tạo An toàn môi trường, chúng tôi đã tham khảo nhiều tài liệu của các tác giả trong và ngoài nước biên soạn nên giáo trình “Kỹ thuật an toàn cơ khí”. Giáo trình được dùng cho các giáo viên trong Trung tâm làm tài liệu chính thức giảng dạy cho học sinh nghề Bảo hộ lao động.

Nội dung giáo trình đề cập một cách hệ thống các kiến thức cơ bản nhất về An toàn cơ khí trong thực tiễn sản xuất cũng như cuộc sống. Cụ thể bao gồm các bài sau: • Bài 1: Khái niệm cơ bản về sản xuất cơ khí • Bài 2: Các yếu tố nguy hiểm, có hại trong sản xuất cơ khí và biện pháp kiểm soát • Bài 3: Kỹ thuật an toàn trong chế tạo phôi • Bài 4: Kỹ thuật an toàn khi gia công cắt gọt kim loại trên các máy công cụ • Bài 5: Tiêu chuẩn Việt Nam, Quy chuẩn Việt nam về an toàn cơ khí Trong quá trình biên soạn, chúng tôi đã tham khảo và trích dẫn từ nhiều nguồn tài liệu được liệt kê tại mục Danh mục tài liệu tham khảo. Chúng tôi chân thành cảm ơn các tác giả của các tài liệu mà chúng tôi tham khảo. Bên cạnh đó, giáo trình cũng không thể tránh khỏi những sai sót nhất định.

Nhóm tác giả rất mong nhận được ý kiến đóng góp, phản hồi từ quý đồng nghiệp, các bạn và người đọc. Trân trọng cảm ơn. Bà Rịa – Vũng Tàu, tháng 06 năm 2019 Tham gia biên soạn 1. Chủ biên Nguyễn Đình Chung 2.

Phạm Lê Ngọc Tú 1 MỤC LỤC LỜI GIỚI THIỆU. 2 DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VIẾT TẮT. 6 DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ. 7 DANH MỤC CÁC BẢNG.

9 CHƯƠNG TRÌNH MÔ ĐUN KỸ THUẬT AN TOÀN CƠ KHÍ. 10 BÀI 1: KHÁI NIỆM CƠ BẢN VỀ SẢN XUẤT CƠ KHÍ. KHÁI NIỆM VỀ QUÁ TRÌNH SẢN XUẤT CƠ KHÍ. CÁC PHƯƠNG PHÁP CHẾ TẠO PHÔI.

Phôi được chế tạo bằng phương pháp đúc. Phôi Chế Tạo Bằng Phương Pháp Gia Công Áp Lực. XỬ LÝ NHIỆT KIM LOẠI. Xử lý nhiệt là gì.

Các phương pháp xử lý nhiệt. GIA CÔNG CẮT GỌT KIM LOẠI TRÊN MÁY CÔNG CỤ. 32 BÀI 2: CÁC YẾU TỐ NGUY HIỂM, CÓ HẠI TRONG SẢN XUẤT CƠ KHÍ VÀ BIỆN PHÁP KIỂM SOÁT. CÁC YẾU TỐ NGUY HIỂM GÂY CHẤN THƯƠNG TRONG SẢN XUẤT CƠ KHÍ 39 2.

Các yếu tố nguy hiểm gây chấn thương trong sản xuất cơ khí. Các nguyên nhân gây chấn thương trong sản xuất. PHÂN LOẠI CÁC NGUY CƠ GÂY TAI NẠN TRONG SẢN XUẤT CƠ KHÍ. CÁC NGUYÊN TẮC CHUNG ĐỂ ĐẢM BẢO AN TOÀN TRONG SẢN XUẤT CƠ KHÍ.

CÁC BIỆN PHÁP KỸ THUẬT AN TOÀN CHỦ YẾU. CÁC YẾU TỐ CÓ HẠI TRONG SẢN XUẤT CƠ KHÍ VÀ BIỆN PHÁP PHÒNG NGỪA. 44 BÀI 3: KỸ THUẬT AN TOÀN TRONG CHẾ TẠO PHÔI. ĐẶC ĐIỂM CỦA PHƯƠNG GIA CÔNG NÓNG.

Đặc điểm của gia công nóng. Phân loại gia công nóng. CÁC YẾU TỐ NGUY HIỂM, CÓ HẠI XUẤT HIỆN KHI GIA CÔNG NÓNG. Các yếu tố nguy hiểm.

Các yếu tố có hại. CÁC BIỆN PHÁP AN TOÀN TRONG SẢN XUẤT ĐÚC. CÁC BIỆN PHÁP AN TOÀN TRONG RÈN, DẬP, CÁN. Các yếu tố nguy hiểm.

Các biện pháp an toàn. AN TOÀN TRONG NHIỆT LUYỆN, HOÁ NHIỆT LUYỆN. Các yếu tố độc hại nguy hiểm khi nhiệt luyện, hoá nhiệt luyện. Các biện pháp an toàn.

AN TOÀN TRONG CÔNG VIỆC LÀM SẠCH PHÔI. Các công việc làm sạc phôi. An toàn trong làm sạch phôi. AN TOÀN TRONG CÔNG VIỆC MẠ VÀ SƠN.

An toàn trong mạ. An toàn trong sơn. AN TOÀN KHI HÀN, CẮT KIM LOẠI BẰNG KHÍ CHÁY. Các yếu tố nguy hiểm có hại trong hàn, cắt hơi.

An toàn lao động trong hàn cắt hơi. AN TOÀN TRONG HÀN VÀ CẮT KIM LOẠI BẰNG HỒ QUANG ĐIỆN. Các yếu tố nguy hiểm, có hại trong công việc hàn, cắt bằng hồ quang điện. Các biện pháp an toàn.

74 BÀI 4: KỸ THUẬT AN TOÀN KHI GIA CÔNG CẮT GỌT KIM LOẠI TRÊN CÁC MÁY CÔNG CỤ. ĐẶC ĐIỂM CỦA CÁC PHƯƠNG PHÁP GIA CÔNG CẮT GỌT KIM LOẠI BẰNG MÁY CÔNG CỤ. CÁC YẾU TỐ NGUY HIỂM GÂY TAI NẠN KHI GIA CÔNG CẮT GỌT KIM LOẠI TRÊN MÁY CÔNG CỤ. CÁC BIỆN PHÁP AN TOÀN CHỦ YẾU TRONG GIA CÔNG CẮT GỌT KIM LOẠI.

AN TOÀN KHI GIA CÔNG TRÊN MÁY TIỆN. Các yếu tố nguy hiểm thường xy ra khi gia công trên máy tiện. Các biện pháp an toàn chủ yếu. AN TOÀN KHI GIA CÔNG TRÊN MÁY PHAY.

Các yếu tố nguy hiểm thường xảy ra khi phay kim loại. Các biện pháp an toàn chủ yếu. AN TOÀN KHI GIA CÔNG MÁY BÀO, SỌC, CHUỐT. Các yếu tố nguy hiểm xuất hiện khi gia công trên máy bào, sọc, chuốt.

Các biện pháp an toàn. AN TOÀN KHI GIA CÔNG TRÊN MÁY KHOAN. Các yếu tố nguy hiểm. Các biện pháp an toàn.

AN TOÀN KHI GIA CÔNG TRÊN MÁY MÀI. Các yếu tố nguy hiểm xảy ra khi gia công trên máy mài. Các biện pháp an toàn chủ yếu. AN TOÀN TRÊN MÁY CƯA.

Các nguy hiểm trên máy cưa. Các biện pháp an toàn chủ yếu. AN TOÀN GIA CÔNG TRÊN MÁY CNC. Đặc điểm gia công trên máy CNC.

An toàn khi gia công trên máy CNC. AN TOÀN TRONG SỬ DỤNG CÁC DỤNG CỤ CẦM TAY. Các yếu tố nguy hiểm thường xảy ra khi sử dụng dụng cụ cầm tay. Các biện pháp an toàn chủ yếu.

98 BÀI 5: TIÊU CHUẨN VIỆT NAM, QUY CHUẨN VIỆT NAM VỀ AN TOÀN CƠ KHÍ. TIÊU CHUẨN KỸ THUẬT AN TOÀN CƠ KHÍ. QUY CHUẨN KỸ THUẬT AN TOÀN CƠ KHÍ. 118 4 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

119 5 DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VIẾT TẮT KÝ HIỆU TIẾNG ANH TIẾNG VIỆT CNC Computer Numerical Điều khiển bằng máy tính Control 6 DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ Hình 1. 1 Sơ đồ quá trình sản xuất cơ khí. 4 Đúc trong khuôn kim loại. 6 Gia công cắt gọt kim loại.

7 Phương pháp tiện. 8 Phương pháp phay. 9 Phương pháp khoan. 10 Phuong pháp mài cà.

1 Che chắn di động, kiểu con lắc. 2 Nút điều khiển bằng 2 tay. 3 Thiết bị kẹp và gạt tay công nhân khỏi vùng nguy hiểm. 4 Lắp cơ cấu abor vệ trên máy dập.

6 Làm sạch phôi. 7 Các loại khẩu trang và mặt nạ phòng độc. 1 Vùng nguy hiểm của máy mài. 2 Che chắn máy tiện an toàn.

3 Bao che các phần lồi của máy tiện. 4 Giá cố định. 5 Giá di động. 6 Gá dao an toàn.

7 Chìa khóa mâm cặp có bộ phận an toàn khi gá phôi. 8 Ống kẹp an toàn. 9 Cơ cấu an toàn trục vít rơi. 11 Hai phương pháp phay a.

12 Cơ cấu che chăn phoi khi phay. 13 Phương án chọn chiều quay cho phôi để an toàn. 14 Các cữ chặn hành trình chạy dọc của bàn máy. 15 Bao che an toàn phía sau máy phay.

16 Bao che sống trượt máy phay giường. 17 Kẹp vật gia công trên máy phay. 18 Kẹp vật gia công khối V, bàn từ, eto. 19 Trình tự gá dao an toàn trên máy phay.

20 Gia công trên máy khoan. 23 Sử dụng kìm búa tốc nơ vít an toàn. 24 Sử dụng búa cưa an toàn. 25 Sử dụng cờ lê tuốc nơ vít an toàn.

101 8 DANH MỤC CÁC BẢNG 9 CHƯƠNG TRÌNH MÔ ĐUN KỸ THUẬT AN TOÀN CƠ KHÍ 1. Tên mô đun: Kỹ thuật an toàn cơ khí 2. Mã mô đun: ATMT19MĐ16 3. Vị trí, tính chất của mô đun 3.

Vị trí: Đây là mô đun chuyên ngành, được bố trí sau khi sinh viên học xong các môn học chung. Tính chất: Mô đun trang bị cho sinh viên những kiến thức cơ bản về đặc điểm, nguyên lý hoạt động và nguyên tắc an toàn trong sử dụng các thiết bị cơ khí thường gặp, trong quá trình giảng dạy phải liên hệ với thực tế sản xuất 4. Mục tiêu mô đun 4. Về kiến thức: A1.

Trình bày được đặc điểm, nguyên lý hoạt động của một số loại máy, thiết bị cơ khí thường gặp. Trình bày được các nguyên tắc về an toàn trong sử dụng máy, thiết bị cơ khí. Liệt kê được các yếu tố nguy hiểm và có hại gây tại nạn, chấn thương trong sản xuất cơ khí. Về kỹ năng: B1.

Sử dụng được các phương tiện bảo hộ lao động nhằm ngăn ngừa, loại trừ tai nạn xảy ra. Thao tác, vận hành một số máy, thiết bị cơ khí một cách an toàn 4. Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: C1. Xây dựng tác phong công nghiệp, nghiêm túc trong công việc C2.

Tuân thủ các quy định an toàn lao động. Nội dung mô đun 5.