ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH ĐỒNG THÁP TRƢỜNG CAO ĐẲNG CỘNG ĐỒNG ĐỒNG THÁP GIÁO TRÌNH MÔN HỌC: KIẾN TRÚC MÁY TÍNH NGÀNH, NGHỀ: KỸ THUẬT SỬA CHỮA, LẮP RÁP MÁY TÍNH TRÌNH ĐỘ: TRUNG CẤP (Ban hành kèm theo Quyết định số /QĐ-CĐCĐ ngày tháng năm 20… của Hiệu trưởng trường Cao đẳng Cộng đồng Đồng Tháp) Đồng Tháp, năm 2017 TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo. Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm. LỜI GIỚI THIỆU Kiến trúc máy tính là một mảng kiến thức không thể thiếu đối với sinh viên chuyên ngành điện tử viễn thông và công nghệ thông tin. Đây là nền tảng để nghiên cứu chuyên sâu trong chuyên ngành này.
Chúng ta đều biết rằng không có kiến thức cơ sở vững vàng sẽ không có phát triển ứng dụng vì vậy tài liệu này sẽ giúp cho sinh viên trang bị cho mình những kiến thức căn bản nhất, thiết thực nhất. Cuốn sách này không chỉ hữu ích đối với sinh viên ngành viễn thông và công nghệ thông tin, mà còn cần thiết cho cả các cán bộ kỹ thuật đang theo học các lớp bổ túc hoàn thiện kiến thức của mình. Môn học Kiến trúc máy tính là một môn học chuyên môn của học viên ngành sửa chữa máy tính và quản trị mạng. Môn học này nhằm trang bị cho học viên các trường công nhân kỹ thuật và các trung tâm dạy nghề những kiến thức về Kiến trúc máy tính.
Với các kiến thức này học viên có thể áp dụng trực tiếp vào lĩnh vực sản xuất cũng như đời sống. Môn học này cũng có thể làm tài liệu tham khảo cho các cán bộ kỹ thuật, các học viên của các nghành khác quan tâm đến lĩnh vực này. Mặc dù đã có những cố gắng để hoàn thành giáo trình theo kế hoạch, nhưng do hạn chế về thời gian và kinh nghiệm soạn thảo giáo trình, nên tài liệu chắc chắn còn những khiếm khuyết. Rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến của các thầy cô trong Khoa cũng như các bạn sinh viên và những ai sử dụng tài liệu này.
MỤC LỤC MỤC LỤC. 4 KIẾN TRÚC MÁY TÍNH. 6 YÊU CẦU VỀ ĐÁNH GIÁ HOÀN THÀNH MÔN HỌC. Error! Bookmark not defined.
CHƢƠNG 1:TỔNG QUAN. Các thế hệ máy tính .1 Thế hệ đầu tiên (1946-1957).2 Thế hệ thứ hai (1958-1964) .3 Thế hệ thứ ba (1965-1971) .4 Thế hệ thứ tư (1972) .5 Khuynh hướng hiện tại. Phân loại máy tính. Thành quả của máy tính, qui luật Moore về sự phát triển của máy tính.
Thông tin và sự mã hóa thông tin .1 Khái niệm thông tin.2 Lượng thông tin và sự mã hoá thông tin .3 Biểu diễn các số: .4 Số nguyên có dấu .5 Cách biểu diễn số thập phân.6 Biểu diễn các ký tự. 19 Chƣơng 2: GIAO TIẾP VẬT LÝ. Các thành phần cơ bản của máy tính .1 Bộ xử lý trung tâm (CPU) .2 Bo mạch chủ (Mainboard) .3 Bộ nhớ trong .4 Thiết bị lưu trữ .5 Thiết bị nhập xuất. Định nghĩa kiến trúc máy tính .1 Tập các thanh ghi (của bộ vi xử lý 8086).
Kiến trúc RISC .2 Các kiểu định vị trong các bộ xử lý. 36 CÂU HỎI ÔN TẬP VÀ BÀI TẬP CHƢƠNG 2. 36 Chương 3: TỔ CHỨC BỘ XỬ LÝ. Đƣờng đi của dữ liệu.
Bộ điều khiển.1 Bộ điều khiển mạch điện tử.2 Bộ điều khiển vi chương trình:. Diễn tiến thi hành lệnh mã máy. Kỹ thuật ống dẫn (PIPELINE) .2 Khó khăn trong kỹ thuật ống dẫn. Siêu ống dẫn.
47 CÂU HỎI ÔN TẬP VÀ BÀI TẬP CHƢƠNG 3. 48 Chƣơng 4: BỘ NHỚ. Các loại bộ nhớ .1 Bộ nhớ trong. Các cấp bộ nhớ.
Truy cập dữ liệu trong bộ nhớ .1 Truy nhập bộ nhớ và thiết bị vào/ ra .2 Truy nhập bộ nhớ chính. Bộ nhớ CACHE. 61 CÂU HỎI ÔN TẬP VÀ BÀI TẬP CHƢƠNG 4. 67 Chương 5:THIẾT BỊ NHẬP XUẤT.
Các loại thẻ nhớ. Các chuẩn về BUS. An toàn dữ liệu trong lƣu trữ. 75 CÂU HỎI ÔN TẬP VÀ BÀI TẬP CHƢƠNG 5.
79 Chương 6: NGÔN NGỮ ASSEMBLY.1 Cấu trúc chung của một chương trình .2 Biến và khai báo biến.3 Các chế độ địa chỉ.1 Các lệnh tính toán .2 Lệnh nhập và xuất. Các lệnh điều khiển .1 Các lệnh điều kiện, lặp .3 Lệnh chuyển hướng chương trình. Ngăn xếp và thủ tục .2 Chương trình con .3 Truyền tham số cho chương trình con .4 Một số hàm của ngắt 21h. 106 CÂU HỎI ÔN TẬP VÀ BÀI TẬP CHƢƠNG 6.
111 TÀI LIỆU THAM KHẢO CHÍNH. 112 MÔN HỌC: KIẾN TRÚC MÁY TÍNH Mã môn học: MH14 Vị trí, ý nghĩa, vai trò môn học: - Vị trí: + Môn học được bố trí sau khi sinh viên học xong các môn học chung, các môn học cơ sở chuyên ngành đào tạo chuyên môn nghề. - Tính chất: + Là môn học chuyên ngành. - Ý nghĩa và vai trò của môn học + Là môn học không thể thiếu của nghề Sửa chữa lắp ráp máy tính.
Môn Kiến trúc máy tính cung cấp cho học sinh, sinh viên cấu tạo, nguyên lý hoạt động của toàn bộ linh kiện máy tính phục vụ chính cho học tập và công việc của học sinh, sinh viên của nghề này. Mục tiêu của môn học: - Biết về lịch sử của máy tính, các thế hệ máy tính và cách phân loại máy tính. - Hiểu các thành phần cơ bản của kiến trúc máy tính, các tập lệnh. Các kiểu kiến trúc máy tính: mô tả kiến trúc, các kiểu định vị.
- Hiểu cấu trúc của bộ xử lý trung tâm: tổ chức, chức năng và nguyên lý hoạt động của các bộ phận bên trong bộ xử lý. Mô tả diễn tiến thi hành một lệnh mã máy và một số kỹ thuật xử lý thông tin: ống dẫn, siêu ống dẫn, siêu vô hướng. - Hiểu chức năng và nguyên lý hoạt động của các cấp bộ nhớ. - Hiểu phương pháp an toàn dữ liệu trên thiết bị lưu trữ ngoài.
- Lập trình được trên các tập lệnh cơ bản của Assembly. - Tự tin khi tiếp cận những công nghệ phần cứng mới. Nội dung của môn học: Thời gian Mã môn Tên chƣơng mục Tổng Lý Thực Kiểm học số thuyết hành tra* MH14-01 Tổng quan 4 4 0 Các thế hệ máy tính 0 Phân loại máy tính Thành quả của máy tính Thành quả của máy tính MH14-02 Kiến trúc phần mềm bộ xử lý 12 8 2 2 Thành phần cơ bản của một máy tính Định nghĩa kiến trúc máy tính Tập lệnh Thủ tục Toán hạng MH14-03 Tổ chức bộ xử lý 12 6 4 2 Đường đi dữ liệu Bộ điều khiển Diễn tiến thi hành lệnh mã máy Ngắt Kỹ thuật ống dẫn Ống dẫn, siêu ống dẫn, siêu vô hướng MH14-04 Bộ nhớ 16 11 4 1 Các loại bộ nhớ Các cấp bộ nhớ Cách truy xuất dữ liệu trong bộ nhớ Hiểu về bộ nhớ Cache và cách tổ chức bộ nhớ Cache trong CPU MH14-05 Thiết bị nhập xuất 16 11 4 1 Đĩa từ Đĩa quang Các loại thẻ nhớ Băng tử Các chuẩn về BUS An toàn dữ liệu trong lưu trữ MH14-06 Ngôn ngữ Assembly 30 16 12 2 Tổng quan Các lệnh cơ bản Các lệnh điều khiển Ngăn xếp và các thủ tục Cộng 90 56 26 8 CHƢƠNG 1:TỔNG QUAN Mã chƣơng: MH14 – 01. Mục đích: - Giới thiệu lịch sử phát triển của máy tính, các thế hệ máy tính và cách phân loại máy tính.
Giới thiệu các cách biến đổi cơ bản của hệ thống số, các bảng mã thông dụng được dùng để biểu diễn các ký tự. Các thế hệ máy tính Mục đích: - Giới thiệu lịch sử phát triển của máy tính - Trình bày được các thế hệ máy tính Sự phát triển của máy tính được mô tả dựa trên sự tiến bộ của các công nghệ chế tạo các linh kiện cơ bản của máy tính như: bộ xử lý, bộ nhớ, các ngoại vi,…Ta có thể nói máy tính điện tử số trải qua bốn thế hệ liên tiếp. Việc chuyển từ thế hệ trước sang thế hệ sau được đặc trưng bằng một sự thay đổi cơ bản về công nghệ.1 Thế hệ đầu tiên (1946-1957) Hình 1- 1. Thế hệ đầu tiên (1946-1957) ENIAC (Electronic Numerical Integrator and Computer) là máy tính điện tử số đầu tiên do Giáo sư Mauchly và người học trò Eckert tại Đại học Pennsylvania thiết kế vào năm 1943 và được hoàn thành vào năm 1946.
Đây là một máy tính khổng lồ với thể tích dài 20 mét, cao 2,8 mét và rộng vài mét. ENIAC bao gồm: 18.000 đèn điện tử, 1.500 công tắc tự động, cân nặng 30 tấn, và tiêu thụ 140KW giờ. Nó có 20 thanh ghi 10 bit (tính toán trên số thập phân). Có khả năng thực hiện 5.000 phép toán cộng trong một giây.
Công việc lập trình bằng tay bằng cách đấu nối các đầu cắm điện và dùng các ngắt điện. Giáo sư toán học John Von Neumann đã đưa ra ý tưởng thiết kế máy tính IAS (Princeton Institute for Advanced Studies): chương trình được lưu trong bộ nhớ, bộ điều khiển sẽ lấy lệnh và biến đổi giá trị của dữ liệu trong phần bộ nhớ, bộ làm toán và luận lý (ALU: Arithmetic And Logic Unit) được điều khiển để tính toán trên dữ liệu nhị phân, điều khiển hoạt động của các thiết bị vào ra. Đây là một ý tưởng nền tảng cho các máy tính hiện đại ngày nay. Máy tính này còn được gọi là máy tính Von Neumann.
Vào những năm đầu của thập niên 50, những máy tính thương mại đầu tiên được đưa ra thị trường: 48 hệ máy UNIVAC I và 19 hệ máy IBM 701 đã được bán ra.2 Thế hệ thứ hai (1958-1964) Công ty Bell đã phát minh ra transistor vào năm 1947 và do đó thế hệ thứ hai của máy tính được đặc trưng bằng sự thay thế các đèn điện tử bằng các transistor lưỡng cực. Tuy nhiên, đến cuối thập niên 50, máy tính thương mại dùng transistor mới xuất hiện trên thị trường. Kích thước máy tính giảm, rẻ tiền hơn, tiêu tốn năng lượng ít hơn. Vào thời điểm này, mạch in và bộ nhớ bằng xuyến từ được dùng.
Ngôn ngữ cấp cao xuất hiện (như FORTRAN năm 1956, COBOL năm 1959, ALGOL năm 1960) và hệ điều hành kiểu tuần tự (Batch Processing) được dùng. Trong hệ điều hành này, chương trình của người dùng thứ nhất được chạy, xong đến chương trình của người dùng thứ hai và cứ thế tiếp tục.3 Thế hệ thứ ba (1965-1971) Thế hệ thứ ba được đánh dấu bằng sự xuất hiện của các mạch kết (mạch tích hợp - IC: Integrated Circuit).