Chương 1: TỔNG QUAN VỀ KHOA HỌC HÀNG HÓA Giới thiệu: Trong thời kì công nghiệp hoá, hiện đại hóa đất nước, sự cạnh tranh của các doanh nghiệp đang ngày càng trở nên quyết liệt. Để kinh doanh thuận lợi, doanh nghiệp luôn phải quan tâm đến các loại hàng hóa và mặt hàng của mình. Cùng như việc phân loại các đối tượng, hiện tượng tự nhiên và xã hội, phân loại hàng hóa là một yêu cầu tất yếu khách quan của đời sống xã hội, nó có ý nghĩa to lớn trên nhiều góc độ, và đặc biệt là đối với hoạt động sản xuất kinh doanh. Vì vậy, chương 2 sẽ đề cập đến những nội dung lý luận chung nhất về phân loại hàng hóa và mặt hàng cùng với việc sử dụng những công cụ để quản lý hàng hóa được sử dụng phổ biến ngày nay: mã số, mã vạch, nhãn hàng hóa.
Mục tiêu: - Trình bày được khái niệm và ý nghĩa của phân loại hàng hóa, các tiêu thức phân loại hàng hóa. - Trình bày được hệ thống mã số, mã vạch được sử dụng phổ biến cho hàng hóa hiện nay. - Trình bày những nội dung cơ bản về mặt hàng, cơ cấu mặt hàng, nhãn hàng hóa và các quy định về ghi nhãn hàng hóa. - Đọc được mã số, mã vạch, nhãn hàng hóa.
Nội dung chính: 1. Khái niệm, phân loại hàng hóa 1.Khái niệm Cùng với sự phát triển của xã hội loài người thì sản xuất phục vụ đời sống cũng ngày càng phát triển, quá trình sản xuất đã được chia nhỏ. Mỗi người chỉ làm một hoặc một số việc nhất định để tạo ra sản phẩm, hay nói cách khác đã có sự phân chia công việc trong quá trình sản xuất. Đồng thời mỗi nhà sản xuất lại sở hữu riêng một số lượng lực lượng lao động nhất định.
Hai yếu tố đó đã tạo nên sự tách biệt giữa những người sản xuất với nhau. Cũng từ đó đã hình thành giữa những người sản xuất mối liên kết về kinh tế vì mỗi người khi chỉ chuyên sản xuất một sản phẩm họ sẽ thừa sản phẩm họ sản xuất ra và thiếu các sản phẩm khác. Mối liên kết đó đó tạo ra quan hệ trao đổi sản phẩm giữa các nhà sản xuất nhằm thỏa mãn những nhu cầu trong đời sống hàng ngày của họ. Quan hệ trao đổi đó đã hình 7 thành và phát triển từ những hình thái sơ khai là trao đổi hàng lấy hàng, đến các hình thái trao đổi thông qua vật ngang giá chung hay là tiền tệ.
Đối tượng chính của sự trao đổi đó là sản phẩm hàng hóa. Theo tiêu chuẩn Việt Nam ISO 8420 thì “sản phẩm là kết quả của các hoạt động các quá trình tập hợp các nguồn lực và hoạt động có liên quan với nhau để biến đầu vào thành đầu ra”. Nguồn lực ở đây bao gồm: nhân lực, trang thiết bị, vật liệu, thông tin và phương pháp. Theo luật chất lượng sản phẩm hàng hóa ngày 21 tháng 11 năm 2007 “sản phẩm là kết quả của quá trình sản xuất hoặc cung ứng dịch vụ nhằm mục đích kinh doanh hoặc tiêu dùng.
Hàng hóa là sản phẩm được đưa vào thị trường, tiêu dùng thông qua trao đổi, mua bán, tiếp thị”. Phân loại hàng hóa 1. Khái niệm và ý nghĩa của phân loại hàng hóa a. Khái niệm của phân loại hàng hóa: Phân loại hàng hóa là việc phân chia một tập hợp hàng hóa nào đó thành các tập hợp hàng hóa nhỏ hơn dựa trên các tiêu thức hoặc các căn cứ phân loại nhất định.
Trong thực tiễn có rất nhiều cách để phân loại hàng hóa nhưng ta có thể sử dụng một trong hai cách phân loại sau: - Phân loại một bậc (phân loại giản đơn) là việc phân chia một tập hợp hàng hóa lớn thành những tập hợp hàng hóa nhỏ hơn theo một dấu hiệu đặc trưng duy nhất và tạo thành một hệ thống phân loại một bậc. - Phân loại nhiều bậc (phân loại hệ thống) là việc phân chia tập hợp hàng hóa lớn hơn cả những tập hợp hàng hóa nhỏ hơn theo một trình tự kế tiếp, logic từ cao xuống thấp theo những dấu hiệu đặc trưng riêng và tạo thành một hệ thống phân loại gồm nhiều bậc theo kiểu cành cây. Ví dụ: từ tập hợp A căn cứ vào tiêu thức X ta chia tập hợp A thành các tập hợp nhỏ hơn a1 a2 a3 an Từ tập hợp a1 ta có thể chia theo tiêu thức Y thành a11 a12 ai. a1n Từ tập hợp a2 ta có thể chia theo tiêu thức Z thành a21 a22 .a2n Cứ như vậy tập hợp an có thể chia tiếp thành các tập hợp nhỏ hơn và tiếp tục chia cho đến khi đáp ứng được mục đích phân loại.
Đây là cách phân loại được sử dụng phổ biến vì có thể phân loại một tập hợp hàng hóa thành nhiều các tập hợp nhỏ khác nhau theo mục đích khác nhau tuy nhiên 8 cách phân loại này có nhược điểm là càng nhiều loại sẽ càng cảm thấy phức tạp, gây khó khăn trong quá trình sử dụng. Cách phân loại này được ứng dụng nhiều trong lĩnh vực kinh tế xã hội như như phân loại hàng hóa theo hệ thống HS, quản lý chất lượng hàng hóa quản lý lưu kho và các thống kê kinh tế xã hội.Ý nghĩa của việc phân loại hàng hóa * Đối với hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp - Giúp các doanh nghiệp dễ dàng và thuận tiện hơn trong sản xuất cũng như kinh doanh các sản phẩm hàng hóa dịch vụ. - Trong hoạt động sản xuất kinh doanh, việc phân loại nguyên vật liệu sử dụng giúp doanh nghiệp nắm bắt được tình hình sử dụng của từng loại nguyên vật liệu; từ đó có kế hoạch cung ứng phù hợp. Đồng thời kiểm soát được chặt chẽ các sản phẩm hàng hóa mà doanh nghiệp sản xuất kinh doanh.
- Trong vận chuyển hàng hóa, để phù hợp với từng nhóm hàng khác nhau, phải có các phương tiện vận chuyển khác nhau thích hợp, nhằm đảm bảo không làm thay đổi chất lượng hàng hóa. - Trong hoạt động bảo quản lưu kho, phải căn cứ vào từng nhóm hàng, ngành hàng, mặt hàng để có cách thức bảo quản khác nhau, phù hợp với đặc điểm cấu tạo của từng mặt hàng, nhóm hàng. - Dịch vụ sau bán hàng, như bảo trì bảo dưỡng sản phẩm, cũng phải căn cứ vào đặc tính của từng loại mặt hàng để có thể để đưa ra cách thức bảo trì bảo dưỡng phù hợp. *Về phương diện quản lý nhà nước - Phân loại hàng hóa là một trong những tiền đề tạo cơ sở cho việc hoạch định các chính sách phục vụ công tác quản lý nền kinh tế của nhà nước.
Thông qua phân loại hàng hóa, nhà nước có thể có những chiến lược điều chỉnh về đầu tư , cụ thể như nhóm hàng nào, ngành hàng nào là mũi nhọn cần phải đầu tư. - Phân loại hàng hóa là tiền đề cho nhà nước có chính sách tạo điều kiện cho các ngành kinh tế mũi nhọn phát triển. - Phân loại hàng hóa có vai trò quan trọng trong việc điều hành hoạt động xuất nhập khẩu ở tầm vi mô và vĩ mô. - Việc phân loại hàng hóa có liên quan trực tiếp đến công tác quản lý thu thuế xuất nhập khẩu của ngành thuế và hải quan.
Nắm vững việc thực hiện tốt phân loại hàng hóa sẽ giúp cho việc áp mã hàng hóa và mức thuế suất chính xác, tính đúng, tính đủ số thuế xuất nhập khẩu phải nộp; góp phần quản lý tốt nguồn thu cho ngân sách nhà 9 nước; đồng thời hạn chế các hiện tượng trốn lậu thuế và gian lận thương mại gây thất thu cho ngân sách nhà nước. Cơ sở phân loại hàng hóa a. Yêu cầu phân loại hàng hóa - Đảm bảo tính khoa học: hệ thống phân loại phải đảm bảo bao quát được toàn bộ thế giới hàng hóa, không trùng lắp chồng chéo trong quá trình phân loại. Đồng thời phải đảm bảo áp dụng các công cụ kỹ thuật hiện đại như máy tính trong tập hợp tính toán và xử lý thông tin.
Để hệ thống phân loại bao quát được toàn bộ thế giới hàng hóa thì khi phân chia một tập hợp hàng hóa lớn thành tập hợp hàng hóa nhỏ, không được bỏ sót một hàng hóa nào. Bên cạnh đó cũng phải có chỗ dự trữ cho các hàng hóa mới bổ sung trong tương lai. Đồng thời khi hàng hóa đã lạc hậu không còn tồn tại trên thị trường cần cắt bỏ hệ thống phân loại thì không làm cho hệ thống phân loại bị rối loạn. Mặt khác khi chia từ một tập hợp hàng hóa lớn thành các tập hợp nhỏ hơn thì mỗi một hàng hóa chỉ được đứng ở một vị trí duy nhất trong cùng một bậc của hệ thống phân loại có nghĩa là tập hợp a1 khác a2 khác a3 và khác an - Đây là tính duy nhất của hệ thống phân loại và là tính chất quan trọng đảm bảo cho hệ thống phân loại được áp dụng rộng rãi trong các hoạt động quản lý kinh doanh.
Mỗi một hàng hóa chỉ được đứng một vị trí duy nhất trong một bậc của hệ thống phân loại nhưng phải đứng đúng vị trí của nó tránh sự chồng chéo nhau gây nên sự rối loạn trong hệ thống phân loại. - Việc phân loại sản phẩm phải phù hợp với thực tiễn điều kiện kinh tế xã hội, phù hợp với trình độ phát triển kinh tế trình độ quản lý. Hệ thống phân loại phải xuất phát từ yêu cầu xã hội, phương hướng và đường lối phát triển kinh tế sản xuất kinh doanh trong cơ chế thị trường. Hệ thống phân loại phải phù hợp với trình độ phát triển kinh tế với trình độ quản lý của thực tiễn mới phát huy được hiệu quả của hệ thống trong sản xuất kinh doanh.
- Việc phân loại phải dễ dàng và thuận tiện áp dụng trong thực tế có như thế mới phát huy được tác dụng và hiệu quả. Nguyên tắc phân loại hàng hóa 10 - Khi tiến hành phân loại phải tuân theo một trình tự kế tiếp, logic từ cao xuống thấp, từ sử dụng các dấu hiệu phân loại chung nhất đến các dấu hiệu phân loại ít chung hơn. Nguyên tắc này đảm bảo tạo ra sự ngăn nắp, trật tự cho hệ thống phân loại để có thể cắt bỏ đi những hàng hóa đã không còn tồn tại và thêm vào hàng hóa mới. Khi tiến hành phân loại, ở mỗi một bậc chỉ được dùng một tiêu thức phân loại duy nhất; nếu dùng nhiều dấu hiệu phân loại thì hệ thống phân loại sẽ bị trùng lặp và rối loạn.