ch−¬ng 7 TÝnh to¸n cÊu kiÖn bª t«ng cèt thÐp theo tr¹ng th¸i giíi h¹n thø hai (®iÒu kiÖn vÒ sö dông) 7. Kh¸i niÖm chung Ngµy nay kÕt cÊu bª t«ng cèt thÐp l¾p ghÐp víi c¸c tiÕt diÖn thanh m¶nh, c¸c lo¹i vËt liÖu cã träng l−îng cao ngµy cµng ®−îc sö dông réng r·i. §iÒu ®ã cã thÓ lµm cho kÕt cÊu bª t«ng cèt thÐp bÞ vâng xuèng trong qu¸ tr×nh sö dông vµ cã nguy c¬ më réng khe nøt. MÆt kh¸c trong x©y dùng ngµy nay cã nh÷ng c«ng tr×nh yªu cÇu chèng nøt bª t«ng rÊt cao (kh«ng cho phÐp vÕt nøt).
Do ®ã cÇn thiÕt ph¶i cã nghiªn cøu vµ tÝnh to¸n kÕt cÊu bª t«ng cèt thÐp theo tr¹ng t¸i giíi h¹n thø 2 tr¹ng th¸i vÒ sö dông( ®é vâng vµ ®é më khe nøt). TÝnh ®é vâng cña cÊu kiÖn BTCT chÞu uèn 7. §Æc ®iÓm CÊu kiÖn cã ®é vâng qu¸ lín sÏ cã ¶nh h−ëng ®Õn viÖc sö dông kÕt cÊu mét c¸ch b×nh th−êng: lµm mÊt mü quan, lµm bong líp èp, tr¸t hoÆc g©y t©m lý sî h·i cho ng−êi sö dông. V× vËy, trong thiÕt kÕ ®ßi hái ph¶i cã tiªu chuÈn vÒ ®é vâng do t¶i träng g©y ra kh«ng ®−îc v−ît qu¸ nh÷ng giíi h¹n cho phÐp.1: Mét sè giíi h¹n vÒ ®é vâng lín nhÊt cho phÐp cña kÕt cÊu BTCT Tªn cÊu kiÖn Giíi h¹n ®é vâng 1.
DÇm cÇn trôc ch¹y ®iÖn (1/600)L 2. Sµn cã trÇn ph¼ng, cÊu kiÖn cña m¸i Khi nhÞp L < 6m (1/200)L Khi 6L ≤ 7,5m 3cm Khi L > 7,5m (1/250)L ë ®©y L lµ nhÞp tÝnh to¸n cña dÇm hoÆc b¶n kª lªn hai gèi. Khi tÝnh to¸n ®é vâng cho cÊu kiÖn, ta ph¶i tÝnh víi t¶i träng tiªu chuÈn v× ®Êy lµ t¶i träng t¸c dông lªn kÕt cÊu khi lµm viÖc b×nh th−êng. Trong tr−êng hîp cã v−ît t¶i còng chØ lµ nhÊt thêi, ®é vâng t¨ng lªn nhÊt thêi sau ®ã sÏ trë l¹i b×nh th−êng.
Do ®ã khi tÝnh to¸n cÇn ph©n biÖt t¶i träng t¸c dông dµi h¹n vµ t¶i träng t¸c dông ng¾n h¹n. T¶i träng dµi h¹n bao gåm träng l−îng b¶n th©n vµ mét phÇn cña t¶i träng sö dông, trong tiªu chuÈn cña nhµ n−íc "t¶i träng vµ t¸c ®éng " (TCVN- 2737-90) cã ®−a ra nh÷ng quy ®Þnh cô thÓ. §é cong cña trôc dÇm vµ ®é cøng cña dÇm §é cøng cña dÇm cã thÓ ®−îc x¸c ®Þnh b»ng c«ng thøc sau (trong m«n SBVL): 1 M = (7.1) ρ EJ Trong ®ã: M - m« men g©y uèn 1/ρ - ®é cong cña trôc dÇm EJ - ®é cøng cña dÇm víi vËt liÖu lµ ®µn håi ®ång nhÊt vµ ®¼ng h−íng. Bª t«ng cèt thÐp lµ vËt liÖu ®µn håi dÎo, kh«ng ®ång nhÊt ®¼ng h−íng, th−êng cã khe nøt ë vïng chÞu kÐo lªn kh«ng thÓ lÊy EJ lµm ®é cøng cña dÇm ®−îc.
Ng−êi ta th−êng gäi ®é cøng cña dÇm bª t«ng cèt thÐp lµ B theo mèi quan hÖ sau: 85 1 M = (7. Tr¹ng th¸i øng suÊt biÕn d¹ng cña dÇm sau khi xuÊt hiÖn khe nøt XÐt qu¸ tr×nh lµm viÖc cña mét dÇm BTCT chÞu uèn thuÇn tuý, sau khi xuÊt hiÖn kh− nøt th× tr¹ng th¸i øng suÊt biÕn d¹ng cã mét sè ®Æc ®iÓm sau: - Trôc trung hoµ cã h×nh l−în sãng. ChiÒu cao vïng chÞu nÐn ë tiÕt diÖn cã khe nøt sÏ cã gi¸ trÞ nhá nhÊt lµ x nh− h×nh vÏ (7. xtb xtb x c c M M h0 σb c σtba σa M σ bk Z1 σa Fa ln ln H×nh 7.
Tr¹ng th¸i øng su©t biÕn d¹ng cña dÇm sau khi xuÊt hiÖn khe nøt T¹i vÞ trÝ khe nøt th× øng suÊt nÐn cña thí bª t«ng ngoµi cïng kÝ hiÖu lµ σb. Gäi xtb lµ chiÒu cao trung b×nh cña vïng chÞu nÐn vµ σtb lµ øng suÊt trung b×nh cña thí bª t«ng ngoµi cïng vïng chÞu nÐn th× ta cã mèi quan hÖ nh− sau: σtb = ψbσb (7.3) víi ψb ≤ 1 §ång thêi b»ng thùc nghiÖm ng−êi ta còng x¸c ®Þnh ®−îc quan hÖ cña x vµ xtb nh− sau: 0,7 x = x tb (1 − ) (7.4) 100 µ + 1 - T¹i tiÕt diÖn cã khe nøt, øng suÊt cña cèt thÐp cã gi¸ trÞ lín nhÊt v× bª t«ng kh«ng cã t¸c dông chÞu kÐo n÷a vµ kÝ hiÖu gi¸ trÞ øng suÊt max ®ã lµ σa. Cµng xa khe nøt th× øng suÊt trong cèt thÐp cµng gi¶m v× cã sù truyÒn lùc qua l¹i (th«ng qua lùc dÝnh) gi÷a cèt thÐp vµ bª t«ng vïng chÞu kÐo, hay bª t«ng còng chÞu kÐo mét phÇn cïng cèt thÐp. Kh¶ n¨ng chÞu kÐo cña bª t«ng ch−a ®Õn tr¹ng th¸i giíi h¹n.
Gäi gi¸ trÞ trung b×nh cña øng suÊt trong cèt thÐp chÞu kÐo lµ σatb ta cã: σatb = ψaσa (7.5) Trong ®ã: ψa - hÖ sè xÐt ®Õn sù lµm viÖc chÞu kÐo cña bª t«ng n»m gi÷a hai khe nøt ψa ≤ 1 - Cµng xa khe nøt th× øng suÊt kÐo trong bª t«ng cµng t¨ng vµ ®¹t gi¸ trÞ cùc ®¹i ë tiÕt diÖn gi÷a 2 khe nøt. 86 - ChÊp nhËn gi¶ thiÕt tiÕt diÖn ngang lu«n th¼ng gãc víi mét dÇm quy −íc cã chiÒu cao vïng nÐn lµ xtb, biÕn d¹ng tØ ®èi cña vïng bª t«ng nÐn lµ εbtb vµ biÕn d¹ng tØ ®èi cña cèt thÐp lµ εatb ®−îc x¸c ®Þnh theo c«ng thøc sau: σ atb σa εatb = =ψa (7.6) Ea Ea σ btb σb εbtb = =ψb (8.7) Eba νEb Ng−êi ta th−êng lÊy ψb = 0,9 cßn gi¸ trÞ ψa ®−îc x¸c ®Þnh b»ng tÝnh to¸n. - T¹i tiÕt diÖn cã khe nøt, biÓu ®å øng suÊt trong vïng bª t«ng chÞu nÐn ®−îc coi nh− h×nh ch÷ nhËt nh− h×nh vÏ (7. C©n b»ng m« men néi lùc vµ ngo¹i lùc ta cã: Mc σa = (7.9) Fb Z1 Trong ®ã: Fa - diÖn tÝch cèt thÐp chÞu kÐo Fb - diÖn tÝch vïng bª t«ng chÞu nÐn Z1 - c¸nh tay ®ßn cña néi ngÉu lùc t¹i tiÕt diÖn cã khe nøt.
Trong tr−êng hîp cã ®Æt cèt thÐp ë c¶ vïng chÞu nÐn vµ vïng chÞu kÐo, ph¶i qui ®æi diÖn tÝch cèt thÐp chÞu nÐn Fa/ thµnh diÖn tÝch bª t«ng t−¬ng ®−¬ng, khi ®ã: Mc σb = (7.10) Fbq Z1 Trong ®ã: Fbq - DiÖn tÝch quy ®æi cña vïng bª t«ng chÞu nÐn n Fbq = Fb + Fa/ (7.11) v Ea ë ®©y: n - tû sè m« ®un ®µn håi cña cèt thÐp vµ bª t«ng n = Eb ν - HÖ sè ®µn håi ®Æc tr−ng cho tÝnh ®µn håi dÎo cña bª t«ng vïng nÐn, phô thuéc vµo ®é Èm cña m«i tr−êng vµ tÝnh chÊt dµi h¹n, ng¾n h¹n cña t¶i träng. ν = 0,45 ®èi víi t¶i träng ng¾n h¹n ν = 0,15 ®èi víi t¶i träng dµi h¹n vµ ®é Èm cña m«i tr−êng l¬n h¬n 40%. §é cong cña trôc dÇm vµ ®é cøng cña dÇm XÐt ®o¹n dÇm n»m gi÷a hai khe nøt, kho¶ng c¸ch gi÷a hai khe nøt trªn trôc trung hoµ lµ ln b¸n kÝnh cong trung b×nh cña ®o¹n dÇm lµ ρ s¬ ®å tÝnh nh− h×nh vÏ (7. Tõ phÐp tÝnh ®ång d¹ng trong tam gi¸c ta cã: ln (ε atb + ε btb )ln = (7.12) ρ h0 Tõ ®ã rót ra ®−îc ®é cong cña trôc dÇm ®−îc x¸c ®Þnh theo c«ng thøc sau: 1 (ε atb + ε btb ) = (7.2: S¬ ®å x¸c ®Þnh ®é cong cña trôc dÇm Thay c¸c gi¸ trÞ cña (7.13) ta cã ®é cong cña trôc dÇm nh− sau: 1 Mc ψa ψb = ( + ) (7.14) ρ h0 Z1 Ea Fa νEb Fbq 1 M MÆt kh¸c = Nªn ta cã: ρ B M M c ψa ψb = ( + ) tõ ®©y ta cã thÓ suy ra ®−îc ®é cøng cña dÇm B nh− sau: B h0 Z1 Ea Fa νEb Fbq h0 Z1 B= (7.15) ψa ψb + Ea Fa νEb Fbq Tõ c«ng thøc (7.15) ta thÊy r»ng ®é cøng cña dÇm BTCT kh«ng nh÷ng phô thuéc vµo ®Æc tr−ng h×nh häc h0, Z1 cña tiÕt diÖn dÇm, mµ cßn phô thuéc vµo tÝnh chÊt ®µn håi dÎo cña bª t«ng.
§Ó t¨ng ®é cøng cña cÊu kiÖn (gi¶m ®é vâng) th× t¨ng chiÒu cao tiÕt diÖn lµ cã hiÖu qu¶ nhÊt so víi t¨ng diÖn tÝch cèt thÐp, t¨ng sè hiÖu cña bª t«ng hay t¨ng bÒ réng cña tiÕt diÖn. X¸c ®Þnh diÖn tÝch quy ®æi Fbq cña vïng bª t«ng chÞu nÐn - X¸c ®Þnh chiÒu cao vïng bª t«ng chÞu nÐn: 0,7 Cã thÓ x¸c ®Þnh x th«ng qua c«ng thøc x = xtb (1 − ). Tuy nhiªn nh− vËy ph¶i 100 µ + 1 sö dông nhiÒu hÖ sè thùc nghiÖm. Tiªu chuÈn cho phÐp tÝnh chiÒu cao x theo c«ng thøc thùc nghiÖm víi tiÕt diÖn ch÷ I (H×nh 7.3) nh− sau: 88 Bc σb σa Fa hc x D c M h0 h Z1 σa Fa hc H×nh 9.3: TiÕt diÖn ch÷ I vµ s¬ ®å øng suÊt x 1 ξ= = (7.16) h0 1,8 + 1 + 5( L + T ) 10µn Trong ®ã: n ( Bc − b)hc/ + ( ) Fa/ Mc δ′ h/ F E v L= ; T = γ ′(1 − ) ; δ ′ = c ; µ = a ; n = a ; γ ′ = Rncbh 20 2 h0 bh0 Eb bh0 §èi víi tiÕt diÖn ch÷ nhËt hay ch÷ T cã c¸nh n»m trong vïng kÐo, cho hc/ = 0.
Khi hc/ ξ< th× tÝnh to¸n nh− ®èi víi tiÕt diÖn ch÷ nhËt cã chiÒu réng lµ Bc h0 2 a′ §èi víi tiÕt diÖn ch÷ nhËt cã kÓ ®Õn cèt chÞu nÐn Fa/ th× lÊy δ ′ =. h0 a′ NÕu ξ < th× ph¶i tÝnh l¹i víi ®iÒu kiÖn kh«ng kÓ ®Õn cèt thÐp Fa/. h0 BiÕt chiÒu cao t−¬ng ®èi cña vïng bª t«ng chÞu nÐn cã thÓ x¸c ®Þnh ®−îc diÖn tÝch bª t«ng quy ®æi cña vïng nÐn. X¸c ®Þnh c¸nh tay ®ßn Z1 Z1 lµ kho¶ng c¸ch tõ träng t©m cèt thÐp Fa ®Õn ®iÓm ®Æt cña hîp lùc vïng nÐn t¹i tiÕt diÖn cã khe nøt (tøc lµ lùc D trong h×nh 7.
Víi gi¶ thiÕt biÓu ®å øng suÊt cña vïng bª t«ng chÞu nÐn cã d¹ng h×nh ch÷ nhËt, th× trÞ sè Z1 ®−îc x¸c ®Þnh theo c«ng thøc sau: n Sbq Sb + Fa′(h0 − a′) Z1 = = v (7.18) Fbq (γ ′ + ξ )bh0 Trong ®ã: Sbq - m« men tÜnh cña diÖn tÝch vïng nÐn ®· ®−îc quy ®æi víi trôc ®i qua träng t©m cèt chÞu kÐo. Fbq - DiÖn tÝch bª t«ng quy ®æi vïng nÐn Sau khi biÕn ®æi ta cã Z1 ®−îc x¸c ®Þnh b»ng c«ng thøc sau: 89 ⎡ δ ′γ ′ + ξ 2 ⎤ Z1 = ⎢1 − ⎥ h0 (7. X¸c ®Þnh hÖ sè ψa Cã thÓ x¸c ®Þnh ψa theo c«ng thøc thùc nghiÖm sau: RkcWn ψ a = 1,25 − S ≤1 (7.20) Mc Trong ®ã: S - hÖ sè xÐt ®Õn ¶nh h−ëng cña t¶i träng dµi h¹n vµ lo¹i cèt thÐp. + Khi t¶i träng ng¾n h¹n: S = 1,1 víi cèt thÐp cã gê; S = 1,0 víi cèt trßn tr¬n.