Chương 1: Kế hoạch Phát triển Kinh tế - Xã hội trong. 19: hướng phát triển chủ yếu trong các lĩnh vực của đời sống của đất nước, các giải pháp cơ bản mà chủ yếu là các chính sách về cơ cầu kinh tế và vận hành hệ thống kinh tế - xã hội và các chính sách huy động, phân phối và sử dụng các nguồn lực đề thực hiện chiến lược và biện pháp tổ chức thực hiện. Các đặc điểm của chiến lược kinh tế - xã hội Mối quan hệ vật chất và phi vật chất trong chiến lược: Trong chiến lược người ta nhấn mạnh yếu tô các nguồn lực vật chất vì chúng là cơ sở quan trọng nhất để lựa chọn mục tiêu và các giải pháp của chiến luợc. Điều này muốn khẳng định chiến lược không phải là những ý đồ và mong muốn chủ quan mà phải xác định trên cơ sở xem xét đất nước có cái gì để thực hiện những mục tiêu và những ý đồ chiến lược đã nêu ra.
Ngày nay _ nhiều nước và vùng lãnh thổ có thời kỳ đạt tốc độ tăng trưởng cao như Nhật Bán, Hàn Quốc, Thái Lan. người ta cũng không định ra mục tiêu cao ngay ban đầu mà trong quá trình thực hiện chiến lược, đã điều chỉnh cho phù hợp với bối cảnh mới, để đạt được nhiều thành tựu mới. Tuy vậy, nếu chỉ dựa vào yếu tố nguồn vật chất như một cơ sở duy nhất thì không đầy đủ và không xác đáng. Chiến lược cũng cần thấy hết vai trò rất quan trọng của các yếu tố khác, những yếu tố phi vật chất trong quá trình phát triển như kinh nghiệm thực tiễn, cơ cấu, cơ chế chính sách, lợi thế so sánh, môi trường và mối quan hệ quốc tế.
Chiến lược thể hiện sự kết hợp giữa định tính và định lượng: Việc xác định các mục tiêu chiến lược cần đạt tới trong một thời gian nhất định tự nó đã đòi hỏi phải có sự kết hợp chặt chẽ giữa các mặt định tính và định lượng. Định tính của chiến lược, xét trong mối quan hệ với định lượng, thực chất là khái quát của định lượng, sự biến đổi về chất của một nền kinh tế, xã hội có 20 Giáo trình Kế hoạch Phát triển Kinh tế - Xã hội thể rõ nét khía cạnh định tính của chiến lược, phải tạo ra bởi những biến đổi nhất định về lượng: nếu không tính toán và xác định được những yếu tố định lượng này thì chiến lược chỉ còn là những tư tưởng và quan điểm phát triên. Kinh nghiệm của nhiều đã khẳng định điều này, chẳng hạn như Malaixia, khi hoạch định chiến lược phát triển đã rất coi trọng việc kiểm kê đánh giá các nguồn lực, tính toán khả năng khai thác và huy động các nguồn lực vào phát triển kinh tế. Việc tính toán định Tượng của chiến lược là tính toán ở mức độ tổng thể những yếu tố quan trọng nhất tác động tới quá trình phát triển, trong đó quan trọng nhất là mục tiêu tăng trưởng kinh tế và các cân đối vĩ mô.
Chính nhờ những tính toán định lượng này mà chiến lược thể hiện tính khả thi của nó, khác với các văn kiện như cương lĩnh hoặc đường lối „ không cần đến những tính toán này. Nhưng với chiến lược, việc tính toán định lượng chưa đến mức chỉ tiết, đầy đủ chính xác - như trong kế hoạch, đù đó làkế hoạch định hướng trong cơ chế thị trường. Khẳng định sự cần thiết và mức độ của những tính toán định lượng của chiến lược, điều cần nhấn mạnh là chiến lược trước hết phải có những định hướng đúng. Định hướng đúng bao gồm việc chọn đúng vấn để cần giải quyết và chọn đúng con đường và giải pháp để giải quyết.
Trong việc xây dựng chiến lược hiện nay, xoay quanh vấn đề này vẫn còn nhiều ý kiến tranh cãi. Nhiều người đòi hỏi việc xây dựng chiến lược phải có đủ căn cứ tính toán định lượng chỉ tiết, cũng có người đòi hỏi chiến lược phải có tầm khái quát cao, bớt cụ thể. Đòi hỏi chiến lược phải tính toán rất cụ thể và có đủ căn cứ định lượng trong nhiều yếu tố về nguồn lực, nhất là với những nguồn lực từ bên ngoài (có nhiều yếu tổ tác động, rất phức tạp) là _ Chương 1: Kế hoạch Phát triển Kinh tế - Xã hội trong. 21 điều chưa thé làm ngay.
Hơn nữa việc tính toán định lượng kỹ hơn sẽ được giải quyết trong khi xây dựng kế hoạch 5 năm và hàng năm. Đòi hỏi chiến lược khái quát hơn nữa có thể dẫn tới trùng lặp nhiều hơn với cương lĩnh, đường lối và thiếu tính cụ thé cần thiết của chiến lược như một chương trình hành động. Từ thực tiễn xây dựng và thực hiện chiến lược phát triên, người ta còn rút ra được một kinh nghiệm quan trọng là chiến lược phải có tính mềm dẻo, linh hoạt cần thiết, nhất là đối với. MỤC tiêu và giải pháp đã được lượng hóa, để thích ứng với những, biến đổi không lường trước được của môi trường quốc tế, của tiến trình phát triển kinh tế - xã hội, những biến động bất -_ thường của thiên tai.
Vai trò của chiến lược kinh tế - xã hội Chiến lược xác định phương hướng phát triển cho một chủ thể nhất định: chủ thể có thể là một đơn vị kinh tế, một địa phương và cũng có thể là một quốc gia; Chiến lược cho biết trạng thái và trình độ của nền kinh tế và xã hội trong tương lai, chăng hạn như thực hiện chiến lược 1991-2000 Việt Nam vượt qua khỏi khủng hoảng kinh tế, chuẩn bị được những cơ sở vật chất cho tiến hành Công nghiệp hóa (CNH) đất nước ở giai đoạn tiếp theo. Đây chính là mục tiêu cần đạt tới trong thời kỳ chiến lược. Chiến lược chỉ cho biết giải pháp cơ bản để thực hiện các mục tiêu đặt ra. Chiến lược kinh tế - xã hội giúp cho nhà nước quản lý vĩ mô một cách có hiệu quả.
Chức năng của chiến lược kinh tẾ - xã hội Cụ thê hoá đường lối của Đảng: Đường lỗi phát triển kinh tế - xã hội của Dang mang tính khái quát cao, nội dung của đường lỗi đó chỉ là phương hướng lớn, con đường sẽ đi, chứ 22 _. Giáo trình Kế hoạch Phát triển Kinh tế - Xã hội. không cụ thể. Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội thông qua hệ thống các quan điểm, hệ thống mục tiêu và giải pháp để cụ thể hóa đường lối đó.
Chẳng hạn đường lối phát triển KT-XH do Đại hội IX dé ra: “ Đây mạnh CNH, hiện đại hóa (HĐH), xây dựng nên kinh tế độc lập tự chủ, đưa nước ta trở thành một nước công nghiệp; ưu tiên phát triển Lực lượng sản xuất (LLSX), đồng thời xây dựng Quan hệ sản xuất (QHSX) phù hợp theo định hướng xã hội chủ nghĩa; phát huy cao độ nội lực, đồng thời tranh thủ mọi nguồn. lực bên ngoài và chủ động hội nhập kinh tế quốc tế để phát triển nhanh, có hiệu quả và bền vững, tăng trưởng kinh tế đi liền với phát triển văn hoá, từng bước cải thiện đời sống vật chất và tỉnh thần của nhân dân, thực hiện tiến bộ và: công bằng xã hội, bảo vệ và cải thiện môi trường, kết hợp phát triển KT-XH với tăng cường an ninh quốc phòng”. Đường lối này được cụ thê hoá trong chiến lược KT-XH 2001- 2010 thông qua quan điểm cơ bản mục tiêu tông quát và giải pháp thực hiện chúng. Phản ánh mục tiêu cần đạt được trong thời gian của chiến lược: Chính là cái đích, trạng thái cụ thể mà quá trình phát triển kinh tế - xã hội sẽ đạt tới trong thời gian đó.
Các mục tiêu này phải được xác định chính xác, thực tế phù hợp với điều kiện KT- XH của đất nước trong thời kỳ đó. Chẳng hạn mục tiêu của chiến lược 1991 - 2000 được thực hiện thành công là nhờ khi lựa chọn Chính phủ đã huy động được sự tham gia của các cơ quan khoa học với đội ngũ đông đảo các nhà khoa học cả trong và _ ngoai nude. Định hướng cho việc huy động mọi nguôn lực trong xã hội cho việc thực hiện chiến lược: Trong chiến lược khi xác định mục tiêu người ta cũng cần phái xem xét đất nước có những nguồn lực gì, có bao nhiêu và làm thế nào để huy động nó. Ví dụ Chương 1: Kế hoạch Phát triển Kinh tế - Xã hội trong.
23 như nguồn vốn cho phát triển trong chiến lược 2001 - 2010 được xác định cần khoảng 120- 140 tỷ USD, trong đó huy động từ nội bộ nên kinh tế 60- 70 %, còn lại từ nguồn khác như FDI, ODA, hay vốn vay. Quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội Quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội quốc gia, vùng và lãnh thô là luận chứng phát triển kinh tế - xã hội và tổ chức không gian các hoạt động kinh tế - xã hội hợp lý trên quốc gia và lãnh thổ đó trong một thời gian xác định. Nếu chiến lược phát triển kinh tế - xã hội vạch ra phương hướng phát triển dài hạn thì quy hoạch thể hiện tầm nhìn và sự bố trí có tính chất dài hạn về thời gian và không gian lãnh' thỏ, xây dựng khung vĩ mô về tổ chức không gian để chủ động hướng tới mục tiêu đạt hiệu quả cao và phát triển bền vững. Vai trò và chức năng của quy hoạch phát triển _ Quy hoạch cụ thể hóa chiến lược phát triển cả về mục tiểu và giải pháp.
Nếu không có quy hoạch sẽ mất hướng và đỗ.vỡ trong phát triển vì nó định hướng dẫn dắt và hiệu chỉnh trong đó điều chỉnh cả thị trường. Quy hoạch là cầu nối giữa chiến lược, kế hoạch và quản lý thực hiện chiến lược, cung cấp các căn cứ khoa học cho các cấp dé chi dao vĩ mô nền kinh tế thông qua các kế hoạch, các chương trình dự án đầu tư, bảo đảm cho nền kinh tế phát:triển nhanh và bền vững và có hiệu quả. Mỗi quan hệ giữa quy hoạch và chiến lược Quy hoạch và chiến lược phát triển có điểm chung là định hướng sự phát triển kinh tế - xã hội. Nhưng quy hoạch luôn là 24 Giáo trình Kế hoạch Phát triển Kinh tế - Xã hội bản luận chứng có tính tất yếu và hợp lý cho sự phát triển, và tô chức không gian kinh tế - xã hội dài hạn dựa trên sự bố trí hợp lý bền vững kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội phù hợp với điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và môi trường sinh thái.
Như vậy, bản chất của chúng là giống nhau nhưng quy hoạch cụ thể hơn chiến lược.