TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ ĐỒNG THÁP KHOA CƠ KHÍ – XÂY DỰNG TÀI LIỆU GIẢNG DẠY MÔ ĐUN: THỰC HÀNH HÀN NGHỀ: CẮT GỌT KIM LOẠI TRÌNH ĐỘ: CAO ĐẲNG (Ban hành kèm theo Quyết định số:……, ngày……, tháng……, năm 2017 của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Nghề Đồng Tháp) Đồng Tháp năm 2017 2 Baøi môû ñaàu NOÄI QUI XÖÔÛNG 1. Ñeán ñuùng giôø thöïc taäp theo qui ñònh chung cuûa xöôûng. Caù nhaân töï trang bò trang phuïc baûo hoä lao ñoäng goàm: aùo, quaàn, giaày, baûng teân ñuùng theo qui ñònh chung cuûa tröôøng… 3. Giöõ veä sinh chung cuûa tröôøng goàm: Tieàn caûnh, khu vöïc chung quanh xöôûng, haønh lan chung, xöôûng thöïc taäp, nhaø veä sinh….
Khoâng xaõ raùc böøa baõi nôi nhaø xöôûng. Khoâng huùt thuoác laù trong xöôûng. Chaáp haønh toát veà noäi qui nhaø phoøng chaùy, chöõa chaùy. Chæ ñöôïc söû duïng maùy khi ñaõ ñöôïc hoïc vaø coù söï chæ daãn cuûa giaùo vieân.
Thöïc hieän ñaày ñuû vaø nghieâm tuùc caùc baøi thöïc haønh, khoâng la heùt vaø ñuøa giôõn trong khi thöïc taäp. Khoâng töï yù ra khoûi xöôûng hoaëc ñeán caùc xöôûng khaùc neáu khoâng ñöôïc pheùp cuûa giaùo vieân höôùng daãn. Giöõ gìn, baûo quaûn vaø baûo döôõng toát caùc trang thieát bò maùy moùc trong xöôûng. Saép xeáp duïng cuï, ñoà ñaù, duïng cuï ño… ngaên naép chung quanh nôi laøm vieäc.
Laøm veä sinh, duïng cuï, maùy moùc, baøn nguoäi vaø nhaø xöôûng sau moãi ca thöïc taäp. Hoaøn traû ñaày ñuû caùc thieát bò, duïng cuï vaøo cuoái ca thöïc taäp. Kieåm tra ñoùng caùc cöûa, taét caùc coâng taéc maùy moùc, ñeøn, quaït tröôùc khi ra khoûi xöôûng. Hoïc sinh, sinh vieân vi phaïm caùc ñieàu treân ñaây seõ khoâng ñöôïc thöïc taäp.
3 PHẦN I: HÀN ĐIỆN Bài 1. Khái niệm chung về hàn - Kỹ thuật an toàn khi hàn điện I. Mục tiêu: Sau khi học xong bài này người học sẽ có khả năng: - Trình bày được các khái niệm chung về hàn. - Nắm được kỹ thuật an toàn khi hàn điện.
Nội dung của bài: 1. Thực chất quá trình hàn: Haøn laø quaù trình nung noùng cuïc boä kim loaïi taïi vò trí moái gheùp leân ñeán traïng thaùi noùng chaûy (hay chaûy deûo) baèng nhieàu phöông phaùp, sau ñoù kim loaïi taïi choå moái gheùp seõ keát tinh (hoaëc sau khi coù aùp löïc taùc duïng) cho ta moái noái haøn. Đặc điểm của quá trình hàn: - Lieân keát haøn ñöôïc ñaëc tröng bôûi tính lieân tuïc vaø nguyeân khoái, ñoù laø lieân keát cöùng vaø khoâng thaùo rôøi ñöôïc. - So vôùi taùn ñinh, haøn tieát kieäm ñöôïc 10 - 20% khoái löôïng kim loaïi do maët caét laøm vieäc cuûa chi tieát haøn trieät ñeå hôn, hình daùng caân ñoái hôn.
- Giaûm ñöôïc thôøi gian vaø giaù thaønh cheá taïo keát caáu. - Haøn coù theå noái ñöôïc nhöõng kim loaïi coù tính chaát khaùc nhau. - Thieát bò haøn töông ñoái ñôn giaûn vaø deå cheá taïo. - Ñoä beàn cuûa moái haøn cao, moái haøn kín.
- Giaûm ñöôïc tieáng oàn trong saûn xuaát. * Nhöôïc ñieåm: Sau khi haøn coøn toàn taïi öùng suaát dö, toå chöùc kim loaïi gaàn moái haøn khoâng toát… seõ giaûm khaû naêng chòu taûi troïng ñoäng cuûa moái haøn, vaät haøn cong veânh… 3. Phân loại các phương pháp hàn: a. Theo daïng naêng löôïng söû duïng: - Caùc phöông phaùp haøn ñieän: haøn ñieän hoà quang, haøn ñieän tieáp xuùc, … - Caùc phöông phaùp haøn hoaù hoïc: haøn khí, haøn nhieät nhoâm, … b.
Theo traïng thaùi kim loaïi moái haøn taïi thôøi ñieåm haøn: - Haøn noùng chaûy: haøn hoà quang tay, haøn khí, haøn hoà quang döôùi lôùp thuoác vaø trong moâi tröôøng khí baûo veä. 4 - Haøn aùp löïc: haøn tieáp xuùc giaùp moái, haøn tieáp xuùc ñieåm, haøn tieáp xuùc ñöôøng, … 4. Công dụng của phương pháp hàn: - Veà cheá taïo: ÖÙng duïng phöông phaùp haøn ñeå cheá taïo noài hôi, bình chöùa, söôøn nhaø, caàu, taøu thuyeàn, thaân maùy bay, voû maùy, teân löûa, toa xe, oâtoâ, taøu du haønh vuõ truï… - Veà tu söaû: Nhöõng boä phaän hoûng vaø cũ nhö: xi-lanh raïn, baùnh raêng bò nöùt, moøn, maët ñöôøng ray bò moøn, nhöõng vaät ñuùc bò khuyeát… ñeàu coù theå duøng phöông phaùp haøn ñeå tu söûa vöøa nhanh, vöøa reû. Tính hàn của kim loại và hợp kim: a.
Khaùi nieäm: Tính haøn laø toå hôïp caùc tính chaát cuûa kim loaïi hay hôïp kim cho pheùp nhaän ñöôïc lieân keát haøn thoaû maõn caùc yeâu caàu vaø chaát löôïng caàn thieát. Ngöôøi ta duøng khaùi nieäm tính haøn ñeå chæ möùc ñoä deå hay khoù haøn ñoái vôùi moät vaät lieäu cô baûn naøo ñoù. Phaân loaïi: Tính haøn cuûa vaät lieäu ñöôïc qui öôùc chia thaønh 4 nhoùm: - Vaät lieäu coù tính haøn toát: Bao goàm caùc loaïi vaät lieäu coù theå haøn ñöôïc baèng nhieàu phöông phaùp, cheá ñoä haøn döôïc ñieàu chænh trong phaïm vi roäng, khoâng caàn duøng caùc bieän phaùp coâng ngheä phöùc taïp (nung noùng sô boä, nung noùng keøm theo, nhieät luyeän sau khi haøn…). Theùp cacbon thaáp, theùp hôïp kim thaáp ñeàu thuoäc nhoùm naøy.
- Vaät lieäu coù tính haøn trung bình: Nhoùm naøy chæ thích hôïp vôùi moät soá phöông phaùp haøn nhaát ñònh, caùc thoâng soá cuûa cheá ñoä haøn chæ coù theå dao ñoäng trong phaïm vi heïp. Moät soá bieän phaùp coâng ngheä nhö nung noùng sô boä , giaûm toác ñoä nguoäi vaø xöû lyù nhieät sau khi haøn coù theå ñöôïc aùp duïng. Moät soá maùc theùp hôïp kim thaáp, theùp cacbon vaø hôïp kim trung bình thuoäc nhoùm naøy. - Vaät lieäu coù tính haøn haïn cheá: Thöôøng phaûi söû duïng caùc bieän phaùp xöû lyù nhieät hoaëc haøn trong nhöõng moâi tröôøng baûo veä ñaëc bieät (khí trô, chaân khoâng…), cheá ñoä haøn naèm trong phaïm vi raát heïp.
Tuy vaäy, lieân keát haøn vaãn coù khuynh höôùng bò nöùt vaø deå xuaát hieän caùc khuyeát taät khaùc. Phaàn lôùn caùc loaïi theùp cacbon cao, theùp hôïp kim cao thuoäc nhoùm naøy. - Vaät lieäu coù tính haøn xaáu: Thöôøng phaûi haøn baèng caùc coâng ngheä ñaëc bieät, phöùc taïp vaø toán keùm. Toå chöùc kim loaïi moái haøn xấu, deå bò nöùt noùng vaø nöùt nguoäi.
Gang vaø moät soá hôïp kim ñaëc bieät thuoäc nhoùm naøy. Kỹ thuật an toàn khi hàn điện: a. Duïng cuï thôï haøn: 5 - Maët naï haøn: Coù 2 loaïi: Maët naï caàm tay vaø maët naï ñeo. - Buùa goõ xæ.
- Baøn chaûy saét. - Trang bò baûo hoä: Quaàn aùo baûo hoä, kính baûo hoä, noùn baûo hoä, giaøy baûo hoä, gaêng tay… b. Kyõ thuaät an toaøn nhaèm traùnh aùnh saùng do hoà quang phaùt ra vaø nhöõng kim loaïi noùng chaûy baén ra: - Khi laøm vieäc caàn phaûi trang bò ñaày ñuû duïng cuï baûo hoä lao ñoäng: maët naï haøn, kính haøn, muõ, gaêng tay, quaàn aùo ñaûm baûo an toaøn lao ñoäng. - Xung quanh nôi laøm vieäc khoâng ñeå nhöõng chaát deå chaùy noå.
- Khi laøm vieäc ôû treân cao phaûi coù daây an toaøn, phaûi ñeå taám saét ôû döôùi vaät haøn ñeå traùnh khi haøn nhöõng kim loaïi bò noùng chaûy nhoû gioït xuoáng laøm nhöõng ngöôøi ôû döôùi bò boûng hoaëc gaây neân hoûa hoaïn. - Xung quanh nôi laøm vieäc phaûi ñeå nhöõng taám che, tröôùc khi gaây hoà quang phaûi quan saùt ôû beân caïnh ñeå traùnh nhöõng tia hoà quang aûnh höôûng ñeán söùc khoeû cuûa nhöõng ngöôøi xung quanh. - Cho pheùp duøng nhöõng thanh theùp coù hình daùng baát kyø ñeå noái maùt nhöng phaûi coù tieát dieän ngang khoâng nhoû hôn 25 mm2. Kyõ thuaät an toaøn nhaèm traùnh ñieän giaät: 6 Ñieän giaät laø moät ñieàu heát söùc nguy hieåm cho neân ñoái vôùi coâng nhaân caàn thieát phaûi traùnh ñieän giaät baèng nhöõng phöông phaùp sau ñaây: - Voû ngoaøi maùy haøn vaø caàu dao phaûi tieáp ñaát toát, traùnh tình traïng chaïm voû gaây neân tai naïn.
- Taát caû nhöõng daây daãn duøng ñeå haøn caàn ñöôïc caùch ñieän toát, voû daây khoâng bò hoûng hoaëc bò chaùy. - Khi ñoùng ngaét caàu dao thöôøng phaûi ñeo gaêng tay da khoâ vaø phaûi nghieâng ñaàu veà moät beân traùnh tình traïng bò boûng do tia löûa ñieän gaây neân, luùc ñoùng môû caàu dao caàn phaûi kìm haõm gaêng tay da, quaàn aùo laøm vieäc vaø giaøy phaûi khoâ raùo. - Khi laøm vieäc ôû nhöõng nôi aåm öôùt phaûi ñi giaøy cao su. - Khi laøm vieäc ôû trong oáng troøn vaø nhöõng vaät ñöïng kim loïai phaûi ñeäm nhöõng taám caùch ñieän ôû döôùi chaân ñeå traùnh thaân theå tieáp xuùc vôùi vaät haøn.
- Khi laøm vieäc ôû nhöõng nôi thieáu aùnh saùng hoaëc ban ñeâm caàn phaûi trang bò ñuû boùng ñieän. - Caám haøn ngoaøi trôøi khi coù möa vaø gioâng baõo. - Caám thôï haøn ñieän ñeå kìm haøn coù ñieän maø khoâng giaùm saùt hoaëc ñeå ngöôøi laï vaøo khu vöïc laøm vieäc. - Neáu thaáy coù ngöôøi bò ñieän giaät thì phaûi laäp töùc ngaét nguoàn ñieän hoaëc taùch ngöôøi bò ñieän giaät ra khoûi nguoàn ñieän, tuyeät ñoâi khoâng ñöôïc duøng tay ñeå keùo ngöôøi bò ñieän giaät ra khoûi nguoàn ñieän.
Kyõ thuaät an toaøn phoøng noå, truùng ñoäc vaø nhöõng nguy haïi khaùc: Ñeå traùnh nhöõng tai naïn do noå, truùng ñoäc vaø nhöõng nguy haïi khaùc gaây neân, trong khi thao taùc caàn nhöõng bieän phaùp an toaøn nhö sau: + Khi haøn nhöõng thuøng chöùa (nhö keùt xaêng…) maø tröôùc ñaây ñöïng nhöõng chaát deã chaùy thì phaûi coï röûa saïch seõ vaø ñeå nôi khoâ raùo sau ñoù môùi haøn. + Khi laøm vieäc trong nhöõng noài hôi vaø trong nhöõng thuøng lôùn sau moät thôøi gian nhaát ñònh phaûi ra ngoaøi hít thôû khoâng khí saïch. + Khi caïo vaø laøm saïch xæ haøn phaûi ñeo kính traéng thöôøng ñeå ñeà phoøng xæ haøn baén vaøo maét. + Choå laøm coâng vieäc haøn phaûi ñöôïc thoâng gioù toát ñaëc bieât laø khi haøn trong thuøng kín, khi haøn nhöõng kim loaïi maøu.
Thực hành: Học sinh tự tìm hiểu và luyện tập (có sự quan sát, hướng dẫn của GV) cách sử dụng các dụng cụ, thiết bị hàn đảm bảo an toàn cho người và thiết bị. Kỹ thuật hàn hồ quang tay I. Mục tiêu: Sau khi học xong bài này người học sẽ có khả năng: - Nắm vững các khái niệm về hồ quang hàn. - Tính toán được chế độ hàn hồ quang tay.
- Thực hiện tốt công tác an toàn và vệ sinh phân xưởng. Nội dung của bài: 1. Khái niệm về hồ quang hàn: Hoà quang laø hieän töôïng phoùng ñieän cöïc maïnh vaø lieân tuïc qua moâi tröôøng khí ñaõ bò ion hoaù giöõa caùc ñieän cöïc. Hoà quang haøn phaùt ra moät nguoàn aùnh saùng raát maïnh vaø cung caáp moät nguoàn nhieät raát lôùn.
Nguoàn nhieät coù ñoä taäp trung cao duøng ñeå laøm noùng chaûy vaät lieän haøn vaø kim loaïi cô baûn. Aùnh saùng maïnh cuûa hoà quang deå gaây vieâm maét vaø boûng da. Do vaäy, khi haøn ngöôøi thôï haøn phaûi ñeo maët naï, gaêng tay, maëc quaàn aùo baûo veä vaø phaûi coù bieän phaùp che chaén hoaëc caûnh baùo ñoái vôùi nhöõng ngöôøi xung quanh.