Giáo Trình Bệnh Chó Mèo Trong Nghề Dịch Vụ Thú Y Trung Cấp

Giáo trình về bệnh chó mèo nghề dịch vụ thú y trung cấp, biên soạn theo chương trình đào tạo chuẩn, hệ thống hóa kiến thức từ cơ bản đến nâng cao.

• Tác giả: Trần Thị Kiều Oanh
• Trường học: Trường Cao Đẳng Cộng Đồng Đồng Tháp
• Chuyên ngành: Dịch Vụ Thú Y
• Đề tài: Giáo Trình Dịch Vụ Thú Y: Bệnh Chó Mèo Trung Cấp
• Loại tài liệu: Giáo Trình
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Đồng Tháp

Mục lục chi tiết

• LỜI GIỚI THIỆU
• 1. BỆNH HỆ TIÊU HÓA
• 1.1. Bệnh viêm ruột
• 1.2. Phòng – trị
• 1.3. Bệnh viêm gan truyền nhiễm trên chó
• 1.4. Phòng – trị
• 1.5. Bệnh do Parvovirus
• 1.6. Phòng – trị
• 1.7. Bệnh sán dây (Dipylidium caninum)
• 1.8. Phòng – trị
• 1.9. Chuẩn bị dụng cụ và mẫu vật
• 1.10. Phương pháp tiến hành
• 1.11. Nội dung thực hành
• 1.12. Tổng kết nhận xét và đánh giá
• 2. BỆNH HỆ HÔ HẤP
• 2.1. Bệnh viêm khí phế quản truyền nhiễm ở chó
• 2.2. Phòng – trị
• 2.3. Bệnh viêm mũi và khí phế quản truyền nhiễm ở mèo
• 2.4. Phòng – trị
• 2.5. Bệnh viêm phổi
• 2.6. Phòng – trị
• 2.7. Bệnh do nấm
• 2.8. Phòng – trị
• 2.9. Chuẩn bị dụng cụ và mẫu vật
• 2.10. Phương pháp tiến hành
• 2.11. Nội dung thực hành
• 2.12. Tổng kết nhận xét và đánh giá
• 3. BỆNH HỆ TUẦN HOÀN
• 3.1. Bệnh do xoắn trùng
• 3.2. Phòng – trị
• 3.3. Bệnh nhiễm trùng huyết
• 3.4. Phòng – trị
• 3.5. Bệnh giun tim ở chó
• 3.6. Phòng – trị
• 3.7. Bệnh lê dạng trùng ở chó
• 3.8. Phòng – trị
• 3.9. Chuẩn bị dụng cụ và mẫu vật
• 3.10. Phương pháp tiến hành
• 3.11. Nội dung thực hành
• 3.12. Tổng kết nhận xét và đánh giá
• 4. BỆNH HỆ NIỆU – SINH DỤC
• 4.1. Bệnh sỏi niệu
• 4.2. Phòng – trị
• 4.3. Bệnh viêm bàng quang
• 4.4. Phòng – trị
• 4.5. Bệnh viêm tử cung cấp tính
• 4.6. Phòng – trị
• 4.7. Bệnh viêm âm đạo
• 4.8. Phòng – trị
• 4.9. Chuẩn bị dụng cụ và mẫu vật
• 4.10. Phương pháp tiến hành
• 4.11. Nội dung thực hành
• 4.12. Tổng kết nhận xét và đánh giá
• 5. BỆNH HỆ THẦN KINH – VẬN ĐỘNG
• 5.1. Phòng – trị
• 5.2. Bệnh độc thịt
• 5.3. Phòng – trị
• 6. BỆNH HỆ DA VÀ TAI MẮT
• 6.1. Bệnh nấm da
• 6.2. Phòng – trị
• 6.3. Phòng – trị
• 6.4. Bệnh ký sinh trùng tai ngoài
• 6.5. Phòng – trị
• 6.6. Bệnh giun ở mắt
• 6.7. Phòng – trị
• 6.8. Chuẩn bị dụng cụ và mẫu vật
• 6.9. Phương pháp tiến hành
• 6.10. Nội dung thực hành
• 6.11. Tổng kết nhận xét và đánh giá
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Giáo Trình Dịch Vụ Thú Y Bệnh Chó Mèo

Giáo trình này cung cấp kiến thức cơ bản về các bệnh thường gặp ở chó và mèo, giúp sinh viên ngành dịch vụ thú y nắm vững các vấn đề liên quan đến sức khỏe của thú cưng. Nội dung giáo trình được xây dựng dựa trên nhu cầu thực tiễn và các bệnh lý phổ biến, nhằm trang bị cho sinh viên những kỹ năng cần thiết trong việc chẩn đoán và điều trị bệnh cho chó mèo.

1.1. Mục tiêu của giáo trình về bệnh chó mèo

Giáo trình nhằm mục đích cung cấp kiến thức về các bệnh ở hệ tiêu hóa, hô hấp, và các hệ khác ở chó mèo. Sinh viên sẽ học cách chẩn đoán và điều trị các bệnh này một cách hiệu quả.

1.2. Ý nghĩa của việc học về bệnh chó mèo

Việc nắm vững kiến thức về bệnh chó mèo không chỉ giúp sinh viên có khả năng chăm sóc thú cưng tốt hơn mà còn góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng, ngăn ngừa các bệnh lây lan từ động vật sang người.

II. Các bệnh thường gặp ở chó mèo và thách thức trong điều trị

Bệnh chó mèo rất đa dạng và có thể gây ra nhiều vấn đề nghiêm trọng cho sức khỏe của chúng. Các bệnh này không chỉ ảnh hưởng đến thú cưng mà còn có thể lây lan sang con người. Việc nhận diện và điều trị kịp thời là rất quan trọng.

2.1. Bệnh viêm ruột ở chó mèo

Bệnh viêm ruột là một trong những bệnh phổ biến nhất ở chó mèo, thường gây ra triệu chứng tiêu chảy, nôn mửa và suy nhược. Nguyên nhân chủ yếu do virus, ký sinh trùng hoặc thức ăn không đảm bảo.

2.2. Bệnh viêm gan truyền nhiễm trên chó

Bệnh này do virus Canine adenovirus gây ra, thường gặp ở chó con. Triệu chứng bao gồm sốt cao, bỏ ăn và có thể dẫn đến tử vong nếu không được điều trị kịp thời.

III. Phương pháp chẩn đoán và điều trị bệnh chó mèo hiệu quả

Chẩn đoán chính xác là bước đầu tiên trong việc điều trị bệnh cho chó mèo. Các phương pháp chẩn đoán bao gồm kiểm tra lâm sàng, xét nghiệm máu và phân tích triệu chứng. Điều trị cần phải kịp thời và phù hợp với từng loại bệnh.

3.1. Các phương pháp chẩn đoán bệnh

Chẩn đoán bệnh chó mèo thường dựa vào triệu chứng lâm sàng và các xét nghiệm cần thiết. Việc phát hiện sớm giúp nâng cao hiệu quả điều trị.

3.2. Các phương pháp điều trị bệnh

Điều trị bệnh chó mèo có thể bao gồm sử dụng thuốc kháng sinh, thuốc chống viêm và các biện pháp hỗ trợ khác như truyền dịch và dinh dưỡng hợp lý.

IV. Ứng dụng thực tiễn của giáo trình trong ngành dịch vụ thú y

Giáo trình không chỉ cung cấp kiến thức lý thuyết mà còn hướng dẫn sinh viên áp dụng vào thực tiễn. Việc thực hành tại các cơ sở thú y giúp sinh viên có cái nhìn rõ hơn về công việc của một bác sĩ thú y.

4.1. Thực hành chẩn đoán và điều trị bệnh

Sinh viên sẽ được thực hành chẩn đoán và điều trị bệnh cho chó mèo tại các cơ sở thú y, từ đó nâng cao kỹ năng và tự tin hơn trong công việc.

4.2. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng

Nghiên cứu về các bệnh chó mèo giúp cải thiện quy trình điều trị và chăm sóc thú cưng, từ đó nâng cao chất lượng dịch vụ thú y.

V. Kết luận và tương lai của giáo trình dịch vụ thú y

Giáo trình dịch vụ thú y về bệnh chó mèo là một tài liệu quan trọng, giúp sinh viên nắm vững kiến thức và kỹ năng cần thiết. Tương lai của ngành dịch vụ thú y sẽ phụ thuộc vào việc cập nhật kiến thức mới và cải tiến phương pháp điều trị.

5.1. Tầm quan trọng của việc cập nhật kiến thức

Ngành thú y luôn thay đổi và phát triển, việc cập nhật kiến thức mới là rất cần thiết để đáp ứng nhu cầu chăm sóc sức khỏe thú cưng.

5.2. Hướng phát triển của ngành dịch vụ thú y

Ngành dịch vụ thú y sẽ tiếp tục phát triển với sự gia tăng nhu cầu chăm sóc thú cưng, đồng thời cần chú trọng đến việc giáo dục và đào tạo nhân lực chất lượng cao.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình môn học Bệnh Chó Mèo (Mã môn học: TNN437) do tác giả Trần Thị Kiều Oanh chủ biên, được Trường Cao đẳng Cộng đồng Đồng Tháp ban hành năm 2017. Tài liệu được thiết kế làm học liệu chuyên ngành thuộc chương trình đào tạo trình độ Trung cấp nghề Dịch vụ thú y, bố trí giảng dạy sau các học phần khoa học cơ sở. Tổng thời lượng của môn học là 45 giờ, bao gồm 14 giờ lý thuyết, 28 giờ thực hành/thảo luận/bài tập và 3 giờ dành cho công tác ôn tập, kiểm tra định kỳ và thi kết thúc môn học.

Mục tiêu học tập của giáo trình được xác định rõ qua ba chuẩn đầu ra:

• Về mặt kiến thức: Người học có khả năng trình bày hệ thống bệnh lý, phân tích nguyên nhân sinh bệnh, cơ chế phát sinh triệu chứng lâm sàng, cùng các phương pháp phòng bệnh và điều trị đặc hiệu trên chó và mèo.
• Về mặt kỹ năng: Người học thực hiện thành thạo quy trình hỏi bệnh, khám lâm sàng, chẩn đoán phân biệt, thiết lập đơn thuốc và xây dựng phác đồ điều trị toàn diện cho từng ca bệnh.
• Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: Rèn luyện thái độ làm việc tỉ mỉ, cẩn thận và chính xác trong công tác thú y lâm sàng.

Cấu trúc giáo trình được xây dựng theo hệ thống giải phẫu - sinh lý học của động vật, tiếp cận bệnh học thông qua sự kết hợp giữa lý thuyết cơ chế và quy trình thực hành lâm sàng trực tiếp trên vật mẫu, phản ánh trực tiếp năng lực cung ứng dịch vụ kỹ thuật thú y tại cơ sở.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

+----------------------------------------------------------------------------------------------------+
|                         CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO MÔN HỌC BỆNH CHÓ MÈO (45 GIỜ)                         |
+----------------------------------------------------------------------------------------------------+
                                                  |
       +------------------------------------------+------------------------------------------+
       |                                          |                                          |
[HỆ TIÊU HÓA - 11 GIỜ]                    [HỆ HÔ HẤP - 11 GIỜ]                     [HỆ TUẦN HOÀN - 2 GIỜ]
- Viêm ruột cấp/mãn                       - Viêm khí phế quản truyền nhiễm chó     - Xoắn trùng Leptospira
- Viêm gan truyền nhiễm (CAV-1)           - Viêm mũi & khí phế quản mèo (FHV-1)    - Nhiễm trùng huyết
- Bệnh Carré (Paramyxovirus)              - Viêm phổi (vi khuẩn, nấm, sặc vật lạ)  - Giun tim Dirofilaria immitis
- Bệnh Parvovirus                         - Sán lá phổi Paragonimus westermani     - Lê dạng trùng Babesia spp.
- Giun đũa Toxocara canis                 - Bệnh nấm Aspergillus fumigatus
- Sán dây Dipylidium caninum
       |                                          |                                          |
       +------------------------------------------+------------------------------------------+
                                                  |
       +------------------------------------------+------------------------------------------+
       |                                          |                                          |
[HỆ NIỆU - SINH DỤC - 6 GIỜ]            [HỆ THẦN KINH - VẬN ĐỘNG - 2 GIỜ]         [HỆ DA & TAI MẮT - 10 GIỜ]
- Sỏi niệu (Phosphate, Urate...)          - Bệnh độc thịt (Botulism)               - Bệnh nấm da
- Viêm bàng quang (E. coli, Proteus)      - Rối loạn vận động                      - Ký sinh trùng tai ngoài
- Viêm tử cung cấp tính hậu sản                                                    - Bệnh giun ở mắt
- Viêm âm đạo (Brucella canis)
       |                                          |                                          |
       +------------------------------------------+------------------------------------------+

Các chương và chủ đề chính

Giáo trình phân chia dung lượng học tập thành 6 bài học chuyên đề tương ứng với các hệ cơ quan:

1. Bài 1: Bệnh hệ tiêu hóa (11 giờ - 3 lý thuyết, 8 thực hành): Đề cập nhóm bệnh chiếm 50% tổng số ca bệnh lâm sàng ở chó. Nội dung bao gồm viêm ruột cấp/mãn tính; bệnh viêm gan truyền nhiễm do Canine adenovirus (CAV-1) với triệu chứng phù nề và đục giác mạc ("bệnh mắt xanh"); bệnh Carré do Paramyxovirus với diễn tiến sốt hai thì, tổn thương hô hấp, tiêu hóa, sừng hóa đệm chân/mũi và co giật thần kinh; bệnh do Parvovirus (thể viêm cơ tim ở chó non 4–8 tuần tuổi và thể viêm ruột xuất huyết); bệnh giun đũa do Toxocara canis; và bệnh sán dây (Dipylidium caninum, Taenia, Echinococcus, Diphyllobothrium latum, Mesocestoides).
2. Bài 2: Bệnh hệ hô hấp (11 giờ - 3 lý thuyết, 8 thực hành): Phân tích bệnh viêm khí phế quản truyền nhiễm ở chó do phức hợp virus (CAV-1, CAV-2, Parainfluenza) kết hợp vi khuẩn thứ phát Bordetella bronchiseptica; bệnh viêm mũi - khí phế quản truyền nhiễm ở mèo do Feline herpesvirus 1 (FHV-1) gây viêm loét kết mạc, hoại tử miệng; bệnh viêm phổi do vi khuẩn (Pasteurella, Bordetella, Chlamydia), do nấm hoặc do sặc dị vật; bệnh sán lá phổi (Paragonimus westermani qua vật chủ trung gian ốc, cua/tôm); và bệnh nấm đường hô hấp do Aspergillus fumigatus.
3. Bài 3: Bệnh hệ tuần hoàn (2 giờ lý thuyết): Khảo sát bệnh do xoắn trùng Leptospira gây hoại tử biểu mô mao mạch, vàng da và suy thận cấp; hội chứng nhiễm trùng huyết; bệnh giun tim ở chó (Dirofilaria immitis ký sinh tại tâm thất phải và động mạch phổi, lây truyền qua muỗi trung gian); và bệnh lê dạng trùng (Babesia canis, B. gibsoni ký sinh hồng cầu, truyền qua ve Rhipicephalus sanguineus).
4. Bài 4: Bệnh hệ niệu – Sinh dục (6 giờ - 2 lý thuyết, 4 thực hành): Trình bày bệnh sỏi niệu (các gốc sỏi phosphate, cystine, oxalate, urate gây tắc nghẽn đường tiểu ở chó đực); bệnh viêm bàng quang do vi khuẩn Gram âm (Proteus mirabilis, Escherichia coli, Pseudomonas spp.); viêm tử cung cấp tính hậu sản do nhiễm khuẩn ngược dòng; và viêm âm đạo do vi khuẩn (E. coli, Brucella canis).
5. Bài 5: Bệnh hệ thần kinh – Vận động (2 giờ lý thuyết): Tập trung vào cơ chế ngộ độc độc tố thần kinh, điển hình là bệnh độc thịt (Botulism) và các tổn thương vận động cơ học.
6. Bài 6: Bệnh hệ da và tai, mắt (10 giờ - 2 lý thuyết, 8 thực hành): Khảo sát các bệnh nấm da biểu bì, nhiễm ký sinh trùng tai ngoài và bệnh giun ký sinh tại giác mạc/mắt.

Progression logic (tiến trình phát triển nội dung) đi từ các bệnh lý thuộc hệ cơ quan có tần suất mắc bệnh cao nhất và tính chất lây lan phổ biến nhất trong thực tế chăn nuôi (tiêu hóa, hô hấp), tiếp nối đến các bệnh lý nhiễm trùng nội tạng/tuần hoàn máu, các bệnh lý chuyên biệt theo giới tính/sinh sản và kết thúc tại các bệnh lý ngoại khoa biểu mô/giác quan.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

• Bệnh căn học (Etiology): Định danh và phân loại tác nhân sinh học gây bệnh bao gồm virus (CAV-1, Parvovirus, Paramyxovirus, FHV-1), vi khuẩn (Leptospira, Bordetella bronchiseptica, E. coli, Proteus mirabilis), nấm (Aspergillus fumigatus), ký sinh trùng giun sán (Toxocara canis, Dipylidium caninum, Paragonimus westermani, Dirofilaria immitis) và nguyên sinh động vật (Babesia canis).
• Cơ chế bệnh sinh và sinh lý bệnh học (Pathogenesis & Pathophysiology): Hệ thống hóa các biến đổi bệnh lý như mất nước và rối loạn điện giải, toan chuyển hóa máu trong tiêu chảy cấp, hoại tử cơ tim do Parvovirus, tổn thương thành mao mạch gây xuất huyết nội trong nhiễm Leptospira, và tình trạng tắc nghẽn cơ học do sỏi niệu hoặc khối giun tim.
• Dược lý trị liệu thú y (Veterinary Pharmacotherapy): Nguyên tắc sử dụng các nhóm kháng sinh hoạt phổ rộng, thuốc kháng cholinergic, thuốc an thần chống nôn, dung dịch bù dịch đẳng trương (Lactated Ringer, Glucose 5%), thuốc tẩy giun sán đặc hiệu (Praziquantel, Fenbendazole, Levamisole, Ivermectin) và liệu pháp hormone (Prostaglandin F2α, Oxytocin).

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng kỹ thuật (Technical skills): Thực hiện quy trình lấy mẫu xét nghiệm dịch tiết, phân lập trứng giun bằng phương pháp phù nổi bão hòa muối, định lượng và thao tác đường đưa thuốc (uống, tiêm bắp, tiêm dưới da, tiêm tĩnh mạch).
• Kỹ năng phân tích (Analytical skills): Thực hiện chẩn đoán phân biệt giữa các bệnh có biểu hiện tương đồng (ví dụ: phân biệt bệnh Carré với Leptospirosis qua tính chất sốt 2 pha và triệu chứng thần kinh; phân biệt viêm âm đạo với viêm mủ tử cung mở).
• Kỹ năng lâm sàng thực hành (Practical competencies): Thực hiện thuần thục quy trình 5 bước khám lâm sàng, lập hồ sơ bệnh án và xây dựng phác đồ điều trị 3 thành phần: triệt tiêu nguyên nhân, kiểm soát triệu chứng và trợ sức/trợ lực.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình áp dụng mô hình đào tạo thực hành định hướng nghề nghiệp với tỷ lệ thời lượng phân bổ là 28 giờ thực hành trên tổng số 42 giờ học tập trực tiếp (chiếm 66,7% thời lượng môn học). Phương pháp sư phạm tích hợp chặt chẽ giữa thuyết giảng lý thuyết cơ chế và rèn luyện kỹ năng lâm sàng tại phòng thí nghiệm, trạm thú y.

+----------------------------------------------------------------------------------------------------+
|                         QUY TRÌNH THỰC HÀNH KHÁM LÂM SÀNG 5 BƯỚC CHUẨN HÓA                         |
+----------------------------------------------------------------------------------------------------+
                                                  |
                                                  v
     [Bước 1: Hỏi bệnh]          ===>  Khai thác tiền sử nuôi dưỡng, tiếp xúc nguồn lây và triệu chứng ban đầu.
                                                  |
                                                  v
     [Bước 2: Ghi nhận bệnh án]  ===>  Ghi chép diễn tiến sốt, tần suất nôn, đặc điểm phân và dịch tiết.
                                                  |
                                                  v
     [Bước 3: Kiểm tra ngoại hình] ===> Đánh giá trạng thái thể chất, màu lông, niêm mạc mắt, mõm, tai, đuôi.
                                                  |
                                                  v
     [Bước 4: Kiểm tra thể chất] ===>  Đo thân nhiệt, dáng đi, sờ nắn định vị tổn thương theo hệ cơ quan.
                                                  |
                                                  v
     [Bước 5: Lập phác đồ & Đơn] ===>  Kê đơn phối hợp: thuốc đặc hiệu + thuốc triệu chứng + dịch truyền bổ trợ.

Phương pháp đánh giá kết quả học tập bao gồm:

1. Đánh giá quá trình: Kiểm tra thái độ tham gia, tính cẩn thận trong thao tác lâm sàng và độ chính xác của sổ ghi chép hồ sơ bệnh án.
2. Đánh giá thực hành: Đánh giá kỹ năng viết bài phúc trình bệnh học và kê đơn thuốc sau mỗi buổi học thực tế.
3. Đánh giá kết thúc: Thi lý thuyết tổng hợp và thi kỹ năng thực hành chẩn đoán trên vật mẫu thực tế theo quy định đào tạo trung cấp chuyên nghiệp.

Đối với hoạt động tự học, sinh viên được định hướng trả lời hệ thống câu hỏi ôn tập cuối mỗi bài, tự vẽ sơ đồ vòng đời ký sinh trùng và liên hệ kiến thức lý thuyết với các ca bệnh thực tế tại các phòng khám, doanh nghiệp thú y liên kết.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Tích hợp dữ liệu dịch tễ học thực địa: Giáo trình trích dẫn cụ thể kết quả điều tra ký sinh trùng đường ruột trên đàn chó tại khu vực Đồng Bằng Sông Cửu Long, chỉ rõ sự hiện diện của các loài sán dây bản địa gồm Dipylidium caninum, Multiceps multiceps, Mesocestoides lineatus và Taenia hydatigena.
• Thông số phác đồ định lượng rõ ràng: Tài liệu cung cấp thông số kỹ thuật chuẩn xác về liều lượng (tính theo mg/kg hoặc ml/kg thể trọng), đường đưa thuốc và liệu trình chi tiết cho từng loại bệnh:
  • Điều trị Parvovirus: Dung dịch Lactated Ringer (20–500 ml/ngày), Primperan (0,5–1 mg/kg thể trọng), Phosphalugel/Actapulgite/Smecta theo trọng lượng.
  • Điều trị giun tim: Caparsolate (0,2 ml/kg tiêm mạch, 2 lần/ngày trong 2 ngày), Immiticide (0,1 ml/kg tiêm bắp sâu vùng thắt lưng), Ivermectin (6 μg/kg để diệt ấu trùng cảm nhiễm).
  • Điều trị lê dạng trùng: Diminazene (3,5 mg/kg tiêm mạch liều duy nhất), Phenamidine isethionate (1,5 mg/kg tiêm dưới da trong 2 ngày), Imidocarb dipropionate (5 mg/kg tiêm bắp).
• Quy trình tiêm phòng vaccine chuẩn hóa: Hướng dẫn lịch trình tiêm phòng chi tiết cho từng nhóm tuổi bằng các loại vaccine đa giá thương phẩm như Tetradog, Hexadog, Vanguard-5, Pneumodog, DHPPi từ 4–8 tuần tuổi và tiêm nhắc lại định kỳ hàng năm.
• Hệ thống tư liệu giải phẫu học trực quan: Giáo trình sử dụng các sơ đồ giải phẫu nội tạng, tim và cơ quan hô hấp của chó do tác giả Nguyễn Văn Biện biên soạn làm căn cứ đối chiếu không gian bệnh lý.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

+----------------------------------------------------------------------------------------------------+
|                                      ĐỐI TƯỢNG SỬ DỤNG GIÁO TRÌNH                                  |
+----------------------------------------------------------------------------------------------------+
                                                  |
       +------------------------------------------+------------------------------------------+
       |                                          |                                          |
[HỌC SINH / SINH VIÊN]                       [GIẢNG VIÊN THÚ Y]                      [KỸ THUẬT VIÊN CƠ SỞ]
- Ngành Dịch vụ Thú y                      - Đề cương chuẩn 45 giờ                   - Sổ tay tra cứu liều lượng
- Trình độ Trung cấp / Cao đẳng             - Hướng dẫn 28 giờ thực hành              - Phác đồ điều trị bệnh lâm sàng
- Nghiên cứu cơ chế & bệnh học             - Đánh giá năng lực lâm sàng              - Lịch tiêm phòng & tẩy giun

• Học sinh, sinh viên: Phục vụ trực tiếp cho người học trình độ Trung cấp và Cao đẳng thuộc khối ngành Dịch vụ thú y, Thú y hoặc Chăn nuôi - Thú y.
• Yêu cầu kiến thức tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành các môn học cơ sở trong chương trình đào tạo bao gồm: Giải phẫu - Sinh lý động vật, Dược lý thú y, Vi sinh vật thú y và Ký sinh trùng thú y.
• Giảng viên chuyên ngành: Sử dụng làm căn cứ khung để xây dựng bài giảng lý thuyết 14 tiết, thiết kế 28 tiết thí nghiệm/thực hành lâm sàng, đồng thời làm tiêu chuẩn biên soạn ngân hàng đề thi đánh giá năng lực nghề nghiệp.
• Cán bộ kỹ thuật và người hành nghề thú y: Làm tài liệu tham chiếu nhanh về bảng liều lượng thuốc thú y, quy trình chẩn đoán phân biệt triệu chứng và hướng dẫn phòng trừ dịch bệnh truyền lây giữa chó mèo và người.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Giáo trình được biên soạn chuyên biệt cho học sinh hệ Trung cấp ngành Dịch vụ Thú y. Ngoài ra, sinh viên cao đẳng, kỹ thuật viên phòng khám thú cảnh và người làm công tác kiểm soát dịch bệnh động vật có thể sử dụng làm tài liệu tra cứu quy trình lâm sàng.

2. Cần kiến thức nền nào để học môn học này?

Người học bắt buộc phải nắm vững kiến thức giải phẫu học cơ quan nội tạng động vật, các quy luật sinh lý học cơ bản, nguyên lý tác dụng của các nhóm thuốc thú y và đặc tính hình thái của vi khuẩn, virus, ký sinh trùng đã được trang bị ở các môn học cơ sở.

3. Điểm khác biệt của giáo trình so với các tài liệu lý thuyết khác là gì?

Tài liệu tập trung phần lớn thời lượng cho cấu phần thực hành (28/45 giờ), chuẩn hóa quy trình khám lâm sàng 5 bước và cung cấp bảng liều lượng dược phẩm cụ thể cho từng thể bệnh thay vì chỉ mô tả triệu chứng lý thuyết đơn thuần.

4. Làm sao để tự học và nắm vững nội dung hiệu quả?

Người học cần kết hợp việc trả lời toàn bộ các câu hỏi ôn tập ở cuối mỗi bài, quan sát trực quan các triệu chứng qua video/vật mẫu lâm sàng, và rèn luyện kỹ năng lập phác đồ phối hợp ba yếu tố: điều trị nguyên nhân, điều trị triệu chứng và nâng cao thể trạng.

5. Giáo trình có tài liệu bổ trợ nào kèm theo?

Tài liệu cung cấp hệ thống câu hỏi ôn tập định hướng thi kết thúc môn học sau mỗi bài, sơ đồ minh họa giải phẫu cơ quan nội tạng của tác giả Nguyễn Văn Biện, sơ đồ vòng đời giun sán và danh mục vaccine thương phẩm cập nhật.

---

Kết luận

Giáo trình môn học Bệnh Chó Mèo của Trường Cao đẳng Cộng đồng Đồng Tháp cung cấp cấu trúc kiến thức bệnh học thú y ứng dụng, gắn kết giữa lý thuyết nguyên nhân - triệu chứng với kỹ năng chẩn đoán và điều trị thực địa. Lộ trình học tập đề xuất cho người học là nắm vững cơ chế bệnh lý từng hệ cơ quan, thành thạo quy trình 5 bước khám lâm sàng, và chuẩn hóa năng lực thiết lập đơn thuốc thú y. Để nâng cao hiệu quả đào tạo, người học nên kết hợp nghiên cứu giáo trình cùng các chuyên đề dược lý thú y chuyên sâu và thực hành trực tiếp tại các trạm thú y, doanh nghiệp dịch vụ thú cảnh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

UỶ BAN NHÂN DÂN TỈNH ĐỒNG THÁP TRƯỜNG CAO ĐẲNG CỘNG ĐỒNG ĐỒNG THÁP GIÁO TRÌNH MÔN HỌC: BỆNH CHÓ MÈO NGÀNH, NGHỀ: DỊCH VỤ THÚ Y TRÌNH ĐỘ: TRUNG CẤP (Ban hành kèm theo Quyết định Số:…./QĐ-CĐCĐ-ĐT ngày… tháng… năm2017 của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Cộng đồng Đồng Tháp) Đồng Tháp, năm 2017 TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo. Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm. i LỜI GIỚI THIỆU Chó và mèo đang được nuôi phổ biến ở cả nông thôn và thành thị. Mỗi người nuôi chó – mèo với mục đích khác nhau.

Có người nuôi để giữ nhà. Có người nuôi chó mèo để làm cảnh. Ích lợi của việc nuôi chó – mèo để bắt chuột phòng phá hoại mùa màng đang là yêu cầu bức xúc ở nông thôn. Nhưng, người nuôi chó – mèo thường ít quan tâm đến bệnh tật của chúng, nhất là những bệnh lây lan sang người và để lại những hậu quả đáng tiếc.

Vì vậy mà chúng ta cần quan tâm nhiều hơn về các bệnh ở chó mèo khi nuôi chúng Căn cứ vào trang thiết bị của các trường và khả năng tổ chức học sinh thực tập ở các công ty, doanh nghiệp bên ngoài mà nhà trường xây dựng các kiến thức liên quan, bài tập thực hành áp dụng trong quá trình chẩn đoán và điều trị bệnh ở chó mèo khi người chăn nuôi chó mèo gặp phải. Mặc dù đã rất cố gắng trong quá trình biên soạn, song không tránh khỏi những sai sót. Chúng tôi rất mong nhận được những đóng góp ý kiến của các bạn và đồng nghiệp để cuốn giáo trình hoàn thiện hơn. Đồng Tháp, ngày….

năm 2017 Chủ biên: Trần Thị Kiều Oanh ii MỤC LỤC Trang LỜI GIỚI THIỆU. 1 BỆNH HỆ TIÊU HÓA. Bệnh viêm ruột. Phòng – trị.

Bệnh viêm gan truyền nhiễm trên chó. Phòng – trị. Phòng – trị. Bệnh do Parvovirus.

Phòng – trị. Phòng – trị. Bệnh sán dây (Dipylidium caninum. Phòng – trị.

Chuẩn bị dụng cụ và mẫu vật. Phương pháp tiến hành. Nội dung thực hành. Tổng kết nhận xét và đánh giá.

15 BỆNH HỆ HÔ HẤP. Bệnh viêm khí phế quản truyền nhiễm ở chó. Phòng – trị. Bệnh viêm mũi và khí phế quản truyền nhiễm ở mèo.

Phòng – trị. Bệnh viêm phổi. Phòng – trị. Phòng – trị.

Bệnh do nấm. Phòng – trị. Chuẩn bị dụng cụ và mẫu vật. Phương pháp tiến hành.

Nội dung thực hành. Tổng kết nhận xét và đánh giá. 25 BỆNH HỆ TUẦN HOÀN. Bệnh do xoắn trùng.

Phòng – trị. Bệnh nhiễm trùng huyết. Phòng – trị. Bệnh giun tim ở chó.

Phòng – trị. Bệnh lê dạng trùng ở chó. Phòng – trị. Chuẩn bị dụng cụ và mẫu vật.

Phương pháp tiến hành. Nội dung thực hành. Tổng kết nhận xét và đánh giá. 33 BỆNH HỆ NIỆU – SINH DỤC.

Bệnh sỏi niệu. Phòng – trị. Bệnh viêm bàng quang. Phòng – trị.

Bệnh viêm tử cung cấp tính. Phòng – trị. Bệnh viêm âm đạo. Phòng – trị.

Chuẩn bị dụng cụ và mẫu vật. Phương pháp tiến hành. Nội dung thực hành. Tổng kết nhận xét và đánh giá.

39 BỆNH HỆ THẦN KINH – VẬN ĐỘNG. Phòng – trị. Bệnh độc thịt. Phòng – trị.

43 BỆNH HỆ DA VÀ TAI MẮT. Bệnh nấm da. Phòng – trị. Phòng – trị.

Bệnh ký sinh trùng tai ngoài. Phòng – trị. Bệnh giun ở mắt. Phòng – trị.

Chuẩn bị dụng cụ và mẫu vật. Phương pháp tiến hành. Nội dung thực hành. Tổng kết nhận xét và đánh giá.

49 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 49 vii GIÁO TRÌNH MÔN HỌC Tên môn học: BỆNH CHÓ MÈO Mã môn học: TNN437 Vị trí, tính chất, ý nghĩa và vai trò của môn học: - Vị trí: Là môn học chuyên ngành trong chương trình đào tạo trình độ TRUNG CẤP dịch vụ thú y, được bố trí giảng dạy sau môn cơ sở trong chương trình đào tạo. - Tính chất: Là môn học chuyên môn quan trọng cung cấp các kiến thức về một số bệnh trên hệ tiêu hóa, hô hấp, tuần hoàn, thần kinh, sinh dục, tiết niệu, da, mắt và tai ở chó, mèo. Đồng thời, giúp sinh viên biết cách chẩn đoán, phòng và điều trị bệnh.

- Ý nghĩa và vai trò của môn học: Giáo trình này rất có ý nghĩa trong giảng dạy và học tập, góp phần quan trọng trong chương trình môn học của ngành. Giúp sinh viên chẩn đoán và phòng trị được các bệnh gây ra trên chó mèo một cách hiệu quả nhất. Mục tiêu của môn học: - Về kiến thức + Trình bày một số bệnh ở hệ hô hấp, tiêu hóa, sinh dục, tiết niệu, tuần hoàn, thần kinh, da, tai và mắt. + Phân tích nguyên nhân, triệu chứng, cách phòng và trị khi chó, mèo mắc bệnh.

- Về kỹ năng: + Chẩn đoán các bệnh xảy ra trên chó, mèo. + Phòng các bệnh xảy ra trên chó, mèo. + Trị các bệnh xảy ra trên chó, mèo. - Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: rèn luyện tính cẩn thận, tỉ mỉ trong công tác nhận biết, chẩn đoán và phòng trị bệnh ở chó, mèo.

Nội dung của môn học: Thời gian (giờ) Kiểm tra Thực hành, Số (định kỳ), Tên các bài trong môn học Tổng Lý thí nghiệm, TT Ôn thi, Thi số thuyết thảo luận, kết thúc bài tập môn học viii 1 Bài 1: Bệnh hệ tiêu hóa 11 3 8 2 Bài 2: Bệnh hệ hô hấp 11 3 8 3 Bài 3: Bệnh hệ tuần hoàn 2 2 4 Bài 4: Bệnh hệ niệu – Sinh dục 6 2 4 5 Bài 5: Bệnh hệ thần kinh – Vận động 2 2 6 Bài 6: Bệnh hệ da và tai, mắt 10 2 8 *Ôn thi 1 1 *Thi kết thúc môn học 1 1 Cộng 45 14 28 3 ix BÀI 1 BỆNH HỆ TIÊU HÓA MĐ26-01 Giới thiệu: Hệ tiêu hóa bao gồm ống tiêu hóa và các thành phần phụ. Ống tiêu hóa bắt đầu từ miệng đến hầu, thực quản, dạ dày, ruột non và ruột già, kết thúc là hậu môn. Các bộ phận liên hệ như môi răng lưỡi, tuyến nước bọt, gan, tụy, hạch hạnh nhân, các hạch lam ba ở màng ruột. Chức năng của hệ tiêu hóa là tiếp thu, nghiền, tiêu hóa và hấp thu thức ăn.

Đây là con đường chó phải tiếp cận với những vật chất từ bên ngoài đưa vào, mà thức ăn bản thân nó đã đa dạng, phức tạp, trong khi chó có nguồn gốc là loài ăn thịt sống và săn mồi, có khi ăn xác chết, nội tạng súc vật, xương cứng, bén nhọn. Những thức ăn kém vệ sinh, bất thường này dễ mang theo mầm bệnh vào cơ thể chó qua đường tiêu hóa. Vì vậy có thể giải thích tại sao bệnh chó lại rất đa dạng, bệnh xảy ra với tỉ lệ 50% trên đường tiêu hóa so với tất cả các hệ khác. Nhiều nhất là bệnh do ký sinh trùng, kế đến là bệnh do virus, và bệnh do vi trùng.

Bên cạnh đó cũng phải kể đến một số trục trặc khác như ngoại vật, xoắn ruột, ngộ độc, rrói loạn chức năng. Các triệu chứng thường thể hiện khi xảy ra bệnh trên đường tiêu hóa là bỏ ăn, lừ đừ, tiêu chảy, ói, mất nước, suy nhược và một số triệu chứng phụ khác.1: Các cơ quan nội tạng chó (Nguồn: Nguyễn văn Biện) 1 Mục tiêu: - Kiến thức + Trình bày được các bệnh ở hệ tiêu hóa. + Phân tích nguyên nhân, triệu chứng, cách phòng và trị khi chó mèo mắc bệnh ở hệ tiêu hóa. - Kỹ năng + Chẩn đoán được các bệnh ở hệ tiêu hóa chó mèo + Phòng trị được các bệnh ở hệ tiêu hóa chó mèo - Năng lực tự chủ và trách nhiệm: Rèn luyện tính cẩn thận, tỉ mỉ trong công tác chẩn đoán và phòng trị.

Bệnh viêm ruột Viêm ruột là từ để chỉ chứng viêm màng nhày ruột cấp tính hay mãn tính. Chứng viêm ruột có thể chỉ khu trú ở vùng ruột non hay lan ra cả dạ dày hoặc ruột già. Nhưng thường thì từ này có thể dùng để chỉ cảc trường hợp viêm cả dạ dày và ruột già. Nguyên nhân Bao gồm những nguyên nhân mà bệnh có tính đặc trưng như Do virus: parvovirus, virus gây bệnh carrê, virus gây viêm gan truyền nhiễm, coronavirus.

Leptospira, salmonella, rickettsia, clostridium. Các loại ký sinh trùng đường ruột như Ancylostoma, Toxocara canis, Toxascaris leonina, Dipylidium Caninum. Các loại nguyên sinh động vật khác như giardia, toxoplasma, cầu trùng, trichomonas, entamoeba. Nuốt phải ngoại vật không tiêu hóa được, ăn phải chất độc.

Những loại thức ăn có khả năng gây phản ứng dị ứng, đặc biệt là các loaị có thể gây nên tình trạng phù ứ nước ở thành ruột và viêm. Ngoài ra viêm cũng có thể xảy ra khi ngộ độc một số loại kim loại nặng. Vai trò của vi trùng trong việc sinh ra viêm ruột ở chó và mèo thì chưa được xác định rõ. Tuy nhiên người ta vẫn cho rằng proteus thường được cho là nguyên nhân gây bệnh viêm ruột.

Ngoài ra còn có một số khác như Salmonella, Escherichia coli, Shigella và cả Campylobacter sp cũng được nghi là yếu tố gây viêm ruột. Riêng vibrio spp có thể là nguyên nhân chính gây viêm ruột cấp tính. 2 Trong lúc đó vai trò của virus cũng chưa được xác định rõ ràng mặc dù parvovirus và coronavirus gây bệnh viêm ruột rất đáng kể. Triệu chứng Nổi bật nhất là tiêu chảy, chứng này thường đi đôi với ói mửa khi có sự viêm ở đoạn trước của ruột non hoặc dạ dày.

Khi con vật biểu lộ đau lúc đi phân thì sự viêm thường đã lan đến vùng ruột già. Khi bệnh nặng và có tổn thương ở ruột non thì con vật cũng thường ói. Khi phân lỏng, có mùi tanh hôi khó chịu, và có thể có màu xanh đậm, hoặc đen thì thường do tình trạng xuất huyết ở ruột non, hoặc có những vệt máu thấy rõ thì sự xuất huyết xảy ra ở phần sau của ruột già. Khi con vật bị sốt thì có sự nhiễm trùng.

Thành bụng căng lên trong những trường hợp câp tính ta có thể phát hiện được khi sờ nắn. Một số chó khi đau bụng có thể nằm trên sàn nhà với hai khuỷu tay chống lên nền nhà và ức cũng tựa lên nền, còn phần thân sau chổng cao lên, giống như người ta đang quỳ để cầu nguyện.