Chương iT CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỰ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN DU LỊCH A. TÀI NGUYÊN DU LỊCH I. QUAN NIEM VE TAI NGUYEN DU LICH 1. Vai trò của tài nguyên du lịch trong việc phát triển du lịch Tổ chức lãnh thổ du lịch là một trong những vấn đề được quan tâm hàng đầu trong việc nghiên cứu du lịch, bởi vì không thể tổ chức và quản lý có hiện quả hoạt động này nếu không xem xét khía cạnh không gian (lãnh thổ) của nó.
Hệ thống lãnh thổ du lịch được tạo thành bởi nhiều yếu tố có quan hệ qua lại mật thiết với nhau như nhóm khách du lịch, các tổng thể tự nhiên, văn hóa - lịch sử (tài nguyên du lich), .cơ sở hạ tầng và cơ sở vật chất - kỹ thuật, đội ngũ cán bộ công nhân viên và bộ phận tổ chức quản lý. Du lịch là một trong những ngành có sự định hướng tài nguyên rõ rệt. Tài nguyên du lịch ảnh hưởng trực tiếp đến tổ chức lãnh thổ của ngành đu lịch, đến cấu trúc và chuyên môn hóa của vùng du lịch. Qui mô hoạt động du lịch của một vùng, một quốc gia được xác định trên cơ sở khối lượng nguồn tài ngu yên du lịch quyết định tính mùa, tính nhịp điệu của dòng khách du lịch.
Sức hấp dẫn của vùng du lịch phụ thuộc nhiều vào tài nguyên du lịch. Tài nguyên du lịch là một trong những yếu tố cơ sở để tạo nên vùng du lịch. Số lượng tài nguyên vốn có, chấ t lượng của chúng và mức độ kết hợp các loại tài nguyên trên lãn h thổ có ý nghĩa đặc biệt trong việc hình thành và phát triển du lịch của S0# một vùng hay một quốc gia: Một lãnh thổ nào đó có nhiều tài nguyên du lịch các loại với chất lượng cao, có sức hấp dẫn khách đu lịch lớn và mức độ kết hợp các loại tài nguyên phong phú thì sức thu hút khách du lịch càng mạnh. Quan niệm về tài nguyên du lịch Du lịch là một trong những ngành có sự định hướng tài nguyên rõ rệt.
Tài nguyên du lịch ảnh hưởng trục tiếp dến tổ chúc lãnh thổ của ngành du lịch, đến uiệc hình thành, chuyên môn hóa các uùng đu lịch uà hiệu quả kính tế của hoạt động dịch uụ. Dĩ nhiên ảnh hưởng này chịu sự chỉ phối gián tiếp của các nhân tố kinh tế - xã hội như phương thức sản xuất và tính chất của quan hệ sản xuất, trình độ phát triển kinh tế - văn hóa và cơ cấu, khối lượng nhu cầu du lịch v. Do vị trí đặc biệt quan trọng của nó, tài nguyên du lịch được tách ra thành một phân hệ riêng biệt trong hệ thống lãnh thổ nghỉ ngơi du lịch. Tài nguyên du lịch bao gồm các thành phần và những kết hợp khác nhau của cảnh quan tự nhiên cùng cảnh quan nhân văn (văn hóa) có thể được sử dụng cho dịch vụ du lịch và thỏa mãn nhu cầu về chữa bệnh, nghỉ ngơi, tham quan hay du lịch.
Khái niệm "tài nguyên du lịch" không đồng nhất với các khái niệm "điều kiện tự nhiên" và "tiên để văn hóa - lịch sử" để phát triển du lịch. Cũng tương tự như vậy, nếu đồng nhất tài nguyên du lịch với các điều kiện làm nay sinh nhu cầu nghỉ ngơi du lịch của xã hội là hoàn toàn không đứng. Các điển kiện trên thường gọi là điều kiện phát sinh (đô thị hóa, công nghiệp hóa. Chúng làm xuất hiện nhu cầu của xã hội về nghỉ ngơi du lịch, nhưng việc thỏa mãn nhu cầu này chỉ có thể đạt được trên cơ sở có các đối tượng và biện tượng thuộc phạm trù tài nguyên du lịch.
Về thực chất, tài nguyên du lịch là các điểu kiện tự nhiên, các đối tượng văn hóa - lịch sử đã bị biến đổi ở mức độ nhất định đưới ảnh hưởng của nhu cầu xã' hội và khả năng sử dụng trực tiếp vào mục đích du lịch. 31 Trong ngành dư lịch, đối tượng lao động là tài nguyên du lịch, còn dịch vụ du lịch được thể hiện như sản phẩm của quá trình lao động. Nét đặc trưng của ngành: du lich Ja sự trùng khớ p về thời gian giữa quá trình sản xuất và quá trình tiêu thụ dịch vụ du lịch. Xét về cơ cấu tài nguyên du lịch, có thể phân làm bai bộ phận hợp thành: tự nhiên và nhân tạo (tài nguyên tự nhiên và tài nguyên văn hóa - lịch sử của hoạt động -du lịch).
Lúc đầu, các thành phần và các tổng thể tự nhiên xuất biện với tư cách như những điểu kiện của hoạt động du lịch. Như những thành tạo tự nhiên, chúng tên tại một cách nguyên sinh cho đến trước khi phát triển ngành du lịch. Sau đỗ, do sự phất triển và thay đối cơ cấu nhu cầu xã hội cùng với những đòi hỗi về nghỉ ngơi du lịch, sau khi nghiên cứu, đánh giá và chuẩn bị khai thác, chúng chuyển sang phạm trù tài nguyên đu lịch. Yếu tố quyết định trong việc chuyển các điều kiện tự nhiên thành tài nguyên là chỉ phí lao động xã hội cho quá trình điểu tra, nghiên cứu và đánh giá khả năng sử dụng trực tiếp của chúng trong du lịch.
Việc đưa các tổng thể tự nhiên vào tài nguyên du lịch diễn ra theo sơ đổ dưới đây: 1) Các tổng thể tự nhiên tổn tại như những thành tạo tự nhiên. Vì chưa có nhu cầu du lịch nên chúng cũng không có tính chất của tài nguyên. 2) Nhu cầu du lịch xuất hiện đòi hỏi phải nghiên cứu và đánh giá các tổng thể tự nhiên. 3) Do tác động của nhu cẩu xã hội và đầu tư lao động sống cũng như các phương tiện cẩn thiết khác, các tổng thể tự nhiên có giá trị nhất biến thành tài nguyện.
4) Nhu cầu du lịch-ngày càng tăng lên dẫn đến việc đưa cả các tổng thể tự nhiên kém thuận lợi hơn vào tài 32 nguyên du lịch sau khi đã cải tạo chúng theo ý định của con người. : Quá trình tương tự cũng xây ra khi chuyển các đối tượng văn hóa - lịch sử thành lớp tài nguyên du lịch. Đầu tiên những đòi hỏi tham quan du lịch đối với các đối tượng văn hóa - lich sử, dân tộc học yêu cầu phải nghiên cứu, đánh gid va si dung các đối tượng được bảo quản và có giá trị nhất. Việc mở rộng nhu cầu, nâng cao trình độ văn hóa của nhân đân góp phần mở rộng phạm vi các đối tượng cần được sử dụng.
Nhiều đối tượng sau khi sửa chữa, trùng tu đã thu hút đông đảo khách du lịch. Là sản phẩm lao động của nhiều thế hệ trước đây, các đối tượng văn hóa - lịch sử đang trở thành đối tượng lao động của ngành địch vụ du lịch mang tính chất nhận thức.Tài nguyên du lịch là một phạm trù lịch sử, bởi vì những thay đổi cơ cấu và lượng nhu cầu đã lôi cuốn vào hoạt động du lịch những thành phần mới mang tính chất tự nhiên cũng như tính chất văn hóa - lịch sử. Nó là một phạm trù động, bởi vì khái niệm tài nguyên du lich thay đổi tùy thuộc vào sự tiến bộ kỹ thuật, sự cần thiết về Kình tế, tính hợp lý và mức độ nghiên cứu. Khi đánh giá tài nguyên và xác định hướng khai thác chúng cần phải tính đến những thay đổi trong tương lai về nhu cầu cũng như khả năng kinh tế - kỹ thuật khai thác các loại tài nguyên du lịch mới.
T Từ những điểu trình bày trên đây có thể xác định khái niệm tài nguyên du lịch như sau: Tòi nguyên du lịch là tổng: thế tụ nhiên uè uốn hóa -lịch sử cùng các thành phân của chúng góp phân khôi phục uà phát triển thể lục uò trí lực của con người, khả năng lao động 0è sức khúc của họ, những tài nguyên này được sử dụng cho nhụ câu trực tiếp uà gián tiếp, cho uiệc sản xuất địch uụ du lịch. - Tài nguyên đối với mỗi loại hình du lịch có đặc trưng riêng. Đối với du lịch chữa bệnh,người ta thường quan tâm tới các nguồn 33 nước khoáng và bùn chữa bệnh; thời tiết và khí hậu tốt có tác dụng cho việc chữa bệnh; hang động và mỏ mưối kết hợp với khí hậu độc đáo. Du lich béi dưỡng sức khỏe được phát triển trên cơ sở những thời kỳ khí hậu thích hợp, nguồn nước, thực vật, địa hình thuận lợi và các thành phần tính chất khác của cảnh qua n góp phần bồi bổ sức khỏe.
Có ý nghĩa quan trọng đối với du lịch thể thao và theo lộ trình là đặc điểm của lãnh thổ như khả năng vượt chướng ngại và sự tổn tại của các vật chướng ngai (ghénh, đèo, vượt sông), vùng có ít dan và cách xa nhau. Đối tượng của du lịch tham quan lại là những danh lam thắng cảnh văn hóa - lịch sử và tự nhiên, các mục tiêu kinh tế độc đáo, lễ hội và thành phần của văn hóa đân tộc (trò chơi dân tộc, thủ công mỹ nghệ truyền thống). ĐẶC ĐIỂM VÀ PHÂN LOẠI TÀI NGUYÊN DU LỊCH 1. Đặc điểm 1) Khối lượng các nguồn tài nguyên ‘va diện tích phân bổ các nguồn tài nguyên là cơ sở cần thiết để xác định khả năng khai thác và tiêm năng của hệ thống lãnh thổ nghỉ ngời, du lịch.
2) Thời gian có thể khai thác (như thời kỳ khí hậu thích hợp, mùa tắm, thế nằm của lớp tuyết phủổn định) xác định tính mùa của du lịch, nhịp điệu dòng du lịch. 3) Tính bất biến về mặt lãnh thổ của đa số các loại tài nguyên tạo nên lực hút cơ sở hạ tẩng và đòng du lịch tới nơi tập trung các loại tài nguyên đó. 4) Vấn đầu tư tương đối thấp và giá thành chi phí sản xuất không cao cho phép xây dựng tương đối nhanh chóng cơ sở hạ tầng và mang lại hiệu quả kinh tế -xã hội cũng như khả năng sử dụng độc lập từng loại tài nguyên. 5) Khả năng sử dụng nhiều lần tài nguyên du lịch nếu tuân theo các qui định về sử dụng tự nhiên một cách hợp lý, thực hiện các biện pháp cần thiết để bảo vệ chung.
34 Muốn đánh giá tài nguyên du lịch cần phải tổng hợp nhiều trì thức của các lĩnh vực khoa học: sinh lý học, tâm lý học, thủy lý học, địa lý tự nhiên và địa lý kinh tế, lịch sử văn hóa và nghệ thuật, kiến trúc và đô thị, kế hoạch hóa lãnh thổ và kinh tế du lịch. Khía cạnh lãnh thổ của đánh giá tài nguyên du lịch là nhiệm vụ của địa lý du lịch. Phân loại tài nguyên du lịch Tài nguyên du lịch có thể chia làm 2 nhóm: - Tài nguyên tự nhiên: + Địa hình. + Thực, động vật.