Giáo Trình Địa Chất Môi Trường Nghề Vận Hành Thiết Bị Khai Thác Dầu Khí

Giáo trình địa chất môi trường cho nghề vận hành thiết bị khai thác dầu khí tại trường cao đẳng dầu khí, cung cấp kiến thức chuyên sâu và thực tiễn.

• Tác giả: Ths. Phạm Thị Nụ
• Trường học: Trường Cao Đẳng Dầu Khí
• Chuyên ngành: Vận Hành Thiết Bị Khai Thác Dầu Khí
• Đề tài: Giáo Trình Địa Chất Môi Trường Cho Nghề Vận Hành Thiết Bị Khai Thác Dầu Khí
• Loại tài liệu: Giáo Trình
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Bà Rịa-Vũng Tàu

Mục lục chi tiết

• LỜI GIỚI THIỆU
• 1. CHƯƠNG 1: ĐẠI CƯƠNG
• 1.1. ĐỊNH NGHĨA CHUNG VỀ MÔI TRƯỜNG
• 1.2. Đối tượng nghiên cứu
• 1.3. Phương pháp nghiên cứu
• 1.4. CÁC KHÁI NIỆM CƠ BẢN
• 1.5. Các chu trình địa chất
• 2. CHƯƠNG 2: ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG MÔI TRƯỜNG TRONG HOẠT ĐỘNG ĐỊA CHẤT
• 2.1. ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG MÔI TRƯỜNG (ĐTM)
• 2.2. CÁC GIAI ĐOẠN TRONG QUÁ TRÌNH ĐTM
• 2.3. CÁC PHƯƠNG PHÁP ĐTM
• 2.3.1. Phương pháp liệt kê
• 2.3.2. Phương pháp danh mục
• 2.3.3. Phương pháp ma trận (matrix)
• 2.3.4. Phương pháp chồng gối thông tin (overlays)
• 2.3.5. Phương pháp sơ đồ mạng lưới
• 3. CHƯƠNG 3: CÁC VẤN ĐỀ VỀ MÔI TRƯỜNG TRONG KHAI THÁC TÀI NGUYÊN NƯỚC
• 3.1. TÀI NGUYÊN NƯỚC Ở VIỆT NAM
• 3.2. CÁC VẤN ĐỀ MÔI TRƯỜNG TRONG KHAI THÁC NƯỚC MẶT
• 3.3. CÁC VẤN ĐỀ MÔI TRƯỜNG TRONG KHAI THÁC NƯỚC DƯỚI ĐẤT
• 3.3.1. Ô nhiễm nước do hoạt động khai thác nước dưới đất
• 3.3.2. Biến dạng mặt đất
• 3.4. BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TRONG KHAI THÁC TÀI NGUYÊN NƯỚC
• 4. CHƯƠNG 4: CÁC VẤN ĐỀ MÔI TRƯỜNG TRONG HOẠT ĐỘNG DẦU KHÍ
• 4.1. TỔNG QUAN VỀ HOẠT ĐỘNG DẦU KHÍ Ở VIỆT NAM
• 4.2. CÁC VẤN ĐỀ VỀ MÔI TRƯỜNG TRONG KHAI THÁC, VẬN CHUYỂN VÀ CHẾ BIẾN DẦU KHÍ
• 4.2.1. Các vấn đề môi trường liên quan đến hoạt động khoan thăm dò và khai thác dầu khí
• 4.2.2. Các vấn đề môi trường liên quan đến khai thác và vận chuyển
• 4.2.3. Các vấn đề môi trường liên quan đến tàng trữ và chế biến
• 4.3. TAI BIẾN TRÀN DẦU
• 4.3.1. Các dạng ô nhiễm do tràn dầu
• 4.3.2. Tác động của tràn dầu đến môi trường
• 4.3.3. Các phương pháp xử lý dầu tràn
• 4.3.4. Biện pháp khắc phục sự cố tràn dầu tại Việt Nam
• 4.4. QUẢN LÝ MÔI TRƯỜNG TRONG HOẠT ĐỘNG DẦU KHÍ
• 4.4.1. Đánh giá tác động môi trường
• 4.4.2. Các biện pháp quản lý
• 4.4.3. Các biện pháp kỹ thuật
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Giáo Trình Địa Chất Môi Trường Cho Nghề Vận Hành Thiết Bị Khai Thác Dầu Khí

Giáo trình "Địa Chất Môi Trường" là tài liệu quan trọng trong chương trình đào tạo nghề Vận hành thiết bị khai thác dầu khí. Tài liệu này cung cấp kiến thức cơ bản về môi trường địa chất, giúp học viên hiểu rõ các vấn đề liên quan đến khai thác dầu khí và bảo vệ môi trường. Nội dung giáo trình được biên soạn dựa trên nhiều tài liệu tham khảo và có mối liên hệ chặt chẽ với các môn học khác trong ngành.

1.1. Định Nghĩa Và Ý Nghĩa Của Địa Chất Môi Trường

Địa chất môi trường là lĩnh vực nghiên cứu các yếu tố tự nhiên và nhân tạo ảnh hưởng đến môi trường sống. Nó giúp xác định các vấn đề môi trường trong hoạt động khai thác dầu khí và đề xuất các giải pháp bảo vệ.

1.2. Mục Tiêu Của Giáo Trình Địa Chất Môi Trường

Mục tiêu của giáo trình là trang bị cho học viên kiến thức và kỹ năng cần thiết để đánh giá tác động môi trường trong khai thác dầu khí, từ đó nâng cao ý thức bảo vệ môi trường.

II. Các Vấn Đề Môi Trường Trong Khai Thác Dầu Khí Thách Thức Và Giải Pháp

Khai thác dầu khí mang lại nhiều lợi ích kinh tế nhưng cũng gây ra nhiều vấn đề môi trường nghiêm trọng. Các vấn đề này bao gồm ô nhiễm nước, không khí và đất, cũng như các tai biến như tràn dầu. Việc hiểu rõ các thách thức này là rất quan trọng để tìm ra giải pháp hiệu quả.

2.1. Ô Nhiễm Nước Trong Khai Thác Dầu Khí

Ô nhiễm nước là một trong những vấn đề nghiêm trọng nhất trong khai thác dầu khí. Nước thải từ quá trình khai thác có thể chứa nhiều chất độc hại, ảnh hưởng đến hệ sinh thái và sức khỏe con người.

2.2. Tai Biến Tràn Dầu Và Tác Động Của Nó

Tai biến tràn dầu gây ra những thiệt hại lớn cho môi trường. Các biện pháp khắc phục và xử lý sự cố tràn dầu cần được thực hiện kịp thời để giảm thiểu tác động tiêu cực.

III. Phương Pháp Đánh Giá Tác Động Môi Trường Trong Khai Thác Dầu Khí

Đánh giá tác động môi trường (ĐTM) là một quy trình quan trọng trong khai thác dầu khí. Nó giúp xác định các tác động tiềm ẩn và đề xuất các biện pháp giảm thiểu. Việc thực hiện ĐTM đúng cách sẽ đảm bảo sự phát triển bền vững trong ngành dầu khí.

3.1. Các Giai Đoạn Trong Quy Trình Đánh Giá Tác Động

Quy trình ĐTM bao gồm nhiều giai đoạn, từ thu thập thông tin, phân tích dữ liệu đến lập báo cáo. Mỗi giai đoạn đều có vai trò quan trọng trong việc đánh giá chính xác tác động môi trường.

3.2. Các Phương Pháp Đánh Giá Tác Động Môi Trường

Có nhiều phương pháp khác nhau để thực hiện ĐTM, bao gồm phương pháp liệt kê, phương pháp ma trận và phương pháp chồng gối thông tin. Mỗi phương pháp có ưu điểm và nhược điểm riêng.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Giáo Trình Địa Chất Môi Trường Trong Ngành Dầu Khí

Giáo trình Địa Chất Môi Trường không chỉ cung cấp kiến thức lý thuyết mà còn có nhiều ứng dụng thực tiễn trong ngành dầu khí. Học viên có thể áp dụng kiến thức để giải quyết các vấn đề môi trường trong thực tế.

4.1. Ứng Dụng Trong Quản Lý Môi Trường

Kiến thức từ giáo trình giúp học viên hiểu rõ hơn về quản lý môi trường trong khai thác dầu khí, từ đó đưa ra các biện pháp bảo vệ hiệu quả.

4.2. Kết Quả Nghiên Cứu Và Thực Hành

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc áp dụng các kiến thức từ giáo trình có thể giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường trong hoạt động khai thác dầu khí.

V. Kết Luận Tương Lai Của Giáo Trình Địa Chất Môi Trường Trong Đào Tạo Nghề

Giáo trình Địa Chất Môi Trường sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc đào tạo nghề Vận hành thiết bị khai thác dầu khí. Việc cập nhật kiến thức mới và cải tiến nội dung giáo trình là cần thiết để đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

5.1. Tầm Quan Trọng Của Đào Tạo Về Môi Trường

Đào tạo về môi trường là rất quan trọng trong ngành dầu khí, giúp nâng cao ý thức bảo vệ môi trường cho học viên.

5.2. Hướng Phát Triển Giáo Trình Trong Tương Lai

Giáo trình cần được cập nhật thường xuyên để phản ánh các xu hướng mới trong nghiên cứu và công nghệ, từ đó nâng cao chất lượng đào tạo.

Nội dung chính

TỔNG QUAN HỌC THUẬT: GIÁO TRÌNH ĐỊA CHẤT MÔI TRƯỜNG (NGHỀ VẬN HÀNH THIẾT BỊ KHAI THÁC DẦU KHÍ)

Tổng quan về giáo trình (250-300 từ)

• Tên giáo trình: Giáo trình môn học: Địa chất môi trường
• Mã môn học: PETD62035
• Cơ quan ban hành & Quản lý: Tập đoàn Dầu khí Việt Nam – Trường Cao đẳng Dầu khí (Ban hành kèm theo Quyết định số 210/QĐ-CĐDK ngày 01 tháng 3 năm 2022 của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Dầu khí; địa điểm: Bà Rịa – Vũng Tàu; phạm vi lưu hành nội bộ).
• Ban biên soạn: ThS. Phạm Thị Nụ (Chủ biên), Hoàng Trọng Quang (Tham gia biên soạn).

Vị trí trong chương trình đào tạo

Giáo trình thuộc khối môn học, mô đun kỹ thuật cơ sở của chương trình đào tạo nghề Vận hành thiết bị khai thác dầu khí và nghề Khoan khai thác ở trình độ Cao đẳng. Khóa học có thời lượng 2 tín chỉ, tổng cộng 30 giờ (bao gồm 28 giờ lý thuyết và 2 giờ kiểm tra). Môn học được bố trí giảng dạy trước các môn học và mô đun chuyên môn ngành nghề nhằm cung cấp nền tảng khoa học môi trường trái đất phục vụ các hoạt động kỹ thuật dầu khí sau này.

Mục tiêu học tập (Learning Outcomes)

• Kiến thức (A1): Trình bày các khái niệm cơ bản về môi trường, phát triển bền vững và đánh giá tác động môi trường (ĐTM); mô tả các biến động môi trường do quá trình tự nhiên hoặc hoạt động khai thác tài nguyên của con người.
• Kỹ năng (B1): Xây dựng quy trình xử lý kỹ thuật khi xảy ra sự cố tai biến tràn dầu.
• Năng lực tự chủ và trách nhiệm (C1): Hình thành tác phong làm việc khoa học, tính kiên nhẫn, cẩn trọng và khả năng làm việc theo nhóm trong môi trường công nghiệp.

Cấu trúc và cách tiếp cận

Nội dung giáo trình được thiết kế thành 4 chương nối tiếp theo trật tự logic: đi từ kiến thức đại cương, phương pháp luận đánh giá tác động môi trường, đến các vấn đề môi trường cụ thể trong khai thác tài nguyên nước và hoạt động thăm dò, khai thác, vận chuyển, chế biến dầu khí.

Điểm đặc sắc của giáo trình

Tài liệu tích hợp kiến thức địa chất môi trường tổng quát với các số liệu thực tế, sự cố lịch sử và quy trình kỹ thuật đặc thù của ngành công nghiệp dầu khí tại Việt Nam và trên thế giới.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi (500-600 từ)

Các chương/chủ đề chính

• Chương 1: Đại cương (2 giờ): Trình bày định nghĩa môi trường và địa chất môi trường; xác định đối tượng nghiên cứu (hoạt động nội sinh, ngoại sinh và hoạt động nhân sinh); 3 bước nghiên cứu cơ bản (thu thập thông tin, quan trắc biến động, xử lý thông tin và lập báo cáo); giới thiệu phương pháp viễn thám (ảnh máy bay, ảnh vệ tinh LANDSAT, SPOT, ERS, RADARSAT) và Hệ thống thông tin địa lý (GIS); hệ thống các khái niệm quá trình địa chất, hoạt động địa chất, tai biến môi trường, tác dụng biến chất và 4 chu trình địa chất (kiến tạo, đá, nước, sinh địa hóa).
• Chương 2: Đánh giá tác động môi trường trong hoạt động địa chất (5 giờ): Định nghĩa ĐTM (EIA); phân loại cấp độ ĐTM (ĐTM sơ bộ, ĐTM chi tiết, xác định hiện trạng môi trường EIS, ĐTM chiến lược); quy trình ĐTM gồm 6 giai đoạn (Đăng ký, Nghiên cứu, Hướng dẫn, Báo cáo, Thẩm định, Tư vấn); phân tích 5 phương pháp ĐTM gồm phương pháp liệt kê, phương pháp danh mục (đơn giản, mô tả, mức độ, trọng số, câu hỏi), phương pháp ma trận (ma trận đơn giản, ma trận Leopold 88 yếu tố x thang 1-10, ma trận tương tác), phương pháp chồng gối thông tin (overlays kết hợp GIS) và phương pháp sơ đồ mạng lưới.
• Chương 3: Các vấn đề về môi trường trong khai thác tài nguyên nước (8 giờ: 7 LT + 1 KT): Đánh giá thực trạng tài nguyên nước Việt Nam; phân tích tác động môi trường trong khai thác nước mặt (ô nhiễm từ nuôi trồng thủy sản, hóa chất nông nghiệp tại đồng bằng sông Cửu Long, quá trình phèn hóa giảm pH, xói lở bến cảng, tác động của hồ chứa); các tác động trong khai thác nước dưới đất (bố trí giếng gần nguồn ô nhiễm, chỉ số BOD, DO, COD, vi sinh E.Coli; biến dạng mặt phân cách mặn-ngọt tạo phễu áp lực ngược; hiện tượng thông tầng do trám cách ly kém; giếng bỏ hoang tạo cửa sổ thủy văn; lún sụt mặt đất tại Hà Nội và TP.HCM); hệ thống 8 giải pháp bảo vệ tài nguyên nước.
• Chương 4: Các vấn đề môi trường trong hoạt động dầu khí (15 giờ: 14 LT + 1 KT): Tổng quan lịch sử phát triển ngành dầu khí Việt Nam qua hai giai đoạn trước và sau năm 1975; nguồn ô nhiễm của hoạt động dầu khí ngoài khơi (nước vỉa với tiêu chuẩn khống chế hàm lượng dầu < 15ppm, bùn và mùn khoan, nước làm mát máy, khí thải CO2, CO, NOx, SO2, H2S); phân tích các sự cố tai biến tràn dầu quốc tế và trong nước; nguồn ô nhiễm khí, nước thải và chất thải rắn độc hại (Cr, Zn, hydrocacbon đa nhân) tại các cơ sở chế biến dầu khí; các phương pháp xử lý dầu tràn (vật lý/cơ học bằng phao quây boom và skimmer; hóa học dùng chất phân tán; sinh học gồm kích hoạt vi sinh biostimulation và bổ sung vi sinh bioaugmentation); hệ thống quản lý môi trường ngành dầu khí và kỹ thuật xử lý mùn khoan bằng hệ thống kín Slamatoc tại mỏ Bạch Hổ hoặc Caisson của Úc.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

• Các quy luật và chu trình tự nhiên chi phối vỏ trái đất (chu trình kiến tạo, chu trình đá, chu trình nước, chu trình sinh địa hóa).
• Cơ sở lý thuyết và phương pháp luận đánh giá tác động môi trường (EIA) ứng dụng trong các dự án công nghiệp và địa chất.
• Cơ chế lan truyền chất ô nhiễm trong các môi trường địa chất, nước mặt, nước ngầm và tầng khí quyển.
• Hệ thống văn bản pháp lý và quy chuẩn môi trường: Luật Tài nguyên nước, Luật Bảo vệ môi trường, các quy định quản lý môi trường của Tập đoàn Dầu khí Việt Nam.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng kỹ thuật: Xây dựng quy trình xử lý sự cố tràn dầu trên biển và ven bờ; áp dụng các biện pháp cơ học, hóa học và công nghệ sinh học (bổ sung dưỡng chất N, P như NH4NO3, K2HPO4); vận hành các giải pháp kỹ thuật kiểm soát mùn khoan đáy biển.
• Kỹ năng phân tích: Nhận diện và đánh giá các thông số ô nhiễm nước (BOD, COD, DO, E.Coli, phenol, kim loại nặng); sử dụng các công cụ ma trận Leopold và sơ đồ mạng lưới để phân tích tác động sơ cấp và thứ cấp của dự án địa chất.
• Kỹ năng thực hành nghề nghiệp: Thiết lập kế hoạch quản lý an toàn - môi trường; xây dựng báo cáo quan trắc định kỳ; phối hợp làm việc nhóm để giải quyết tình huống kỹ thuật tại cơ sở sản xuất.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập (300-350 từ)

Phương pháp sư phạm

Môn học áp dụng mô hình dạy học tích cực, bao gồm các hình thức:

• Thuyết trình ngắn và diễn giảng nêu vấn đề.
• Hướng dẫn học viên tự nghiên cứu giáo trình và đọc tài liệu chuyên ngành trước khi đến lớp.
• Thảo luận theo chủ đề và giải quyết bài tập tình huống thực tế.

Bài tập và phân tích trường hợp thực tiễn (Case studies)

Giáo trình đưa vào các dữ liệu sự cố thực tế làm bài tập phân tích nguyên nhân và hậu quả:

• Các tai nạn giàn khoan quốc tế: giàn Alexander Kielland (1980), Piper Alpha (1988), Deepwater Horizon (2010).
• Các sự cố tràn dầu tại thềm lục địa và ven biển Việt Nam: sự cố đường ống dẫn dầu mỏ Bạch Hổ (1992), mỏ Đại Hùng (1995), đắm tàu Leal (1989), chìm tàu Promex Cita (1997).
• Bài tập tình huống đánh giá sụt lún mặt đất và suy giảm chất lượng nước ngầm tại khu vực đô thị Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh.

Tổ chức làm việc nhóm và tự học

Học viên được tổ chức thành các nhóm từ 8 đến 10 người. Nhóm trưởng chịu trách nhiệm phân công các thành viên tìm hiểu từng khía cạnh của chủ đề được giao trước buổi học lý thuyết/thực hành, sau đó tiến hành thảo luận nội bộ, ghi chép và tổng hợp thành báo cáo chung của nhóm.

Phương thức đánh giá

Thực hiện theo Thông tư số 09/2017/TT-LĐTBXH của Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội:

Hạng mục đánh giá	Trọng số	Hình thức và thời điểm tổ chức	Chuẩn đầu ra đánh giá
Kiểm tra thường xuyên	40% (kết hợp định kỳ)	Vấn đáp / Viết / Thuyết trình sau 7 giờ	A1, C1, C2
Kiểm tra định kỳ	Hệ số 2 trong điểm quá trình	Tự luận / Trắc nghiệm / Báo cáo sau 15 giờ và 30 giờ	A1, A2, C1, C2
Thi kết thúc môn học	60%	Tự luận và trắc nghiệm sau 30 giờ	A1, A2, B1, C1, C2

• Điểm thành phần và điểm tổng kết chấm theo thang điểm 10 (làm tròn đến một chữ số thập phân), sau đó quy đổi sang thang điểm 4 và điểm chữ theo quy chế đào tạo tín chỉ.
• Điều kiện dự thi: Học viên phải tham gia tối thiểu 70% thời lượng các buổi học lý thuyết.

---

Điểm nổi bật và cập nhật (250-300 từ)

Tích hợp công nghệ địa không gian hiện đại

Giáo trình cập nhật việc ứng dụng công nghệ viễn thám đa tầng (ảnh máy bay tầm thấp dưới 10.000 m và ảnh vệ tinh tầm cao như POLAR, LANDSAT, SPOT, ERS, RADARSAT) cùng Hệ thống thông tin địa lý (GIS). Các công cụ này được sử dụng trong lập bản đồ tài nguyên, theo dõi diễn biến bồi lắng, xoáy lở bờ sông và phân tích hướng di chuyển của các vệt dầu loang trên biển.

Dữ liệu thực tế của ngành Dầu khí Việt Nam

Nội dung tài liệu cập nhật chi tiết lịch sử, vị trí địa lý và quy mô sản lượng của các bồn trũng trầm tích (Cửu Long, Nam Côn Sơn, Malay - Thổ Chu), các mỏ dầu - khí chủ lực (Bạch Hổ, Rồng, Đại Hùng, Rạng Đông, Ruby, Lan Tây, Lan Đỏ) và hệ thống các công trình chế biến khí - điện - đạm (Phú Mỹ, Cà Mau, Nhà máy Lọc dầu Dung Quất).

Công nghệ xử lý ô nhiễm chuyên dụng

• Xử lý mùn khoan: Trình bày cấu tạo và nguyên lý của hệ thống thải kín Slamatoc lắp đặt tại mỏ Bạch Hổ (ống xả cách đáy biển 5 m giúp thu hồi dầu nhẹ và lắng cặn) và hệ thống Caisson của Úc.
• Công nghệ sinh học xử lý tràn dầu: Phân tích chi tiết hai quy trình sinh học: Biostimulation (kích hoạt vi sinh vật bản địa bằng cách bổ sung hợp chất dinh dưỡng nitơ NH4NO3, phốt pho K2HPO4, KH2PO4 và chất hoạt động bề mặt sinh học) và Bioaugmentation (bổ sung các chủng vi sinh vật chuyên biệt phân hủy hydrocarbon).

Mô hình quản lý môi trường chuyên ngành

Hệ thống hóa cơ cấu quản lý môi trường dầu khí từ cấp Tập đoàn (Phòng KH-CN-MT, Trung tâm RDCPSE) đến các đơn vị thành viên (PVSC, PVEP, Ban An toàn - Môi trường Vietsovpetro, Đội ứng cứu PTSC, PCGC); ghi nhận việc hạ thủy đóng mới tàu đa năng ứng phó sự cố tràn dầu của Công ty Đóng tàu Bảo Tín và Công ty Hải Minh năm 2009.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình (200-250 từ)

Học viên và chuyên ngành đào tạo

• Đối tượng bắt buộc: Học viên hệ Cao đẳng thuộc 2 nghề: Vận hành thiết bị khai thác dầu khí và Khoan khai thác tại Trường Cao đẳng Dầu khí.
• Đối tượng tham khảo mở rộng:
  • Học viên hệ Trung cấp nghề: Khoan khai thác và Vận hành thiết bị khai thác dầu khí.
  • Học viên các chuyên ngành kỹ thuật liên quan: Sửa chữa thiết bị chế biến dầu khí, Hàn, Vận hành thiết bị chế biến dầu khí, Vận hành nhà máy điện.

Giảng viên và cán bộ chuyên môn

Tài liệu cung cấp khung chương trình chi tiết, hệ thống câu hỏi thảo luận, các bảng dữ liệu ô nhiễm và ma trận ĐTM để giảng viên xây dựng đề cương bài giảng, thiết kế bài tập nhóm và tổ chức kiểm tra đánh giá theo chuẩn đầu ra.

Yêu cầu kiến thức tiên quyết (Prerequisites)

Để tiếp thu hiệu quả các nội dung trong giáo trình, học viên cần hoàn thành các môn học thuộc khối đại cương và kỹ thuật cơ sở trước đó trong khung chương trình:

• Hóa đại cương (Mã môn học: PETR63001)
• Địa chất cơ sở (Mã môn học: PETD53031)
• An toàn vệ sinh lao động (Mã môn học: SAEN52001)
• Pháp luật (Mã môn học: COMP62004)

---

Câu hỏi thường gặp (250-300 từ)

1. Giáo trình này được biên soạn cho đối tượng nào?

Giáo trình là tài liệu học tập bắt buộc cho học viên trình độ Cao đẳng nghề Vận hành thiết bị khai thác dầu khí và Khoan khai thác tại Trường Cao đẳng Dầu khí; đồng thời là tài liệu tham khảo cho hệ Trung cấp nghề và các nghề chế biến, sửa chữa thiết bị dầu khí, vận hành nhà máy điện.

2. Học viên cần chuẩn bị kiến thức nền tảng nào trước khi học môn này?

Học viên cần hoàn thành các môn học kỹ thuật cơ sở gồm Địa chất cơ sở (PETD53031), Hóa đại cương (PETR63001), An toàn vệ sinh lao động (SAEN52001) và Pháp luật (COMP62004) để nắm vững các khái niệm về khoáng vật, phản ứng hóa học của chất ô nhiễm và khung pháp lý môi trường.

3. Giáo trình có điểm gì khác biệt so với các tài liệu Địa chất môi trường chung?

Khác với các giáo trình địa chất môi trường đại cương, tài liệu này tập trung chuyên sâu vào các tác động môi trường đặc thù của chuỗi vận hành công nghiệp dầu khí (khoan thăm dò, khai thác ngoài khơi, vận chuyển đường ống, lọc hóa dầu), các công nghệ xử lý mùn khoan (Slamatoc, Caisson), sự cố tràn dầu và cơ cấu tổ chức quản lý môi trường của ngành Dầu khí Việt Nam.

4. Quy trình tự học và thảo luận nhóm được quy định như thế nào?

Học viên phải nghiên cứu giáo trình và tài liệu tham khảo trước giờ lên lớp; tham gia nhóm học tập từ 8 đến 10 người, nhận nhiệm vụ cụ thể từ nhóm trưởng để chuẩn bị nội dung thảo luận, hoàn thành các bài tập tình huống và viết báo cáo nhóm; đảm bảo tham gia tối thiểu 70% số tiết học lý thuyết trên lớp.

5. Những tài liệu tham khảo chính nào được sử dụng để xây dựng giáo trình?

Giáo trình được biên soạn dựa trên 3 tài liệu tham khảo chính:

1. PGS. Huỳnh Thị Minh Hằng, Địa chất môi trường, NXB Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh, 2008.
2. Trần Anh Châu, Địa chất đại cương, NXB Giáo dục, 1984.
3. Đoàn Thiên Tích, Dầu khí Việt Nam, NXB Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh, 2001.

---

Kết luận (150 từ)

Giáo trình Địa chất môi trường (Mã môn học: PETD62035) cung cấp hệ thống kiến thức nền tảng về mối quan hệ giữa các quá trình địa chất tự nhiên và hoạt động kinh tế - kỹ thuật của con người. Trọng tâm của tài liệu tập trung vào phương pháp luận ĐTM, các vấn đề khai thác tài nguyên nước và các biện pháp bảo vệ môi trường, xử lý sự cố tràn dầu trong công nghiệp khai thác, vận chuyển, chế biến dầu khí.

Lộ trình học tập được thiết lập tuần tự: bắt đầu từ các khái niệm đại cương và chu trình địa chất (Chương 1) $\rightarrow$ phương pháp đánh giá tác động môi trường (Chương 2) $\rightarrow$ tác động môi trường trong khai thác tài nguyên nước (Chương 3) $\rightarrow$ quản lý môi trường và ứng phó tai biến trong hoạt động dầu khí (Chương 4). Học viên và giảng viên có thể tra cứu thêm các tài liệu tham khảo chuyên ngành của Huỳnh Thị Minh Hằng, Trần Anh Châu, Đoàn Thiên Tích và các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành để hoàn thiện kiến thức môn học.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Đại cương Trang 20 CHƯƠNG 2: ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG MÔI TRƯỜNG TRONG HOẠT ĐỘNG ĐỊA CHẤT ❖ GIỚI THIỆU CHƯƠNG 2 Chương 2 là chương giới thiệu các phương pháp đánh giá tác động đến môi trường trong hoạt động địa chất để người học có được kiến thức và kỹ năng thực hành đánh giá tác động đến môi trường từ đó đưa ra các giải pháp khắc phục thích hợp. ❖ MỤC TIÊU CHƯƠNG 2 Sau khi học xong chương này, người học có khả năng: ➢ Về kiến thức: - Trình bày được các bước và các phương pháp đánh giá tác động môi trường. ➢ Về kỹ năng: - Đánh giá được tác động môi trường trong hoạt động địa chất trong thực tế.

➢ Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: - Rèn luyện ý thức tổ chức kỷ luật, thái độ nghiêm túc trong học tập. ❖ PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY VÀ HỌC TẬP CHƯƠNG 2 - Đối với người dạy: sử dụng phương pháp giảng giảng dạy tích cực (diễn giảng, vấn đáp, dạy học theo vấn đề); yêu cầu người học thực hiện câu hỏi thảo luận và bài tập chương 2 (cá nhân hoặc nhóm). - Đối với người học: chủ động đọc trước giáo trình (chương 2) trước buổi học; hoàn thành đầy đủ câu hỏi thảo luận và bài tập tình huống chương 2 theo cá nhân hoặc nhóm và nộp lại cho người dạy đúng thời gian quy định. ❖ ĐIỀU KIỆN THỰC HIỆN BÀI GIẢNG CHƯƠNG 2 - Đối với người dạy: sử dụng phương pháp giảng giảng dạy tích cực (diễn giảng, vấn đáp, dạy học theo vấn đề); yêu cầu người học thực hiện câu hỏi thảo luận và bài tập chương 2 (cá nhân hoặc nhóm).

- Đối với người học: chủ động đọc trước giáo trình (chương 2) trước buổi học; hoàn thành đầy đủ câu hỏi thảo luận và bài tập tình huống chương 2 theo cá nhân hoặc nhóm và nộp lại cho người dạy đúng thời gian quy định. ❖ ĐIỀU KIỆN THỰC HIỆN CHƯƠNG 2 Chương 2: Đánh giá tác động môi trường trong hoạt động địa chất Trang 21 - Phòng học chuyên môn hóa/nhà xưởng: Không - Trang thiết bị máy móc: Máy chiếu và các thiết bị dạy học khác - Học liệu, dụng cụ, nguyên vật liệu: Chương trình môn học, giáo trình, tài liệu tham khảo, giáo án, phim ảnh, và các tài liệu liên quan. - Các điều kiện khác: Không có ❖ KIỂM TRA VÀ ĐÁNH GIÁ CHƯƠNG 2 - Nội dung: ✓ Kiến thức: Kiểm tra và đánh giá tất cả nội dung đã nêu trong mục tiêu kiến thức ✓ Kỹ năng: Đánh giá tất cả nội dung đã nêu trong mục tiêu kĩ năng. ✓ Năng lực tự chủ và trách nhiệm: Trong quá trình học tập, người học cần: + Nghiên cứu bài trước khi đến lớp + Chuẩn bị đầy đủ tài liệu học tập.

+ Tham gia đầy đủ thời lượng môn học. + Nghiêm túc trong quá trình học tập. - Phương pháp: ✓ Điểm kiểm tra thường xuyên: 1 điểm kiểm tra (hình thức: vấn đáp) ✓ Kiểm tra định kỳ lý thuyết: không có ❖ NỘI DUNG CHƯƠNG 2 2. ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG MÔI TRƯỜNG (ĐTM) Đánh giá tác động môi trường (ĐTM) xuất phát từ gốc tiếng Anh – Environment Impact Assessment.

ĐTM có thể được định nghĩa như sau: “ĐTM là một quá trình xác định và đánh giá các ảnh hưởng trên môi trường do các yếu tố tác động phát sinh từ sự thay đổi chất lượng môi trường. Về bản chất, ĐTM là xác định các khả năng ảnh hưởng đến sức khỏe, đến kinh tế- xã hội và đến môi trường tự nhiên của một dự án nhằm xây dựng kế hoạch kiểm tra, giám sát và làm giảm thiểu khả năng tác động xấu của dự án" Như vậy, về bản chất, ĐTM vừa là một thủ tục đảm bảo công tác quản lý môi trường vừa là một phương pháp khoa học (bao gồm công tác phân tích và đánh giá). Chương 2: Đánh giá tác động môi trường trong hoạt động địa chất Trang 22 Công tác ĐTM có thể thực hiện ở các cấp độ khác nhau : ▪ ĐTM sơ bộ: thực hiện trong giai đoạn đầu, khi xây đựng dự án. ▪ ĐTM chi tiết: thực hiện trong quá trình triển khai dự án.

▪ Xác định hiện trạng môi trường (Environment Impact State - EIS): được thực hiện khi xuất hiện tai biến môi trường. Mục tiêu nhằm đánh giá tổn thất, đề xuất các biện pháp ứng cứu và các biện pháp khắc phục nhằm làm giảm thiểu tổn thất. ▪ Đánh giá tác động môi trường chiến lược: nhằm xem xét tổng thể và có hệ thống các quan hệ tương tác giữa các thành phần khác nhau của các chiến lược phát triển tinh tế xã hội trên tổng thể môi trường của các vùng không gian địa lý nhằm đảm bảo tính bền vững về mặt môi trường của chiến lược đó. CÁC GIAI ĐOẠN TRONG QUÁ TRÌNH ĐTM Quy trình ĐTM: Gồm 6 bước ▪ Đăng ký: Ở quy mô quản lý môi trường khu vực, dây là bước công tác thống kê tất cả các dự án có ảnh hưởng đến môi trường.

Ở quy mô cục bộ, trong một dự án cụ thể, đây là bước hệt kê tất cả các công đoạn trong quy trình công nghệ cửa dự án có ảnh hường đến môi trường. ▪ Nghiên cứu: Xem xét, tách chọn những dự án hoặc các công đoạn cần phải tiến hành ĐTM. Mục tiêu là giới hạn những dự án hoặc những công đoạn không gây ảnh hưởng quan trọng nhằm làm giảm nhẹ chi phí. ▪ Hướng dẫn: Xác định những nội dung cần đánh giá, chỉ rõ các đối tượng phải chú ý đánh giá và các vấn đề cần quan tâm.

▪ Báo Cáo: Tập hợp phân tích các ảnh hưởng (cả tích cực lẫn tiêu cực), trong đó chú ý phân tích các ảnh hưởng trực tiếp và gián tiếp, các ảnh hưởng sơ cấp và thứ cấp ▪ Thẩm định: xác định khả năng chấp nhận được và không chấp nhận được của báo cáo, nghĩa là xác định cách đánh giá tác động của dự án đến các yếu tố môi trường. Ở đây chủ yếu tập trung cân nhắc giữa hậu quả về môi trường và hiệu quả kinh tế - xã hội của một dự án. ▪ Tư vấn: Kết luận từ kết quả thẩm định, công tác tư vấn có nhiệm vụ vạch ra các mặt yếu mạnh của một đề án giúp cho người điều hành ra quyết định và xác định những nội dung công tác cần phải thực hiện để đề án có thể phát triển an toàn ít gây tổn thất về môi trường. CÁC PHƯƠNG PHÁP ĐTM 2.

Phương pháp liệt kê Chương 2: Đánh giá tác động môi trường trong hoạt động địa chất Trang 23 Đây là phương pháp đơn giản nhất, các thông số liên quan đến môi trường của dự án chỉ được liệt kê mà không cần đánh giá cũng như không phân tích 2. Phương pháp danh mục Với phương pháp này người ta lập danh mục liệt kê các khả năng tác động đến môi trường khi phát triển dự án, danh mục này có thể chuyển đến các chuyên gia để đánh giá. Các loại danh mục được sử dụng bao gồm : + Danh mục đơn giản: chỉ liệt kê các yếu tố môi trường cần chú ý. + Danh mục mô tả: liệt kê có thuyết minh sự lựa chọn các yếu tố môi trường.

+ Danh mục theo mức độ: Danh mục mô tả có ghi thêm mức độ tác động của mỗi yếu tố. + Danh mục trọng số. + Danh mục dạng câu hỏi. Phương pháp danh mục có ưu điểm là rõ ràng, dễ hiểu, chi phí thấp.

Nhược điểm cơ bản của phương pháp là rất phụ thuộc vào yếu tố chủ quan của người xây dựng danh mục, đặc biệt là trong việc chọn lựa phân chia các điểm số hoặc xác định mức độ quan trọng. Phương pháp ma trận (matrix) Đây là danh mục hai chiều, trong đó mỗi ô chịu sự tác động qua lại của hai cạnh, do vậy phương pháp này cho phép quan sát quan hệ tương tác của các tác động. Các dạng ma trận thường được sử dụng là : ▪ Ma trận đơn giản: thường một trục ghi hành động và trục còn lại ghi các yếu tố môi trường. ▪ Ma trận định lượng (ma trận Leopold): ma trận này được Cục Địa chất Mỹ xây dựng: trong đó trục tung là 88 yếu tố môi trường tự nhiên và xã hội; trục hoành ghi các mức độ tác động theo thang từ 1 đến 10, với đấu (+) cho các tác động tích cực và đấu (-) cho các tác động tiêu cực.

▪ Ma trận thành phần tương tác: cả hai trục đều ghi yếu tố môi trường, do vậy có thể xác định mức độ ảnh hưởng của mỗi yếu tố tác động, đồng thời có thể dự báo xuất hiện những tác động thứ cấp. Ưu điểm của phương pháp ma trận là cho thấy tác động của nhiều hành động khác nhau trên cùng một yếu tố môi trường hoặc phạm vi tác động của mỗi một hành động. Nhược điểm cơ bản là chưa phản ảnh được diễn tiến của các tác động, cũng như chưa thể phản ảnh được sự tương tác của các tác động. Chương 2: Đánh giá tác động môi trường trong hoạt động địa chất Trang 24 2.

Phương pháp chồng gối thông tin (overlays) Phương pháp này thường được sử dụng để đánh giá các tác động môi trường có tính không gian, đặc biệt là trong lĩnh vực địa chất môi trường. Ngày nay với sự phát triển của kỹ thuật GIS, phương pháp chồng gối được sử dụng rộng rãi và phát huy được những ưu điểm của nó là thông tin hình ảnh dễ nhận biết và dễ đánh giá. Nhược điểm lớn nhất khi sử dụng phương pháp này là những giới hạn về kinh phí làm cho việc xác định ranh giới vùng tác động nhiều lúc thiếu cơ sở thực tế. Phương pháp sơ đồ mạng lưới Mục tiêu là phân tích mối quan hệ nhân - quả của các tác động dưới dạng sơ đồ nhánh cây và chuỗi tạo thành một mạng lưới, trong đó thể hiện được thứ bậc của tác động (bậc I, bậc II, bậc III,.

Phương pháp sơ đồ mạng lưới thuận tiện cho việc theo dõi đường dẫn từ nguyên nhân đến tác động có hại lẫn có lợi cho môi trường. Từ đường dẫn này.người ta có thể xác định các biện pháp khắc phục có hiệu quả. Điều bất tiện là không phân biệt được loại tác động (trước mắt hay lâu dài, thuận nghịch hay không thuận nghịch), sơ đồ nhiều lúc rất phức tạp, khó theo dõi. ❖ TÓM TẮT CHƯƠNG 2 Trong chương này, một số nội dung chính được giới thiệu: - Đánh giá các tác động đến môi trường.

- Các giai đoạn trong quá trình đánh giá tác động của môi trường. - Các phương pháp đánh giá tác động của môi trường .CÂU HỎI VÀ TÌNH HUỐNG THẢO LUẬN CHƯƠNG 2 Câu hỏi 1. Đánh giá tác động môi trường nhằm mục đích gì? Câu hỏi 2.