Chương V CỜ THẾ 5. KHÁI NIỆM CỜ THẾ Cờ thế là những thế cờ mà ở đó số lượng quân tương đối ít, song được đặc trưng bởi nhiệm vụ giải quyết rất rõ ràng. Những thế cờ đó có thể được lấy từ thực tiễn ván đấu, nhưng phần nhiều là do con người sáng tạo nên nhằm giải quyết các nhiệm vụ đã được định trước. ĐẶC ĐIỂM CỜ THẾ Cờ thế có những đặc điểm sau: - Số lượng quân tương đối ít.
- Nhiệm vụ cần giải quyết đã định trước rõ ràng. Có 3 dạng thức mục đích nhiệm vụ sau: + Chiếu hết trong một số nước đi hạn định (kiểm tra tư duy). + Định trước thắng cờ, hòa cờ (định hướng tư duy). + Buộc chiếu hết cho bên đi trước, hỗ trợ chiếu hết (kiểm định tư duy phối hợp).
- Các biến thế nảy sinh ít song phức tạp. - Giá trị các quân không đánh giá theo giá trị thông thường mà đánh giá theo: không gian, thời gian hoặc vị trí của các quân. - Do các biến thế nảy sinh ít song phức tạp, vì thế thực chất giải một bài tập cờ thế thực chất là việc xác định logic của một vấn đề theo nguyên lý bắc cầu của công thức toán học: nếu A//B mà B//C thì A//C. PHÂN LOẠI CỜ THẾ Cờ thế được phân làm hai nhóm chính đó là: nhóm cờ thế giải quyết nhiệm vụ và nhóm cờ thế phác họa.
Phân loại cờ thế 5. TÁC DỤNG CỦA CỜ THẾ Do đặc điểm tính chất, chủng loại cờ thế rất phong phú nên ta có thể chọn lựa được rất nhiều bài cờ thế phục vụ cho các mục đích khác nhau. Tập luyện cờ thế không cần đấu thủ, thậm chí không cần bàn cờ, quân cờ nhưng tác dụng của nó lại rất lớn. - Chơi cờ thế là một trong những phương pháp tốt nhất để phát triển tư duy.
- Tăng cường nhãn quan phối hợp. - Nâng cao khả năng tính toán góp phần hoàn thiện trình độ người chơi. MỘT SỐ THẾ CỜ THẾ MINH HỌA * Giải quyết nhiệm vụ sử dụng chức năng quân (Quân Mã) 1.Vd2 Mb3+ + - Hình 105 98 * Giải quyết nhiệm vụ phân tích 1.f6#) Hình 106 * Giải quyết nhiệm vụ mang tính chất nghệ thuật Trắng thắng sau 8 nước. Xa3# CÂU HỎI HƯỚNG DẪN ÔN TẬP Câu 1.
Anh (chị) hãy trình bày khái niệm và đặc điểm cờ thế. Phân loại và tác dụng của cờ thế. TÀI LIỆU THAM KHẢO 1. Liên đoàn cờ TP Hồ Chí Minh - Ban chuyên môn - Cờ vua (2005), Giáo trình huấn luyện Cờ vua Tập 1, 2, 3 (Lưu hành nội bộ), NXB TDTT.
Tiscôp - Trepirnư (1992), Cờ thế - NXB Matxcơva. 99 THÔNG TIN TRÊN MẠNG 1.vn/2013/07/huong-dan-hoc-co-vua-cac-co-trong- co-vua.com/chess-tactics.com/en/learn/tactics-trainer. 100 Chương VI CỜ VUA VÀ MỘT SỐ LĨNH VỰC LIÊN QUAN 6. SO SÁNH CỜ VUA VỚI CỜ TƯỚNG 6.
Những điểm tương đồng - Cờ vua và cờ tướng cùng có gốc chung là chaturanga. - Cùng là môn thể thao chơi trí tuệ, là tinh hoa trong tứ tuyệt “cầm, kỳ, thi, họa”. - Cả ngoài đời và trong Cờ vua, cờ tướng đều có luật pháp, luật chơi nghiêm ngặt (thể hiện với 3 chức năng chủ yếu: quy định, tổ chức và bảo vệ hiệu quả cho sự hoạt động của bộ máy nhà nước). - Mỗi bên có 16 quân.
- Quân tốt/chốt có số lượng đông đảo nhưng lại có năng lực thấp nhất. Nhiệm vụ của chúng là tuyệt đối phục lệnh và luôn dũng cảm tiên phong, lao lên phía trước mà không bao giờ thối lui. - Vua hay Tướng đều ở vị trí trung tâm. Mục đích đều là bắt vua/tướng (chiếu bí/chiếu hết) của đối phương.
- Số thế cờ, số nước đi của Cờ vua, cờ tướng đều lớn kinh khủng, có thể nói nhiều như số vì sao trên trời. Theo công trình nghiên cứu “Computer Chinese Chess” của nhóm tác giả Shi-Jim Yen, Jr-Chang Chen, Tai-Ning Yang, Shun-Chin Hsu từ trường ĐHTH Đài Bắc, Đài Loan đã tổng hợp và đưa ra số nước đi của 2 môn này như sau: Cờ vua: 10123, Cờ tướng: 10150 6. Những điểm khác biệt Cờ vua Cờ tướng 1. Tư tưởng và mục tiêu - Mục tiêu là thống nhất.
- Mục tiêu là thôn tính, “bình thiên hạ”. Bàn cờ - Không gian hẹp hơn với 64 ô. - Không gian thoáng hơn với 90 - Các quân di chuyển theo ô (giao điểm. nhau giữa cột dọc và hàng ngang).
- Các quân di chuyển theo điểm 101 (giao nhau giữa đường dọc và đường ngang). - Không hề có một ranh giới, khu - Giữa hai bên là một đường sông vực giới hạn nào trên “chiến phân ranh, gọi là “Sở hà Hán trường”. Có khu vực giới hạn cung tướng, sĩ. Lực lượng - Mỗi bên có 6 loại quân: Vua (1), - Mỗi bên có 7 loại quân: Tướng Hậu (1), Xe (2), Tượng (2), Mã (2), (1), Sĩ (2), Tượng (2), Xe (2), Pháo Tốt (8), với 2 dãy cấu trúc quân lúc (2), Mã (2), Chốt (5), với 3 dãy bắt đầu ván cờ.
cấu trúc quân lúc bắt đầu ván cờ. - 4 loại quân trọng yếu là Hậu, Xe, - 3 loại quân trọng yếu là: Xe, Tượng, Mã. - Quân Hậu, thể hiện sự tôn trọng - Không có Hậu mà chỉ có Sĩ như của người phụ nữ, quyền lực chỉ sau tầng lớp cận thần thái giám. vua và quyền năng trên tất cả, kể cả vua.
Đây là điểm ưu việt của xã hội phương tây đối với nữ giới. 102 - Không có quân Pháo và quân Sĩ. - Pháo là loại quân đặc biệt vì có nước đi quân và ăn quân khác nhau. Nước đi - Vua đi thoải mái, khắp bàn cờ, có - Tướng bị giới hạn trong cung.
2 thể kết hợp dồn ép đối phương như tướng không được phép đối diện một chiến binh thực thụ. - Mã không bị cản, có thể đi bất kỳ - Mã có nước bị cản. Nho Giáo về mọi hướng, thậm chí nhảy qua phong kiến ngày xưa, kìm hãm sự đầu các quân khác. Người phương phát triển người Đông Á.
Khổng Tây cổ súy cho thế giới tự do. giáo chỉ bảo vệ cho vương công quyền quý. - Có 3 nước đi đặt biệt (nhập thành, - Không có các nước đi đặt biệt ăn tốt qua đường và phong cấp). như trong Cờ vua nhưng có nước ăn quân của pháo là khác thường bằng cách nhảy qua đầu một quân khác bất kỳ.
- Tượng đi chéo bao nhiêu ô tùy - Tượng cờ tướng chỉ đi chéo chọn, như là một cung thủ. (khoảng cách mỗi nước đi là 3 điểm), và chỉ quanh quẩn tất cả có 7 điểm đến ở phần sân nhà. - Tốt đi thẳng, ăn chéo. - Chốt đi thẳng và ăn thẳng.
Khi qua sông được phép đi ngang, thẳng và ăn ngang, thẳng. - Tốt xuống hàng ngang cuối được - Chốt xuống hàng ngang cuối phong cấp và có thể nhanh chóng xem như mất tác dụng. thay đổi cục diện thế cờ. - Khái niệm về dân trong phương Tây - Tốt trong cờ tướng chỉ là đại khoáng đạt hơn, nhân văn hơn.
Một diện cho đám dân đen bị bắt đi người bình thường có thể trở thành lính. bất kỳ ai mà họ muốn và phấn đấu. - Theo Napoléon Bonaparte: “Một - Theo chế độ phong kiến: “Con người lính không có khát vọng trở vua thì lại làm vua, con sãi ở thành nguyên soái thì tốt nhất là chùa thì quét lá đa”. đừng làm lính!” - Khi bắt Vua không cần hô “chiếu”.
- Khi bắt Tướng phải hô “chiếu tướng” 103 - Khi hết nước đi (rơi vào thế pat) sẽ - Khi hết nước đi sẽ thua cuộc. Giá trị các quân - Quân Tốt ở vị trí đầu tiên = 1đ, khi - Quân Chốt ở vị trí đầu tiên = 1đ. tiến đến hàng ngang cuối cùng = giá Quân Chốt khi đã qua sông = 2đ. trị của quân nó phong cấp.
- Quân Vua là vô giá. - Quân tướng là vô giá. Chiếu Tướng/Vua - Khi đe dọa trực tiếp Vua chỉ im - Khi đe dọa trực tiếp Tướng phải lặng, không cần thiết phải nói gì hô “chiếu” hoặc “chiếu Tướng” 7. Bí nước đi - Bí nước đi (mà không bị chiếu) - Bí nước đi (mà không bị chiếu hòa cờ thua cờ 6.
CỜ VUA VÀ HỘI HỌA Từ xa xưa, các họa sĩ đã thể hiện trên nền giấy hay nền vải những bức tranh sinh động và tuyệt vời về thế giới cờ? Những nghệ sĩ giàu cảm xúc đã nhận ra những quân cờ là một xã hội thu nhỏ, mỗi một quân cờ có những tính cách thuộc về con người, tình huống trên bàn cờ thường xuyên biến động và đổi thay bởi vậy mỗi quân cờ sẽ có số phận riêng của mình, sẽ sống với cuộc đời riêng, đầy đủ vinh quang và cay đắng, có thể thăng hoa từ chú lính quèn thành bậc vương tôn mà cũng có thể ngã gục trước trận ngay từ giờ xuất quân. Dưới con mắt nghệ thuật thì các ô cờ không chỉ là những ô vuông đen trắng xếp cạnh nhau một cách vô nghĩa, không hồn mà đó là những mảng sáng - tối đan xen giữa trắng và đen, là cái tốt và cái xấu, cái thiện và cái ác xuất hiện trên mỗi bước đường đời không bao giờ bằng phẳng mà ở đó, những quân cờ, bất kể sang hay hèn, bất kể địa vị ra sao đều phải đi qua, đi từ đầu cho tới cuối cuộc cờ, nghĩa là đến cuối cuộc đời. 104 Nghệ thuật của cờ, tự thân nó đã rất cao quý và hội họa cũng vậy, đến một ngày nào đó tất yếu cả hai sẽ gặp nhau. Đó là những gì gọi là tinh túy của trí tuệ.
Từ cảm hứng, mà hội họa cho ra đời những bức tranh kiệt tác. Các danh kỳ cũng vậy, họ đã thổi một luồng sinh khí cuộc đời vào các ván cờ tuyệt hay của mình để tạo nên những thế cờ bất tử cho hậu thế. The Garden of Love (Finkenzeller 34) (Nguồn: http://www.com/de/Meister_E.) Ngay từ khi cờ xuất hiện, nhất là thời kỳ cờ xuất hiện ở châu Âu thì các họa sĩ đã mau chóng tìm thấy cảm hứng của mình ở trò chơi này qua những bức tranh xưa và những bức khắc chạm mô tả trong vườn tình yêu với hoa lá và chim chóc như trong cõi thần tiên. Hội họa ngày càng phát triển và hình thành nhiều trường phái nhưng có lẽ không một trường phái nào là không có đề tài về cờ.
Nếu các danh họa thời Phục Hưng vẽ chủ yếu về những bức chân dung các cuộc đấu cờ như đã nói trên, thì trường phái ấn tượng lại cho ra đời những kiệt tác về chiều sâu nội tâm thông qua quân cờ. Tranh cờ thuộc trường phái ấn tượng (Nguồn: https://www.com/antmansgirl/check-mate/) Sofonisba Anguissola, một nữ họa sĩ người Ý, được công nhận là một trong những họa sĩ nữ hàng đầu của thời kỳ Phục hưng.