NGUYÊN VĂN NHÂN Giáo trình ÂM NHAC TRƯƠNG ĐẠI HỌC SƯ PHAM HÀ NỘI TRUNG TÁM GIÁO DỤC TỪ XA NGUYÊN VĂN NHÂN GIÁO TRÌNH ÂM NHẠC 9 Dành cho học viên ngành Giáo dục Tiểu học Hệ đào tạo Tại chức và Từ xa (TÁI BẢN) NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC SƯ PHẠM NIâ số ; ÔI Đ1.336/111 - ĐH 2005 ỜI HÓi đẩu L lớp dạy nhạc cho một đối tượng không chuyên đã là một điều khó. Dạy cho một đối tượng không chuyên ở xa lại càng khó. Song đo nhu cầu của công tác, chúng tôi gắng đúc rút những kinh nghiệm của nhiều năm dạy nhạc cho giáo viên tiểu học hệ Đại học chính quy và tại chức để soạn nên cuốn giáo trình này. Với 30 tiết học giáo trình chủ yếu cung cấp những kiến thức cần thiết nhất về lí thuyết nhạc, một số kiến thức về thường thức âm nhạc và phương pháp giảng dạy âm nhạc trong các trường tiểu học, còn phần thực hành đọc nhạc chỉ giúp giáo sinh phương pháp luyện tập để có cơ sở tiếp tục rèn luyện thêm.
Giáo trình gồm ba nội dung cơ bản : - Phương pháp đọc và ghi chép nhạc, - Thường thức âm nhạc. - Phương pháp giảng dạy âm nhạc. Phần “Phương pháp đọc và ghi chép nhạc” được xây dựng trên cơ sở giúp cho giáo sinh đọc nhạc từ để đến khó, qua đó lĩnh hội và áp dụng lí thuyết âm nhạc, do đó trong thứ tự sắp xếp, chúng tỏi đưa khái niệm “điệu thức” và “giọng "lên trên để ngay từ đầu giáo sinh có ý thức vẻ cách đọc với những cảm nhận về âm động và âm tĩnh cùng sức hút của nó. Bài “đấu nối” cũng được đặt lên đầu để tạo mối quan hệ giữa lí thuyết và đánh phách các *vần” J.05:4)00,4:4,4441 3) 22411 Phần “Thường thức âm nhạc” có tính chất gợi mở.
Giáo viên có thể căn cứ vào đó mà cung cấp thêm kiến thức cũng như giáo sinh lấy đó làm cơ sở để tìm hiểu thém. Về phân bố chương trình thì tuỳ tình hình cụ thể của địa phương mà bố trí dạy thường thức âm nhạc riêng hay xen kẽ với các tiết của phương pháp đọc. ghi nhạc cho sinh đóng. Phần “Phương pháp giảng dạy âm nhạc” chỉ nêu lên những vấn đề cần.
thiết nhất làm cơ sở cho bước đầu lên lớp. Trong quá trình giảng dạy giáo viên sẽ bổ sung thêm kinh nghiệm vào. Để giảm bớt khó khăn cho học sinh từ xa thiếu nhiều điều kiện về người hướng dẫn, về tư kiệu.chúng tôi chú ý đưa nhiều ví dụ vào trong bài giảng và dành một phần riêng cho câu hỏi, bài tập và hướng dẫn tự học. Những câu hỏi và bài tập khó đều được hướng dẫn làm với tính chất gợi mở.
Ngoài ra, chúng tôi còn cung cấp thêm một số tài liệu để người học có thể xem thêm mà không phải mất nhiều thì giờ tìm kiếm. Viết giáo trình âm nhạc cho hệ đại học tại chức và từ xa là một công việc rất mới. Với tất cả sự cố gắng, chúng tôi hi vọng giáo trình này sẽ sát hợp với yêu cầu giảng dạy và học tạp môn Âm nhạc của ngành Giáo dục tiểu học, hệ đào tạo tại chức và từ xa. Chúng tôi rất mong được sự góp ý của các đồng nghiệp và các bạn sinh viên để việc giảng dạy và học tập món này ngày càng đạt kết quả tốt hơn.
Tác giả hẩm A - PHƯƠNG PHÁP ĐỌC VÀ GHI CHÉP NHAC BÀI 1 GIỚI THIỆU MÔN HỌC 1. ÂM NHẠC LÀ GÌ 2 Khác với hội hoạ và điêu khắc, những môn nghệ thuật tạo hình có khả năng tạo nên những hình dáng cụ thể để khắc hoạ cuộc sống, âm nhạc thuộc loại nghệ thuật biểu hiện, không “vẽ” nên cuộc sống mà đùng âm thanh để biểu hiện tư tưởng tình cảm của con người trước cuộc sống và cảnh vật. Là một ngôn ngữ biểu hiện nội dung bằng âm thanh, âm nhạc có những nét gần gũi với ngôn ngữ nói, như âm điệu, tức độ cao thấp, mạnh nhẹ của âm thanh, ở cả hai ngôn ngữ, âm thanh cao và mạnh dân là biểu hiện về sự thăng tiến về tình cắm, nhẹ và xuống dần là biểu hiện của sự suy tư, sâu lắng tiết tấu, tức độ nhanh chậm, ngừng nghỉ của âm thanh thì tiết tấu dồn đập cho ta cảm giác rộn ràng, hưng phấn, tiết tấu ngắt quãng biểu hiện sự chờ đợi, ngập ngừng, nhịp điệu khoan thai cho ta sự bình nh, thanh thản v.Song, hai ngôn ngữ có điểm khác nhau cơ bản. Đó là, tiếng nói, với chức năng là một phương tiện giao lưu tư tưởng, coi cái chính yếu, cốt lõi là ngữ nghĩa nằm trong vỏ âm thanh của ngôn từ, còn những yếu tố khác như ám điệu, nhịp điệu, sác thái, tiết tấu và phát huy cao độ khả năng biểu cảm của chúng.
Đối tượng phản ánh của âm nhạc chủ yếu là cảm xúc và những gì tác động đến cảm xúc. Nếu âm nhạc nói đến phong cảnh, đến thiên nhiên thì cũng chỉ là để nói đến tâm trạng, xúc câm của con người trước thiên nhiên đó. Có thể lấy bài Bẩu trời xanh, của Nguyễn Văn Quỳ (Hát-Nhạc I) làm ví dụ. Ở đây, bằng âm nhạc, tác giả không vẽ lên một bầu trời cụ thể nào mà chỉ nói lên với chúng ta cảm Xúc tươi vui, trong sáng trước một bầu trời tươi đẹp.
Về phương diện cảm xúc, âm nhạc có thể diễn đạt những sắc thái vô cùng tinh tế mà bất cứ loại nghệ thuật nào cũng khó sánh kịp, như để thể hiện một cảm giác rùng rợn, một nổi lo âu, bền chồn, nhạc sĩ có thể sử dụng những giai điệu, với âm thanh trầm bổng khác nhau, những tiết tấu, những hoà thanh, phối khí kết hợp âm của các nhạc cụ có âm sắc khác nhau để tạo cho người nghe những cảm giác đôi khi cụ thể, trọn vẹn hơn cả một đoạn văn miêu tả chỉ tiết. Vì lẽ đó, nhạc sĩ thiên tài Nga Trai-cốp-xki đã nói một câu bất hủ: “Âm nhạc bắt đầu từ chỗ ngôn từ kết thúc”. Hơn nữa, với đặc thù của ngôn ngữ đa thanh có nhiều âm phát ra cùng một lúc, âm nhạc có thể miêu tả nhiều cảm xúc đan chen nhau. Người ta đã từng được nghe bản Cơn lốc, phát triển từ dàn ca Séc, diễn tả rất tài tình một tâm trạng vừa bối rối, lo âu, vừa ân hận, day dứt của một thanh niên đã trót uống rượu say, giết npười bạn thân bị nghỉ là chiếm đoạt người yêu của mình.
TÁC DỤNG CỦA ÂM NHẠC Âm nhạc có tác dụng rất lớn đối với cuộc sống. Trước hết, về mặt giáo dục tư tưởng, nó có thể thông qua hình tượng âm nhạc, phản ánh những tư tưởng lớn lao của thời đại như chủ nghĩa anh hùng cách mạng, tỉnh thần tự do, bác ái, yêu Tổ quốc, yêu chủ nghĩa xã hội v.Với bài Quốc fế ca De Geyter đã làm một việc lớn lao là phản ánh xu thế thời đại và cổ vũ hàng triệu người nghèo khổ trên toàn thế giới đứng lên chống áp bức bóc lột. Những bài hát được sáng tác trong phong trào “Tiếng hát át tiếng bom” của chúng ta cũng chính là biên niên sử của cuộc đấu tranh thần thánh của nhân dân Việt Nam giành thắng lợi ngày nay. Về mặt giáo dục đạo đức, âm nhạc có thể thông qua cảm xúc tác động đến tình cảm người nghe, khơi gợi ở họ những tình cảm trong sáng, yêu cuộc sống đầy tình thương và hành ví cao đẹp, từ đó tự nguyện từ bỏ những thói hư tật xấu.
Xu-khôm-lin-xkí, một nhà giáo dục Nga đã nói: “Thể dục uốn nắn thân thể, còn âm nhạc uốn nắn tâm hồn con người”. Về giáo dục thẩm mi, âm nhạc đến với người nghe bằng vẻ đẹp của bản thân nó, đó là sự hoàn chỉnh về đường nét tiết tấu, sự hài hoà về âm thanh, màu sắc, đưa ta lại gần vẻ đẹp đích thực của cuộc sống, đồng thời khơi gợi ở ta những mối liên tưởng đẹp đẽ khác. Ví dụ: nghe bản nhạc Qué hương của Giáp Văn Thạch ta như được vô về bằng đường nết trìu mến của giai điệu, tiết tấu, hoà thanh, đồng thời ta cũng liên tưởng đến cảnh đẹp của quê hương mà ta đã từng được sống và có cảm giác dịu ngọt của thời ấu thơ. 6 Ngoài ra, am nhạc còn có chức năng thư giãn, bồi bổ sức khoẻ.
Sau một giờ làm việc, học tập căng thẳng, chỉ một bài hát tươi vui, êm dịu là đã có thể làm cho đầu óc ta thư thái, làm vơi đi nỗi mệt nhọc trong người. Không những thế, nó còn bồi bổ những kĩ nãng cần thiết để đi sâu vào văn học và những môn học khác, như cách viết câu văn có nhạc điệu, giàu cảm xúc, cách phát âm chính xác tiếng Việt cũng như ngôn ngữ nước ngoài, cách nhận biết nhịp điệu của ngôn ngữ múa v v. VAI TRÒ CỦA NGƯỜI GIÁO VIÊN TIỂU HỌC TRONG VẤN ĐỀ GIÁO DỤC ÂM NHẠC CHO HỌC SINH. Nhạc sĩ Nga Ka-ba-lép-xki đã nói “Âm nhạc là môn nghệ thuật tác động rất mạnh đến cảm xúc con người.
Vì vậy nó giữ một vai trò trọng đại trong việc nuôi đưỡng tâm hồn thanh thiếu nhì”, Quan sát kĩ người nghe nhạc thì thấy đôi khi họ vô tĩnh đập nhịp chân, gõ tay hay đụng đưa người theo tiếng đàn, nếng hát. Đó là bởi họ chịu tác động của âm nhạc. Bài hát đó sẽ thấm sâu vào tâm hồn họ để họ nhớ mãi và thỉnh thoảng lại hát một cách thích thú với bao nhiêu kỉ niệm và cảm xúc được sống dậy. Như vậy, ta thấy âm nhạc tác động rất nhanh và bám rễ sâu bền trong tâm hồn con người.
Tuổi thơ hiếu động, sống bằng cảm tính nhiều hơn lí tính nên rất dễ tiếp cận với âm nhạc. Một bài hát hay với nội dung giáo dục tốt chắc chắn sẽ được các em tiếp thu để dàng hơn bất cứ một lí lẽ dài dòng nào về đạo đức. Chính vì vậy mà các em cần được giáo đục âm nhạc, càng sớm càng tốt. Và từ nhiều năm nay, môn Hát-Nhạc đã được triển khai trong các trường tiểu học ngay từ lớp 1, để thông qua đó nhà trường giáo dục cái hay cái đẹp của nghệ thuật âm nhạc cho các em, góp phần đào tạo cho các em thành những con người toàn diện.
Người giáo viên tiểu học không có những trách nhiệm là người hình thành ở các em những cơ sở bước đầu cho sự tiếp thu nghệ thuật âm nhạc mà còn là người đầu tiên phát hiện những mầm non có năng khiếu âm nhạc để sớm có điều kiện bồi dưỡng các em thành nhân tài của đất nước.