mở đầu và tiểu kết; cuối chương có phần tóm tắt, có liệt kê các khái niệm cần nhở, hệ thống câu hỏi và bài tập, có chỉ dẫn các tài liệu tham khảo cần đọc; các nội dung quan trọng trong chương được làm nổi bật bằng các kiểu chữ, phông chữ khác nhau như in nghiêng, in đậm, in hoa; 6 sử dụng các biểu tượng, hình ảnh khác nhau để thu hút sự chú ý và ra các mệnh lệnh cho người tự học) [34]. Mỗi khái niệm trên đều có những ý trùng nhau, nhưng chưa đầy đủ khi nói về bản chất của giáo trình cũng như đối tượng mà giáo trình hướng đến. Trong luận văn, để phù hợp với việc giảng dạy bộ môn Piano, chúng tôi đưa ra khái niệm như sau: Giáo trình là hệ thống chương trình giảng dạy của một môn học, là tài liệu học tập được thiết kế và biên soạn dựa trên cơ sở chương trình môn học. Mục đích để làm tài liệu giảng dạy chính thức cho giáo viên, làm tài liệu học tập cho học sinh, sinh viên, học viên và những ai muốn nghiên cứu vấn đề liên quan đến nội dung giáo trình.
Giáo trình thường phải bám sát chương trình đào tạo, đảm bảo tính hệ thống, tính ứng dụng, tính cơ bản, tính chính xác và tính cập nhật về nội dung khoa học của môn học. Cùng một môn học, có thể có một hoặc nhiều giáo trình khác nhau do các tác giả/nhóm các tác giả biên soạn, mỗi giáo trình có một hướng tiếp cận khác nhau với nội dung môn học, điều này giúp người học, người nghiên cứu có cái nhìn đa diện hơn về bản chất của môn học. Giáo trình Piano là hệ thống chương trình giảng dạy dành riêng cho bộ môn Piano, bao gồm các kiến thức nhạc lý, các tác phẩm độc tấu, hòa tấu, các bài luyện ngón etude, chạy gam, các kỹ thuật,… theo trình độ từ dễ đến khó dần, nhằm mục đích giúp học sinh tiếp cận với việc học đàn Piano. Giáo trình Piano cũng có thể là các tuyển tập tác phẩm được biên soạn tổng hợp, được giáo viên sử dụng kết hợp linh hoạt trong quá trình giảng dạy nhằm tăng hứng thú cho người học.
Giáo trình Piano hiện nay khá đa dạng, từ các giáo trình phổ thông nước ngoài như: John Thompson, Methode Rose, Piano Basic - Primer Level- James Bastien, Sunbeam 1 - Music for young children - Francis Balodis,… 7 đến các giáo trình được giáo viên, giảng viên tại một số trung tâm Âm nhạc có uy tín trực tiếp biên soạn và được sử dụng nội bộ, như: Magic Music với các giáo trình theo trình độ Pink (4 - 6 tuổi), Green (6 - 8 tuổi), Blue (8 - 10 tuổi), Planet (từ năm thứ 7 trở đi),… Muốn sử dụng giáo trình Piano trước hết người dạy phải có những nghiên cứu cơ bản về giáo trình đó: Hướng tiếp cận của giáo trình, đối tượng mà giáo trình hướng tới (trẻ em, người lớn, học phổ thông hay chuyên nghiệp,…), bao quát được nội dung xuyên suốt (các tác phẩm, nội dung tư tưởng, kiến thức nhạc lý, xướng âm, luyện ngón, chạy gam,…), nội dung bổ trợ khác,… Để từ đó lựa chọn phương pháp và hình thức giảng dạy một cách hợp lý, mang lại kết quả cao. Phương pháp dạy học Piano cho trẻ em Chúng ta thường thấy trẻ em ngân nga một giai điệu trong khi đi bộ hoặc đi chơi, trẻ nắm tay nhau cùng ca hát trong các hoạt động tập thể, trẻ nhún nhảy theo tiếng nhạc nếu chúng nghe thấy ở bất cứ đâu. Về cơ bản, những đứa trẻ đó bằng cách trực tiếp hoặc gián tiếp, chúng được tiếp xúc với âm nhạc mỗi ngày. Tuy nhiên, khi chúng ta đặt những đứa trẻ như nhau trong một lớp học và xếp chúng ngồi vào cây đàn Piano, tiếng nói của chúng trở nên nhỏ và các ngón tay của chúng trở nên cứng.
Tại sao những đứa trẻ như gắn liền cả cơ thể với âm nhạc lại có dấu hiệu của sự căng thẳng như vậy? Đó là phản ứng tự nhiên của đứa trẻ khi chúng phải “học”. Bài học Piano phải là một nơi mà Âm nhạc gần gũi với đứa trẻ nhất, nhiệm vụ của người thầy là dẫn dắt học sinh chủ động tiếp cận với cây đàn Piano, khuyến khích trẻ luyện tập và giúp trẻ tiếp thu kiến thức một cách tự nhiên nhất. Muốn làm được điều đó thì phương pháp dạy học là vô cùng quan trọng, mỗi một phương pháp mà người thầy sử dụng trong quá trình dạy học Piano cho trẻ đều cần phải đảm bảo tính hệ thống, vừa sức với học sinh, phát 8 huy được tính chủ động, sáng tạo của học sinh và quan trọng nhất là phải phù hợp với tâm lý lứa tuổi cũng như kết hợp được nhuần nhuyễn giữa lý thuyết và thực hành trên đàn. Phương pháp dạy học là một hệ thống những hành động có mục đích của giáo viên nhằm tổ chức hoạt động nhận thức và thực hành của học sinh, đảm bảo học sinh lĩnh hội nội dung học vấn.
Mỗi một đối tượng học tập khác nhau, giáo viên cần nghiên cứu những phương pháp, yêu cầu học tập khác nhau đối với học sinh cho phù hợp với đặc điểm lứa tuổi, trình độ, mức độ nhận thức, đặc thù của bộ môn,… Với những yêu cầu trên và dựa vào đặc thù của bộ môn, chúng tôi chia thành 2 nhóm phương pháp chính trong dạy học Piano cho trẻ em: * Nhóm phương pháp sư phạm: Bao gồm phương pháp thuyết trình và phương pháp trực quan sinh đông. Vì là bộ môn đòi hỏi nhiều sự thực hành với trẻ nên nhóm phương pháp này sẽ được sử dụng ít hơn trong quá trình giảng dạy. Tuy nhiên, đây lại là nhóm phương pháp mà nếu người thầy sử dụng một cách linh hoạt, hiệu quả sẽ tạo được hứng thú học tập với trẻ. PP dùng lời (thuyết trình và vấn đáp): Sử dụng khi giảng dạy cho trẻ về các ký hiệu âm nhạc, lý thuyết, xướng âm, giới thiệu tác phẩm, cách thể hiện, đặt câu hỏi về những vấn đề đã học, gợi mở, nhắc nhở,… trong mỗi tiết học.
Đây không phải là phương pháp cơ bản nhưng cần thiết vì nó hỗ trợ các phương pháp khác, giúp học sinh nắm vững các kiến thức cơ bản, kỹ năng chơi đàn kết hợp nhìn bản nhạc (tổng phổ). PP trực quan sinh động: Chủ yếu là phương pháp sử dụng phương tiện dạy học. Với đặc thù bộ môn, yêu cầu tối thiểu mỗi trẻ sẽ được sử dụng một đàn Piano để luyện tập, thực hành trực tiếp trên lớp cũng như tại nhà. Ngoài ra, các băng đĩa nhạc beat kèm giáo trình, máy gõ nhịp hỗ trợ trẻ tập theo nhịp và nâng cao khả năng hòa tấu, cảm thụ âm nhạc, bảng, hình ảnh,.
9 * Nhóm phương pháp chuyên ngành: Bao gồm phương pháp trình diễn tác phẩm, phương pháp thực hành luyện tập, phương pháp kiểm tra đánh giá. PP trình diễn tác phẩm: Với độ tuổi của trẻ từ 6 - 11 tuổi thì đây là phương pháp hữu hiệu nhất trong quá trình giảng dạy Piano. Trước mỗi bài học, giáo viên cần làm mẫu để các em có cái nhìn tổng thể và khái quát hơn với bài học, từ giai điệu, xướng âm, lời hát (nếu có), đến sắc thái bản nhạc, tư thế ngồi đàn, biểu diễn trên đàn, nét mặt thể hiện,… Phương pháp trình diễn tác phẩm sẽ dần được giáo viên sử dụng ít đi vào các Part (các phần trong bộ giáo trình John Thompson được gọi theo thứ tự từ Part 1 đến Part 5 với cấp độ khó dần) học tiếp theo khi học sinh đã có những kiến thức nhất định với bộ môn Piano, đòi hỏi các em phải có khả năng nhìn tổng thể bản nhạc, tự vỡ bài và hoàn chỉnh tác phẩm. Lúc này, giáo viên đóng vai trò hướng dẫn, điều khiển, chỉnh sửa lỗi giúp học sinh.
PP thực hành luyện tập: Đây là phương pháp không thể thiếu đối với bộ môn đòi hỏi phải thực hành, luyện tập thường xuyên như Piano. Ngoài những kiến thức lý thuyết, các em cần liên tục thực hành, rèn luyện từ lúc vỡ bài, cho đến khi hoàn chỉnh tác phẩm, thậm chí là sau khi học xong tác phẩm đó. Với đặc thù là bộ môn tự chọn, không học thường xuyên, nên việc các em phải tự luyện tập tại nhà sau mỗi buổi học là vô cùng cân thiết, đòi hỏi sự tự giác, chăm chỉ của mỗi em để đạt được kết quả cao hơn. Vì đang ở lửa tuổi chưa có ý thức tự giác tập bài, nên để đạt được hiệu quả cao nhất trong phương pháp thực hành luyện tập, ngoài việc truyền cho các em niềm yêu thích môn học, đưa các em vào nề nếp học tập trên lớp, giáo viên cũng cần làm việc trực tiếp với phụ huynh học sinh, thống nhất về việc nhắc nhở các em tập bài ở nhà, như thế sẽ giúp các em có những tiến bộ nhanh trong học tập.
Phương pháp kiểm tra đánh giá: Hiện nay, trung tâm Music Talent thường xuyên tổ chức các cuộc thi định kỳ lớn vào tháng 4, tháng 8 và tháng 1 12 hàng năm. Đây là thời điểm mà học sinh được kiểm tra lại kiến thức đã học (nhạc lý, xướng âm, trình diễn tác phẩm) cũng như rèn luyện kỹ năng biểu diễn trên sân khấu, trước đám đông và được sự đánh giá của những giáo viên có chuyên môn. Ngoài ra, giáo viên cũng cần chủ động thường xuyên kiểm tra đánh giá tại lớp, biến lớp học thành một sân khấu nhỏ nhằm giúp các em rèn luyện sự tự tin, tăng thêm hứng thú học tập. Với hai nhóm phương pháp sư phạm và chuyên ngành đã nêu trên, giáo viên cần kết hợp với việc nghiên cứu tỉ mỉ về tâm lý lứa tuổi học sinh Tiểu học để sử dụng các phương pháp dạy học một cách hợp lý, khoa học sẽ đạt được hiệu quả cao.
Tác dụng của học Piano với trẻ em Âm nhạc nói chung, Piano nói riêng có thể được coi là một loại ngôn ngữ với đầy đủ các kỹ năng: Nghe, nói, đọc, viết. Cụ thể hơn với Piano, “Nghe” là sự tiếp thu các đường nét giai điệu bằng tai; “Nói” là sự biểu diễn tự tin một tác phẩm âm nhạc hoàn chỉnh; “Đọc” là khả năng nhìn nốt, vỡ bài thông qua bản nhạc; “Viết” là kỹ năng ghi chép lại các tác phẩm Piano, hoặc sáng tạo một tác phẩm mới;… Chính vì thế, việc học Piano mang lại lợi ích giống như việc các em được học một ngôn ngữ khác. Học Piano giúp phát triển kỹ năng nghe của trẻ em: Piano khuyến khích khả năng lắng nghe và sự tập trung; thông qua việc chơi tác phẩm trẻ em học nghe nhịp, giai điệu, phân biệt âm thanh to và nhỏ, lên xuống, nhanh và chậm khuyến khích phát triển thính giác trong não bộ.