Luận án tiến sĩ âm nhạc sử dụng đàn phím điện tử trong dạy học âm nhạc bậc trung học cơ sở ở một số tỉnh miền núi phía bắc

Luận án tiến sĩ nghiên cứu ứng dụng đàn phím điện tử trong dạy học âm nhạc tại các trường THCS ở miền núi phía Bắc, đề xuất phương pháp hiệu quả.

• Tác giả: Ngô Thị Việt Anh
• Người hướng dẫn: PGS. Trịnh Hoài Thu
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm Nghệ thuật Trung ương
• Chuyên ngành: Lý luận và Phương pháp dạy học Âm nhạc
• Đề tài: Sử dụng đàn phím điện tử trong dạy học âm nhạc bậc Trung học cơ sở ở một số tỉnh miền núi phía Bắc
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN, TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU
• 1.1. Quan điểm của Đảng và Nhà nước về giáo dục
• 1.2. Vấn đề phương pháp luận
• 1.3. Một số khái niệm, thuật ngữ
• 1.4. Cơ sở lý thuyết của việc sử dụng đàn phím điện tử trong dạy học âm nhạc bậc Trung học cơ sở
• 1.5. Tổng quan tình hình nghiên cứu của đề tài
• 1.6. Về phương pháp dạy học và thực hành luyện tập đàn phím điện tử
• 1.7. Về soạn bài giảng và hỗ trợ dạy học trên lớp
• 1.8. Hướng dẫn đệm hát và giáo trình dạy đàn cho thiếu nhi
• 1.9. Tổng quan địa bàn nghiên cứu
• 1.10. Địa bàn và các trường Trung học cơ sở ở Tuyên Quang
• 1.11. Địa bàn và các trường Trung học cơ sở ở Bắc Kạn
• 1.12. Địa bàn và các trường Trung học cơ sở ở Lạng Sơn
• 1.13. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG SỬ DỤNG ĐÀN PHÍM ĐIỆN TỬ CỦA GIÁO VIÊN TRONG DẠY HỌC ÂM NHẠC TẠI MỘT SỐ TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ MIỀN NÚI PHÍA BẮC
• 2.1. Chuẩn bị thực hiện khảo sát
• 2.2. Phân loại trường và lựa chọn địa điểm khảo sát
• 2.3. Cách thức thu thập thông tin
• 2.4. Khảo sát các trường Trung học cơ sở tại Tuyên Quang
• 2.5. Khảo sát trường khu vực đô thị (KVI)
• 2.6. Khảo sát trường thuộc vùng sâu vùng xa (KVIII)
• 2.7. Khảo sát các trường Trung học cơ sở tại Bắc Kạn
• 2.8. Khảo sát trường khu vực đô thị (KVI)
• 2.9. Khảo sát trường thuộc vùng sâu vùng xa (KV III)
• 2.10. Khảo sát các trường Trung học cơ sở tại Lạng Sơn
• 2.11. Khảo sát trường khu vực đô thị (KVI)
• 2.12. Khảo sát điểm trường vùng sâu vùng xa (KVIII)
• 2.13. Nhận xét về cơ sở vật chất, đội ngũ giáo viên và sử dụng đàn phím điện tử
• 2.14. Trường, lớp, phòng học âm nhạc và trang bị đàn phím điện tử
• 2.15. Đội ngũ giáo viên âm nhạc và việc sử dụng đàn phím điện tử
• 2.16. Sử dụng đàn phím điện tử của giáo viên qua giờ dạy học âm nhạc
• 2.17. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: BIỆN PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ SỬ DỤNG ĐÀN PHÍM ĐIỆN TỬ CHO GIÁO VIÊN ÂM NHẠC TRONG CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ MIỀN NÚI PHÍA BẮC
• 3.1. Những vấn đề nhìn từ khảo sát thực trạng sử dụng đàn phím điện tử
• 3.2. Vấn đề phòng học môn Âm nhạc
• 3.3. Vấn đề trang bị đàn phím điện tử
• 3.4. Vấn đề đội ngũ giáo viên và các nhà quản lý giáo dục
• 3.5. Một số biện pháp nâng cao việc sử dụng đàn phím điện tử
• 3.6. Sử dụng đàn phím điện tử trong dạy học các mạch nội dung âm nhạc. Gắn việc sử dụng nhạc cụ vào các giờ dạy âm nhạc
• 3.7. Thực nghiệm sư phạm
• 3.7.1. Mục đích, nhiệm vụ, đối tượng thực nghiệm
• 3.7.2. Nội dung, thời gian và đánh giá kết quả thực nghiệm
• 3.7.3. Xây dựng trình tự các bước tiến hành
• 3.7.4. Tiến trình thực nghiệm sư phạm, kiểm tra đánh giá kết quả thực nghiệm
• 3.8. Kết luận chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu và cơ sở lý luận

Luận án tiến sĩ này tập trung vào việc ứng dụng đàn phím điện tử trong dạy học âm nhạc tại các trường THCS ở miền núi phía Bắc. Nghiên cứu nhằm mục đích nâng cao chất lượng giáo dục âm nhạc thông qua việc sử dụng công nghệ hiện đại. Đàn phím điện tử được xem là công cụ hỗ trợ đắc lực trong việc giảng dạy, giúp học sinh tiếp cận âm nhạc một cách sinh động và hiệu quả hơn. Luận án cũng đề cập đến các phương pháp giảng dạy mới, phù hợp với điều kiện đặc thù của khu vực miền núi.

1.1. Cơ sở lý thuyết

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết về giáo dục âm nhạc và công nghệ trong giáo dục. Đàn phím điện tử được coi là phương tiện giảng dạy hiệu quả, giúp giáo viên truyền đạt kiến thức âm nhạc một cách trực quan. Luận án cũng phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến việc sử dụng đàn phím điện tử trong giáo dục miền núi, bao gồm điều kiện cơ sở vật chất và trình độ của giáo viên.

1.2. Tổng quan tình hình nghiên cứu

Luận án tổng hợp các nghiên cứu trước đây về dạy học âm nhạc và ứng dụng công nghệ trong giáo dục. Các nghiên cứu này đã chỉ ra rằng việc sử dụng đàn phím điện tử có thể cải thiện đáng kể hiệu quả giảng dạy, đặc biệt là trong các khu vực có điều kiện khó khăn như miền núi phía Bắc.

II. Thực trạng sử dụng đàn phím điện tử

Luận án tiến hành khảo sát thực trạng sử dụng đàn phím điện tử trong dạy học âm nhạc tại các trường THCS ở miền núi phía Bắc. Kết quả cho thấy, mặc dù đàn phím điện tử được coi là công cụ hữu ích, việc sử dụng nó vẫn còn nhiều hạn chế do thiếu cơ sở vật chất và trình độ của giáo viên. Nhiều giáo viên chưa được đào tạo bài bản về cách sử dụng đàn phím điện tử, dẫn đến hiệu quả giảng dạy chưa cao.

2.1. Khảo sát tại các trường THCS

Khảo sát được thực hiện tại các trường THCS ở ba tỉnh Tuyên Quang, Bắc Kạn, và Lạng Sơn. Kết quả cho thấy, chỉ một số ít trường có đủ điều kiện để trang bị đàn phím điện tử. Hầu hết các trường ở vùng sâu, vùng xa đều thiếu thốn về cơ sở vật chất, khiến việc áp dụng công nghệ gặp nhiều khó khăn.

2.2. Đánh giá trình độ giáo viên

Nghiên cứu chỉ ra rằng, phần lớn giáo viên âm nhạc tại các trường THCS miền núi chưa được đào tạo chuyên sâu về đàn phím điện tử. Điều này ảnh hưởng lớn đến chất lượng giảng dạy, khiến học sinh không được tiếp cận đầy đủ với các kiến thức âm nhạc hiện đại.

III. Biện pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đàn phím điện tử

Luận án đề xuất một số biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đàn phím điện tử trong dạy học âm nhạc tại các trường THCS miền núi. Các biện pháp này bao gồm việc đào tạo giáo viên, cải thiện cơ sở vật chất, và xây dựng các chương trình giảng dạy phù hợp với điều kiện địa phương.

3.1. Đào tạo giáo viên

Một trong những biện pháp quan trọng là tổ chức các khóa đào tạo về đàn phím điện tử cho giáo viên âm nhạc. Điều này giúp giáo viên nâng cao kỹ năng sử dụng công cụ này, từ đó cải thiện chất lượng giảng dạy. Luận án cũng đề xuất việc hợp tác với các trường đại học để cung cấp các khóa học chuyên sâu.

3.2. Cải thiện cơ sở vật chất

Luận án nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đầu tư cơ sở vật chất, đặc biệt là trang bị đàn phím điện tử cho các trường THCS miền núi. Điều này không chỉ giúp học sinh tiếp cận với công nghệ hiện đại mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho giáo viên trong quá trình giảng dạy.

IV. Kết luận và khuyến nghị

Luận án kết luận rằng việc ứng dụng đàn phím điện tử trong dạy học âm nhạc tại các trường THCS miền núi là cần thiết và có tiềm năng lớn trong việc nâng cao chất lượng giáo dục. Tuy nhiên, để đạt được hiệu quả cao, cần có sự đầu tư đồng bộ từ việc đào tạo giáo viên đến cải thiện cơ sở vật chất. Luận án cũng đưa ra các khuyến nghị cụ thể cho các nhà quản lý giáo dục và các cơ quan liên quan.

4.1. Khuyến nghị cho nhà quản lý giáo dục

Luận án khuyến nghị các nhà quản lý giáo dục cần có chính sách hỗ trợ cụ thể để cải thiện điều kiện giảng dạy tại các trường THCS miền núi. Điều này bao gồm việc đầu tư vào cơ sở vật chất và tổ chức các chương trình đào tạo cho giáo viên.

4.2. Hướng phát triển trong tương lai

Luận án cũng đề xuất các hướng nghiên cứu trong tương lai, bao gồm việc mở rộng ứng dụng công nghệ trong giáo dục và phát triển các phương pháp giảng dạy mới phù hợp với điều kiện đặc thù của miền núi phía Bắc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo và Phụ lục, bố cục luận án dự kiến sẽ gồm 3 chƣơng với các nội dung chính sau đây: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận, tổng quan tình hình nghiên cứu và địa bàn nghiên cứu Chƣơng 2: Thực trạng sử dụng đàn phím điện tử của giáo viên trong dạy học âm nhạc tại một số trƣờng Trung học cơ sở miền núi phía Bắc Chƣơng 3: Biện pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đàn phím điện tử cho giáo viên âm nhạc trong các trƣờng Trung học cơ sở miền núi phía Bắc 9 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN, TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU 1. Căn cứ pháp lý Căn cứ pháp lý của đề tài “Sử dụng ĐPĐT trong dạy học âm nhạc bậc THCS ở một số tỉnh miền núi phía Bắc” bao gồm: Quan điểm, đƣờng lối của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nƣớc về giáo dục đào tạo (nhất là về giáo dục phổ thông). Quan điểm của Đảng và Nhà nước về giáo dục Quan điểm của Đảng và Nhà nƣớc về giáo dục có ý nghĩa hết sức quan trọng về mặt đƣờng lối, chính sách định hƣớng cho sự phát triển chung cho sự nghiệp giáo dục của Việt Nam. Bởi thế, đây cần đƣợc coi là cơ sở lý luận nền tảng không thể bỏ qua khi thực hiện các nghiên cứu liên quan đến giáo dục phổ thông.

Nghị quyết của Đảng, pháp luật về Giáo dục phổ thông Ngay từ những ngày đầu tiên của Nhà nƣớc Việt Nam mới, trong phiên họp đầu tiên của Chính phủ lâm thời ngày 3/9/1945, Hồ Chủ tịch nói: “Hơn 90% đồng bào ta mù chữ. một dân tộc dốt là một dân tộc yếu, vì vậy tôi đề nghị mở một chiến dịch chống nạn mù chữ”. Gần nhƣ ngay sau đó, ngày 8/9/1945, Chính phủ ra 3 sắc lệnh: Sắc lệnh 17/SL thành lập Nha Bình dân học vụ; Sắc lệnh 19/SL quy định mọi làng phải có lớp học bình dân và Sắc lệnh 20/SL quy định cƣỡng bách học chữ quốc ngữ không mất tiền [116]. Trƣớc khi Luật Giáo dục 1998 ra đời, quan điểm về giáo dục của Đảng Cộng sản Việt Nam đƣợc khẳng định tại điều 35 trong Hiến pháp 1992: Giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu.

Nhà nƣớc phát triển giáo dục nhằm nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dƣỡng nhân tài. Mục tiêu của giáo dục là hình thành và bồi dƣỡng nhân cách, 10 phẩm chất và năng lực của công dân; đào tạo những ngƣời lao động có nghề, năng động và sáng tạo, có niềm tự hào dân tộc, có đạo đức, có ý chí vƣơn lên góp phần làm cho dân giầu nƣớc mạnh, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc [115]. Luật Giáo dục 2005, đƣợc sửa đổi bổ sung một số điều năm 2009, căn cứ ban hành luật không còn sử dụng cụm từ mang tính khẩu hiệu “Giáo dục là quốc sách hàng đầu”. Cụm từ này đƣợc chuyển thành nội dung của điều luật về phát triển giáo dục (Điều 9).

Quan điểm của Đảng đƣợc thể hiện rõ hơn về mặt tƣ tƣởng chủ đạo, thành nguyên lý của nền giáo dục quốc dân: “Nền giáo dục Việt Nam là nền giáo dục xã hội chủ nghĩa có tính nhân dân, dân tộc, khoa học, hiện đại, lấy chủ nghĩa Mác – Lênin và tƣ tƣởng Hồ Chí Minh làm nền tảng. Luật Giáo dục 1998 quy định mục tiêu giáo dục tại Điều 2 là: “Đào tạo con ngƣời Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, tri thức, sức khỏe, thẩm mỹ và nghề nghiệp, trung thành với lý tƣởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; hình thành và bồi dƣỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực công dân, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” [117]. Luật Giáo dục 2005 giữ nguyên điều 2 của Luật 1998, nhƣng đến Luật Giáo dục 2019, điều 2 đƣợc bổ sung thêm một số tiêu chí. Theo đó, mục tiêu giáo dục đƣợc bổ sung thêm tiêu chí “văn hóa”, tiêu chí “phát huy tiềm năng, khả năng sáng tạo của mỗi cá nhân” và tiêu chí “nâng cao dân trí, phát triển nguồn nhân lực, bồi dƣỡng nhân tài” (nhấn mạnh nội dung mục tiêu giáo dục đã đƣợc ghi nhận trong Điều 35 Hiến pháp 1992, Điều 61 Hiến pháp 2013) [115], [116].

Những chi tiết đáng chú ý trong nội dung của Mục tiêu giáo dục, liên quan trực tiếp đến đề tài này là: “phát triển toàn diện”, “văn hóa”, “thẩm mỹ”. Bởi vì, giáo dục âm nhạc phổ thông thực sự có vai trò quan trọng đối 11 với mục tiêu giáo dục con ngƣời Việt Nam phát triển toàn diện, có văn hóa, có thẩm mỹ. Mục tiêu giáo dục đƣợc ghi nhận trong Hiến pháp và Luật Giáo dục là cơ sở pháp lý quan trọng nhất cho đƣờng hƣớng phát triển giáo dục Việt Nam, là cơ sở cho việc đƣa các môn nghệ thuật vào hệ thống giáo dục phổ thông nhƣ một nội dung bắt buộc. Văn bản hướng dẫn của Bộ Giáo dục và Đào tạo Ngay sau khi Luật Giáo dục năm 2005 đƣợc Quốc hội ban hành ngày 14 tháng 6 năm 2005, có hiệu lực kể từ ngày 01 tháng 01 năm 2006, ngày 05 tháng 5 năm 2006 Bộ GD&ĐT đã ra Quyết định số 16/2006/QĐ-BGĐT Ban hành Chƣơng trình giáo dục phổ thông, kịp thời điều chỉnh để hoàn thiện và tổ chức lại chƣơng trình giáo dục phổ thông theo quy định của Luật Giáo dục.

Từ tháng 12 năm 2003 (theo “Lời nói đầu” của phần Những vấn đề chung ban hành kèm theo Quyết định số 16/2006/QĐ-BGĐT), Bộ GD&ĐT đã tổ chức hoàn thiện bộ Chƣơng trình giáo dục phổ thông với sự tham gia của đông đảo các nhà khoa học, nhà sƣ phạm, cán bộ quản lí giáo dục và giáo viên đang giảng dạy tại các nhà trƣờng. Hội đồng Quốc gia thẩm định Chƣơng trình giáo dục phổ thông đƣợc thành lập và đã dành nhiều thời gian xem xét, thẩm định các chƣơng trình. Nội dung Chƣơng trình giáo dục phổ thông bao gồm 5 vấn đề: 1/ Mục tiêu giáo dục phổ thông, mục tiêu giáo dục các cấp học, mục tiêu giáo dục các môn học và hoạt động giáo dục; 2/ Phạm vi và cấu trúc nội dung giáo dục đáp ứng mục tiêu giáo dục của từng môn học, hoạt động giáo dục và phù hợp với sự phát triển tuần tự của các cấp học; 3/ Chuẩn kiến thức, kỹ năng và yêu cầu cơ bản về thái độ mà học sinh cần phải và có thể đạt đƣợc; 4/ Phƣơng pháp giáo dục và hình thức tổ chức giáo dục phù hợp với đặc trƣng của giáo dục phổ thông; 5/ Cách thức đánh giá kết quả giáo dục phù hợp với đặc trƣng của 12 môn học và hoạt động giáo dục ở từng cấp học. Chƣơng trình Giáo dục phổ thông 2006 là cơ sở cho Chƣơng trình Sách giáo khoa mới cho từng cấp học, thống nhất trên toàn quốc, mang tính pháp lý cao, nhƣ Pháp lệnh khẳng định một chƣơng trình, một bộ sách giáo khoa cho hệ thống Giáo dục phổ thông ở Việt Nam.

Đến tháng 5 năm 2006, Bộ GDĐT tiếp tục bổ sung hoàn chỉnh Chƣơng trình giáo dục phổ thông cấp THCS (Ban hành kèm theo Quyết định số 16/2006/QĐ-BGDĐT ngày 05 tháng 5 năm 2006 của Bộ trƣởng Bộ GD&ĐT). Chƣơng trình này quy định cấp THCS gồm có 13 môn (riêng lớp 6 và lớp 7 có 12 môn) trong đó môn Âm nhạc là một trong những môn bắt buộc. Điều này đã đƣợc ghi rất rõ trong quan điểm xây dựng và phát triển chƣơng trình cấp THCS: - Âm nhạc là môn văn hóa bắt buộc. Tất cả học sinh đều đƣợc học để có trình độ văn hóa âm nhạc nhất định trong nền học vấn chung ở THCS.

- Kế thừa và phát triển chƣơng trình âm nhạc đã có, chú trọng đến tính dân tộc và hiện đại. - Quan tâm đến tính vừa sức, tính thực tiễn của chƣơng trình. - Coi trọng việc rèn luyện thực hành, hết sức giảm nhẹ nội dung lí thuyết âm nhạc. - Xây dựng chƣơng trình xuất phát từ đặc trƣng nghệ thuật âm nhạc phù hợp với lứa tuổi học sinh đại trà, kết hợp với những định hƣớng về đổi mới phƣơng pháp, gắn liền với thiết bị dạy học [8].

Nói về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trƣờng định hƣớng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế trong Nghị quyết số 29/NQ-TW của Hội nghị Ban chấp hành Trung ƣơng Đảng lần thứ 8 khóa XI đã chỉ đạo: 13 Đối với giáo dục phổ thông, tập trung phát triển trí tuệ, thể chất, hình thành phẩm chất, năng lực công dân, phát hiện và bồi dƣỡng năng khiếu, định hƣớng nghề nghiệp cho học sinh. Nâng cao chất lƣợng giáo dục toàn diện, chú trọng giáo dục lý tƣởng, truyền thống, đạo đức, lối sống, ngoại ngữ, tin học, năng lực và kỹ năng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Phát triển khả năng sáng tạo, tự học, khuyến khích học tập suốt đời [5]. Nghị quyết số 88 năm 2014 của Quốc hội khóa 13 về đổi mới chƣơng trình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông đã chỉ rõ về mục tiêu, yêu cầu và nội dung đổi mới trong đó nhấn mạnh rằng các yêu cầu của chƣơng trình giáo dục phổ thông về nội dung giáo dục, yêu cầu về phẩm chất và năng lực học sinh cần đƣợc sách giáo khoa cụ thể hóa.

Sách giáo khoa cũng là công cụ định hƣớng về phƣơng pháp giáo dục và cách thức kiểm tra, đánh giá chất lƣợng giáo dục. Quốc hội chủ trƣơng thực hiện xã hội hóa biên soạn sách giáo khoa đảm bảo có một số sách giáo khoa cho mỗi môn học. Đồng thời, Nghị quyết 88 của Quốc hội cũng đề ra lộ trình thực hiện cụ thể cho chƣơng trình đổi mới sách giáo khoa và chƣơng trình giáo dục phổ thông. Từ năm học 2018 - 2019, bắt đầu triển khai áp dụng chƣơng trình giáo dục phổ thông và sách giáo khoa mới theo hình thức cuốn chiếu đối với mỗi cấp TH, THCS và THPT [61].