Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ khoa học giáo dục của tác giả Nguyễn Thị Thu Hoa với đề tài "Giáo dục tinh thần dân tộc theo tư tưởng Hồ Chí Minh trong dạy học Lịch sử Việt Nam (1919-1975) ở trường Trung học phổ thông", chuyên ngành Lí luận và Phương pháp dạy học Lịch sử (mã số: 9.11), được bảo vệ tại Trường Đại học Sư phạm Hà Nội năm 2019, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Nguyễn Thị Thế Bình và TS. Nguyễn Văn Phong.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Bối cảnh thế giới hiện đại xuất hiện sự trỗi dậy của chủ nghĩa dân tộc cực đoan cùng âm mưu chia rẽ khối đại đoàn kết dân tộc, tôn giáo. Trong nước, một bộ phận thanh niên có biểu hiện phai nhạt lý tưởng, giảm sút ý thức trách nhiệm trước vận mệnh đất nước. Về mặt chính sách giáo dục, Luật Giáo dục và Nghị quyết số 29-NQ/TW của Hội nghị lần thứ 8 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI đã khẳng định mục tiêu giáo dục phổ thông là phát triển toàn diện phẩm chất, năng lực công dân, chú trọng bồi dưỡng lý tưởng, đạo đức, truyền thống và kỹ năng thực hành.

Giai đoạn Lịch sử Việt Nam từ năm 1919 đến năm 1975 gắn liền với hành trình tìm đường cứu nước, sáng lập Đảng và lãnh đạo cách mạng của Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh. Việc giáo dục tinh thần dân tộc theo tư tưởng Hồ Chí Minh thông qua môn Lịch sử ở trường trung học phổ thông có vai trò quan trọng, song trong thực tế giảng dạy, nội dung này vẫn mang tính tự phát, kinh nghiệm, thiếu hệ thống biện pháp sư phạm đồng bộ. Do đó, luận án xác định nhiệm vụ xây dựng hệ thống biện pháp sư phạm nhằm lồng ghép nội dung giáo dục này vào cả bài học nội khóa và hoạt động ngoại khóa.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu của luận án là xác định nội dung tinh thần dân tộc theo tư tưởng Hồ Chí Minh và đề xuất hình thức, tổ chức các biện pháp sư phạm để giáo dục tinh thần dân tộc cho học sinh trong dạy học Lịch sử Việt Nam (1919-1975) ở trường trung học phổ thông, góp phần nâng cao chất lượng dạy học bộ môn.

Nhiệm vụ nghiên cứu được văn bản xác định gồm 5 nội dung:

  1. Tìm hiểu lí luận của Giáo dục học, Tâm lí học, Phương pháp dạy học Lịch sử và các tài liệu liên quan đến giáo dục tư tưởng, tình cảm, đạo đức cùng nguồn tư liệu lịch sử.
  2. Điều tra, khảo sát thực tiễn giáo dục tư tưởng, tình cảm cho học sinh trong dạy học Lịch sử ở trường trung học phổ thông nói chung và giáo dục tinh thần dân tộc theo tư tưởng Hồ Chí Minh nói riêng.
  3. Tìm hiểu nội dung tinh thần dân tộc theo tư tưởng Hồ Chí Minh qua các tài liệu và trong chương trình sách giáo khoa Lịch sử lớp 12 để xác định nội dung cần và có thể khai thác.
  4. Đề xuất các biện pháp giáo dục học sinh tinh thần dân tộc theo tư tưởng Hồ Chí Minh trong dạy học Lịch sử Việt Nam (1919-1975) ở trường trung học phổ thông.
  5. Soạn giáo án và tiến hành thực nghiệm sư phạm (từng phần và toàn phần) theo các biện pháp đã đề xuất để kiểm nghiệm tính khả thi và hiệu quả của đề tài.

Giả thuyết khoa học

Thực tiễn việc giáo dục học sinh tư tưởng, tình cảm, đạo đức nói chung và tinh thần dân tộc theo tư tưởng Hồ Chí Minh nói riêng ở trường trung học phổ thông hiện nay còn nhiều hạn chế. Nếu giáo viên vận dụng linh hoạt các biện pháp giáo dục tinh thần dân tộc theo tư tưởng Hồ Chí Minh như đề xuất trong luận án sẽ góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, nâng cao ý thức dân tộc cho học sinh và chất lượng dạy học bộ môn Lịch sử.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

  • Đối tượng nghiên cứu: Quá trình giáo dục tinh thần dân tộc theo tư tưởng Hồ Chí Minh trong dạy học bộ môn Lịch sử ở trường trung học phổ thông.
  • Phạm vi lí luận: Đi sâu nghiên cứu việc giáo dục tinh thần dân tộc theo tư tưởng Hồ Chí Minh trong dạy học Lịch sử ở trường trung học phổ thông, không nghiên cứu toàn diện tư tưởng Hồ Chí Minh nói chung.
  • Phạm vi điều tra thực tiễn: Khảo sát tại một số trường trung học phổ thông trên phạm vi cả nước, đại diện cho các vùng miền (thành phố, nông thôn, đồng bằng, miền núi).
  • Phạm vi nội dung vận dụng: Chương trình và sách giáo khoa Lịch sử lớp 12, giai đoạn Lịch sử Việt Nam 1919 - 1975.
  • Phạm vi thực nghiệm: Thực nghiệm sư phạm từng phần và toàn phần tại các trường trung học phổ thông, tập trung chủ yếu ở Hà Nội, Bắc Ninh, Nam Định, Phú Thọ (Việt Trì), Thanh Hóa, Hà Tĩnh, Bình Phước.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án phân loại và điểm lại các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước theo ba hướng chính:

Hướng nghiên cứu Các tác giả và công trình tiêu biểu được trích dẫn
Nghiên cứu về tinh thần dân tộc và tư tưởng Hồ Chí Minh - E. Cô-bê-lép (1985): Đồng chí Hồ Chí Minh
- Furuta Motoo (1996/1997): Hồ Chí Minh - giải phóng dân tộc và đổi mới
- Phan Ngọc Liên (chủ biên - 1999, 2000, 2010): Những vấn đề LS trong tác phẩm Hồ Chí Minh; Hồ Chí Minh - từ nhận thức LS đến hành động cách mạng; Hồ Chí Minh với sử học; Chiến sĩ quốc tế Hồ Chí Minh – Hoạt động thực tiễn và lý luận cách mạng
- Võ Nguyên Giáp (chủ biên - 1993, 2000, 2006): Đề tài KX 02 Tư tưởng Hồ Chí Minh và con đường cách mạng Việt Nam
- Trần Viết Hoàn (2008): Đạo đức Bác Hồ tấm gương soi cho muôn đời
- Trần Minh Ngọc (chủ biên - 2010): Hồ Chí Minh - một người Châu Á của mọi thời đại
- Lê Mậu Hãn, Bùi Đình Phong, Mạch Quang Thắng (2000): Tư tưởng Hồ Chí Minh rọi sáng con đường độc lập tự do của dân tộc Việt Nam
- Trần Văn Giàu (2011, 2015): Giá trị tinh thần truyền thống của dân tộc Việt Nam; Hồ Chí Minh - vĩ đại một con người
- Bảo tàng Hồ Chí Minh (2012): Hồ Chí Minh tiểu sử
- Phan Ngọc Liên, Nguyên An (2002): Bách khoa toàn thư Hồ Chí Minh sơ giản, tập Hồ Chí Minh với giáo dục và đào tạo
- Các công trình của Trường Chinh (1954, 1991), Phạm Văn Đồng (1955, 1975, 1990, 2012)
Nghiên cứu về lý luận dạy học và giáo dục tổng quát - Các tác giả quốc tế: M.N. Sácđacốp (1970), T. Ilina (1973), B. Exipop (1977), I. Lecne (1977), I. Kharlamốp (1978), M. Xcatkin (1980), N. Savin (1983), Thomas Armstrong (2011), Stronge (2013), Pickering (2013), Marzano (2013), Pollock (2013)
- Các tác giả trong nước: Nguyễn Ngọc Quang (1986, 1989), Hà Thế Ngữ & Đặng Vũ Hoạt (1987), Đặng Vũ Hoạt (1995), Phạm Viết Vượng (2000), Thái Duy Tuyên (2001, 2008), Đặng Thành Hưng (2002), Phạm Tất Dong & Đào Hoàng Nam (2011), Nguyễn Cảnh Toàn & Lê Hải Yến (2012), Phạm Minh Hạc (2013)
Nghiên cứu về phương pháp dạy học Lịch sử và giáo dục qua môn Lịch sử - Đ. Nikiphôrốp (1964): Nguyên tắc trực quan trong DH LS
- N. Đairi (1973): Chuẩn bị giờ học LS như thế nào
- Phan Ngọc Liên, Trần Văn Trị (1976, 1980): Giáo trình Phương pháp DH LS (Tập 1, Tập 2)
- Phan Ngọc Liên, Nguyễn Thị Côi, Trịnh Đình Tùng (2002, tái bản 2009): Phương pháp DH LS (Tập 1, Tập 2)
- Trịnh Đình Tùng, Trần Viết Thụ, Đặng Văn Hồ, Trần Văn Cường (2006): Hệ thống các phương pháp DH LS ở trường trung học cơ sở
- Phan Ngọc Liên, Trịnh Đình Tùng (1999): Phát huy tính tích cực của HS trong DH LS ở THCS
- Phan Ngọc Liên (2001, 2003): Hình thành tri thức LS cho HS THPT; LS và giáo dục LS
- Nguyễn Thị Côi (2008): Các con đường, biện pháp nâng cao hiệu quả DH LS ở trường phổ thông

Khoảng trống luận án lựa chọn giải quyết

Các công trình trước đây đã làm rõ những vấn đề cốt lõi của tư tưởng Hồ Chí Minh về dân tộc hoặc các nguyên tắc lý luận dạy học môn Lịch sử nói chung. Tuy nhiên, chưa có công trình nào đi sâu giải quyết một cách toàn diện, có hệ thống việc cụ thể hóa nội dung tinh thần dân tộc theo tư tưởng Hồ Chí Minh vào giai đoạn Lịch sử Việt Nam (1919-1975) lớp 12 THPT, kết hợp chặt chẽ giữa giờ học nội khóa và các hình thức hoạt động ngoại khóa trải nghiệm, đồng thời tiến hành kiểm chứng qua khảo sát diện rộng và thực nghiệm sư phạm.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và các khái niệm cốt lõi

Luận án tiếp cận vấn đề dựa trên các định nghĩa và quan niệm khoa học:

  • Dân tộc: Theo Từ điển Tiếng Việt, dân tộc là cộng đồng người ổn định hình thành trong lịch sử, có chung lãnh thổ, quan hệ kinh tế, ngôn ngữ văn học và đặc trưng văn hóa. Theo Từ điển Bách khoa Toàn thư, quốc gia dân tộc là cộng đồng chính trị - xã hội được chỉ đạo bởi một nhà nước trên một lãnh thổ nhất định.
  • Tinh thần dân tộc: Được định nghĩa theo tác giả Phạm Văn Đức (Viện Triết học) là ý thức dân tộc được hình thành và kết tinh trong suốt quá trình tồn tại, phát triển của dân tộc, tạo nên ý chí, nghị lực và biểu hiện ở các giá trị văn hóa truyền thống (chủ đạo là lòng yêu nước và ý thức độc lập tự chủ).
  • Tinh thần dân tộc theo tư tưởng Hồ Chí Minh: Là nội dung cốt lõi của tư tưởng Hồ Chí Minh, kết tinh các giá trị truyền thống dân tộc trên nền tảng chủ nghĩa Mác - Lênin. Nội dung này tập trung vào các luận điểm chính:
    1. Đối với các dân tộc thuộc địa, vấn đề dân tộc thực chất là vấn đề giải phóng dân tộc (đấu tranh chống chủ nghĩa thực dân, xác định con đường cách mạng vô sản).
    2. Độc lập dân tộc là quyền thiêng liêng, bất khả xâm phạm của tất cả các dân tộc (nâng từ quyền con người sang quyền dân tộc trong Tuyên ngôn Độc lập 1945).
    3. Chủ nghĩa dân tộc chân chính là động lực lớn thúc đẩy đấu tranh giành độc lập ở các nước thuộc địa (phân biệt với chủ nghĩa dân tộc sô-vanh hay chủ nghĩa cực đoan).
    4. Tính thống nhất biện chứng giữa vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp (đặt quyền lợi dân tộc lên trên hết, giải phóng dân tộc là tiền đề giải phóng giai cấp).
    5. Độc lập dân tộc gắn liền với thống nhất đất nước ("Nước Việt Nam là một, dân tộc Việt Nam là một").
    6. Mối quan hệ giữa độc lập dân tộc với chủ nghĩa xã hội.
    7. Đề cao nền độc lập của dân tộc mình đồng thời tôn trọng độc lập của các dân tộc khác.
  • Giáo dục tinh thần dân tộc theo tư tưởng Hồ Chí Minh trong dạy học Lịch sử: Là quá trình giáo viên tổ chức, hướng dẫn học sinh lĩnh hội tri thức lịch sử, tiếp thu giá trị truyền thống và văn hóa dân tộc trên nền tảng chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, từ đó hình thành thế giới quan cách mạng, nhân sinh quan khoa học và hành vi đạo đức đúng đắn.

Phương pháp nghiên cứu

  • Phương pháp nghiên cứu lý luận: Phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa tài liệu về Giáo dục học, Tâm lý học, Lý luận dạy học Lịch sử, các tác phẩm của Chủ tịch Hồ Chí Minh và văn kiện Đảng.
  • Phương pháp nghiên cứu thực tiễn:
    • Điều tra khảo sát thực trạng bằng phiếu hỏi đối với mẫu gồm 155 giáo viên và 2.000 học sinh THPT tại nhiều tỉnh thành đại diện các vùng miền.
    • Phương pháp dự giờ, phỏng vấn sâu, quan sát sư phạm.
    • Xin ý kiến chuyên gia thông qua các hội thảo khoa học về Lịch sử, Giáo dục học và Hồ Chí Minh học.
  • Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Tiến hành thực nghiệm từng phần và thực nghiệm toàn phần trên đối tượng học sinh lớp 12 THPT tại các địa bàn (Hà Nội, Bình Phước...).
  • Phương pháp xử lý dữ liệu: Ứng dụng toán học thống kê để phân tích kết quả điều tra thực trạng và đánh giá định lượng số liệu thực nghiệm sư phạm.

Nguồn tư liệu và dữ liệu

  • Văn kiện Đảng Cộng sản Việt Nam, tác phẩm và bài viết của Hồ Chí Minh (như Tâm địa thực dân, Vực thẳm thuộc địa, Bản án chế độ thực dân Pháp, Chánh cương vắn tắt, Sách lược vắn tắt, Lịch sử nước ta, Kính cáo đồng bào, Tuyên ngôn Độc lập...).
  • Chương trình và sách giáo khoa Lịch sử lớp 12 (phần Lịch sử Việt Nam 1919-1975).
  • Tài liệu lịch sử địa phương, tư liệu, hình ảnh và hiện vật tại Bảo tàng Hồ Chí Minh và các nhà truyền thống.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Chương 1 khái quát lịch sử nghiên cứu của đề tài qua 3 nhóm tài liệu: các công trình về tư tưởng Hồ Chí Minh và tinh thần dân tộc; các công trình lý luận giáo dục học tổng quát; và các công trình chuyên sâu về lý luận, phương pháp dạy học Lịch sử. Tác giả phân tích các luận điểm của các học giả trong nước và quốc tế (như E. Kobelev, Furuta Motoo, Phan Ngọc Liên, Trần Văn Giàu, Võ Nguyên Giáp...), khẳng định những kết quả nghiên cứu mà luận án kế thừa (cơ sở lý luận về tư tưởng Hồ Chí Minh, các nguyên tắc trực quan, dạy học nêu vấn đề, phát huy tính tích cực). Đồng thời, chương này chỉ ra khoảng trống về việc xây dựng hệ thống biện pháp thực hành giáo dục tinh thần dân tộc theo tư tưởng Hồ Chí Minh trong dạy học Lịch sử lớp 12 THPT.

Chương 2: Cơ sở lí luận và thực tiễn của việc giáo dục học sinh tinh thần dân tộc theo tư tưởng Hồ Chí Minh trong dạy học Lịch sử ở trường trung học phổ thông

Chương này xác lập hệ thống khái niệm nền tảng và phân tích 7 nội dung cơ bản của tinh thần dân tộc theo tư tưởng Hồ Chí Minh. Tiếp đó, tác giả phân tích vai trò, ý nghĩa của môn Lịch sử trong việc giáo dục tinh thần dân tộc cho học sinh.

Phần thực tiễn trình bày kết quả điều tra khảo sát thực trạng trên 155 giáo viên và 2.000 học sinh THPT:

  • Về phía giáo viên: Đa số nhận thức được tầm quan trọng của việc giáo dục tư tưởng, đạo đức, nhưng việc lồng ghép tư tưởng Hồ Chí Minh về tinh thần dân tộc còn lúng túng, thiếu phương pháp chuyên biệt, chủ yếu truyền đạt một chiều.
  • Về phía học sinh: Học sinh có nhận thức chung về lòng yêu nước nhưng hiểu biết về các khía cạnh lý luận của tinh thần dân tộc theo tư tưởng Hồ Chí Minh (mối quan hệ dân tộc - giai cấp, độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội) còn mơ hồ.
  • Nguyên nhân: Do áp lực thi cử, thời lượng tiết học hạn chế, tài liệu tham khảo và đồ dùng trực quan chưa được khai thác triệt để, phương pháp tổ chức dạy học nội khóa và ngoại khóa chưa phong phú.

Chương 3: Các biện pháp giáo dục tinh thần dân tộc theo tư tưởng Hồ Chí Minh trong dạy học bài nội khóa phần Lịch sử Việt Nam (1919-1975) ở trường THPT

Chương 3 xác định mục tiêu, vị trí, nội dung chương trình Lịch sử Việt Nam (1919-1975) lớp 12 và nêu ra 5 yêu cầu khi lựa chọn biện pháp sư phạm: đáp ứng mục tiêu dạy học; đảm bảo tính khoa học và phù hợp nhận thức học sinh; kết hợp linh hoạt các phương pháp và phương tiện; phát huy tính tích cực, độc lập nhận thức; dựa trên sự kiện lịch sử cụ thể, chính xác.

Luận án đề xuất 7 biện pháp sư phạm cụ thể trong dạy học bài nội khóa:

  1. Khai thác kiến thức Lịch sử Việt Nam (1919-1975) để phân tích các sự kiện gắn liền với tư tưởng Hồ Chí Minh.
  2. Khai thác tài liệu tham khảo về vấn đề dân tộc nhằm mở rộng và đào sâu nhận thức của học sinh.
  3. Sử dụng văn kiện Đảng về vấn đề dân tộc để làm rõ đường lối và chính sách dân tộc qua từng giai đoạn cách mạng.
  4. Sử dụng tài liệu Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc (các bài báo, thư, nhật lệnh, tuyên ngôn).
  5. Tổ chức cho học sinh trao đổi, thảo luận để tìm mối liên hệ giữa kiến thức lịch sử với nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh.
  6. Sử dụng câu chuyện lịch sử nhằm tạo biểu tượng cụ thể, tác động đến cảm xúc và tình cảm của học sinh.
  7. Khai thác các phương tiện trực quan (tranh ảnh lịch sử, bản đồ, lược đồ, phim tư liệu) phản ánh nội dung vấn đề dân tộc.

Chương 4: Các biện pháp giáo dục tinh thần dân tộc theo tư tưởng Hồ Chí Minh qua hoạt động ngoại khóa phần Lịch sử Việt Nam (1919-1975) ở trường THPT. Thực nghiệm sư phạm

Chương này khẳng định vai trò của hoạt động ngoại khóa trong việc mở rộng không gian giáo dục và đề xuất các hình thức tổ chức ngoại khóa:

  • Tổ chức cho học sinh đọc sách viết về vấn đề dân tộc theo quan điểm Hồ Chí Minh (tổ chức "Ngày hội đọc sách", tổ chức thuyết trình giới thiệu sách).
  • Giáo dục qua hoạt động tham quan học tập tại Bảo tàng Hồ Chí Minh và các nhà truyền thống.
  • Tổ chức hoạt động trải nghiệm: hướng dẫn học sinh đóng vai làm thuyết minh viên bảo tàng; tổ chức hội trại triển lãm theo chủ đề (tiêu biểu như hội trại "Theo dấu chân Người"); tổ chức thi kể chuyện về Hồ Chí Minh với vấn đề dân tộc.
  • Tổ chức dạ hội lịch sử về Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Phần thực nghiệm sư phạm trình bày quy trình thực nghiệm từng phần và toàn phần:

  • Địa bàn và đối tượng: Tiến hành tại các trường THPT (như THPT Nguyễn Tất Thành - Hà Nội, THPT Đồng Phú - Bình Phước...).
  • Quy trình: Thiết kế giáo án bài dạy thực nghiệm nội khóa và kế hoạch hoạt động ngoại khóa, tiến hành giảng dạy song song giữa lớp thực nghiệm và lớp đối chứng.
  • Kết quả: Xử lý kết quả kiểm tra bằng toán học thống kê cho thấy điểm số nhận thức lịch sử và mức độ thấu hiểu tư tưởng tinh thần dân tộc của lớp thực nghiệm đạt cao hơn lớp đối chứng; tổng hợp ý kiến đánh giá từ giáo viên và học sinh khẳng định tính khả thi, hiệu quả của hệ thống biện pháp đề xuất.

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận

  • Hệ thống hóa và làm sáng tỏ quan niệm về tinh thần dân tộc, tinh thần dân tộc theo tư tưởng Hồ Chí Minh và bản chất của việc giáo dục tinh thần dân tộc theo tư tưởng Hồ Chí Minh trong dạy học Lịch sử ở trường trung học phổ thông.
  • Xác định hệ thống nội dung cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc có thể và cần tích hợp vào chương trình Lịch sử Việt Nam (1919-1975) lớp 12 THPT.
  • Xây dựng khung nguyên tắc và quy trình sư phạm cho việc kết hợp giữa bài học nội khóa trên lớp với các hoạt động ngoại khóa chuyên đề.

Đóng góp về mặt thực tiễn

  • Khảo sát, đánh giá thực trạng việc giáo dục tư tưởng, đạo đức và tinh thần dân tộc theo tư tưởng Hồ Chí Minh qua phiếu hỏi 155 giáo viên và 2.000 học sinh THPT, chỉ rõ những hạn chế và nguyên nhân thực tế.
  • Đề xuất hệ thống 7 biện pháp sư phạm dạy học bài nội khóa và 4 nhóm hình thức tổ chức hoạt động ngoại khóa trải nghiệm (đọc sách, tham quan bảo tàng, hội trại triển lãm, thi kể chuyện, dạ hội lịch sử).
  • Kiểm chứng tính khả thi và hiệu quả của các biện pháp thông qua thực nghiệm sư phạm từng phần và toàn phần, cung cấp tài liệu tham khảo cho giáo viên và sinh viên ngành sư phạm Lịch sử.

Giải pháp và kiến nghị

  • Giáo viên cần chủ động đổi mới phương pháp dạy học, kết hợp đa dạng các nguồn sử liệu (văn kiện, tác phẩm Hồ Chí Minh, phương tiện trực quan) và chuyển từ thuyết giảng một chiều sang tổ chức hoạt động thảo luận, giải quyết vấn đề.
  • Nhà trường phổ thông cần tạo điều kiện tổ chức các hoạt động ngoại khóa gắn với bảo tàng, di tích lịch sử và hội trại trải nghiệm chuyên đề.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

  • Hạn chế về phạm vi nội dung: Luận án chỉ tập trung vào phần Lịch sử Việt Nam giai đoạn 1919-1975 trong chương trình Lịch sử lớp 12, chưa mở rộng sang các giai đoạn lịch sử khác hoặc các lớp học khác của cấp THPT.
  • Hạn chế về địa bàn thực nghiệm: Mặc dù phạm vi điều tra có tính đại diện cho nhiều vùng miền, địa bàn thực nghiệm sư phạm chuyên sâu tập trung chủ yếu ở một số trường THPT khu vực miền Bắc và tỉnh Bình Phước.
  • Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu áp dụng các biện pháp giáo dục tinh thần dân tộc theo tư tưởng Hồ Chí Minh cho toàn bộ tiến trình Lịch sử Việt Nam ở các cấp học khác (Trung học cơ sở), hoặc nghiên cứu phát triển các mô hình học tập lịch sử trải nghiệm số và ứng dụng công nghệ thông tin trong bảo tàng học đường.

Giá trị tham khảo

  • Đối với giáo viên Lịch sử THPT: Cung cấp hệ thống biện pháp thực hành chi tiết, các giáo án mẫu và phương pháp khai thác văn kiện Đảng, tác phẩm của Hồ Chí Minh, phương pháp tổ chức ngày hội đọc sách và hoạt động trải nghiệm đóng vai thuyết minh viên bảo tàng.
  • Đối với sinh viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh ngành Giáo dục học / Lý luận và PPDH Lịch sử: Là tài liệu tham khảo về phương pháp xây dựng đề cương nghiên cứu, kỹ thuật thiết kế phiếu khảo sát thực trạng quy mô lớn và quy trình tổ chức thực nghiệm sư phạm đánh giá bằng thống kê toán học.
  • Đối với cán bộ quản lý giáo dục: Gợi ý các định hướng tổ chức hoạt động ngoại khóa lịch sử chuyên đề nhằm nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức, truyền thống yêu nước trong nhà trường phổ thông.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án xác định tinh thần dân tộc theo tư tưởng Hồ Chí Minh gồm những nội dung cơ bản nào?

Văn bản luận án xác định tinh thần dân tộc theo tư tưởng Hồ Chí Minh gồm 7 nội dung chính: (1) Đối với các dân tộc thuộc địa, vấn đề dân tộc thực chất là giải phóng dân tộc; (2) Độc lập dân tộc là quyền thiêng liêng, bất khả xâm phạm của tất cả các dân tộc; (3) Chủ nghĩa dân tộc chân chính là động lực lớn thúc đẩy đấu tranh giành độc lập; (4) Tính thống nhất biện chứng giữa vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp; (5) Độc lập dân tộc gắn liền với thống nhất đất nước; (6) Mối quan hệ giữa độc lập dân tộc với chủ nghĩa xã hội; (7) Đề cao độc lập dân tộc mình và tôn trọng độc lập của các dân tộc khác.

2. Khảo sát thực trạng trong luận án được tiến hành với quy mô mẫu và phương pháp nào?

Luận án tiến hành khảo sát thực tiễn thông qua phiếu điều tra với 155 giáo viên và 2.000 học sinh tại các trường THPT đại diện cho các vùng miền (thành phố, nông thôn, đồng bằng, miền núi) thuộc các tỉnh, thành phố như Hà Nội, Bắc Ninh, Nam Định, Phú Thọ (Việt Trì), Thanh Hóa, Hà Tĩnh, Bình Phước, kết hợp với dự giờ, phỏng vấn sâu và xử lý dữ liệu bằng toán học thống kê.

3. Luận án đề xuất những biện pháp cụ thể nào trong dạy học bài nội khóa?

Tác giả đề xuất 7 biện pháp sư phạm nội khóa: (1) Khai thác kiến thức Lịch sử Việt Nam (1919-1975); (2) Khai thác tài liệu tham khảo về vấn đề dân tộc; (3) Sử dụng văn kiện Đảng về vấn đề dân tộc; (4) Sử dụng tài liệu của Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc; (5) Tổ chức học sinh trao đổi, thảo luận để tìm mối liên hệ giữa sự kiện lịch sử với tư tưởng Hồ Chí Minh; (6) Sử dụng câu chuyện lịch sử; (7) Khai thác phương tiện trực quan phản ánh nội dung vấn đề dân tộc.

4. Những hình thức hoạt động ngoại khóa nào được luận án thiết kế và thực nghiệm?

Luận án thiết kế và tiến hành thực nghiệm các hoạt động ngoại khóa gồm: tổ chức đọc sách, ngày hội đọc sách và thuyết trình giới thiệu sách; tham quan học tập tại Bảo tàng Hồ Chí Minh và nhà truyền thống; tổ chức hoạt động trải nghiệm (đóng vai thuyết minh viên bảo tàng, hội trại triển lãm chủ đề "Theo dấu chân Người", thi kể chuyện về Bác Hồ với vấn đề dân tộc); và tổ chức dạ hội lịch sử.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Nguyễn Thị Thu Hoa đã giải quyết vấn đề lý luận và thực tiễn về giáo dục tinh thần dân tộc theo tư tưởng Hồ Chí Minh trong dạy học Lịch sử Việt Nam giai đoạn 1919-1975 ở trường trung học phổ thông. Trên cơ sở khảo sát 155 giáo viên và 2.000 học sinh, tác giả đã xây dựng hệ thống 7 biện pháp dạy học bài nội khóa kết hợp cùng 4 nhóm hình thức tổ chức hoạt động ngoại khóa trải nghiệm. Kết quả thực nghiệm sư phạm được phân tích bằng toán học thống kê đã chứng minh tính khả thi của các biện pháp đề xuất. Công trình là nguồn tài liệu tham khảo chuyên môn cho giáo viên giảng dạy môn Lịch sử và các nhà nghiên cứu phương pháp dạy học.