Chương 1 TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI Trong khuôn khổ nội dung của luận án, chúng tôi tiếp cận các công trình nghiên cứu theo hướng: Một là, những công trình nghiên cứu về tinh thần dân tộc và TTDT theo TTHCM. Hai là, những công trình nghiên cứu về giáo dục trong dạy học và GD trong DH lịch sử. Những công trình nghiên cứu về tinh thần dân tộc và tinh thần dân tộc theo tư tưởng Hồ Chí Minh Đã có nhiều công trình nghiên cứu, nhiều tác phẩm viết về tư tưởng Chủ tịch Hồ Chí Minh nói chung, TTDT theo TTHCM nói riêng ở nhiều phương diện. Các tác giả đã tập trung nghiên cứu và làm sáng tỏ các giá trị truyền thống của người Việt, những biểu hiện về TTDT của Hồ Chí Minh.
Giá trị truyền thống thường được nói đến là tinh thần yêu nước, thương nòi; độc lập và tự do; đức tính cần cù, siêng năng; tinh thần hiếu học; đức tính khiêm nhường; tính cộng đồng, v. nhiều giá trị khác đôi khi cũng được nhắc đến, như tính cần kiệm, đề cao tình nghĩa, coi trọng gia đình, không rơi vào tính cực đoan của chủ nghĩa cá nhân, v. Những điểm nổi bật trong TTHCM về vấn đề DT như: Độc lập, tự do và ý chí quyết tâm đấu tranh giành, giữ quyền độc lập tự do. Bạn bè nước ngoài khi yêu kính chủ tịch Hồ Chí Minh cũng giành sự quan tâm nghiên cứu về Người trên nhiều phương diện, trong đó đặc biệt quan tâm nghiên cứu về TTDT.
Trong cuốn "Đồng chí Hồ Chí Minh", tác giả E.Cô-bê-lép, Người dịch: Nguyễn Minh Châu, Mai Lý Quảng; Người hiệu đính: Vũ Việt, NXB Tiến Bộ Mát- xcơ-va, NXB Thanh niên, Hà Nội 1985 [58] là cuốn sách hay viết về Hồ Chí Minh, trong đó tác giả bộc lộ là người rất am hiểu về cuộc cách mạng giải phóng DT ở Việt Nam, về lịch sử bi tráng và cả hào hùng bất khuất của người dân Việt Nam gắn liền với tên tuổi Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh. Với vốn hiểu biết phong phú, tác giả đã sử dụng nhiều câu thơ của các tác giả Việt Nam như: Nguyễn Du, Chế Lan Viên, Tố Hữu. để khẳng định những điểm nổi bật trong TTDT của Hồ Chí Minh như: yêu nước, yêu tự do, khát vọng đấu tranh cho nền độc lập tự do, tài quân sự ngoại giao trong đấu tranh cách mạng của Người. mặc dù cuốn sách không bàn riêng TTHCM về vấn đề DT nhưng đây là tài liệu hữu ích giúp chúng tôi thấy được sự nhìn nhận đánh giá khách quan về vị lãnh tụ vĩ đại của DT ta; những bài học cao đẹp về TTDT của Người qua lăng kính của tác giả nước ngoài.
8 Tác phẩm "Hồ Chí Minh- giải phóng dân tộc và đổi mới", tác giả Furuta Motoo do NXB IWanami ấn hành tháng 2/1996, được nhóm Tổng cục II, Bộ Quốc Phòng dịch, NXB Chính trị Quốc Gia, Hà Nội (1997) [60], gây chú ý người đọc bởi cách tiếp cận mới bằng việc lựa chọn những mốc thời gian tiêu biểu gắn liền với những sự kiện quan trọng. Tác giả làm rõ chân dung Hồ Chí Minh với những quan niệm rất riêng xuất phát từ góc độ một nhà nghiên cứu nước ngoài đánh giá về nhân vật lịch sử Việt Nam. Tác giả đã giành trọn 1 chương trong 6 chương của cuốn sách để viết về " Chủ nghĩa dân tộc và chủ nghĩa quốc tế của Hồ Chí Minh" (Chương III- Từ trang 78 đến 119). Trong đó tác giả nhấn mạnh: "Nhận thức trước sau như một của Hồ Chí Minh đối với sự hình thành phong trào cộng sản ở Việt Nam là "sự kết hợp giữa chủ nghĩa yêu nước tức là chủ nghĩa DT với chủ nghĩa cộng sản"[60,80], như vậy có thể thấy đây cũng là gợi ý quan trọng cho chúng tôi về cái nhìn đối với quan niệm về TTDT của Hồ Chí Minh từ một tác giả nước ngoài, qua đó có cơ sở xây dựng lý luận về TTDT theo TTHCM.
Trong cuốn "Những vấn đề LS trong tác phẩm Hồ Chí Minh" tác giả Phan Ngọc Liên (chủ biên), NXB Đại học Quốc gia Hà Nội, 1999 [103], đã sưu tầm, trích dẫn nhiều bài viết của Hồ Chí Minh về các vấn đề LS thế giới và dân tộc từ thời nguyên thủy đến nay; các bài viết về tài liệu - sự kiện, khái quát - lý luận LS, phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu sử học. Qua đó, giúp người đọc nhận thức đúng và sâu hơn LS quá khứ của dân tộc và thế giới, có biểu tượng về bức tranh LS của DT và nhân loại. Trên cơ sở ấy nắm được quy luật phát triển của LS, tin tưởng vào tiền đồ cách mạng. Tuy không trực tiếp bàn về vấn đề dân tộc, nhưng những bài viết tập hợp trong tác phẩm của Người đã trang bị phương pháp luận cho người đọc hiểu sâu sắc về nhiệm vụ của bộ môn Lịch sử ở trường THPT trong việc trang bị kiến thức và giáo dục đạo đức, nhân cách HS.
Đó là cơ sở để tác giá luận án xác định việc giáo dục TTDT theo TTHCM phải xuất phát từ kiến thức LS, đảm bảo tình khách quan, khoa học. Trong cuốn "Hồ Chí Minh - từ nhận thức LS đến hành động cách mạng", NXB Chính trị Quốc Gia, 1999 [104], tác giả Phan Ngọc Liên đi sâu nghiên cứu các vấn đề: Hồ Chí Minh trong tiến trình LS, nêu rõ sự xuất hiện TTHCM là kết quả tất yếu của sự phát triển LS dân tộc và thời đại. Hồ Chí Minh đã nhận thức đúng LS, hoạt động để "tạo thời thế", góp phần thúc đẩy xã hội tiến lên theo quy luật; Những thành tựu về nhận thức LS trong hoạt động thực tiễn và nghiên cứu sử học, giới thiệu sự nhận thức LS đúng đắn và tác dụng của hiểu biết LS trong đời sống; Tư tưởng Hồ 9 Chí Minh về LS - một bộ phận cơ bản của TTHCM. Đây là phần chủ yếu của cuốn sách và là nguồn tài liệu tham khảo hữu ích cho tác giả luận án về lý luận sử học, phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu LS.
Đặc biệt, quan điểm của Người về LS là một bộ phận quan trọng của TTHCM, định hướng cho nghiên cứu sinh xác định nguyên tắc giáo dục đạo đức HS nói chung, giáo dục TTDT theo TTHCM nói riêng trong DH bộ môn LS ở trường THPT. Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Nhà nước KX 02 “Tư tưởng Hồ Chí Minh và con đường cách mạng Việt Nam”, do Đại tướng Võ Nguyên Giáp chủ biên, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2000 [56], đã đi sâu nghiên cứu quá trình hình thành và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh; xác định những nội dung cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh về con đường cách mạng Việt Nam; đánh giá những đóng góp lớn của Hồ Chí Minh về mặt tư tưởng đối với sự nghiệp cách mạng Việt Nam như tư tưởng giải phóng và phát triển Việt Nam, vấn đề lãnh đạo cách mạng Việt Nam, lực lượng tham gia cách mạng, tính chủ động, sáng tạo của cách mạng thuộc địa, mối quan hệ giữa cách mạng Việt Nam với cách mạng vô sản ở chính quốc, v. Nội dung tác phẩm thể hiện đậm nét TTDT và ý thức DT của Người. Đây là nguồn tư liệu quý giá giúp tác giả luận xác xác định nội dung của TTDT theo TT Hồ Chí Minh, làm cơ sở để xác định hình thức, biện pháp giáo dục HS TTDT theo TTHCM phù hợp.
Cuốn “Hồ Chí Minh với sử học”, Nxb Đại học quốc gia Hà Nội, 2000 [105], do Phan Ngọc Liên (chủ biên) đã trình bày tổng quan về sự phát triển của sử học Việt Nam và nêu lên những đóng góp của Hồ Chí Minh về các mặt phương pháp luận, tài liệu - sự kiện và phương pháp nghiên cứu LS. Trong đó, những tư tưởng cốt lõi về vấn đề dân tộc được đề cập đến ở mức độ khái quát. Những tư tưởng của Người đã định hướng cho sử học cách mạng phát triển. Đồng thời, là cơ sở để tác giả luận án xác định cơ sở phương pháp luận khi nghiên cứu về việc giáo dục HS TTDT theo TTHCM trong DH bộ môn LS ở trường THPT.
Trong cuốn “Đạo đức Bác Hồ tấm gương soi cho muôn đời” NXB Chính trị QG, 2008 [63], của Trần Viết Hoàn, với nhiều bài viết mộc mạc, chân thành thể hiện lòng kính yêu sâu sắc của tác giả đối với Chủ tịch Hồ Chí Minh. Qua đó, giúp người đọc hiểu thêm về một con người rất bình dị, gần gũi, thân thương nhưng vô cùng vĩ đại. Những bài học mà Người để lại là tấm gương đạo đức sáng ngời – kết tinh những phẩm chất tốt đẹp của DT nên có giá trị giáo dục HS nói chung, giáo dục TTDT theo TTHCM nói riêng một cách sâu sắc. Tác phẩm "Chiến sĩ quốc tế Hồ Chí Minh – Hoạt động thực tiễn và lý luận cách 10 mạng" của tác giả Phan Ngọc Liên, NXB Chính trị quốc gia, 2010 [114], là kết quả của sự tích luỹ nhiều nguồn tài liệu trong và ngoài nước, suy ngẫm và nghiên cứu một cách sâu sắc về chủ đề "Những hoạt động quốc tế của Hồ Chí Minh".
Nội dung cuốn sách bao gồm ba phần chính: Phần I. Hồ Chí Minh - chiến sĩ cách mạng quốc tế: giới thiệu khái quát thời đại của sự ra đời và hoạt động yêu nước cách mạng Hồ Chí Minh; những nhận thức khác nhau về Hồ Chí Minh - một chiến sĩ quốc tế. Những hoạt động quốc tế của Hồ Chí Minh: gồm hai chủ đề chính, đề cập những hoạt động quốc tế của Nguyễn Ái Quốc từ nước ngoài (1911-1941) và những hoạt động quốc tế của Hồ Chí Minh ở trong nước (1941-1969). Tư tưởng Hồ Chí Minh về những vấn đề quốc tế: trình bày khái quát nội dung cơ bản tư tưởng Hồ Chí Minh về những vấn đề quốc tế, tư tưởng nhân văn Hồ Chí Minh, tư tưởng Hồ Chí Minh về hoà bình và hữu nghị giữa các dân tộc.
Phần Phụ lục giới thiệu những sự kiện cơ bản về những hoạt động quốc tế của Chủ tịch Hồ Chí Minh từ lúc Người ra đi tìm đường cứu nước (1911) cho đến trước lúc Người đi xa (1969). Đây là tác phẩm đi sâu nghiên cứu về những biểu hiện của tinh thần dân tộc theo TTHCM, giúp tác giả luận án có cái nhìn sâu sắc hơn về vấn đề DT theo quan điểm của Người, góp phần quan trọng trong nghiên cứu cơ sở lý luận của đề tài.
