Tổng quan luận án

Đề tài luận án tiến sĩ chuyên ngành Triết học: "Giáo dục giá trị đạo đức truyền thống với việc hình thành và phát triển nhân cách cho sinh viên khu vực Tây Nguyên trong bối cảnh toàn cầu hoá hiện nay".

Tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ bối cảnh sau gần 30 năm tiến hành công cuộc đổi mới toàn diện đất nước, Việt Nam đã đạt được những thành tựu quan trọng về kinh tế - xã hội, vị thế quốc tế được nâng cao. Tuy nhiên, mặt trái của nền kinh tế thị trường và tiến trình toàn cầu hóa cũng kéo theo nhiều hệ lụy tiêu cực: sự xuống cấp về đạo đức, lối sống trong một bộ phận xã hội; các hiện tượng xâm hại môi trường văn hóa, thị hiếu lai căng, thiếu lành mạnh; lối sống thực dụng, sùng bái đồng tiền, xa rời thuần phong mỹ tục dân tộc. Sinh viên các trường đại học, cao đẳng là bộ phận thanh niên ưu tú, nguồn nhân lực tương lai của đất nước, song do kinh nghiệm sống chưa nhiều nên dễ bị tác động tiêu cực trước các biến động xã hội. Thực trạng một bộ phận sinh viên có biểu hiện phai nhạt lý tưởng, thực dụng, vi phạm kỷ cương pháp luật đòi hỏi phải tăng cường công tác giáo dục đạo đức, lối sống.

Tại Hội nghị lần thứ tám Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI, Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04/11/2013 về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo đã nhấn mạnh yêu cầu khắc phục tình trạng chưa chú trọng đúng mức việc giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh, sinh viên. Đại hội lần thứ XI của Đảng cũng khẳng định nhiệm vụ chú trọng xây dựng nhân cách con người Việt Nam về lý tưởng, trí tuệ, đạo đức, lối sống. Đối với khu vực Tây Nguyên — địa bàn chiến lược có tính chất đặc thù về kinh tế, văn hóa và thành phần tộc người — việc nghiên cứu và nâng cao hiệu quả giáo dục giá trị đạo đức truyền thống cho sinh viên mang tính cấp thiết lý luận và thực tiễn rõ rệt.

Khoảng trống nghiên cứu được tác giả xác định: Đã có nhiều công trình nghiên cứu về giá trị truyền thống, nhân cách và tác động của toàn cầu hóa ở quy mô cả nước, nhưng chưa có công trình khoa học nào nghiên cứu chuyên biệt, có hệ thống dưới góc độ triết học về vai trò của giáo dục giá trị đạo đức truyền thống đối với việc hình thành và phát triển nhân cách của sinh viên khu vực Tây Nguyên.

Mục tiêu nghiên cứu:

  1. Phân tích các khái niệm công cụ: nhân cách, nhân cách sinh viên, giá trị, giá trị truyền thống, giá trị đạo đức truyền thống, toàn cầu hóa, cùng tầm quan trọng của việc giáo dục giá trị đạo đức truyền thống trong hình thành, phát triển nhân cách sinh viên.
  2. Làm rõ thực trạng giáo dục giá trị đạo đức truyền thống đối với việc xây dựng nhân cách sinh viên khu vực Tây Nguyên trong bối cảnh toàn cầu hóa.
  3. Đề xuất quan điểm định hướng và hệ thống giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả công tác giáo dục giá trị đạo đức truyền thống cho sinh viên khu vực Tây Nguyên hiện nay.

Nhiệm vụ nghiên cứu:

  1. Góp phần làm sáng tỏ một số khái niệm công cụ của luận án: nhân cách, nhân cách sinh viên, giá trị truyền thống, giá trị đạo đức truyền thống, toàn cầu hóa.
  2. Làm rõ tầm quan trọng, nội dung giáo dục giá trị đạo đức truyền thống nhằm hình thành và phát triển nhân cách sinh viên nói chung, sinh viên khu vực Tây Nguyên nói riêng trong bối cảnh toàn cầu hóa.
  3. Phân tích, đánh giá thực trạng công tác giáo dục giá trị đạo đức truyền thống nhằm hình thành và phát triển nhân cách sinh viên khu vực Tây Nguyên trong bối cảnh toàn cầu hoá hiện nay và chỉ ra nguyên nhân của thực trạng đó.
  4. Đề xuất một số quan điểm định hướng, giải pháp chủ yếu để nâng cao hiệu quả công tác giáo dục giá trị đạo đức truyền thống nhằm hình thành và phát triển nhân cách sinh viên khu vực Tây Nguyên trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

  • Đối tượng nghiên cứu: Vấn đề giáo dục giá trị đạo đức truyền thống nhằm hình thành và phát triển nhân cách sinh viên khu vực Tây Nguyên (nhất là sinh viên dân tộc thiểu số) trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay.
  • Phạm vi nghiên cứu: Khảo sát sinh viên hệ chính quy tại các trường đại học, cao đẳng trên địa bàn khu vực Tây Nguyên.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án tổng thuật các công trình nghiên cứu liên quan theo 3 nhóm nội dung chính:

Nhóm 1: Các nghiên cứu về giá trị truyền thống, giáo dục giá trị đạo đức truyền thống và nhân cách:

  • Tác giả Trần Văn Giàu trong cuốn “Giá trị tinh thần truyền thống của dân tộc Việt Nam” (1980) khẳng định giá trị tinh thần cốt lõi của dân tộc Việt Nam là lòng yêu nước và thương người.
  • Trần Đình Hượu trong “Đến hiện đại từ truyền thống” (1996) xác định văn hóa truyền thống là nguồn lực nội sinh đối với công cuộc phát triển xã hội.
  • Nguyễn Văn Lý trong luận án tiến sĩ “Kế thừa và đổi mới các giá trị đạo đức truyền thống trong quá trình chuyển sang nền kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay” (2002) làm rõ giải pháp kế thừa đạo đức truyền thống trong điều kiện kinh tế thị trường.
  • Các tác giả Nguyễn Trọng Chuẩn, Phạm Văn Đức, Hồ Sỹ Quý trong “Tìm hiểu giá trị văn hoá truyền thống trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá” (2004) phân tích sự chuyển biến của giá trị văn hóa và đạo đức trong chiến lược phát triển con người toàn diện.
  • Võ Văn Thắng trong luận án tiến sĩ “Kế thừa và phát huy các giá trị văn hoá truyền thống dân tộc trong việc xây dựng lối sống ở Việt Nam hiện nay” (2007) xác định các giá trị cần kế thừa gồm: chủ nghĩa yêu nước, ý chí tự lực tự cường, đoàn kết dân tộc, lòng nhân ái, khoan dung, cần cù, hiếu học.
  • Phan Văn Ba trong luận án tiến sĩ “Vấn đề giáo dục truyền thống đoàn kết dân tộc cho thế hệ trẻ Việt Nam hiện nay” (2007) và Ngô Thị Thu Ngà trong luận án tiến sĩ “Giá trị đạo đức truyền thống với việc xây dựng đạo đức mới cho thế hệ trẻ Việt Nam hiện nay” (2008) làm rõ vai trò của giá trị truyền thống trước biến đổi văn hóa - xã hội.
  • Về nhân cách và giá trị nhân cách: Đỗ Huy, Chu Khắc, Vũ Khắc Liên, Trường Lưu, Lê Quang Thiêm trong “Nhân cách văn hoá trong bảng giá trị Việt Nam” (1993); Đỗ Long trong “Hồ Chí Minh - những vấn đề tâm lý học nhân cách” (1990); Đề tài KX07-04 “Giá trị - định hướng giá trị nhân cách và giáo dục giá trị” (1993-1994); Hội thảo khoa học “Sự chuyển đổi giá trị trong quá trình chuyển sang nền kinh tế thị trường” (Viện Triết học và Trung tâm Giao lưu Văn hóa Việt Đức, 1994); Phạm Minh Hạc trong “Nghiên cứu giá trị nhân cách theo phương pháp NEOPI-R cải biên” (2007).
  • Về nhân cách sinh viên: Lê Thị Thủy (2008), Cao Thu Hằng (2009, 2011), Trần Sỹ Phán (2008, 2009), Hoàng Anh (2001, 2007), Phạm Huy Thành (2008), cuốn sách “Chủ nghĩa xã hội và nhân cách” (1982), cùng các cuộc điều tra của Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh (2007, 2008).

Nhóm 2: Các công trình về toàn cầu hóa và tác động của toàn cầu hóa đến nhân cách, lối sống, đạo đức:

  • Học giả nước ngoài J. Baylis (Bâylơ) trong “Toàn cầu hóa của nền chính trị thế giới” (2002) phân tích 3 trường phái quan niệm về toàn cầu hóa (thực tế, tự do mới, hệ thống thế giới).
  • Hồ Bá Thâm, Nguyễn Ngọc Diễm trong “Toàn cầu hóa và sự phát triển bền vững từ góc độ triết học đương đại” (2007); sách “Toàn cầu hóa trong bối cảnh châu Á - Thái Bình Dương - một số vấn đề triết học” (Viện Triết học, 2005); Lê Hữu Nghĩa, Lê Ngọc Tòng trong “Toàn cầu hóa - những vấn đề lý luận và thực tiễn” (2002) và “Xu thế toàn cầu hoá trong hai thập niên đầu thế kỷ XXI” (2002); “Toàn cầu hóa - phương pháp luận và phương pháp tiếp cận nghiên cứu” (2007); Ngô Văn Điểm trong “Toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam” (2003).
  • Về tác động đến đạo đức con người và sinh viên: Nguyễn Trọng Chuẩn (2005), Nguyễn Đình Tường (2003, 2005), Cao Thu Hằng (2009), sách tập thể “Giá trị truyền thống trước những thử thách của toàn cầu hóa” (2002), Vũ Minh Tâm (2009), Võ Minh Tuấn (2008), Phạm Huy Thành (2008).

Nhóm 3: Các công trình về tác động của biến đổi kinh tế - xã hội, toàn cầu hóa đến Tây Nguyên và thanh niên - sinh viên Tây Nguyên:

  • Nguyễn Tấn Đắc trong “Văn hoá, xã hội và con người Tây Nguyên” (2004); Lâm Tâm - Linh Nga Niêk Đam trong “Một số nét đặc trưng của phong tục các dân tộc Tây Nguyên” (2001); Lưu Hùng trong “Văn hoá cổ truyền Tây Nguyên” (2007); Trương Minh Dục trong “Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về vấn đề dân tộc và quan hệ dân tộc ở Tây Nguyên” (2005) và “Xây dựng và củng cố khối đại đoàn kết dân tộc ở Tây Nguyên” (2007).
  • Lê Văn Đính trong đề tài cấp bộ “Một số giải pháp góp phần bảo đảm ổn định chính trị trên địa bàn các tỉnh Tây Nguyên” (2007) và công trình “Giải pháp tăng cường đoàn kết, tập hợp thanh niên các dân tộc ở Tây Nguyên hiện nay” (2008); sách của Nxb Chính trị quốc gia “Một số vấn đề về văn hoá - xã hội các dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên hiện nay” (2010); Bùi Minh Đạo trong “Thực trạng phát triển Tây Nguyên và một số vấn đề phát triển bền vững” (2011); Báo cáo của Ban Chấp hành Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh (2008).

Vị trí và khoảng trống luận án lựa chọn: Các công trình trên đã cung cấp hệ thống luận cứ về giá trị đạo đức truyền thống và diện mạo văn hóa - xã hội Tây Nguyên, song chủ yếu xem xét chung cho cả nước hoặc dừng lại ở các báo cáo đoàn thể, các giá trị đơn lẻ (như truyền thống đoàn kết). Chưa có công trình nào giải quyết toàn diện vấn đề giáo dục giá trị đạo đức truyền thống nhằm hình thành và phát triển nhân cách cho sinh viên khu vực Tây Nguyên dưới giác độ triết học chuyên biệt.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý luận của luận án:

  • Hệ thống quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về con người, bản chất con người, cá nhân, nhân cách và quy luật phát triển xã hội; tác phẩm “Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản”, “Hệ tư tưởng Đức”.
  • Tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức, bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau.
  • Đường lối, quan điểm, nghị quyết của Đảng Cộng sản Việt Nam về giáo dục - đào tạo, xây dựng con người và phát triển văn hóa (Nghị quyết số 29-NQ/TW khóa XI, Văn kiện Đại hội XI).

Phương pháp nghiên cứu:

  • Luận án sử dụng phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử.
  • Phương pháp lý thuyết: Lịch sử - lôgíc, phân tích và tổng hợp, so sánh, thống kê, hệ thống hóa, phương pháp chuyên ngành triết học và liên ngành khoa học xã hội.
  • Phương pháp điều tra xã hội học: Tiến hành khảo sát thực nghiệm bằng bảng hỏi trắc nghiệm vào tháng 10 năm 2012.

Nguồn tư liệu và dữ liệu điều tra thực tế: Tác giả đã phát ra 400 phiếu khảo sát tại 4 trường đại học, cao đẳng trên địa bàn Tây Nguyên và thu về 376 phiếu hợp lệ phục vụ cho việc xử lý số liệu:

Cơ sở đào tạo được khảo sát Địa bàn tỉnh Số phiếu phát ra Số phiếu thu về
Trường Đại học Tây Nguyên Đắk Lắk 100 -
Trường Đại học Đà Lạt Lâm Đồng 100 -
Trường Cao đẳng Sư phạm Đắk Lắk Đắk Lắk 100 -
Trường Cao đẳng Sư phạm Gia Lai Gia Lai 100 -
Tổng cộng Khu vực Tây Nguyên 400 376

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Chương 1 hệ thống hóa và phân loại các công trình khoa học trong và ngoài nước liên quan đến đề tài theo 3 trục nội dung chính:

  • Nhóm các công trình nghiên cứu về giá trị truyền thống, giá trị đạo đức truyền thống, cấu trúc nhân cách và giáo dục nhân cách.
  • Nhóm các công trình luận giải về toàn cầu hóa, đặc điểm và tác động hai mặt của toàn cầu hóa tới đời sống kinh tế, chính trị, văn hóa, lối sống và đạo đức của con người Việt Nam cũng như sinh viên Việt Nam.
  • Nhóm các công trình nghiên cứu về văn hóa tộc người, tình hình kinh tế - xã hội, sự biến đổi quan hệ dân tộc và đời sống của thanh niên - sinh viên khu vực Tây Nguyên dưới tác động của quá trình giao lưu văn hóa và di cư cơ học sau năm 1975.

Chương này rút ra nhận định: Các nghiên cứu trước đây chưa đi sâu nghiên cứu một cách hệ thống dưới góc độ triết học về giáo dục giá trị đạo đức truyền thống với việc hình thành và phát triển nhân cách cho sinh viên khu vực Tây Nguyên, từ đó xác lập tính cấp thiết và hướng đi độc lập của đề tài.

Chương 2: Nhân cách, nhân cách sinh viên, tầm quan trọng và nội dung giáo dục giá trị đạo đức truyền thống nhằm hình thành và phát triển nhân cách sinh viên Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay

Nội dung chương 2 tập trung phân tích các vấn đề lý luận cốt lõi:

  • Khái niệm con người, cá nhân và nhân cách: Theo quan điểm triết học Mác - Lênin, con người là thực thể sinh vật - xã hội, trong đó mặt sinh vật là điều kiện cần và mặt xã hội là điều kiện đủ; bản chất con người là tổng hòa các quan hệ xã hội. Cá nhân là một thực thể người đơn nhất, mang tính lịch sử cụ thể. Nhân cách là sự tích hợp các phẩm chất xã hội của cá nhân, được hình thành và biến đổi thông qua hoạt động thực tiễn và giao tiếp.
  • Bốn đặc trưng quy định quá trình hình thành và phát triển nhân cách:
    1. Giáo dục giữ vai trò quan trọng định hướng sự phát triển nhân cách (dẫn luận quan điểm của C. Mác và Ph. Ăngghen trong “Hệ tư tưởng Đức”).
    2. Quá trình hình thành nhân cách chịu sự tác động qua lại biện chứng giữa cá nhân và xã hội thông qua quá trình xã hội hóa.
    3. Sự hình thành nhân cách chịu sự chi phối bởi các yếu tố văn hóa - xã hội trong từng giai đoạn lịch sử cụ thể.
    4. Đạo đức là nhân tố cốt lõi, là nền tảng định hướng trong cấu trúc nhân cách.
  • Khái niệm và đặc thù của nhân cách sinh viên: Sinh viên là nhóm xã hội đặc thù (chủ yếu từ 18 đến 30 tuổi), đang trong quá trình đào tạo chuyên môn nghề nghiệp, có khả năng tự ý thức, tự đánh giá cao và có xu hướng định hướng nghề nghiệp rõ nét. Cấu trúc nhân cách sinh viên gồm 2 thành tố cơ bản: phẩm chất đạo đức và năng lực.
  • Khái niệm và tác động của toàn cầu hóa: Luận án phân tích quan điểm của C. Mác - Ph. Ăngghen trong “Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản”, định nghĩa của Ủy ban châu Âu (EC), Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP, 1999), Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Văn kiện Đảng. Tác giả đưa ra định nghĩa: Toàn cầu hoá là sự mở rộng biên độ gia tăng liên kết, ảnh hưởng sâu sắc trên phạm vi toàn thế giới trên nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội bằng nhiều phương thức khác nhau mà xuất phát điểm của nó là từ kinh tế và chủ yếu là kinh tế. Luận án phân tích tính hai mặt của toàn cầu hóa: vừa tạo ra cơ hội phát triển lực lượng sản xuất, tiếp biến văn hóa, vừa mang lại thách thức về bất công xã hội, gia tăng thất nghiệp, xói mòn bản sắc văn hóa và nguy cơ "đồng nhất hóa", "phương Tây hóa".
  • Xác định hệ thống giá trị đạo đức truyền thống dân tộc cần giáo dục cho sinh viên: Lòng yêu nước, tinh thần đoàn kết, lòng nhân ái thương người, tính cần cù, hiếu học và ý thức tự lực tự cường.

Chương 3: Giáo dục giá trị đạo đức truyền thống nhằm hình thành và phát triển nhân cách cho sinh viên khu vực Tây Nguyên trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay: Thực trạng và những vấn đề đặt ra

Nội dung chương 3 phân tích thực tế khu vực Tây Nguyên và kết quả khảo sát thực nghiệm:

  • Những nhân tố tác động: Điều kiện kinh tế - xã hội đặc thù vùng Tây Nguyên với điểm xuất phát thấp; tính đa dạng về tộc người; tác động của quá trình di cư cơ học làm thay đổi cơ cấu dân cư sau năm 1975; sự biến đổi và va đập của thiết chế buôn làng truyền thống (nhà Rông, nhà Dài, già làng); âm mưu chống phá và chia rẽ khối đại đoàn kết dân tộc của các thế lực thù địch.
  • Thực trạng công tác giáo dục đạo đức và nhân cách sinh viên Tây Nguyên: Phân tích số liệu từ 376 phiếu khảo sát tại Trường Đại học Tây Nguyên, Trường Đại học Đà Lạt, Trường Cao đẳng Sư phạm Đắk Lắk và Trường Cao đẳng Sư phạm Gia Lai. Đánh giá ưu điểm: đại bộ phận sinh viên tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng, có ý thức vươn lên trong học tập, duy trì nếp sống tình nghĩa. Đánh giá hạn chế: một bộ phận sinh viên có biểu hiện thực dụng, sa sút đạo đức, coi nhẹ văn hóa truyền thống, vi phạm kỷ luật đào tạo, xuất hiện lối sống thử, đua đòi vật chất.
  • Những vấn đề đặt ra: Mâu thuẫn giữa yêu cầu nâng cao chất lượng nhân cách sinh viên với nội dung, phương pháp giáo dục giá trị đạo đức truyền thống còn chậm đổi mới; sự xung đột giữa giá trị văn hóa cổ truyền và lối sống thực dụng tiêu dùng du nhập từ bên ngoài.

Chương 4: Quan điểm định hướng và một số giải pháp cơ bản để nâng cao hiệu quả giáo dục giá trị đạo đức truyền thống nhằm hình thành và phát triển nhân cách cho sinh viên khu vực Tây Nguyên trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay

Chương 4 xây dựng hệ thống định hướng và giải pháp ứng dụng:

  • Quan điểm định hướng:
    • Quán triệt các quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối của Đảng về giáo dục đạo đức, nhân cách con người mới.
    • Kết hợp chặt chẽ giữa kế thừa giá trị truyền thống dân tộc với tiếp thu có chọn lọc các giá trị tiến bộ của nhân loại.
    • Xuất phát từ đặc điểm tâm lý, văn hóa tộc người và thực trạng kinh tế - xã hội của vùng Tây Nguyên.
  • Hệ thống giải pháp chủ yếu:
    1. Nâng cao nhận thức của cấp ủy Đảng, Ban Giám hiệu, cán bộ quản lý và giảng viên về vị trí của việc giáo dục giá trị đạo đức truyền thống trong các trường đại học, cao đẳng.
    2. Đổi mới nội dung, chương trình và phương pháp giảng dạy các môn lý luận chính trị, đặc biệt là môn Những nguyên lý của chủ nghĩa Mác - Lênin và Đạo đức học.
    3. Kết hợp đồng bộ các môi trường giáo dục: nhà trường, gia đình và các tổ chức đoàn thể xã hội (Đoàn Thanh niên, Hội Sinh viên).
    4. Phát huy tính tích cực, chủ động, năng lực tự ý thức, tự tu dưỡng và rèn luyện đạo đức của sinh viên.
    5. Xây dựng môi trường văn hóa học đường lành mạnh gắn với việc bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa của đồng bào các dân tộc thiểu số tại Tây Nguyên.

Kết quả và những đóng góp mới

Các đóng góp mới về mặt khoa học của luận án:

  • Góp phần làm sáng tỏ và hệ thống hóa các khái niệm công cụ: nhân cách, nhân cách sinh viên, giá trị truyền thống, giá trị đạo đức truyền thống, toàn cầu hóa dưới giác độ triết học Mác - Lênin.
  • Phân tích và luận giải vai trò, tầm quan trọng của việc giáo dục giá trị đạo đức truyền thống đối với quá trình hình thành và phát triển nhân cách của sinh viên khu vực Tây Nguyên trong điều kiện toàn cầu hóa.
  • Phân tích, đánh giá có căn cứ thực nghiệm về thực trạng công tác giáo dục giá trị đạo đức truyền thống tại các cơ sở đào tạo đại học, cao đẳng khu vực Tây Nguyên và chỉ rõ nguyên nhân của thực trạng.
  • Đề xuất hệ thống quan điểm định hướng và giải pháp khả thi nhằm nâng cao chất lượng công tác giáo dục đạo đức truyền thống, định hướng phát triển nhân cách xã hội chủ nghĩa cho sinh viên khu vực Tây Nguyên.

Về mặt thực tiễn, kết quả nghiên cứu của luận án cung cấp cơ sở phục vụ cho công tác giảng dạy, học tập môn Những nguyên lý của chủ nghĩa Mác - Lênin, môn Đạo đức học tại các trường cao đẳng, đại học, đồng thời đóng góp tài liệu phục vụ mục tiêu đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững khu vực Tây Nguyên.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của nghiên cứu:

  • Dữ liệu thực nghiệm của luận án bị giới hạn trong diện khảo sát tại 4 trường đại học, cao đẳng (Trường Đại học Tây Nguyên, Trường Đại học Đà Lạt, Trường Cao đẳng Sư phạm Đắk Lắk, Trường Cao đẳng Sư phạm Gia Lai) với quy mô 376 phiếu hợp lệ.
  • Thời điểm thu thập dữ liệu điều tra xã hội học được thực hiện vào tháng 10 năm 2012, phản ánh thực trạng tại thời điểm khảo sát.

Hướng nghiên cứu tiếp:

  • Mở rộng phạm vi khảo sát đối với toàn bộ các cơ sở đào tạo nghề nghiệp và các nhóm thanh niên ngoài nhà trường trên địa bàn 5 tỉnh Tây Nguyên.
  • Nghiên cứu sâu hơn về sự biến đổi của từng giá trị đạo đức cụ thể trong quá trình tiếp biến văn hóa của từng tộc người thiểu số bản địa tại chỗ ở các giai đoạn hội nhập kinh tế quốc tế tiếp theo.

Giá trị tham khảo

Luận án có giá trị tham khảo đối với các đối tượng cụ thể:

  • Giảng viên, nghiên cứu sinh, học viên cao học chuyên ngành Triết học, Đạo đức học, Văn hóa học, Giáo dục học: Sử dụng nguồn tư liệu hệ thống hóa lý luận về nhân cách và phương pháp luận tiếp cận vấn đề toàn cầu hóa ở Chương 2.
  • Cán bộ quản lý giáo dục, giảng viên lý luận chính trị, cán bộ Đoàn Thanh niên và Hội Sinh viên tại các trường đại học, cao đẳng khu vực miền Trung - Tây Nguyên: Tham khảo các phân tích thực trạng ở Chương 3 và ứng dụng nhóm giải pháp đổi mới công tác giáo dục đạo đức, xây dựng môi trường văn hóa học đường ở Chương 4.
  • Các cơ quan hoạch định chính sách dân tộc, văn hóa - xã hội tại các tỉnh Tây Nguyên: Tham khảo các luận cứ về biến đổi quan hệ dân tộc và văn hóa buôn làng truyền thống để phục vụ công tác xây dựng chính sách thanh niên.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án xác định cấu trúc nhân cách của sinh viên gồm những thành tố nào?
Luận án tiếp cận cấu trúc nhân cách sinh viên theo hai thành tố thống nhất biện chứng: phẩm chất đạo đức (lý tưởng chính trị, lối sống văn hóa, ý thức pháp luật, trách nhiệm cộng đồng) và năng lực (tri thức khoa học, khả năng tư duy độc lập, năng lực sáng tạo và khả năng thích ứng nghề nghiệp).

2. Tác giả luận án đưa ra định nghĩa như thế nào về toàn cầu hóa?
Tác giả định nghĩa: Toàn cầu hoá là sự mở rộng biên độ gia tăng liên kết, ảnh hưởng sâu sắc trên phạm vi toàn thế giới trên nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội bằng nhiều phương thức khác nhau mà xuất phát điểm của nó là từ kinh tế và chủ yếu là kinh tế.

3. Khảo sát thực tế của luận án được tiến hành tại các cơ sở nào và quy mô ra sao?
Khảo sát xã hội học được thực hiện vào tháng 10 năm 2012 với 400 phiếu phát ra tại 4 trường: Trường Đại học Tây Nguyên (100 phiếu), Trường Đại học Đà Lạt (100 phiếu), Trường Cao đẳng Sư phạm Đắk Lắk (100 phiếu), Trường Cao đẳng Sư phạm Gia Lai (100 phiếu); kết quả thu về đạt 376 phiếu hợp lệ.

4. Vì sao công tác giáo dục đạo đức truyền thống cho sinh viên Tây Nguyên lại có tính cấp thiết đặc thù?
Vì Tây Nguyên là địa bàn chiến lược có xuất phát điểm kinh tế thấp, cơ cấu dân cư biến động mạnh sau năm 1975, thiết chế buôn làng cổ truyền đang chịu sự va đập xói mòn trước làn sóng đô thị hóa và kinh tế thị trường, đồng thời là khu vực các thế lực thù địch thường xuyên lợi dụng vấn đề dân tộc, tôn giáo để kích động chia rẽ khối đại đoàn kết.

5. Bốn đặc trưng của quá trình hình thành và phát triển nhân cách được tác giả xác định là gì?
Bốn đặc trưng bao gồm: (1) Giáo dục giữ vai trò định hướng quan trọng; (2) Quá trình hình thành chịu sự tác động qua lại giữa cá nhân và xã hội (xã hội hóa); (3) Sự hình thành nhân cách chịu sự chi phối của các yếu tố văn hóa - xã hội theo từng giai đoạn lịch sử; (4) Đạo đức là nhân tố cốt lõi trong cấu trúc nhân cách.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả đã làm sáng tỏ cơ sở lý luận triết học Mác - Lênin về nhân cách, nhân cách sinh viên và bản chất của tiến trình toàn cầu hóa. Thông qua việc phân tích dữ liệu khảo sát thực tế tại các trường đại học, cao đẳng khu vực Tây Nguyên năm 2012, công trình đã phản ánh thực trạng nhân cách sinh viên cùng những khó khăn trong công tác giáo dục đạo đức truyền thống trước sự biến đổi nhanh chóng của điều kiện văn hóa - xã hội địa phương. Hệ thống quan điểm định hướng và các giải pháp được đề xuất trong luận án đóng góp cơ sở khoa học để nâng cao hiệu quả đào tạo, bồi dưỡng nhân cách cho thế hệ trí thức trẻ đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững của vùng đất Tây Nguyên.