CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ GIAN LẬN THƯƠNG MẠI ĐỐI VỚI THUỐC LÁ NHẬP KHẨU KHU VỰC BIÊN GIỚI 1. KHÁI QUÁT KINH DOANH THUỐC LÁ TẠI KHU VỰC BIÊN GIỚI 1. Đặc điểm của kinh doanh thuốc lá khu vực biên giới 1. Đặc điểm hoạt động kinh doanh thuốc lá Thuốc lá – tên gọi một loại sản phẩm được chế xuất chủ yếu từ nguyên liệu là lá thuốc lá đã được thái thành sợi, sau đó cuốn lại hoặc nhồi định hình bằng giấy chuyên dụng để bảo quản sản phẩm.
Lịch sử chính thức đánh dấu cho sự xuất hiện của thuốc lá là vào ngày 12/10/1492 do chuyến thám hiểm phát hiện ra Châu Mỹ của ông Christopher Columbus. Trong chuyến thám hiểm của mình, ông đã vô tình phát hiện ra một người bản xứ tại quần đảo Antil đang hút một loại thuốc lá cuộn tròn gọi là Tabaccos. Sau đó nhiều năm, hoạt động trồng và sử dụng thuốc lá đã lan rộng từ Bồ Đào Nha đến toàn Châu Âu và cuối cùng là được đưa vào khu vực Châu Á và Châu Phi khoảng nửa cuối thế kỷ 16. Ít lâu sau, trước nhu cầu sử dụng thuốc lá, việc sản xuất và kinh doanh thuốc lá bắt đầu diễn ra ở một số nơi trên thế giới và dần dần lan rộng ra.
Đặc điểm về khách hàng và thị trường tiêu thụ Nhìn chung, đa số khách hàng hút thuốc lá hiện nay là nam giới, đặc biệt ở các nước mà tư tưởng nam giới là người làm chủ trong gia đình thì tỷ lệ này là rất lớn ở tất cả các lựa tuổi và thuộc mọi ngành nghề, trình độ. Trong đó, có những khách hàng nhận thức được rõ những tác hại của thuốc lá nhưng vẫn tiêu dùng sản phẩm này. Tuy nhiên, hiện nay xu hướng sử dụng thuốc lá ở phụ nữ đang có dấu hiệu gia tăng. Đặc biệt ở các quốc gia có nền kinh tế phát triển, tư tưởng tân tiến như Châu Âu.
Tại đây, nam giới và nữ giới đều có quyền bình đẳng như nhau và người phụ nữ hoàn toàn có thể tự chủ được về mặt kinh tế cũng như mọi quyền lợi. Ở các khu vực khác nhau thì phân khúc khách hàng tiêu thụ sản phẩm cũng khác nhau. Nhưng nhìn chung, khách hàng hút thuốc lá thường tập trung ở độ tuổi khoảng từ 18 đến 55 tuổi. Đây là độ tuổi mà khách hàng có thể chủ động về hành vi và thu nhập, đã có đủ khả năng để chịu trách nhiệm với những hành vi của mình.
Quy mô 6 hoạt động của thị trường thuốc lá là rất rộng lớn, bởi đây được coi là mặt hàng tiêu dùng thông thường và người tiêu dùng thuốc lá trải khắp trong cộng đồng dân cư. Đặc trưng về sản xuất Vào giai đoạn các nước Âu – Mỹ hoàn thành cách mạng công nghiệp, các phát minh khoa học kỹ thuật lần lượt ra đời, thúc đẩy sản xuất công nghiệp thì ngành công nghiệp thuốc lá chính thức ra đời và thu được lợi nhuận khủng khiếp. Sau chiến tranh thế giới thứ II, các quốc gia giành được độc lập cũng chú trọng đến việc phát triển ngành công nghiệp thuốc lá như: Trung Quốc, Indonesia, Triều Tiên. Cùng với sự phát triển của công nghệ sản xuất thuốc lá, kỹ thuật trồng trọt, công nghệ sinh học để tạo ra đa dạng các loại nguyên liệu thuốc lá cũng phát triển để đáp ứng cho hoạt động chế biến, nhu cầu thị hiếu đa dạng của thuốc điếu và đặc biệt là để xuất khẩu.
Nhờ vào xuất khẩu, trào lưu hút thuốc lá nhanh chóng lan rộng sang các nước Châu Âu, và sau này là Châu Á và Châu Phi. Đến năm 1592, một thế kỷ sau khi Columbus phát hiện ra Châu Mỹ, thuốc lá đã được trồng ở nhiều nơi trên thế giới và được các thương lái Ấn Độ, Nhật Bản, Trung Quốc mang đến tận Mông Cổ và Siberia. Đặc trưng phân phối Phân phối sản phẩm phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố, trong đó yếu tố đặc trưng của ngành đóng một vai trò quan trọng hơn cả. Đặc trưng ngành chi phối việc thiết kế hình thành kênh phân phối của các công ty.
Hiện nay, ngành kinh doanh thuốc lá mặc dù đem lại lợi nhuận cao nhưng lại có rào cản gia nhập lớn. Bởi hầu hết các chính phủ các quốc gia đều hạn chế sản xuất và tiêu dùng thuốc lá vì lý do bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng. Cũng bởi lý do này mà ngành kinh doanh thuốc lá không được phép quảng cáo hoặc truyền thông rộng rãi. Thậm chí tại một số các quốc gia, trong đó có Việt Nam, trên bao bì thuốc lá còn yêu cầu phải in các thông điệp và hình ảnh để cảnh báo người tiêu dùng về những tác hại của thuốc lá.
Những đặc trưng nêu trên của ngành quyết định đến những đặc trưng cơ bản của việc phân phối thuốc lá, cụ thể các công ty thuốc lá hiện nay thường áp dụng 2 mô hình phân phối sau: Mô hình 1: 7 Mô hình 2: 1. Đặc điểm hoạt động kinh doanh thuốc lá khu vực biên giới Khu vực biên giới quốc gia là bộ phận nhất định của lãnh thổ quốc gia tiếp giáp biên giới quốc gia, có quy chế riêng do cơ quan Nhà nước có thẩm quyền quy định để bảo vệ biên giới quốc gia. Tuỳ theo mối quan hệ nước tiếp giáp, tuỳ theo đặc điểm địa lý và tình hình cụ thể khác mà khu vực biên giới được quy định cụ thể khác nhau về phạm vi và quy chế. Hiện nay, với xu thế hội nhập kinh tế toàn cầu, các quốc gia đều nỗ lực để gỡ bỏ gần các rào cản về biên giới, để hướng tới một thị trường tiêu thụ chung, rộng lớn.
Bởi vậy mà hoạt động thương mại biên giới dần trở nên nhộn nhịp và trở thành “đòn bẩy” thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội, an ninh quốc phòng trên những địa bàn biên giới. Rõ ràng, hoạt đông kinh doanh thuốc lá tại khu vực biên giới mang đầy đủ các đặc điểm của kinh doanh thuốc lá trên thế giới nói chung. Tuy nhiên, thuốc lá là một mặt hàng mang tính chất đặc biệt. Đặc biệt ở chỗ, cho dù đây một sản phẩm gây hại đến sức khỏe người tiêu dùng, nhưng lại được công khai bày bán ở hầu hết các quốc gia và phổ biến ở nhiều nơi trên thế giới.
Thậm chí, hằng năm các công ty sản xuất và kinh doanh thuốc lá lại là một trong những nhân tố giúp đem lại nguồn thu lớn nhất cho chính phủ từ khoản thuế thu nhập khổng lồ. Mặc dù vậy, ở hầu hết các quốc gia đều có những biện pháp hạn chế sản xuất sản phẩm này và đánh các loại thuế rất cao. Đặc biệt là thuế Tiêu thụ đặc biệt (TTĐB). Xét về mức thuế TTĐB được cấu thành vào giá trung bình tại một số nước ở Châu Á, ở Trung Quốc: thuế tuyệt đối chiếm 0,8%, thuế tương đối chiếm 25,12%, tức tổng thuế tiêu thụ chiếm 25,92% cấu thành giá; Ở Hàn Quốc, thuế tiêu thụ cấu thành vào giá chiếm 50,87%; Ở Nhật Bản, thuế TTĐB chiếm 58,46% trong cấu thành giá.
Bởi vậy việc sản xuất thuốc lá (đối với các quốc gia có sản xuất) thường được giao cho các doanh nghiệp lớn, chuyên về sản xuất thuốc lá, có dây chuyền công nghệ, không tồn tại sản xuất theo mô hình nhỏ lẻ, làng nghề. Hình thức kinh doanh thuốc lá chủ yếu ở các khu vực biên giới cũng là buôn bán nhỏ 8 lẻ, ít có sự xuất hiện của các đại lý phân phối lớn. Thêm một vấn đề nữa, thông thường thuốc lá, đặc biệt là thuốc lá ngoại nhập phải chịu mức thuế TTĐB khá cao nên dẫn đến giá của sản phẩm này thường cao. Điều này cũng khiến cho việc tiêu thụ sản phẩm này tại các khu vực biên giới, nhất là các vùng còn nhiều khó khăn trở nên khó khăn hơn.
Các sản phẩm thuốc lá sản xuất nội địa với mức giá tầm trung trở xuống hoặc các sản phẩm nhập lậu (không phải chịu thuế) sẽ là sản phẩm được tiêu thụ chủ yếu tại các vùng này. Tính tất yếu khách quan của kinh doanh thuốc lá khu vực biên giới Biên giới là khu vực ranh giới được phân định giữa các quốc gia. Việc giữ gìn mối quan hệ láng giềng, giao lưu văn hóa – xã hội đã trở thành quan hệ lâu đời và bền vưng giữa các dân tốc có chung đường biên giới. Do gần gũi về mặt địa lý và có nhiều nét tương đồng trong phong tục tập quán, quyền thống, các hoạt động giao lưu kinh tế, thương mại và văn hóa được hình thành từ lâu như một yếu tố tất yếu khách quan.
Và vì vậy, việc kinh doanh thuốc lá tại khu vực biên giới cũng không phải là ngoại lệ. Xuất phát từ nhu cầu tự nhiên về trao đổi, mua bán mặt hàng thông dụng, kinh doanh thuốc lá vùng biên trở thành một phần của hoạt động kinh tế - thương mại tại đây. Sự hình thành và phát triển của hoạt động giao thương thuốc lá khu vực biên giới là hiện tượng tự nhiên, ra đời từ nhu cầu thực tế và dần phát triển. Trong thời đại hiện nay, kinh tế thế giới và giao thương hàng hóa đang phát triển với tốc độ chóng mặt.
Trao đổi kinh doanh thuốc lá của cư dân khu vực biên giới chủ yếu thông qua các chợ biên giới, đường mòn, lối mở, cửa khẩu. Như vậy, ở một góc độ nào đó, đây được xem là hình thức xuất nhập khẩu theo mô hình nhỏ lẻ, tách rời. Xu hướng toàn cầu hóa và khu vực hóa nền kinh tế thế giới đang trở thành một tất yếu khách quan, lôi cuốn sự tham gia của các nước trên thế giới. Các cam kết đa phương và toàn cầu đã phá bỏ tính tự cung tự cấp, khép kín trong phạm vi một quốc gia hoặc vùng lãnh thổ để mở rộng giao lưu buôn bán với các quốc gia láng giềng.
Các nghiên cứu và thực tế cũng đã chứng minh rằng một quốc gia đứng ngoài tiến trình này, cô lập với nền kinh tế thế giưới thì sẽ không phát triển được, thậm chí còn bi tụt hậu xa hơn. Đẩy mạnh hoạt động giao thương thuốc lá qua khu vực biên giới chính là đáp ứng những yêu cầu của quá trình phát triển kinh tế - thương mại toàn cầu trong bối 9 cảnh chung hiện nay. Trong những năm gần đây, xu hướng này ngày càng phát triển nhanh chóng ở các nước đang phát triển, phạm vi khu vực mậu dịch biên giới ngày càng mở rộng, hình thức buôn bán được đa dạng hóa, quy mô cũng ngày càng tăng nhanh. Mặc dù, hoạt động kinh doanh thuốc lá vùng biên cũng dựa trên nguyên tắc lợi thế của mỗi quốc gia.