CHƯƠNG I. CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA HẠN CHẾ RỦI RO TRONG HOẠT ĐỘNG GIAO NHẬN VÀ VẬN CHUYỂN HÀNG HÓA XUẤT NHẬP KHẨU BẰNG ĐƯỜNG BỘ 1. Giao nhận vận chuyển hàng hóa xuất nhập khẩu 1. Khái niệm Theo quy tắc của FIATA về dịch vụ mậu dịch thì dịch vụ giao nhận được định nghĩa là bất kỳ loại dịch vụ nào liên quan đến vận chuyển, gom hàng, lưu kho, bốc xếp, đóng gói hay phân phối hàng hóa cũng như các dịch vụ tư vấn.
Nói ngắn ngọn, giao nhận hàng hóa là tập hợp những nghiệp vụ thủ tục có liên quan đến quá trình vận chuyển hàng hóa nhằm mục đích di chuyển hàng hóa từ nơi gởi đến nơi nhận. Giao nhận hàng hóa là một quá trình thương mại, theo đó người làm dịch vụ giao nhận hàng hóa từ người gửi, tổ chức vận chuyển, lưu kho, lưu bãi, làm các thủ tục giấy tờ và các dịch vụ khác có liên quan để giao hàng cho người nhận theo sự ủy thác của chủ hàng. Người giao nhận có thể làm các dịch vụ một cách trực tiếp hay thông qua các đại lý và thuê dịch vụ của bên thứ ba. Đặc điểm Do giao nhận hàng hóa là một loại dịch vụ nên hoạt động này mang đặc điểm của các ngành nghề dịch vụ, đó là hàng hóa mang tính vô hình nên không có tiêu chuẩn thống nhất chất lượng đồng nhất, không thể cất giữ trong kho, sản xuất và tiêu dùng diễn ra đồng thời, chất lượng phụ thuộc và người sử dụng dịch vụ.
Tuy nhiên nó cũng có những đặc điểm đặc thù của hoạt động giao nhận hàng hóa XNK như: Dịch vụ giao nhận vận tải không tạo ra sản phẩm mà chỉ làm cho sản phẩm thay đổi về không gian nhưng lại có tác động tích cực tới hoạt động sản xuất, nâng cao đời sống con người, thúc đẩy sự phát triển nền kinh tế. Hoạt động giao nhận mang tính thụ động: phụ thuộc vào nhu cầu khách hàng (nhu cầu tăng thì nhiều việc, nhu cầu giảm thì dư thừa thời gian lao động), các ràng buộc luật pháp, chế tài của Chính phủ, … Mang tính thời vụ: thường hoạt động XNK mang tính thời vụ nên kéo theo hoạt động giao nhận hàng XNK cũng mang tính thời vụ. Ngoài ra một số hoạt động cũng phụ thuộc vào cơ sở vật chất, kinh nghiệm người giao nhận,… 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Vai trò Tạo điều kiện cho hàng hóa lưu thông nhanh chóng, an toàn và tiết kiệm hơn do có tính chuyên môn hóa cao hơn so với việc người gửi hoặc người nhận tự làm hoạt động giao nhận.
Giúp người chuyên chở tận dụng tối đa sử dụng các phương tiện vận tải cũng như các phương tiện hỗ trợ khác, áp dụng các công nghệ kỹ thuật hỗ trợ, giảm chi phí vận hành. Hoạt động giao nhận hàng hóa XNK cũng góp phần giảm giá hàng hóa qua việc giảm các chi phí cơ hội, chi phí đi lại, chi phí đào tạo nhân công,… 1. Quy trình Dưới đây là quy trình làm hàng nhập của FWD, tương tự với hàng xuất cũng vậy. Đa số các FWD đều có một quy trình chung trong hoạt động giao nhận.
Quy trình làm hàng nhập của FWD. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Những rủi ro và nguyên nhân của những rủi ro trong quá trình giao nhận vận chuyển hàng hóa xuất nhập khẩu Rủi ro được hiểu là những bất trắc ngoài ý muốn xảy ra trong quá trình kinh doanh, sản xuất của doanh nghiệp, tác động xấu đến sự tồn tại và phát triển của một doanh nghiệp. Rủi ro có thể xảy ra bất cứ lúc nào đối với doanh nghiệp đặc biệt là với doanh nghiệp xuất nhập khẩu thì rủi ro ấy còn lớn hơn nhiều do môi trường kinh doanh rộng hơn bao gồm cả môi trường nội địa và môi trường quốc tế.
Rủi ro trong kinh doanh quốc tế là điều tất yếu không thể loại bỏ, tuy nhiên doanh nghiệp vẫn có thể hạn chế và đề phòng nó xảy ra trong khả năng kiểm soát cẩn thận của mình. Theo Frank Knight một học giả của Mỹ thì “Rủi ro là những bất trắc có thể đo lường được”. Lan Willet cho rằng: “Rủi ro là một bất trắc cụ thể có liên quan đến một biến cố không mong đợi”. Theo giáo trình Quản trị tác nghiệp thương mại quốc tế do PGS.TS Doãn Kế Bôn chủ biên thì “Rủi ro là những sự kiện bất ngờ, bất lợi đã xảy ra gây tổn thất cho con người”.
Rõ ràng theo khái niệm trên thì rủi ro có thể xác định và đo lường được, do đó có thể lường trước được và phòng ngừa, hạn chế ở mức tối đa. Từ những khái niệm trên có thể rút ra khái niệm rủi ro trong hoạt động kinh doanh xuất khẩu như sau: “Rủi ro trong kinh doanh xuất khẩu là những bất trắc có thể xảy ra ngoài ý muốn trong quá trình kinh doanh xuất khẩu gây thiệt hại cho doanh nghiệp xuất khẩu”. Khái niệm trên được dùng để nghiên cứu về hoạt động hạn chế rủi ro trong giao nhận hàng hóa xuất khẩu của Công ty TNHH Giao nhận vận tải DH Logistics chi nhánh Bắc Ninh. Khi đề cập đến rủi ro thì thường chúng ta đề cập đến những yếu tố tiêu cực, phiến diện gây ảnh hưởng xấu tới con người, bởi vậy mà nghiên cứu rủi ro và đề ra các biện pháp hạn chế là cần thiết.
Trong Giao nhận Vận tải Quốc tế, Người giao nhận thường phải đối mặt với nhiều rủi ro, có thể phân ra thành ba nhóm theo các điều kiện bảo hiểm là nhóm rủi ro được bảo hiểm, nhóm rủi ro loại trừ và nhóm rủi ro hạn chế bảo hiểm. Rủi ro được bảo hiểm a) Rủi ro nằm trong trách nhiệm của người giao nhận đối với khách hàng • Rủi ro gây mất mát hoặc hư hỏng vật chất về hàng hóa. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com • Rủi ro gây hiệt hại tài chính cho khách hàng phát sinh từ việc người giao nhận không thực hiện một phần hoặc toàn bộ nghĩa vụ theo hợp đồng giao nhận. b) Rủi ro nằm trong trách nhiệm của người giao nhận đối với Hải quan Rủi ro phát sinh do người giao nhận vi phạm quy định xuất nhập khẩu về các khoản tiền phạt, thuế hải quan, thuế doanh thu, thuế giá trị gia tăng hoặc các chi phí tài chính tương tự mà Hải quan bắt người giao nhận phải nộp.
c) Rủi ro nằm trong trách nhiệm của người giao nhận đối với người thứ ba Rủi ro gây mất mát, tổn thất về tài sản hoặc sức khỏe của bên thứ ba phát sinh từ việc người giao nhận không thực hiện một phần hoặc toàn bộ nghĩa vụ theo hợp đồng giao nhận. d) Rủi ro thiết bị Rủi ro gây thiệt hại vật chất hoặc tổn thất đối với thiết bị được bảo hiểm phát sinh do bất kỳ nguyên nhân bất ngờ nào. e) Rủi ro làm phát sinh các chi phí mà người giao nhận phải chi trả sau bất kỳ khiếu nại hoặc tai nạn nào. Rủi ro loại trừ a) Rủi ro loại trừ chung • Phát hành vận đơn hoàn hảo cho hàng đã bị tổn thất.
• Cố ý khai sai về loại hàng hóa hoặc khối lượng đối với chủ tàu. • Không thu được cước phí vận chuyển của khách hàng. b) Rủi ro loại trừ đối với thiết bị của người giao nhận • Rủi ro làm phát sinh chi phí phục hồi hay sửa chữa những khuyết tật trong thiết kế hoặc chế tạo, những hao mòn thông thường. • Rủi ro gây tổn thất không giải thích được, mất tích bí ẩn hoặc phá hủy theo lệnh của chính quyền.
c) Rủi ro loại trừ về chiến tranh, đình công, bạo động và khủng bố. Rủi ro hạn chế bảo hiểm • Rủi ro hoặc sự cố phát sinh ngoài thời hạn bảo hiểm hoặc những loại trừ chung khác như rủi ro về phóng xạ hạt nhân, rủi ro gây thiệt hại tài chính cho khách hàng khi kéo dài thời gian giao hàng, rủi ro gây mất mát hoặc hư hỏng vật chất về hàng hóa cũng có thể xảy ra. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com • Rủi ro nằm trong trách nhiệm của người giao nhận đối với Hải quan cũng đã xuất hiện khi đại lý không nắm chặt phương pháp tính thuế Hải quan đối với lô hàng, dẫn đến phải nộp thêm một khoảng thuế lớn. • Rủi ro làm phát sinh các chi phí liên quan đến việc kiểm tra lô hàng của Hải quan và phí chi cho Hải quan để cho qua các khoản vi phạm.
Những biện pháp hạn chế rủi ro trong quá trình giao nhận vận chuyển hàng hóa xuất nhập khẩu 1. Hạn chế rủi ro a) Khái niệm Hiện nay chưa có nhà nghiên cứu nào đề cập đến khái niệm hạn chế rủi ro. Tuy nhiên có thể hiểu hạn chế rủi ro là các hoạt động kiểm soát rủi ro nhằm giảm thiểu tối đa những tổn thất cho doanh nghiệp trong quá trình kinh doanh. Hạn chế rủi ro trong giao nhận hàng hóa XNK là việc doanh nghiệp nhận dạng và phân tích các rủi ro thường gặp, từ đó có các phương pháp hạn chế và khắc phục cụ thể như mua bảo hiểm hàng hóa, tự bảo hiểm hoặc là tùy trường hợp mà có các cách phòng ngừa cụ thể khác nhau.
b) Tác dụng Hoạt động hạn chế rủi ro giúp doanh nghiệp: tăng hiệu quả thực hiện hợp đồng xuất khẩu, tạo được uy tín của Công ty đối với đối tác nước ngoài, tăng nguồn thu ngoại tệ, tăng doanh thu. Đặc biệt, tại thời điểm hiện nay có rất nhiều Công ty giao nhận trên thế giới đã xuất hiện tại Việt Nam như K&N, DHL, Geo Logistics,… Cùng với cơ hội tiếp cận với cách làm việc tiên tiến, có điều kiện học hỏi nâng cao chuyên môn cũng như quản lý, nhanh chóng hòa nhập với xu hướng thế giới, sự cạnh tranh với các doanh nghiệp nước ngoài lại càng khiến cho các doanh nghiệp non trẻ trong nước càng thêm áp lực, khó khăn hơn. Điều này khiến cho hoạt động hạn chế rủi ro càng cần phải được thực hiện nhanh chóng, hợp lí, tránh ảnh hưởng xấu tới hoạt động kinh doanh của Công ty. c) Trường hợp áp dụng So với những rủi ro có thể xảy ra trong hoạt động kinh doanh thì hoạt động mua bán hàng hóa quốc tế phải đối mặt với những rủi ro đa dạng, phức tạp và có mức độ nghiêm trọng hơn, hoạt động mua bán hàng hóa quốc tế của Việt Nam là một lĩnh vực 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đầy bất trắc và có nhiều nguy cơ gây ra rủi ro, đặc biệt trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam đang ngày càng hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế thế giới hiện nay.