phần mở đầu, kết luận vµ danh mục tµi liệu tham khảo, nội dung của luận văn gồm 3 chương, 7 tiÕt: Ch¬ng 1: C¬ së lý luËn cña viÖc ¸p dông ph¸p luËt vÒ thñ tôc gi¸m ®èc thÈm vô ¸n d©n sù Ch¬ng 2: Thùc tr¹ng ph¸p luËt vµ ¸p dông ph¸p luËt vÒ thñ tôc gi¸m ®èc thÈm vô ¸n d©n sù cña Toµ d©n sù Toµ ¸n nh©n d©n tèi cao Ch¬ng 3: Gi¶i ph¸p b¶o ®¶m ¸p dông ph¸p luËt vÒ thñ tôc gi¸m ®èc thÈm vô ¸n d©n sù cña Toµ d©n sù Toµ ¸n nh©n d©n tèi cao 11 Ch¬ng 1 C¬ së lý luËn cña viÖc ¸p dông ph¸p luËt vÒ thñ tôc gi¸m ®èc thÈm vô ¸n d©n sù 1. kh¸i niÖm, ®Æc ®iÓm cña viÖc ¸p dông ph¸p luËt vÒ thñ tôc gi¸m ®èc thÈm vô ¸n d©n sù 1. Kh¸i niÖm ¸p dông ph¸p luËt vÒ thñ tôc gi¸m ®èc thÈm vô ¸n d©n sù 1. Kh¸i niÖm vô ¸n d©n sù, thñ tôc gi¸m ®èc thÈm vô ¸n d©n sù a.
Kh¸i niÖm vô ¸n d©n sù Khi tham gia vµo mét quan hÖ x· héi bÊt kú, c¸c chñ thÓ ®Òu xuÊt ph¸t tõ ®éng c¬ nhÊt ®Þnh ®Ó híng ®Õn môc ®Ých cô thÓ, ®ã lµ kh¸ch thÓ cña quan hÖ x· héi Êy. Theo nghÜa nµy, kh¸ch thÓ cña quan hÖ ph¸p luËt d©n sù (nhãm quan hÖ x· héi ®îc luËt d©n sù ®iÒu chØnh) lµ nh÷ng gi¸ trÞ lîi Ých vËt chÊt hoÆc lîi Ých tinh thÇn mµ c¸c chñ thÓ híng tíi khi tham gia vµo quan hÖ ph¸p luËt d©n sù nhÊt ®Þnh; tuy nhiªn, chØ nh÷ng quyÒn vµ lîi Ých cña c¸c chñ thÓ ®îc Nhµ níc c«ng nhËn vµ b¶o hé th× míi lµ quyÒn vµ lîi Ých hîp ph¸p cña chñ thÓ. V× vËy, khi tham gia vµo quan hÖ ph¸p luËt d©n sù nhÊt ®Þnh, chñ thÓ ®îc hëng c¸c quyÒn, ®ång thêi ph¶i thùc hiÖn c¸c nghÜa vô nhÊt ®Þnh theo ®óng quy ®Þnh cña ph¸p luËt. ViÖc chñ thÓ kh«ng thùc hiÖn hoÆc thùc hiÖn kh«ng ®óng quyÒn vµ nghÜa vô cña m×nh tÊt yÕu sÏ ¶nh h- ëng ®Õn viÖc hëng quyÒn vµ lîi Ých hîp ph¸p cña chñ thÓ 12 kh¸c.
§Ó duy tr× trËt tù, b¶o ®¶m c«ng b»ng x· héi vµ thóc ®Èy giao lu d©n sù, Nhµ níc thiÕt lËp c¬ chÕ ph¸p lý b¶o vÖ quyÒn, lîi Ých hîp ph¸p cña c¸c chñ thÓ trong quan hÖ d©n sù. Theo ®ã, c¸c chñ thÓ cã quyÒn, lîi Ých hîp ph¸p bÞ chñ thÓ kh¸c x©m ph¹m, c¶n trë, h¹n chÕ hoÆc cã nguy c¬ bÞ x©m ph¹m, c¶n trë, h¹n chÕ, cã quyÒn sö dông c¸c biÖn ph¸p do ph¸p luËt quy ®Þnh ®Ó b¶o vÖ quyÒn, lîi Ých hîp ph¸p ®ã, nh yªu cÇu ngêi cã hµnh vi tr¸i ph¸p luËt ph¶i chÊm døt ngay hµnh vi ®ã, yªu cÇu Toµ ¸n hoÆc c¬ quan nhµ níc cã thÈm quyÒn kh¸c thùc hiÖn c¸c ho¹t ®éng cÇn thiÕt nh»m b¶o vÖ quyÒn, lîi Ých hîp ph¸p cña hä. Toµ ¸n xÐt xö c¸c vô ¸n h×nh sù, d©n sù, h«n nh©n vµ gia ®×nh, lao ®éng, kinh tÕ, hµnh chÝnh vµ gi¶i quyÕt nh÷ng viÖc kh¸c theo quy ®Þnh cña ph¸p luËt, ®Ó b¶o vÖ ph¸p chÕ x· héi chñ nghÜa; b¶o vÖ chÕ ®é x· héi chñ nghÜa vµ quyÒn lµm chñ cña nh©n d©n; b¶o vÖ tµi s¶n cña Nhµ n- íc, cña tËp thÓ; b¶o vÖ tÝnh m¹ng, tµi s¶n, tù do, danh dù vµ nh©n phÈm cña c«ng d©n. Th«ng qua ho¹t ®éng cña m×nh, Toµ ¸n gi¸o dôc c«ng d©n trung thµnh víi Tæ quèc, chÊp hµnh nghiªm chØnh ph¸p luËt, t«n träng nh÷ng quy t¾c cña cuéc sèng x· héi, ý thøc ®Êu tranh phßng ngõa vµ chèng téi ph¹m, c¸c vi ph¹m ph¸p luËt kh¸c [ , §iÒu 1].
Do ®ã, khi chñ thÓ yªu cÇu Toµ ¸n b¶o vÖ quyÒn vµ lîi Ých hîp ph¸p cña hä, trong trêng hîp hä cho r»ng quyÒn, lîi Ých hîp ph¸p cña m×nh (hoÆc cña ngêi kh¸c) bÞ chñ thÓ kh¸c x©m ph¹m, c¶n trë, h¹n chÕ hoÆc cã nguy c¬ bÞ x©m ph¹m, c¶n trë, h¹n chÕ, th× Toµ ¸n ph¶i c¨n cø vµo c¸c quy ®Þnh cña ph¸p luËt ®Ó 13 xem xÐt, thô lý gi¶i quyÕt yªu cÇu ®ã. Tuú theo nhãm quan hÖ ph¸p luËt bÞ chñ thÓ thùc hiÖn hµnh vi x©m ph¹m mµ vô ¸n do Toµ ¸n thô lý gi¶i quyÕt lµ vô ¸n h×nh sù, vô ¸n d©n sù, vô ¸n h«n nh©n vµ gia ®×nh, vô ¸n lao ®éng, vô ¸n hµnh chÝnh hay vô ¸n kinh tÕ. ThuËt ng÷ “vô ¸n d©n sù” lµ mét thuËt ng÷ ph¸p lý chuyªn ngµnh. Trong c¸c cuèn Tõ ®iÓn phæ th«ng ®ang lu hµnh, nh Tõ ®iÓn TiÕng ViÖt cña ViÖn ng«n ng÷ häc [ ], Tõ ®iÓn B¸ch khoa toµn th ViÖt Nam [ ], §¹i tõ ®iÓn tiÕng ViÖt [ ], ®Òu kh«ng ®Ò cËp thuËt ng÷ “vô ¸n d©n sù”; ngay c¶ cuèn Tõ ®iÓn chuyªn ngµnh luËt häc duy nhÊt cña níc ta cho ®Õn thêi ®iÓm nµy lµ cuèn Tõ ®iÓn LuËt häc, do Nhµ xuÊt b¶n Tõ ®iÓn b¸ch khoa vµ Nhµ xuÊt b¶n T ph¸p phèi hîp ph¸t hµnh n¨m 2006 [ ] còng kh«ng ®Ò cËp thuËt ng÷ nµy.
HiÖn t¹i, duy nhÊt chØ cã cuèn Tõ ®iÓn gi¶i thÝch thuËt ng÷ luËt häc (thùc ra ®©y chØ cã thÓ coi lµ sæ tay tham kh¶o dµnh cho viÖc häc tËp vµ gi¶ng d¹y LuËt häc), do Trêng ®¹i häc luËt Hµ Néi biªn so¹n vµ Nhµ xuÊt b¶n C«ng an nh©n d©n ph¸t hµnh n¨m 1999 [ ] lµ cã ®a ra gi¶i thÝch vÒ thuËt ng÷ “vô ¸n d©n sù”, theo ®ã: “Vô ¸n d©n sù lµ viÖc ph¸t sinh t¹i Toµ ¸n, thuéc thÈm quyÒn xÐt xö vÒ d©n sù cña Toµ ¸n, do c¸ nh©n, ph¸p nh©n, hé gia ®×nh, tæ hîp t¸c, tæ chøc x· héi khëi kiÖn, ViÖn kiÓm s¸t khëi tè yªu cÇu Toµ ¸n b¶o vÖ quyÒn, lîi Ých hîp ph¸p cña m×nh, cña Nhµ níc, cña tËp thÓ hay cña ngêi kh¸c. C¸c vô ¸n d©n sù cã tranh chÊp vÒ quyÒn, nghÜa vô d©n sù gi÷a c¸c ®¬ng sù gäi lµ viÖc kiÖn d©n sù. C¸c vô ¸n d©n sù kh«ng cã tranh chÊp vÒ quyÒn, nghÜa vô 14 gi÷a c¸c ®¬ng sù, trong ®ã ngêi khëi kiÖn chØ yªu cÇu Toµ ¸n x¸c ®Þnh sù kiÖn ph¸p lý th«ng qua ®ã lµm ph¸t sinh, thay ®æi hay chÊm døt quan hÖ gi÷a c¸c ®¬ng sù ®îc gäi lµ viÖc d©n sù. C¸c vô ¸n d©n sù chñ yÕu ph¸t sinh tõ quan hÖ ph¸p luËt d©n sù, quan hÖ ph¸p luËt h«n nh©n vµ gia ®×nh.
Mét sè vô ¸n d©n sù cã thÓ ph¸t sinh tõ quan hÖ ph¸p luËt hµnh chÝnh hoÆc quan hÖ ph¸p luËt kh¸c”. Nh vËy, kh¸i niÖm “vô ¸n d©n sù” dïng ®Ó chØ nh÷ng tranh chÊp, nh÷ng yªu cÇu ph¸t sinh tõ quan hÖ d©n sù (theo nghÜa hÑp) vµ nh÷ng tranh chÊp, yªu cÇu ph¸t sinh tõ quan hÖ h«n nh©n vµ gia ®×nh. Cho nªn, bªn c¹nh kh¸i niÖm “vô ¸n d©n sù” cßn cã c¸c kh¸i niÖm “vô ¸n kinh tÕ”, “vô ¸n lao ®éng”. Tuy nhiªn, so víi quy ®Þnh cña ph¸p luËt hiÖn hµnh th× kh¸i niÖm “vô ¸n d©n sù” nh ®· nªu trªn ®· kh«ng cßn phï hîp n÷a.
BLTTDS ®îc ban hµnh ®· thèng nhÊt ba lo¹i thñ tôc tè tông vÒ d©n sù, kinh tÕ vµ lao ®éng thµnh mét thñ tôc tè tông d©n sù chung vµ c¸c lo¹i vô viÖc ®îc gi¶i quyÕt theo thñ tôc nµy ®îc gäi lµ vô viÖc d©n sù.