Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ GIẢI THỂ CÔNG TY TRÁCH NHIỆM HỮU HẠN HAI THÀNH VIÊN TRỞ LÊN 1. Nhận diện công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên Khái niệm công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên * Quan niệm về công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên trên thế giới Quan niệm về công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên ở các nước trên thế giới có sự khác biệt. Hệ thống pháp luật của Đức, Anh, Hoa Kỳ đều ghi nhận và có những quy định cụ thể về loại hình công ty trách nhiệm hữu hạn hai chủ trở lên. Luật công ty trách nhiệm hữu hạn của Cộng hòa Liên bang Đức đã định nghĩa: “Công ty trách nhiệm hữu hạn do nhiều người sáng lập trên cơ sở những quy định của Luật và theo đó có mục đích hoạt động được pháp luật cho phép”.
Ngoài ra, Bộ luật Dân sự Cộng hòa Pháp quy định: “Công ty có thể được thành lập trong những trường hợp do Luật định bằng hành vi ý chí của hai người trở lên”. Trong khi đó pháp luật Mỹ không đưa ra quan niệm cụ thể về công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên mà chỉ quy định trong Luật Thương mại Mỹ: luật pháp cho phép thành lập công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên. Như vậy, tính đặc thù của công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên ở các nước trên thế giới so với các loại hình công ty nói chung đó là không có sự liên kết giữa hai hay nhiều cá nhân, tổ chức để thành lập công ty, mà một cá nhân có thể độc lập thành lập công ty. Loại hình công ty này được pháp luật các nước thừa nhận xuất phát từ những lý do cơ bản sau: Thứ nhất, đó là một sự đáp ứng các yêu cầu của thực tiễn kinh doanh.
Sự xuất hiện của những “hợp đồng công ty giả cách” trong khi vốn của toàn bộ công ty thuộc về nhiều người; hoặc trường hợp khác trong quá trình hoạt 7 luan an động vì nhiều nguyên nhân khác nhau đã làm cho công ty trách nhiệm hữu hạn từ một người hoặc trên thực tế, công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên đã tồn tại từ trước đó rất lâu một cách trá hình dưới nhiều hình thức. Do đó, cần phải thừa nhận chính thức loại hình công ty này về mặt pháp lý. Thứ hai, trong hệ thống kinh tế thị trường, chế độ trách nhiệm hữu hạn tạo điều kiện cho các nhà kinh doanh hạn chế rủi ro bằng cách chia sẻ trách nhiệm cho nhiều người. Chính chế độ trách nhiệm hữu hạn này giúp các nhà kinh doanh mạnh dạn đầu tư vào bất kỳ lĩnh vực kinh tế nào có lợi cho xã hội.
Trường hợp phải chịu trách nhiệm vô hạn, họ không dám đầu tư vào những khu vực có rủi ro lớn và như vậy sẽ gây tổn hại đến lợi ích chung của toàn xã hội. Đây là lý do cơ bản nhất cho sự ra đời và phát triển của công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên. Thứ ba, việc thừa nhận loại hình công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên tạo điều kiện thuận lợi cho các cá nhân, pháp nhân lựa chọn hình thức kinh doanh phù hợp trong điều kiện nền kinh tế thị trường phát triển. Loại hình công ty trách nhiệm hữu hạn “mở” uyển chuyển này cho phép tăng cường tích tụ và tập trung tư bản, khả năng chuyển dịch vốn đầu tư mà không làm mất đi bản chất pháp lý của doanh nghiệp.
* Quan niệm công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên ở Việt Nam Công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên là doanh nghiệp do một tổ chức hoặc hai thành viên trở lên làm chủ sở hữu (sau đây gọi là chủ sở hữu công ty). Chủ sở hữu công ty chịu trách nhiệm về các khoản nợ và nghĩa vụ tài sản khác của công ty trong phạm vi vốn điều lệ. Thực tiễn kinh doanh ở nước ta các doanh nghiệp Nhà Nước, các doanh nghiệp của tổ chức chính trị xã hội về bản chất cũng được tổ chức và hoạt động giống như công ty trách nhiệm hữu hạn 8 luan an hai thành viên trở lên (hai thành viên trở lên sở hữu). Luật Doanh nghiệp năm 1999 chỉ quy định công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên là tổ chức: Luật Doanh nghiệp 2005 đã phát triển và mở rộng cả cá nhân cũng có quyền thành lập công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên.
Công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên thuộc loại hình công ty đối vốn có tư cách pháp nhân, nhưng không được quyền phát hành cổ phiếu. Còn đối với người nước ngoài tại Việt Nam và người Việt Nam ở nước ngoài thì họ được quyền thành lập công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên theo chính sách khuyến khích đầu tư trong nước và họ sẽ hoạt động theo luật khuyến khích đầu tư trong nước và luật khuyến khích đầu tư nước ngoài tại Việt Nam. Như vậy, có thể khái quát công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên là doanh nghiệp do một tổ chức hoặc một vài cá nhân làm chủ sở hữu (sau đây gọi là chủ sở hữu công ty); chủ sở hữu công ty chịu trách nhiệm về các khoản nợ và nghĩa vụ tài sản khác của công ty trong phạm vi số vốn điều lệ của công ty. Theo quy định tại điều 47 Luật Doanh nghiệp số 68/2014/QH13, ngày 26 tháng 11 năm 2014 của Quốc hội khóa 13 có hiệu lực từ ngày 01/07/2015, công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên là doanh nghiệp, trong đó: Thành viên của công ty có thể là tổ chức, cá nhân, số lượng thành viên tối thiểu là hai và tối đa không vượt quá năm mươi (50) người; Thành viên chịu trách nhiệm về các khoản nợ và các nghĩa vụ tài sản khác của doanh nghiệp trong phạm vi số vốn đã cam kết góp vào doanh nghiệp, trừ trường hợp quy định tại khoản 4 Điều 48 Luật Doanh nghiệp số 68/2014/QH13 Phần vốn góp của thành viên chỉ được chuyển nhượng theo quy định tại các điều 52, 53 và 54 của Luật Doanh nghiệp số 68/2014/QH13.
9 luan an Công ty trách nhiệm hữu hạn có tư cách pháp nhân kể từ ngày được cấp giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh. Công ty trách nhiệm hữu hạn không được quyền phát hành cổ phần. Như vậy, công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên được xác lập bằng thủ tục thành lập và đăng ký kinh doanh, có năng lực chủ thể để tham gia các quan hệ pháp luật và có quyền tự chủ trong các hoạt động kinh doanh. Đặc điểm pháp lý của công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên * Thành viên công ty là một cá nhân hoặc một tổ chức Thành viên duy nhất này của công ty cũng chính là chủ sở hữu công ty.
Nếu như trước đây công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên là một tổ chức thì bây giờ pháp luật nước ta đã thừa nhận chủ sở hữu công ty là một pháp nhân. Điều này phù hợp với chính sách khuyến khích phát triển Doanh nghiệp của Đảng và Nhà nước ta, đồng thời tạo ra môi trường pháp lý đa dạng và thuận lợi để cá nhân thành lập công ty riêng phù hợp với yêu cầu của nền kinh tế cũng như các quy định của Luật Doanh nghiệp. Chính sự thừa nhận này tạo ra ưu thế riêng cho công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên so với loại hình Doanh nghiệp tư nhân. * Công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên có tư cách pháp nhân Cá nhân hay tổ chức thành lập công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên được coi là có tư cách pháp nhân, tức là đáp ứng đầy đủ 4 điều kiện luật định, đó là: được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền thành lập, cho phép thành lập, đăng ký hoặc công nhận; có cơ cấu tổ chức chặt chẽ; có tài sản độc lập với cá nhân, tổ chức khác và tự chịu trách nhiệm bằng tài sản đó; nhân danh mình tham gia các quan hệ pháp luật một cách độc lập.
10 luan an Theo quy định của pháp luật nhiều nước trên thế giới, công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên được thừa nhận là pháp nhân vì có sự tách bạch về tài sản giữa tài sản của doanh nghiệp và tài sản còn lại của chủ doanh nghiệp. Khi nghiên cứu về pháp nhân chúng ta thấy: tài sản đem nhập vào công ty nói chung không còn thực quyền sở hữu của người góp tài sản, cũng không thuộc quyền sở hữu cộng đồng (sở hữu chung) của các thành viên nhưng cũng không là một vật vô chủ. Vậy ai là chủ của tài sản đó? Người chủ chính là người được quyền khai thác các tài sản do các thành viên đã đem góp vào công ty; sự khai thác nhằm đạt tới mục đích của các thành viên được ghi nhận trong khế ước khi thành lập công ty. Người chủ ấy là hai thành viên trở lên thể vô hình.
Đó thực chất là một pháp nhân được tạo ra do khế ước thành lập công ty. Cho nên, danh từ công ty còn được dùng để chỉ pháp nhân này. Các luật gia quan niệm pháp nhân theo nhiều cách. Loại quan niệm thứ nhất cho rằng, pháp nhân là “hai thành viên trở lên thể giả tưởng”.
Bởi vì chỉ có người ta có hình hài, xương cốt - mới là chủ thể thực sự. Còn pháp nhân chỉ là một “cấu tạo giả tưởng” mang tính ước lệ của pháp luật. Pháp luật giả tưởng rằng, một tổ chức - do nhiều người hợp lại - cũng là một người; phải giả tưởng như vậy, để có một cái gì đó làm trụ cho những quyền và nghĩa vụ được công nhận cho tổ chức đó, mà không phải là của riêng hai thành viên trở lên nào cả. Đó là pháp nhân, một người vô hình, do các thành viên hợp lại cấu thành và là người đại diện cho tất cả các thành viên.
Loại quan điểm thứ hai, pháp nhân là hai thành viên trở lên thể thực sự. Theo thuyết này, khi một tổ chức, có hoạt động độc lập với ý chí, hoạt động của các thành viên thì tổ chức ấy là hai thành viên trở lên thể, có quyền lợi, có nghĩa vụ như một con người, tức là có nhân cách, nhân tính.