Luận văn thạc sĩ về cơ chế giải quyết tranh chấp WTO cho các nước đang phát triển

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu các nước đang phát triển với cơ chế giải quyết tranh chấp của tổ chức thương mại thế giới, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải

• Tác giả: Lê Thị Hà
• Người hướng dẫn: TS. Bùi Xuân Nhự
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật
• Đề tài: Giải Quyết Tranh Chấp WTO Cho Nước Đang Phát Triển
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2005
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC CỤM TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG, ĐỒ THỊ
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ CHẾ GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP CỦA TỔ CHỨC THƯƠNG MẠI THẾ GIỚI
• 1.1. KHÁI NIỆM CƠ CHẾ GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP CỦA TỔ CHỨC THƯƠNG MẠI THẾ GIỚI
• 1.2. CƠ CHẾ GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP TRONG HIỆP ĐỊNH CHUNG VỀ THUẾ QUAN VÀ THƯƠNG MẠI
• 1.3. CƠ QUAN VÀ NGUYÊN TẮC GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP CỦA TỔ CHỨC THƯƠNG MẠI THẾ GIỚI
• 1.4. THỦ TỤC GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP CỦA TỔ CHỨC THƯƠNG MẠI THẾ GIỚI
• 2. CHƯƠNG 2: TÌNH HÌNH GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP CỦA CÁC NƯỚC ĐANG PHÁT TRIỂN THEO CƠ CHẾ GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP CỦA TỔ CHỨC THƯƠNG MẠI THẾ GIỚI
• 2.1. VỊ TRÍ CỦA CÁC NƯỚC ĐANG PHÁT TRIỂN TRONG WTO
• 2.2. GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP CỦA CÁC NƯỚC ĐANG PHÁT TRIỂN THEO CƠ CHẾ GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP CỦA TỔ CHỨC THƯƠNG MẠI THẾ GIỚI
• 2.3. MỘT SỐ VỤ TRANH CHẤP CỤ THỂ CỦA CÁC NƯỚC ĐANG PHÁT TRIỂN ĐƯỢC GIẢI QUYẾT THEO CƠ CHẾ CỦA TỔ CHỨC THƯƠNG MẠI THẾ GIỚI
• 3. CHƯƠNG 3: ĐÁNH GIÁ CƠ CHẾ GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP CỦA TỔ CHỨC THƯƠNG MẠI THẾ GIỚI ĐỐI VỚI CÁC NƯỚC ĐANG PHÁT TRIỂN - KINH NGHIỆM ĐỐI VỚI VIỆT NAM
• 3.1. ĐÁNH GIÁ CƠ CHẾ GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP CỦA TỔ CHỨC THƯƠNG MẠI THẾ GIỚI ĐỐI VỚI CÁC NƯỚC ĐANG PHÁT TRIỂN
• 3.2. ƯU ĐIỂM CỦA CƠ CHẾ GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP CỦA WTO
• 3.3. HẠN CHẾ CỦA CƠ CHẾ GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP CỦA WTO
• 3.4. KINH NGHIỆM ĐỐI VỚI VIỆT NAM
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về giải quyết tranh chấp WTO cho nước đang phát triển

Giải quyết tranh chấp trong khuôn khổ Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) là một vấn đề quan trọng đối với các nước đang phát triển. Cơ chế này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi thương mại mà còn tạo ra một môi trường thương mại công bằng hơn. Tuy nhiên, các nước đang phát triển thường gặp nhiều thách thức trong việc tiếp cận và sử dụng cơ chế này. Việc hiểu rõ về quy trình và nguyên tắc giải quyết tranh chấp là rất cần thiết để các nước này có thể tận dụng tối đa lợi ích từ WTO.

1.1. Khái niệm và vai trò của cơ chế giải quyết tranh chấp WTO

Cơ chế giải quyết tranh chấp của WTO được thiết lập nhằm đảm bảo rằng các thành viên tuân thủ các quy định thương mại quốc tế. Nó đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì trật tự thương mại toàn cầu và bảo vệ quyền lợi của các nước thành viên, đặc biệt là các nước đang phát triển.

1.2. Lợi ích của việc tham gia vào cơ chế giải quyết tranh chấp WTO

Tham gia vào cơ chế giải quyết tranh chấp WTO giúp các nước đang phát triển bảo vệ quyền lợi thương mại của mình. Nó cũng tạo cơ hội cho các nước này nâng cao năng lực pháp lý và thương mại, từ đó thúc đẩy sự phát triển kinh tế bền vững.

II. Thách thức trong việc giải quyết tranh chấp WTO cho nước đang phát triển

Mặc dù cơ chế giải quyết tranh chấp của WTO mang lại nhiều lợi ích, nhưng các nước đang phát triển vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức. Những thách thức này bao gồm thiếu nguồn lực, kiến thức pháp lý hạn chế và sự không công bằng trong quy trình giải quyết tranh chấp.

2.1. Thiếu nguồn lực và kiến thức pháp lý

Nhiều nước đang phát triển không có đủ nguồn lực tài chính và nhân lực để tham gia vào các vụ kiện tại WTO. Điều này dẫn đến việc họ không thể bảo vệ quyền lợi của mình một cách hiệu quả.

2.2. Sự không công bằng trong quy trình giải quyết tranh chấp

Quy trình giải quyết tranh chấp tại WTO thường có lợi cho các nước phát triển hơn. Các nước đang phát triển thường gặp khó khăn trong việc chứng minh lập luận của mình do thiếu kinh nghiệm và thông tin.

III. Phương pháp giải quyết tranh chấp WTO hiệu quả cho nước đang phát triển

Để vượt qua các thách thức trong việc giải quyết tranh chấp, các nước đang phát triển cần áp dụng một số phương pháp hiệu quả. Những phương pháp này bao gồm việc tăng cường hợp tác quốc tế, nâng cao năng lực pháp lý và sử dụng các dịch vụ tư vấn chuyên nghiệp.

3.1. Tăng cường hợp tác quốc tế

Hợp tác với các nước khác trong khu vực có thể giúp các nước đang phát triển chia sẻ kinh nghiệm và nguồn lực, từ đó nâng cao khả năng giải quyết tranh chấp.

3.2. Nâng cao năng lực pháp lý

Đào tạo và nâng cao năng lực cho các luật sư và chuyên gia thương mại sẽ giúp các nước đang phát triển có thể tham gia vào quy trình giải quyết tranh chấp một cách hiệu quả hơn.

IV. Ứng dụng thực tiễn của cơ chế giải quyết tranh chấp WTO

Nhiều nước đang phát triển đã thành công trong việc sử dụng cơ chế giải quyết tranh chấp của WTO để bảo vệ quyền lợi thương mại của mình. Những trường hợp này không chỉ giúp họ khôi phục quyền lợi mà còn tạo ra tiền lệ cho các nước khác.

4.1. Các vụ kiện thành công của nước đang phát triển

Một số vụ kiện nổi bật như Costa Rica kiện Mỹ về quy chế hạn chế nhập khẩu hàng dệt cotton đã cho thấy khả năng của các nước đang phát triển trong việc sử dụng cơ chế này.

4.2. Bài học từ các vụ kiện

Các nước đang phát triển có thể học hỏi từ những kinh nghiệm của nhau trong việc chuẩn bị hồ sơ và lập luận pháp lý để tăng cường khả năng thành công trong các vụ kiện.

V. Kết luận và tương lai của cơ chế giải quyết tranh chấp WTO

Cơ chế giải quyết tranh chấp của WTO có vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi thương mại của các nước đang phát triển. Tuy nhiên, để tận dụng tối đa lợi ích từ cơ chế này, các nước cần phải vượt qua các thách thức hiện tại và tìm ra các phương pháp hiệu quả hơn.

5.1. Tương lai của cơ chế giải quyết tranh chấp

Cần có những cải cách trong cơ chế giải quyết tranh chấp để đảm bảo rằng các nước đang phát triển có thể tham gia một cách công bằng và hiệu quả hơn.

5.2. Khuyến nghị cho các nước đang phát triển

Các nước đang phát triển nên đầu tư vào việc nâng cao năng lực pháp lý và tìm kiếm sự hỗ trợ từ các tổ chức quốc tế để cải thiện khả năng giải quyết tranh chấp của mình.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, tranh chấp thương mại quốc tế trở thành một hiện tượng phổ biến và phức tạp. Theo ước tính, số lượng tranh chấp thương mại quốc tế được đưa ra giải quyết tại các tổ chức quốc tế, đặc biệt là Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), tăng đều qua các năm. Cơ chế giải quyết tranh chấp của WTO được xem là một trong những công cụ pháp lý quan trọng nhằm bảo vệ quyền lợi của các quốc gia thành viên, đồng thời duy trì trật tự và sự công bằng trong thương mại toàn cầu. Tuy nhiên, trên thực tế, cơ chế này thường được cho là có lợi thế nghiêng về các nước phát triển, trong khi các nước đang phát triển gặp nhiều khó khăn trong việc tiếp cận và vận dụng hiệu quả cơ chế này.

Luận văn tập trung nghiên cứu thực trạng giải quyết tranh chấp của các nước đang phát triển theo cơ chế giải quyết tranh chấp của WTO, với mục tiêu hệ thống hóa các nguyên tắc, quy trình, thủ tục giải quyết tranh chấp, phân tích các vụ tranh chấp tiêu biểu và rút ra bài học kinh nghiệm cho Việt Nam trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế. Phạm vi nghiên cứu giới hạn trong lĩnh vực thương mại hàng hóa giữa các nước đang phát triển với các nước phát triển và giữa các nước đang phát triển với nhau, trong giai đoạn từ khi WTO thành lập năm 1995 đến năm 2005.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao nhận thức pháp luật thương mại quốc tế cho các nhà hoạch định chính sách, doanh nghiệp và các cơ quan quản lý nhà nước, góp phần thúc đẩy quá trình hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam một cách hiệu quả và bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai lý thuyết chính: lý thuyết pháp luật quốc tế về giải quyết tranh chấp và lý thuyết kinh tế về mối quan hệ thương mại quốc tế. Lý thuyết pháp luật quốc tế cung cấp cơ sở cho việc hiểu và phân tích các nguyên tắc, quy trình giải quyết tranh chấp trong khuôn khổ WTO, bao gồm các khái niệm như nguyên tắc bình đẳng, nguyên tắc không phân biệt đối xử, nguyên tắc công khai và nguyên tắc bảo hộ phòng ngừa bất trắc. Lý thuyết kinh tế giúp giải thích nguyên nhân phát sinh tranh chấp thương mại quốc tế dựa trên mâu thuẫn lợi ích kinh tế giữa các quốc gia.

Ba khái niệm chuyên ngành được sử dụng xuyên suốt nghiên cứu gồm: cơ chế giải quyết tranh chấp thương mại quốc tế, nguyên tắc đồng thuận phủ quyết trong WTO, và biện pháp trả đũa trong thương mại quốc tế. Ngoài ra, mô hình nghiên cứu tập trung vào phân tích các yếu tố cấu thành cơ chế giải quyết tranh chấp của WTO, bao gồm cơ quan giải quyết tranh chấp, nguyên tắc giải quyết tranh chấp, quy trình thủ tục và biện pháp thi hành phán quyết.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin, kết hợp với phương pháp tổng hợp, phân tích, đánh giá, so sánh và quy nạp. Nguồn dữ liệu chính bao gồm các văn bản pháp luật quốc tế, các hiệp định WTO, báo cáo giải quyết tranh chấp của WTO, cùng các vụ tranh chấp tiêu biểu giữa các nước đang phát triển và các nước phát triển.

Cỡ mẫu nghiên cứu là các vụ tranh chấp thương mại quốc tế được giải quyết theo cơ chế của WTO trong giai đoạn 1995-2005, với trọng tâm phân tích các vụ kiện tiêu biểu như vụ Costa Rica kiện Mỹ về hạn chế nhập khẩu hàng dệt cotton, vụ Venezuela và Brazil kiện Mỹ về quy định xăng dầu, và các vụ tranh chấp giữa các nước đang phát triển với nhau như Brazil và Philippines về nhập khẩu dừa khô.

Phương pháp chọn mẫu là chọn lọc các vụ tranh chấp có tính đại diện và có ảnh hưởng lớn đến quyền lợi của các nước đang phát triển. Phân tích dữ liệu được thực hiện thông qua so sánh các quy trình giải quyết tranh chấp, đánh giá hiệu quả thi hành phán quyết và rút ra bài học kinh nghiệm cho Việt Nam.

Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2004 đến 2005, tập trung vào việc thu thập, phân tích tài liệu và tổng hợp kết quả nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Cơ chế giải quyết tranh chấp của WTO có tính pháp lý chặt chẽ và hiệu quả hơn GATT: So với GATT, WTO đã thiết lập hệ thống giải quyết tranh chấp hai cấp gồm Ban hội thẩm và Cơ quan phúc thẩm, giúp tăng tính chính xác và công bằng trong xử lý tranh chấp. Thời gian giải quyết tranh chấp được quy định rõ ràng, ví dụ Ban hội thẩm phải hoàn thành báo cáo trong vòng 6 tháng, trong trường hợp khẩn cấp là 3 tháng.

2. Các nước đang phát triển ngày càng tích cực sử dụng cơ chế giải quyết tranh chấp của WTO: Trong giai đoạn nghiên cứu, có khoảng 30% các vụ tranh chấp được đưa ra giải quyết liên quan đến các nước đang phát triển. Một số nước như Brazil, Argentina, Venezuela đã thành công trong việc kiện các nước phát triển, thể hiện sự chủ động và năng lực pháp lý ngày càng tăng.

3. Hạn chế trong việc tiếp cận và thi hành phán quyết của các nước đang phát triển: Mặc dù có sự tiến bộ, các nước đang phát triển vẫn gặp khó khăn về nguồn lực pháp lý, tài chính và kỹ thuật để tham gia tố tụng hiệu quả. Tỷ lệ các vụ tranh chấp kéo dài quá thời hạn hợp lý chiếm khoảng 20%, ảnh hưởng đến quyền lợi của các nước này.

4. Việt Nam cần chuẩn bị kỹ lưỡng để tận dụng cơ chế giải quyết tranh chấp của WTO: Qua phân tích kinh nghiệm của các nước đang phát triển, Việt Nam cần chú trọng đào tạo đội ngũ chuyên gia pháp lý, điều chỉnh chính sách phù hợp với quy định WTO và nâng cao nhận thức pháp luật thương mại quốc tế cho doanh nghiệp.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những phát hiện trên xuất phát từ sự khác biệt về năng lực pháp lý và kinh tế giữa các nước phát triển và đang phát triển. Cơ chế giải quyết tranh chấp của WTO, với các nguyên tắc như bình đẳng, bí mật và đối xử ưu đãi cho các nước đang phát triển, đã tạo điều kiện thuận lợi hơn so với GATT. Tuy nhiên, thực tế cho thấy các nước đang phát triển vẫn bị hạn chế bởi nguồn lực và kinh nghiệm.

So sánh với một số nghiên cứu quốc tế, kết quả nghiên cứu này phù hợp với nhận định rằng cơ chế giải quyết tranh chấp của WTO là công cụ quan trọng nhưng không hoàn hảo trong việc bảo vệ quyền lợi của các nước đang phát triển. Việc Việt Nam chủ động nghiên cứu và vận dụng cơ chế này sẽ góp phần nâng cao vị thế thương mại quốc tế của quốc gia.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tỷ lệ các vụ tranh chấp theo nhóm nước, bảng so sánh thời gian giải quyết tranh chấp giữa GATT và WTO, cũng như biểu đồ thể hiện tỷ lệ thi hành phán quyết thành công của các nước đang phát triển.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo và xây dựng đội ngũ chuyên gia pháp lý thương mại quốc tế: Đào tạo chuyên sâu về luật WTO, kỹ năng tố tụng và đàm phán cho cán bộ, luật sư nhằm nâng cao năng lực tham gia giải quyết tranh chấp. Mục tiêu đạt được đội ngũ chuyên gia đủ năng lực trong vòng 3 năm, do Bộ Tư pháp và Bộ Công Thương chủ trì.

2. Điều chỉnh chính sách và pháp luật kinh tế - thương mại phù hợp với quy định WTO: Rà soát, sửa đổi các văn bản pháp luật để đảm bảo tuân thủ các cam kết quốc tế, giảm thiểu rủi ro tranh chấp. Thực hiện trong vòng 2 năm, phối hợp giữa các bộ ngành liên quan.

3. Nâng cao nhận thức pháp luật thương mại quốc tế cho doanh nghiệp và công chúng: Tổ chức các chương trình tập huấn, hội thảo, truyền thông nhằm giúp doanh nghiệp hiểu rõ quyền lợi và nghĩa vụ khi tham gia thương mại quốc tế. Mục tiêu trong 1-2 năm đầu sau khi gia nhập WTO, do các hiệp hội doanh nghiệp và cơ quan quản lý thực hiện.

4. Xây dựng hệ thống hỗ trợ pháp lý và tài chính cho các doanh nghiệp tham gia giải quyết tranh chấp: Thiết lập quỹ hỗ trợ, tư vấn pháp lý miễn phí hoặc chi phí thấp cho doanh nghiệp nhỏ và vừa khi tham gia tố tụng tại WTO. Triển khai trong 3 năm, do Chính phủ và các tổ chức tài chính phối hợp thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý nhà nước: Giúp hiểu rõ cơ chế giải quyết tranh chấp của WTO, từ đó xây dựng chính sách phù hợp, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực thương mại quốc tế.

2. Doanh nghiệp xuất nhập khẩu và các hiệp hội ngành nghề: Nắm bắt được quy trình, thủ tục giải quyết tranh chấp, từ đó chủ động phòng ngừa và xử lý các tranh chấp thương mại quốc tế, bảo vệ quyền lợi kinh doanh.

3. Luật sư và chuyên gia pháp lý thương mại quốc tế: Cung cấp kiến thức chuyên sâu về cơ chế giải quyết tranh chấp WTO, hỗ trợ tư vấn và đại diện cho các bên trong các vụ kiện thương mại quốc tế.

4. Sinh viên, nghiên cứu sinh và học giả trong lĩnh vực luật quốc tế và kinh tế quốc tế: Là tài liệu tham khảo quý giá để nghiên cứu, giảng dạy và phát triển các đề tài liên quan đến thương mại quốc tế và giải quyết tranh chấp.

Câu hỏi thường gặp

1. Cơ chế giải quyết tranh chấp của WTO khác gì so với GATT?
   WTO có hệ thống giải quyết tranh chấp hai cấp gồm Ban hội thẩm và Cơ quan phúc thẩm, quy trình rõ ràng và thời gian cụ thể, trong khi GATT chỉ có một cấp và thiếu cơ quan phúc thẩm, dẫn đến hiệu quả thấp hơn.

2. Các nước đang phát triển có được ưu đãi gì trong cơ chế giải quyết tranh chấp của WTO?
   Các nước đang phát triển được ưu đãi về thời gian kéo dài trong thủ tục tố tụng, hỗ trợ pháp lý từ Ban thư ký WTO và được xem xét đặc biệt trong các khuyến nghị nhằm bảo vệ lợi ích kinh tế và kỹ thuật hạn chế.

3. Việt Nam cần chuẩn bị gì khi tham gia giải quyết tranh chấp tại WTO?
   Việt Nam cần xây dựng đội ngũ chuyên gia pháp lý, điều chỉnh chính sách phù hợp, nâng cao nhận thức doanh nghiệp và chuẩn bị tài chính, tài liệu, tâm lý để tham gia tố tụng hiệu quả.

4. Thời gian giải quyết một vụ tranh chấp tại WTO thường kéo dài bao lâu?
   Thông thường, Ban hội thẩm phải hoàn thành báo cáo trong vòng 6 tháng, trong trường hợp khẩn cấp là 3 tháng; Cơ quan phúc thẩm có tối đa 60 ngày để xem xét kháng cáo; tổng thời gian không vượt quá 15 tháng cho việc thi hành phán quyết.

5. Biện pháp trả đũa được áp dụng khi nào trong cơ chế giải quyết tranh chấp của WTO?
   Biện pháp trả đũa chỉ được áp dụng khi bên thua kiện không thực hiện các khuyến nghị, phán quyết trong thời hạn hợp lý và không đạt được thỏa thuận bồi thường với bên thắng kiện.

Kết luận

• Cơ chế giải quyết tranh chấp của WTO là công cụ pháp lý hiệu quả hơn GATT, với hệ thống hai cấp và quy trình rõ ràng, góp phần bảo vệ quyền lợi các thành viên.
• Các nước đang phát triển ngày càng chủ động sử dụng cơ chế này, tuy nhiên vẫn còn nhiều hạn chế về năng lực và nguồn lực.
• Việt Nam cần học hỏi kinh nghiệm, chuẩn bị kỹ lưỡng về pháp lý, chính sách và nguồn lực để tận dụng tối đa cơ chế giải quyết tranh chấp của WTO.
• Việc nâng cao nhận thức pháp luật thương mại quốc tế cho doanh nghiệp và công chúng là yếu tố then chốt để giảm thiểu tranh chấp.
• Tiếp tục nghiên cứu và hoàn thiện chính sách pháp luật trong giai đoạn hội nhập sâu rộng là nhiệm vụ cấp thiết trong 5 năm tới.

Các cơ quan chức năng và doanh nghiệp Việt Nam nên phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất nhằm nâng cao hiệu quả tham gia giải quyết tranh chấp thương mại quốc tế, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững trong bối cảnh hội nhập toàn cầu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề tranh chấp trước cả hai bên và mong muốn cả hai bên tranh luận một cách mạnh mẽ và triệt để. Cuối cùng, vào cuối phiên họp, Ban hội thẩm sẽ nghe các bên làm sáng rõ các bản tường trình, đôi khi, các bên bị đơn không thể tiến hành bào chữa cho đến lần đối chất thứ hai. Trên thực tế, nguyên nhân của sự trì hoãn thường là sự chậm chạp của các bên tranh cãi. Ban hội thẩm phải đệ trình bản báo cáo không được quá 6 tháng (không được quá 3 tháng trong trường hợp khẩn cấp) kể từ khi được thành lập hoặc từ khi các điều khoản tham chiếu được đồng ý.

Nếu Ban hội thẩm tiến hành nhiều hơn thời gian cho phép, thì phải thông báo cho Hội đồng bằng văn bản nêu rõ lý do của sự trì hoãn, đồng thời dự đoán khi nào Ban hội thẩm sẽ hoàn thành trách nhiệm. Khi đủ thông tin cần thiết, Ban hội thẩm chỉ thị cho Ban thư ký để bắt đầu soạn thảo bản báo cáo mà không có mặt các bên tranh chấp. Báo cáo này sẽ được sử dụng như một nền tảng cho bản báo cáo cuối cùng tới các bên ký kết. Ban hội thẩm sẽ đánh giá một cách khách quan về những thực tế và việc các bên có tuân theo Hiệp định hay không.

Trước khi Ban hội thẩm gửi Báo cáo tới các bên ký kết, bản phác thảo của các phần phải được thông báo tới các bên tranh chấp để xin ý kiến bằng văn bản. Sau đó, bản phác thảo của toàn bộ báo cáo bao gồm các quy tắc giải quyết tranh chấp phải được thông báo cho các bên tranh chấp để xin ý kiến thêm. Mục đích là các bên tranh chấp phải được biết tới Báo cáo của Ban hội thẩm và các TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 16 bên tranh chấp phải đạt được một giải pháp thoả đáng trước khi bản báo cáo được trình lên các bên ký kết. Nếu không có sự phản đối nào thì Báo cáo của Ban hội thẩm được chuyển tới các bên ký kết thông qua Hội đồng.

Hội đồng tiến hành xem xét bản báo cáo ngay sau đó, mặc dù nó có thể trì hoãn quá trình xem xét cho tới chương trình nghị sự kế tiếp của Hội đồng nếu một bên tranh chấp yêu cầu như vậy. Như vậy Báo cáo của Ban hội thẩm chưa có giá trị pháp lý ngay. Theo thông lệ, Báo cáo của Ban hội thẩm phải được chấp nhận trên cơ sở đồng thuận, có nghĩa là Báo cáo sẽ trở thành "quyết định" chỉ khi không có một bên ký kết nào phản đối. Bước 6: Thực thi phán quyết Các quy tắc giải quyết tranh chấp của Hội đồng sẽ hướng dẫn các bên ký kết loại bỏ hoặc điều chỉnh biện pháp nếu biện pháp không hợp pháp theo Hiệp định GATT, hoặc tiến hành các hành động khác để duy trì sự cân bằng của các nhượng bộ nếu biện pháp tìm thấy là hợp pháp theo Hiệp định GATT nhưng đã làm vô hiệu hoá những lợi ích được trông đợi một cách hợp lý từ Hiệp định GATT.

Thông thường, bên khiếu nại có trách nhiệm bảo đảm các vấn đề tranh chấp phải có sự tham dự đều đặn của Hội đồng. Trong vòng 30 ngày kể từ ngày chấp nhận Báo cáo, bên tranh chấp phải thông báo ngay cho Hội đồng về dự định của họ có liên quan đến việc thực thi các quy tắc và phán quyết trong một thời hạn hợp lý dành cho thành viên vi phạm phụ thuộc vào sự đồng ý của Hội đồng, hoặc các bên tranh chấp, hoặc sẽ được quyết định bởi trọng tài. Thời hạn hợp lý này thông thường không vượt quá 15 tháng kể từ khi chấp nhận bản báo cáo của Ban hội thẩm. Sáu tháng sau khi đưa ra một khoảng thời hạn hợp lý cho việc thực thi, vấn đề sẽ tự động được đưa vào chương trình nghị sự của Hội đồng và tiếp tục được duy trì trong chương trình nghị sự của Hội đồng cho đến khi giải quyết ít nhất là 10 ngày trước mỗi cuộc họp của Hội đồng, thành viên vi phạm phải thông báo bằng văn bản tới Hội đồng về tiến triển trong việc thực thi phán quyết.

Những hạn chế của cơ chế giải quyết tranh chấp của GATT và sự cần thiết ra đời một cơ chế giải quyết tranh chấp thiết thực và hữu hiệu - cơ chế của WTO TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 17 Không thể phủ nhận rằng hệ thống giải quyết tranh chấp của GATT đã có đóng góp quan trọng vào quá trình phát triển của hệ thống giải quyết tranh chấp kinh tế quốc tế. Tuy nhiên, thực tế áp dụng cơ chế giải quyết tranh chấp của GATT cũng cho thấy những hạn chế làm giảm tính hiệu quả và hiệu lực của nó, thể hiện: - Trước hết, tiến trình giải quyết tranh chấp của GATT không ổn định, không rõ ràng, dễ bị trì hoãn ở mọi giai đoạn. Một số quy định như sự vô hiệu hoá và suy giảm hầu như không thể sử dụng được cho mục tiêu giải quyết tranh chấp. Nhiều quy định của GATT về giải quyết tranh chấp chỉ mang tính quy tắc, hướng dẫn cho các bên khi tham gia vào tiến trình trên.

Kết quả là bên vi phạm không thực hiện hoặc thực hiện nhưng không phù hợp với các phán quyết trong Báo cáo của Ban hội thẩm. Thứ hai, việc giải quyết tranh chấp theo quy định của GATT chỉ được tiến hành ở một cấp, tức là chỉ được xem xét thông qua Ban hội thẩm. Các bên tranh chấp không có quyền kháng cáo, GATT không có Cơ quan phúc thẩm để xem xét lại vụ tranh chấp một cách thoả đáng. Do vậy, tính chính xác trong việc giải quyết tranh chấp giữa các bên không được đảm bảo.

- Thứ ba, toàn bộ hệ thống giải quyết tranh chấp của GATT được đặt trên cơ sở ra quyết định đồng thuận, nghĩa là cần phải đạt được sự nhất trí của bên bị khiếu nại trước khi tiến hành các quy trình thành lập Ban hội thẩm, xác định những điều kiện tham chiếu, chỉ định thành viên Ban hội thẩm, thông qua phán quyết và cho quyền trả đũa. Đây là nguyên nhân gây chậm trễ hoặc bế tắc trong việc thông qua Báo cáo của Ban hội thẩm, bởi bất kỳ một bên ký kết nào (kể cả bên tranh chấp) cũng có thể phản đối hay trì hoãn những việc làm này. Việc chấp nhận bản báo cáo và thực thi cũng có thể bị ngăn chặn ở mọi bước bởi sự phản đối kiên quyết của các bên tranh chấp. Và do vậy có thể gây thiệt hại cho quốc gia bị hại do thời gian giải quyết tranh chấp kéo dài.

Suy cho cùng, GATT vẫn là tổ chức dựa trên sự đồng thuận và những biện pháp giải quyết tranh chấp chẳng khác gì gợi ý làm thế nào để giải quyết tranh chấp nhanh chóng hơn. Do vậy, đây được xem là là nhược điểm lớn nhất trong cơ chế giải quyết tranh chấp của GATT. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 18 - Thứ tư, việc thực thi phán quyết của Hội đồng GATT dễ bị thất bại vì có vô số cách mà một nước thành viên có thể ngăn cản việc thực thi phán quyết, không có một cơ quan đa phương để giám sát việc thực hiện các khuyến nghị và phán quyết của GATT. Các khuyến nghị của GATT chủ yếu định hướng vào hành vi tương lai của bên vi phạm mà không có quy định nào về biện pháp bồi thường thiệt hại.

GATT cũng không quy định khoảng thời gian hạn chế để bên vi phạm thi hành phán quyết, điều này dẫn đến việc thi hành các phán quyết của GATT bị kéo dài nhiều năm. Vũ khí chủ yếu của GATT để bảo đảm tuân thủ - đó là biện pháp trả đũa. Nhưng ngay cả biện pháp này cũng rất mơ hồ và hiếm khi được sử dụng, chỉ duy nhất vụ Hà Lan kiện Mỹ về các biện pháp hạn chế nhập khẩu sữa năm 1952 là được Hội đồng GATT cho phép áp dụng các biện pháp trả đũa. Đây là lý do làm giảm giá trị hiệu lực của các phán quyết của GATT trong việc giải quyết tranh chấp.

- Thứ năm, rất khó tìm thấy thành viên đủ năng lực của Ban hội thẩm. Khoảng một phần năm các nước thành viên của GATT không duy trì đại biểu thường xuyên của mình tại Giơnevơ, kết quả là họ hiếm khi có được cá nhân có đủ năng lực để tham dự vào Ban hội thẩm. Thực tế cho thấy, Ban hội thẩm thường né tránh hơn là đối đầu trực tiếp với khó khăn và những gì mà Ban hội thẩm tìm được thường không có mấy giá trị trong việc kết thúc tranh chấp. Hơn thế nữa Ban hội thẩm không phải là một cơ quan thường trực, không hỗ trợ sự phát triển của cơ chế giải quyết tranh chấp của GATT.

- Thứ sáu, cơ chế giải quyết tranh chấp trong GATT chưa bảo vệ được lợi ích của các nước đang phát triển và kém phát triển trong quá trình giải quyết tranh chấp. - Thứ bảy, việc áp dụng các biện pháp trừng phạt đơn phương ngày càng tăng khi các yêu cầu cho phép đình chỉ nhượng bộ không được chấp thuận và trên thực tế tình trạng này đã làm đau đầu Hội đồng GATT. Tóm lại, hạn chế của cơ chế giải quyết tranh chấp của GATT là trình tự tố tụng thường bị kéo dài, dễ bị chi phối bởi các bên tranh chấp và thiếu hiệu quả, đặc biệt là trong việc thi hành những khuyến nghị và phán quyết. Những hạn chế của cơ TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 19 chế giải quyết tranh chấp của GATT đã được thảo luận tại Vòng đàm phán Uruguay và một trong những kết quả của Vòng đàm phán này là sự ra đời của của Tổ chức thương mại thế giới và cơ chế giải quyết tranh chấp của Tổ chức thương mại thế giới.

Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) được thành lập ngày 1/1/1995 theo Hiệp định Marrakesh thành lập Tổ chức Thương mại thế giới. WTO là một thiết chế liên Chính phủ quy định cơ sở pháp lý và tổ chức cho việc thực hiện nghĩa vụ điều chỉnh và thi hành pháp luật thương mại quốc tế của các thành viên. Tổ chức này được xem là nền tảng cho sự phát triển quan hệ thương mại giữa các quốc gia thông qua thảo luận, đàm phán và giải quyết các vấn đề có liên quan đến thương mại quốc tế. Sau khi kết thúc Vòng đàm phán Uruguay ngày 15/12/1993, các quan chức cấp Bộ trưởng đại diện cho những nước tham gia đàm phán đã ký kết Văn kiện cuối cùng tại cuộc họp ở Marrakesh, Marocco ngày 14/4/1994 (Tuyên bố Marrakesh).