Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP KINH DOANH, THƯƠNG MẠI TẠI TOÀ ÁN. PHÁP LUẬT VỀ GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP KINH DOANH, THƯƠNG MẠI TẠI TOÀ ÁN 1. Khái quát về giải quyết tranh chấp kinh doanh, thương mại tại toà án 1. Khái niệm giải quyết tranh chấp kinh doanh, thương mại tại Toà án Hoạt động thương mại là hoạt động nhằm mục đích sinh lợi, bao gồm mua bán hàng hoá, cung ứng dịch vụ, đầu tư, xúc tiến thương mại và các hoạt động nhằm mục đích sinh lợi khác.
TCKDTM là những mâu thuẫn (bất đồng hoặc xung đột) về quyền và nghĩa vụ giữa các bên trong quá trình thực hiện các hoạt động KDTM. Dưới góc độ pháp luật tố tụng hiện hành ở Việt Nam hiện nay, TCKDTM là tranh chấp giữa các chủ thể cùng có đăng ký kinh doanh và đều có mục đích lợi nhuận. Khi tham gia các quan hệ kinh tế, việc xảy ra tranh chấp, mâu thuẫn là điều khó tránh khỏi. Các bên có tranh chấp đều mong muốn tìm được biện pháp giải quyết tranh chấp, đảm bảo tốt nhất quyền lợi, ít gây ảnh hưởng xấu đến mối quan hệ giữa các bên, ít tốn kém về thời gian và tiền bạc.
Có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến tranh chấp trong lĩnh vực KDTM. Những nguyên nhân đó là: Vi phạm chất lượng, số lượng, chủng loại và giấy tờ tài liệu kèm theo hàng hoá; Đã nhận tiền đặt trước (đặt cọc) nhưng không giao hàng; Tranh chấp do lỗi của bên mua đã nhận đủ hàng nhưng không tiến hành thanh toán hoặc tiến hành thanh toán không đầy đủ tiền hàng; Không ký hoàn tất hồ sơ giao hàng, biên bản nghiệm thu lắp đặt, xác nhận tiền hàng v. Trong thực tế có rất nhiều phương thức giải quyết các TCKDTM, thí dụ như thương lượng, hoà giải (có hoà giải viên), tố tụng trọng tài và tố tụng tư pháp. Mỗi phương thức đó đều có những ưu điểm và nhược điểm.
Thực tiễn ở Việt Nam cho thấy đa số các chủ thể có tranh chấp về KDTM lựa chọn tố tụng tư pháp để giải quyết tranh chấp. Thông qua hoạt động của bộ máy tư pháp và nhân danh quyền lực nhà nước, Toà án đưa ra phán quyết buộc các bên có tranh chấp phải thi hành, kể cả bằng sức mạnh cưỡng chế. Việc Toà án giải quyết TCKDTM trực tiếp góp phần vào 8 việc nâng cao ý thức, tôn trọng pháp luật cho các chủ thể kinh doanh. Giải quyết TCKDTM là việc các chủ thể kinh doanh, các thương nhân (bao gồm các cá nhân, tổ chức có đăng ký kinh doanh) lựa chọn các phương thức, loại hình thích hợp mà pháp luật có quy định để khắc phục, loại trừ các TCKDTM đã phát sinh, giải toả các mâu thuẫn, xung đột, bất đồng của các bên có TCKDTM, để đạt được kết quả mà các bên có tranh chấp có thể chấp nhận được và tự nguyện chấp hành.
Yêu cầu của việc giải quyết tranh chấp kinh doanh, thương mại tại Tòa án Trong quá trình hợp tác kinh doanh, việc xảy ra mâu thuẫn dẫn đến những tranh chấp giữa các chủ thể trong quan hệ hợp đồng là điều khó tránh khỏi. Với bản chất là một quan hệ pháp luật kinh tế, thương mại, đề cao tính tự nguyện, sự tự thỏa thuận giữa các bên, khi xảy ra tranh chấp các bên cũng được tự thỏa thuận, thương lượng giải quyết với nhau. Khi không thể tự giải quyết các TCKDTM, một hoặc hai bên có quyền yêu cầu Tòa án là cơ quan tài phán nhà nước giải quyết các tranh chấp đó. Theo tác giả luận văn, việc giải quyết TCKDTM tại Tòa án cần phải đáp ứng được các yêu cầu sau: 1) Hoạt động giải quyết TCKDTM tại Tòa án được tiến hành thông qua một trình tự, thủ tục nhất định đảm bảo xét xử các vụ án KDTM một cách nhanh gọn, có hiệu quả.
Việc giải quyết những tranh chấp, đảm bảo quyền và lợi ích của các bên có liên quan, đảm bảo pháp chế xã hội chủ nghĩa đã được BLTTDS và các văn bản hướng dẫn thi hành quy định một cách cụ thể và thiết thực. 2) Hoạt động giải quyết TCKDTM tại Tòa án là hoạt động giải quyết những mâu thuẫn trong lĩnh vực KDTM giữa các chủ thể có đăng ký kinh doanh, nhằm bảo đảm quyền lợi chính đáng của các bên. 3) Các hành vi vi phạm pháp luật về hợp đồng KDTM là các hành vi của các chủ thể có năng lực trách nhiệm pháp lý. Năng lực trách nhiệm pháp lý của chủ thể là khả năng mà pháp luật quy định cho chủ thể phải chịu trách nhiệm về hành vi của mình.
Theo quy định của pháp luật, chủ thể là cá nhân sẽ có năng lực này khi đạt đến một độ tuổi nhất định và trí tuệ phát triển bình thường được ghi nhận theo quy định của pháp luật. Đó là độ tuổi mà sự phát triển về trí lực và thể lực đã cho phép chủ thể nhận thức được hành vi của mình và hậu quả của hành vi đó gây ra 9 cho xã hội. Họ phải chịu trách nhiệm về hành vi của mình. Đối với chủ thể là tổ chức, chủ thể sẽ có khả năng này khi được thành lập hoặc được công nhận theo quy định của Bộ luật Dân sự (BLDS) hiện hành.
4) Trong quá trình giải quyết TCKDTM tại Tòa án, phán quyết của Tòa án mang tính bắt buộc thực hiện cao. Các bên có tranh chấp phải đối diện với các hậu quả pháp lý nghiêm khắc nếu cố ý không thi hành các quyết định của Tòa án. 5) Bảo đảm việc giữ gìn uy tín, vị thế của các bên có tranh chấp và các yếu tố bí mật trong kinh doanh. Đây là yêu cầu quan trọng đối với hoạt động giải quyết TCKDTM, nhằm đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể trên thực tế.
6) Tòa án cần giải quyết TCKDTM một cách nhanh chóng, kịp thời, đảm bảo hạn chế tối đa việc gián đoạn quá trình sản xuất, kinh doanh của các chủ thể kinh doanh. Có giải quyết tranh chấp một cách nhanh chóng kịp thời mới bảo đảm được sự tồn tại và phát triển vững mạnh của các chủ thể kinh doanh. Ngoài ra, để bảo đảm các quyền lợi chính đáng của các nhà kinh doanh, việc Tòa án giải quyết TCKDTM phải đáp ứng một số yêu cầu sau: Thứ nhất, việc giải quyết TCKDTM phải được Tòa án thực hiện với chi phí thấp nhất về tài chính và thời gian. Chi phí do các nhà kinh doanh bỏ ra để giải quyết TCKDTM cũng là chi phí kinh doanh.
Vấn đề đặt ra là phải hạn chế ở mức thấp nhất các chi phí không mang lại hiệu quả kinh tế này. Tòa án giải quyết TCKDTM cũng phải đáp ứng yêu cầu này, tạo niềm tin cho người kinh doanh. Thứ hai, việc Tòa án giải quyết TCKDTM phải bảo vệ được uy tín của các bên có tranh chấp trong thương trường. Trong quá trình giải quyết tranh chấp, không bên nào được đưa ra bất kỳ một thông tin nào ngoài phạm vi giải quyết tranh chấp hợp đồng KDTM, nhằm hạ thấp uy tín hay gây ảnh hưởng tiêu cực đến hình ảnh của đối tác trên thương trường, trước công luận, hay trước cơ quan giải quyết TCKDTM.
Thứ ba, việc giải quyết TCKDTM tại Tòa án phải bảo đảm các yếu tố bí mật trong kinh doanh của các bên. Trong hoạt động kinh doanh, để có được thành công, các chủ thể đều có những bí quyết riêng của mình; họ không muốn để người khác biết. Quyền giữ bí mật trong kinh doanh của các bên được pháp luật bảo hộ. Ý nghĩa của việc giải quyết tranh chấp kinh doanh, thương mại tại Tòa án Phương thức giải quyết TCKDTM tại Tòa án là phương thức phù hợp với 10 cơ chế kinh tế với nhiều thành phần, đa dạng về loại hình doanh nghiệp, phong phú về hình thức kinh doanh.
Nó bảo đảm cho các thành phần kinh tế khi tham gia hoạt động KDTM được đối xử bình đẳng với nhau trước pháp luật, đáp ứng được nhu cầu giải quyết tranh chấp KDTM một cách có hiệu quả. Ở Việt Nam, sự xuất hiện của phương thức này đã mang lại những ý nghĩa quan trọng trong đời sống kinh tế - xã hội như sau: Thứ nhất, phương thức này được sử dụng dựa trên sự thống nhất ý chí, sự tự do thỏa thuận của các chủ thể tham gia hoạt động KDTM khi có phát sinh tranh chấp giữa các chủ thể đó. Quy định này nâng cao và tôn trọng quyền tự do kinh doanh của các chủ thể tham gia hoạt động KDTM. Quyền này được quy định trong Hiến pháp, đồng thời góp phần phát huy tính dân chủ, khách quan trong quá trình tố tụng dân sự nói chung.
Thứ hai, Tòa án giải quyết tranh chấp KDTM luôn mang lại những lợi ích thiết thực cho các nhà kinh doanh. Điều này có ý nghĩa rất quan trọng để giúp các bên có được sự công bằng đáp ứng được việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của họ. Tòa án đáp ứng nhu cầu giải quyết tranh chấp KDTM một cách nhanh gọn cho các nhà kinh doanh, hạn chế được sự tốn kém về thời gian và tài chính là hai "yếu tố vàng" trong kinh doanh, từ đó góp phần làm cho doanh nghiệp phát triển được bền vững. Thứ ba, phương thức này cũng là một trong những phương thức được Nhà nước sử dụng để nhằm bảo vệ sự an toàn trong các hoạt động KDTM, góp phần quản lý xã hội, quản lý kinh tế bằng pháp luật.
Việc Tòa án giải quyết tốt các tranh chấp KDTM là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế, bởi nó sẽ tháo bỏ các trở ngại trong kinh doanh, thiết lập lại sự tin tưởng, tín nhiệm lẫn nhau giữa các chủ thể tham gia hoạt động KDTM. Thứ tư, thông qua việc giải quyết tranh chấp trong KDTM sẽ cho thấy những bất cập trong các quy định của pháp luật. từ đó có thể đưa ra phương hướng, giải pháp cho việc hoàn thiện pháp luật, tạo hàng lang pháp lý cho hoạt động KDTM ngày càng phát triển. Việc Toà án giải quyết TCKDTM một cách nhanh chóng kịp thời, chính xác, nghiêm minh, đúng pháp luật đảm bảo các cho các phán quyết được thực thi một cách nghiêm chỉnh đúng pháp luật.
Điều này cũng bảo đảm việc hạn chế đến mức tối đa sự gián đoạn trong hoạt động kinh doanh của các chủ thể có tranh chấp. Vai trò của Tòa án trong giải quyết tranh chấp kinh 11 doanh, thương mại Tòa án có vai trò quan trọng trong việc giải quyết các TCKDTM.