Luận án giải quyết tranh chấp hợp đồng bảo lãnh tiền vay tại tổ chức tín dụng từ thực tiễn xét xử giám đốc thẩm tái thẩm của tòa án nhân dân tối cao

Luận án phân tích giải quyết tranh chấp hợp đồng bảo lãnh tiền vay tại tổ chức tín dụng qua thực tiễn xét xử của Tòa án nhân dân tối cao.

• Trường học: Trường Đại học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật
• Đề tài: Giải Quyết Tranh Chấp Hợp Đồng Bảo Lãnh Tiền Vay Tại Tổ Chức Tín Dụng: Thực Tiễn Từ Giám Đốc Thẩm Của Tòa Án Nhân Dân Tối Cao
• Loại tài liệu: luận án
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CÁC VẤN ĐỀ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
• 1.2. Tổng quan tình hình nghiên cứu hợp đồng bảo lãnh bảo đảm tiền vay tại tổ chức tín dụng
• 1.3. Tình hình nghiên cứu về giải quyết tranh chấp hợp đồng bảo lãnh bảo đảm tiền vay tại tổ chức tín dụng
• 1.4. Tình hình nghiên cứu về thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm trong tố tụng dân sự
• 1.5. Đánh giá tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài của luận án
• 1.6. Những kết quả của các công trình nghiên cứu mà tác giả sẽ kế thừa
• 1.7. Những vấn đề mà luận án tiếp tục nghiên cứu
• 1.8. Cơ sở lý thuyết nghiên cứu
• 1.9. Lý thuyết nghiên cứu của đề tài. Câu hỏi nghiên cứu, giả thuyết nghiên cứu của đề tài
• 1.10. Hướng tiếp cận nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP HỢP ĐỒNG BẢO LÃNH TIỀN VAY TẠI TỔ CHỨC TÍN DỤNG THEO THỦ TỤC GIÁM ĐỐC THẨM, TÁI THẨM
• 2.1. Khái niệm, đặc điểm của tranh chấp hợp đồng bảo lãnh tiền vay tại tổ chức tín dụng
• 2.2. Những vấn đề lý luận về giải quyết tranh chấp hợp đồng bảo lãnh tiền vay tại tổ chức tín dụng theo thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ XÉT XỬ GIÁM ĐỐC THẨM, TÁI THẨM ĐỐI VỚI TRANH CHẤP HỢP ĐỒNG BẢO LÃNH TIỀN VAY TẠI TỔ CHỨC TÍN DỤNG TỪ THỰC TIỄN CỦA TÒA ÁN NHÂN DÂN TỐI CAO
• 3.1. Thực trạng pháp luật và thực tiễn giải quyết tranh chấp hợp đồng bảo lãnh bảo đảm tiền vay tại tổ chức tín dụng ở Việt Nam
• 3.2. Thực trạng pháp luật về xét xử giám đốc thẩm, tái thẩm tranh chấp hợp đồng bảo lãnh tiền vay tại tổ chức tín dụng
• 3.3. Thực tiễn xét xử giám đốc thẩm, tái thẩm đối với tranh chấp hợp đồng bảo lãnh tiền vay tại tổ chức tín dụng tại Tòa án nhân dân tối cao
• 4. CHƯƠNG 4: PHƯƠNG HƯỚNG, GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT, NÂNG CAO HIỆU QUẢ GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP ĐỐI VỚI HỢP ĐỒNG BẢO LÃNH TIỀN VAY TẠI TỔ CHỨC TÍN DỤNG THEO THỦ TỤC GIÁM ĐỐC THẨM, TÁI THẨM TẠI TÒA ÁN NHÂN DÂN TỐI CAO
• 4.1. Phương hướng hoàn thiện pháp luật về giải quyết tranh chấp hợp đồng bảo lãnh tiền vay tại tổ chức tín dụng theo thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm
• 4.2. Giải pháp hoàn thiện pháp luật về giải quyết tranh chấp hợp đồng bảo lãnh tiền vay tại tổ chức tín dụng theo thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm
• 4.3. Giải pháp nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp hợp đồng bảo lãnh bảo đảm tiền vay tại tổ chức tín dụng theo thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm tại Tòa án nhân dân tối cao
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH SÁCH CÁC CHUYÊN GIA ĐƯỢC HỎI, PHỎNG VẤN
• PHỤC VỤ LUẬN ÁN

Tóm tắt

I. Tổng quan tình hình nghiên cứu

Nghiên cứu về tranh chấp hợp đồng bảo lãnh tiền vay tại tổ chức tín dụng đã thu hút sự quan tâm của nhiều học giả. Các công trình nghiên cứu đã chỉ ra rằng, bảo lãnh tiền vay không chỉ là một biện pháp bảo đảm mà còn là một hình thức cam kết giữa các bên liên quan. Đặc điểm của hợp đồng bảo lãnh thường liên quan đến tính chất đối nhân, tức là bên bảo lãnh cam kết thực hiện nghĩa vụ thay cho bên vay trong trường hợp bên vay không thực hiện nghĩa vụ của mình. Điều này tạo ra một mối quan hệ pháp lý phức tạp giữa các bên, đặc biệt là trong bối cảnh tổ chức tín dụng đang phải đối mặt với nhiều rủi ro tài chính. Các nghiên cứu cũng đã chỉ ra rằng, việc giải quyết tranh chấp tài chính trong lĩnh vực này cần phải được thực hiện một cách chặt chẽ và hiệu quả để bảo vệ quyền lợi của các bên liên quan.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của bảo lãnh

Khái niệm về bảo lãnh được định nghĩa trong nhiều công trình nghiên cứu, cho thấy rằng đây là một cam kết của bên thứ ba nhằm bảo đảm nghĩa vụ của bên vay. Đặc điểm của bảo lãnh tiền vay tại tổ chức tín dụng thường mang tính chất đối nhân, tức là bên bảo lãnh phải có trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ khi bên vay không thực hiện. Điều này dẫn đến việc các tổ chức tín dụng cần phải có những quy định rõ ràng về quyền lợi và nghĩa vụ của các bên trong hợp đồng bảo lãnh. Việc nghiên cứu các khía cạnh này không chỉ giúp làm rõ bản chất của hợp đồng bảo lãnh mà còn tạo cơ sở cho việc giải quyết các tranh chấp phát sinh trong thực tiễn.

II. Thực trạng pháp luật về giải quyết tranh chấp

Thực trạng pháp luật hiện nay cho thấy rằng, việc giải quyết tranh chấp hợp đồng bảo lãnh tiền vay tại tổ chức tín dụng vẫn còn nhiều bất cập. Các quy định pháp luật chưa hoàn thiện dẫn đến tình trạng tồn đọng đơn đề nghị giám đốc thẩm, tái thẩm. Theo thống kê, số lượng đơn đề nghị giải quyết theo thủ tục này ngày càng tăng, cho thấy sự cần thiết phải cải cách quy trình giải quyết tranh chấp. Tòa án Nhân dân Tối cao đã có những nỗ lực trong việc nâng cao chất lượng xét xử, tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần được giải quyết để đảm bảo quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan.

2.1. Thực tiễn xét xử giám đốc thẩm

Thực tiễn xét xử giám đốc thẩm đối với tranh chấp hợp đồng bảo lãnh tiền vay tại tổ chức tín dụng cho thấy nhiều vụ án chưa được giải quyết một cách thỏa đáng. Các quyết định của Tòa án thường gặp khó khăn trong việc áp dụng các quy định pháp luật hiện hành. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến quyền lợi của bên bảo lãnh mà còn làm giảm niềm tin của các tổ chức tín dụng vào hệ thống pháp luật. Cần có những giải pháp cụ thể để cải thiện tình hình này, nhằm nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên.

III. Giải pháp hoàn thiện pháp luật

Để nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp hợp đồng bảo lãnh tiền vay tại tổ chức tín dụng, cần thiết phải có những giải pháp hoàn thiện pháp luật. Các quy định hiện hành cần được sửa đổi để phù hợp với thực tiễn và đảm bảo tính khả thi trong việc áp dụng. Việc xây dựng một khung pháp lý rõ ràng sẽ giúp các bên tham gia vào hợp đồng bảo lãnh hiểu rõ quyền lợi và nghĩa vụ của mình, từ đó giảm thiểu rủi ro và tranh chấp phát sinh. Giải pháp nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp cũng cần được chú trọng, bao gồm việc đào tạo nâng cao năng lực cho các thẩm phán và cán bộ tư pháp.

3.1. Đề xuất sửa đổi quy định pháp luật

Đề xuất sửa đổi các quy định liên quan đến bảo lãnh tiền vay nhằm bảo vệ tốt hơn quyền lợi của bên bảo lãnh và bên nhận bảo lãnh. Cần có những quy định rõ ràng về nghĩa vụ của các bên trong hợp đồng bảo lãnh, cũng như các điều kiện để thực hiện quyền yêu cầu bồi thường. Việc này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên mà còn tạo ra một môi trường pháp lý ổn định cho hoạt động của các tổ chức tín dụng.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Nghiên cứu về giải quyết tranh chấp hợp đồng bảo lãnh tiền vay tại các tổ chức tín dụng (TCTD) theo thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm tại Tòa án nhân dân tối cao (TANDTC) đặt trong bối cảnh tái cấu trúc hệ thống ngân hàng và cải cách tư pháp toàn diện tại Việt Nam. Nghị quyết số 49-NQ/TW của Bộ Chính trị về Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020 đã nhấn mạnh yêu cầu: "Từng bước hoàn thiện thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm theo hướng quy định chặt chẽ những căn cứ kháng nghị và quy định rõ trách nhiệm của người ra kháng nghị đối với bản án hoặc quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật; khắc phục tình trạng kháng nghị tràn lan, thiếu căn cứ". Đồng thời, với sự ra đời của Hiến pháp 2013 (Điều 102), Luật Tổ chức TAND 2014, Bộ luật Tố tụng Dân sự (BLTTDS) 2015 và Nghị quyết số 42/2017/QH14 về thí điểm xử lý nợ xấu, cơ chế kiểm tra tư pháp đối với các giao dịch bảo đảm tín dụng đối mặt với nhiều bước chuyển dịch mang tính cấu trúc.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) cốt lõi xuất phát từ sự xung đột giữa bản chất pháp lý của biện pháp bảo lãnh (tính chất đối nhân theo Bộ luật Dân sự 2015) với đòi hỏi bảo toàn vốn của các TCTD (xu hướng đối vật hóa giao dịch bảo lãnh), dẫn đến sự chồng chéo trong giải thích pháp luật tại Tòa án các cấp. Sự bất cập trong phân định thẩm quyền giám đốc thẩm giữa TANDTC và Tòa án nhân dân cấp cao (TANDCC) làm gia tăng áp lực giải quyết đơn đề nghị tái xét xử. Dữ liệu thực tiễn cho thấy tổng số thụ lý đơn đề nghị giám đốc thẩm, tái thẩm tại các cấp Tòa án tăng trung bình gần 1.100 vụ/năm, chạm mốc 69.141 vụ vào năm 2019, đặt ra yêu cầu cấp thiết phải chuẩn hóa đường lối xét xử.

Hệ thống câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết khoa học được thiết lập chặt chẽ:

• Câu hỏi nghiên cứu 1 (RQ1): Bản chất pháp lý của quan hệ bảo lãnh tiền vay và các dạng tranh chấp phổ biến được định vị như thế nào trong sự giao thoa giữa quyền đối nhân và quyền đối vật?
• Câu hỏi nghiên cứu 2 (RQ2): Những điểm nghẽn thể chế và thực tiễn áp dụng pháp luật trong xét xử giám đốc thẩm, tái thẩm tại TANDTC đối với tranh chấp hợp đồng bảo lãnh tiền vay là gì?
• Câu hỏi nghiên cứu 3 (RQ3): Cần những giải pháp lập pháp và mô hình tổ chức tư pháp đột phá nào để tối ưu hóa quy trình giám đốc thẩm, rút ngắn thời gian xử lý nợ xấu mà vẫn đảm bảo tính nghiêm minh của bản án?
• Giả thuyết nghiên cứu 1 (H1): Sự thiếu đồng bộ giữa BLDS 2015 và BLTTDS 2015 về cơ chế bảo vệ người thứ ba ngay tình và biện pháp bảo đảm nghĩa vụ bảo lãnh là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến tỷ lệ hủy án, kháng nghị cao tại TANDTC.
• Giả thuyết nghiên cứu 2 (H2): Việc phân định thẩm quyền giám đốc thẩm chưa triệt để giữa TAND cấp tỉnh, TANDCC và TANDTC làm suy giảm hiệu lực hướng dẫn áp dụng thống nhất pháp luật của Hội đồng Thẩm phán TANDTC.

Khung lý thuyết của luận án tích hợp: Lý thuyết tự do hợp đồng và thiện chí giao kết (Autonomy of Will); Lý thuyết phân định quyền đối nhân - quyền đối vật (In Personam vs. In Rem Rights); Lý thuyết phân bổ rủi ro tín dụng ngân hàng (Risk Allocation Theory); Lý thuyết quyền tự định đoạt của đương sự trong tố tụng dân sự (Dispositive Principle); và Lý thuyết kiểm tra tư pháp tối cao (Supreme Judicial Review Theory). Phạm vi nghiên cứu khảo sát toàn bộ các bản án, quyết định kháng nghị, quyết định giám đốc thẩm và tái thẩm của TANDTC từ năm 2013 đến năm 2020, tạo cơ sở thực nghiệm vững chắc cho các đề xuất lập quy.

Literature Review và Positioning

Tổng quan tài liệu cho thấy hai dòng tư tưởng học thuật chính chi phối việc giải thích bản chất của hợp đồng bảo lãnh:

Dòng nghiên cứu về bản chất đối nhân thuần túy: Nguyễn Mạnh Bách (1993, 2004) và Phạm Văn Đàm (2012, 2016) khẳng định bảo lãnh khởi nguồn từ Luật La Mã cổ đại và luôn duy trì bản chất là biện pháp bảo đảm đối nhân (in personam). Tác giả Nguyễn Thị Nga (2013) gián tiếp khẳng định: "Đây là biện pháp bảo đảm mang tính đối nhân…. Nghĩa là bên cho vay bỏ ra một khoản tiền vay cho bên kia và khoản vay đó được bảo đảm thông qua [lời hứa] của chủ thể thứ ba". Trương Thanh Đức (2017, 2018) cho rằng BLDS cần minh định bảo lãnh là biện pháp bảo đảm bằng toàn bộ khối tài sản của bên thứ ba nhưng không đưa tài sản cụ thể vào cầm cố, thế chấp.

Dòng nghiên cứu về xu hướng đối vật hóa bảo lãnh: Lê Thị Thu Thủy (2008, 2014) và Nguyễn Anh Sơn (2012) lập luận rằng trong hoạt động ngân hàng, bảo lãnh không chỉ là đối nhân mà đã phát triển thành bảo lãnh đối vật (cautionnement réel), khi bên bảo lãnh sử dụng tài sản cụ thể của mình để thế chấp nhằm bảo đảm cho việc thực hiện nghĩa vụ trả nợ thay. Nguyễn Ngọc Điện (2001, 2007) so sánh với truyền thống Dân luật Pháp (Code Civil) và chỉ ra rằng án lệ Pháp đã chấp nhận rộng rãi hình thức bảo lãnh đối vật, đồng thời nhận định việc BLDS 2005 của Việt Nam chuyển bảo lãnh bằng tài sản thành thế chấp bằng tài sản của người thứ ba là sự chuyển dịch kỹ thuật lập pháp nhằm tiệm cận chuẩn mực quốc tế.

Về quy chế trách nhiệm của bên bảo lãnh, tồn tại tranh luận sâu sắc giữa tính liên đới và tính dự bị. Bùi Đức Giang (2015, 2018) chỉ ra pháp luật Anh xem nghĩa vụ bảo lãnh mặc định là nghĩa vụ liên đới, trong khi pháp luật Pháp coi đây là nghĩa vụ dự bị (bénéfice de discussion), qua đó nhận xét pháp luật Việt Nam thiết kế theo hướng có lợi rõ ràng cho bên nhận bảo lãnh (TCTD). Ngược lại, Đỗ Văn Đại (2013, 2017) và Hồ Quang Huy (2016) phản biện rằng việc thiếu vắng quy chế dự bị tự nhiên làm xói mòn bản chất bảo hộ của bảo lãnh, bởi suy cho cùng nghĩa vụ hoàn trả gốc và lãi vẫn phải thuộc về bên vay chính.

Về thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm, Đào Xuân Tiến (2014), Hà Thị Thúy Hà (2019) và Ngô Anh Dũng (2017) đã phân tích các căn cứ kháng nghị, thẩm quyền xét xử và đề xuất cải cách. Tuy nhiên, các công trình trước đây chỉ tiếp cận thủ tục tố tụng chung hoặc thuần túy phân tích hợp đồng dân sự dưới góc độ nội dung. Luận án này định vị chính xác tại điểm giao thoa: Sử dụng thực tiễn xét xử giám đốc thẩm, tái thẩm tại TANDTC làm lăng kính thực nghiệm để giải quyết triệt để các xung đột nội dung của hợp đồng bảo lãnh tiền vay.

So sánh với các nghiên cứu quốc tế:

1. Hướng dẫn lập pháp của UNCITRAL về Giao dịch Bảo đảm (2007): Khuyến nghị sự minh bạch giữa bảo đảm đối vật và bảo lãnh độc lập (independent guarantee), nhấn mạnh sự cần thiết của đăng ký giao dịch để xác lập thứ tự ưu tiên đối kháng với bên thứ ba.
2. Bộ luật Dân sự Nhật Bản và Hoa Kỳ (UCC Article 9 & Restatement of Suretyship): Phân định rạch ròi giữa Suretyship (quan hệ phụ thuộc bảo vệ nghiêm ngặt người bảo lãnh) và Standby Letters of Credit (bảo lãnh độc lập có tính thanh khoản tức thì). Luận án chứng minh pháp luật Việt Nam đang có sự nhập nhằng giữa hai cơ chế này, tạo ra rủi ro pháp lý lớn cho hệ thống ngân hàng thương mại.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án tạo bước tiến lý luận thông qua việc tái cấu trúc học thuyết về quan hệ bảo lãnh tín dụng và học thuyết giám đốc việc xét xử:

1. Làm sáng tỏ tính độc lập tương đối của hợp đồng bảo lãnh: Bổ sung vào lý thuyết hợp đồng quan điểm: Hợp đồng bảo lãnh là quan hệ song phương độc lập giữa bên bảo lãnh và TCTD, không phải là hợp đồng phụ của hợp đồng tín dụng. Sự vô hiệu của hợp đồng tín dụng không mặc nhiên dẫn đến sự vô hiệu của hợp đồng bảo lãnh nếu nghĩa vụ hoàn trả tiền vay gốc đã phát sinh.
2. Phân định bản chất "Bảo đảm cho nghĩa vụ bảo lãnh": Luận án giải quyết bế tắc học thuật kéo dài khi chứng minh rằng việc bên bảo lãnh dùng tài sản để thế chấp không làm biến đổi bảo lãnh thành biện pháp đối vật, mà là việc xác lập một biện pháp bảo đảm đối vật phụ nhằm bảo đảm cho chính "nghĩa vụ bảo lãnh" (vốn mang tính đối nhân).
3. Mở rộng lý thuyết bảo vệ bên thứ ba ngay tình trong giao dịch bảo đảm: Luận án kiến nghị mở rộng nguyên tắc áp dụng Điều 133 BLDS 2015 cho các TCTD nhận bảo đảm ngay tình khi tài sản bảo lãnh có tranh chấp quyền sở hữu giữa các thành viên hộ gia đình hoặc đồng thừa kế mà tại thời điểm giao kết TCTD đã tuân thủ đúng quy trình thẩm định công khai.
4. Tái định nghĩa bản chất của thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm: Khẳng định giám đốc thẩm không phải là cấp xét xử thứ ba (trial of facts) mà là thủ tục kiểm tra tính hợp pháp (trial of law), bảo đảm tính thống nhất của hệ thống tư pháp và phát triển án lệ.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án kết hợp đa tầng (Multi-level Analytical Framework) bao gồm:

• Tầng 1 - Cấu trúc nội dung: Kiểm tra hiệu lực giao kết (năng lực chủ thể, thẩm quyền đại diện, ý chí tự nguyện), phạm vi nghĩa vụ bảo lãnh (hiện tại và hình thành trong tương lai), và hiệu lực đối kháng của biện pháp bảo đảm đi kèm.
• Tầng 2 - Quy trình tố tụng thực chứng: Đánh giá dòng luân chuyển hồ sơ từ cấp sơ thẩm, phúc thẩm đến quy trình tiếp nhận, xử lý đơn tại Vụ Giám đốc kiểm tra TANDTC và phán quyết của Hội đồng Thẩm phán TANDTC.
• Tầng 3 - Tác động kinh tế của phán quyết tư pháp: Đo lường hiệu quả giải phóng nợ xấu và bảo đảm quyền định đoạt tài sản của các chủ thể kinh doanh.

Điều kiện biên (Boundary conditions): Nghiên cứu tập trung vào các tranh chấp có bên nhận bảo lãnh là các TCTD hoạt động hợp pháp tại Việt Nam (không bao gồm nghiệp vụ bảo lãnh ngân hàng thuần túy theo Luật TCTD) và đối tượng thụ lý là các quyết định, bản án có hiệu lực pháp luật bị kháng nghị giám đốc thẩm, tái thẩm tại TANDTC.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án vận dụng thế giới quan duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của Chủ nghĩa Mác - Lênin, kết hợp phương pháp luận thực chứng pháp lý (Legal Positivism) và phương pháp nghiên cứu luật học thực nghiệm (Empirical Legal Studies).

Quy trình nghiên cứu rigorous

1. Nghiên cứu trường hợp điển hình (Case Studies): Phân tích sâu các bản án, quyết định kháng nghị của Chánh án TANDTC, Viện trưởng VKSNDTC và Quyết định giám đốc thẩm của Hội đồng Thẩm phán TANDTC. Đánh giá chi tiết các án lệ liên quan đến tranh chấp tài sản bảo đảm của bên thứ ba.
2. Phương pháp chuyên gia (Expert Consultation): Sử dụng bảng hỏi và phỏng vấn sâu trực tiếp với 25 chuyên gia cao cấp bao gồm Thẩm phán TANDTC, Thẩm tra viên (TTV), Kiểm sát viên cao cấp, Luật sư chuyên trách tài chính - ngân hàng và cán bộ Pháp chế các Ngân hàng thương mại (được lập danh mục tại trang 178 của Luận án).
3. Phương pháp luật học so sánh (Comparative Law): Đối chiếu quy định về bảo lãnh và thủ tục xét lại bản án của Việt Nam với các hệ thống pháp luật điển hình: Hệ thống Civil Law (Pháp, Liên bang Nga, Nhật Bản, Campuchia), Hệ thống Common Law (Hoa Kỳ, Anh), và pháp luật Trung Quốc.

Data và phân tích

Dữ liệu sơ cấp và thứ cấp được thu thập và xử lý toàn diện:

• Dữ liệu thống kê công tác thụ lý đơn giám đốc thẩm, tái thẩm tại TANDTC và 3 TANDCC giai đoạn 2015 - 2019 (tổng số thụ lý đạt đỉnh 69.141 vụ vào năm 2019).
• Tổng hợp 100% các quyết định giám đốc thẩm về hợp đồng bảo lãnh tiền vay trong giai đoạn nghiên cứu, phân loại thành 5 nhóm sai phạm nội dung chính: (1) Vi phạm thẩm quyền ký kết của người đại diện; (2) Tranh chấp tài sản chung hộ gia đình/đồng sở hữu; (3) Mập mờ phạm vi bảo lãnh nghĩa vụ hình thành trong tương lai; (4) Tranh chấp điều kiện phát sinh nghĩa vụ bảo lãnh; và (5) Tuyên vô hiệu hợp đồng do vi phạm hình thức công chứng, đăng ký.
• Đánh giá tính chuẩn xác của chứng cứ tố tụng thông qua kỹ thuật tam giác hóa dữ liệu (Data Triangulation), đối chiếu hồ sơ xét xử với quy chuẩn nghiệp vụ thẩm tra viên TANDTC.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Kháng nghị giám đốc thẩm 100% xuất phát từ sai phạm nội dung: Khảo sát thực tiễn cho thấy 100% các quyết định kháng nghị và phán quyết giám đốc thẩm, tái thẩm đối với tranh chấp hợp đồng bảo lãnh tiền vay tại TANDTC đều do sai lầm nghiêm trọng trong áp dụng pháp luật nội dung hoặc đánh giá chứng cứ sai lệch (không có trường hợp nào kháng nghị thuần túy do vi phạm thủ tục tố tụng).
2. Sự bế tắc tuyệt đối của thủ tục rút gọn theo Nghị quyết 42/2017/QH14: Mặc dù Quốc hội và Hội đồng Thẩm phán TANDTC đã ban hành Nghị quyết 03/2018/NQ-HĐTP hướng dẫn áp dụng thủ tục rút gọn đối với tranh chấp xử lý tài sản bảo đảm, tính đến tháng 8/2020, thực tế chưa có bất kỳ vụ án tranh chấp hợp đồng bảo lãnh tiền vay nào được thụ lý giải quyết theo thủ tục rút gọn do các bên luôn phát sinh tranh chấp về quyền sở hữu tài sản.
3. Hiện tượng "đánh tráo khái niệm" giữa bảo lãnh và thế chấp tài sản người thứ ba: Do các phòng công chứng từ chối công chứng hợp đồng bảo lãnh bằng tài sản trong thời kỳ BLDS 2005, các bên buộc phải ký kết dưới dạng "hợp đồng thế chấp quyền sử dụng đất của bên thứ ba". Khi phát sinh tranh chấp, Tòa án các cấp lúng túng trong việc xác định đây là quan hệ bảo lãnh hay thế chấp, dẫn đến đường lối xử lý mâu thuẫn giữa các cấp xét xử.
4. Sai lầm phổ biến về quy chế trách nhiệm dự bị của bên bảo lãnh: Nhiều Tòa án cấp sơ thẩm và phúc thẩm tự ý ấn định quy chế dự bị (buộc ngân hàng phải xử lý hết tài sản của bên vay chính mới được yêu cầu bên bảo lãnh), trái với nguyên tắc thỏa thuận nghĩa vụ liên đới của các bên, dẫn đến việc TANDTC liên tục phải hủy án để xét xử lại.

       CÁC DẠNG SAI PHẠM NỘI DUNG DẪN ĐẾN KHÁNG NGHỊ GIÁM ĐỐC THẨM TẠI TANDTC

Trích dẫn quan điểm chỉ đạo của Chánh án TANDTC tại phiên họp Quốc hội ngày 31/10/2018 phản ánh nguyên tắc tối cao của công tác giám đốc thẩm: "Chúng tôi hoàn toàn đồng ý với đại biểu là 'đã sai thì phải sửa', đây đã trở thành nguyên lý và đúng trong tất cả các lĩnh vực, kể cả kinh tế, chính trị, xã hội, cũng như lĩnh vực tư pháp. Điều này cũng đã được nêu rõ trong luật 'nếu bản án có sai nhất định phải kháng nghị và phải sửa'... Kể cả bản án đã thi hành án xác định là sai, thì vẫn phải sửa, để bảo đảm quyền lợi của người dân".

Implications đa chiều

• Về mặt lập pháp dân sự: Cần sửa đổi BLDS theo hướng quy định rõ điều kiện tài chính của bên bảo lãnh; luật hóa nghĩa vụ cảnh báo rủi ro của TCTD đối với bên bảo lãnh không chuyên nghiệp; bổ sung quy định bảo vệ TCTD là bên nhận bảo đảm ngay tình tại Điều 133 BLDS 2015.
• Về mặt lập pháp tố tụng: Sửa đổi BLTTDS 2015:
  1. Giao lại thẩm quyền kháng nghị giám đốc thẩm, tái thẩm đối với bản án của TAND cấp huyện cho Chánh án TAND cấp tỉnh để giảm tải cho TANDCC và TANDTC.
  2. Rút ngắn thời hạn kháng nghị giám đốc thẩm từ 03 năm xuống 01 năm, bãi bỏ quy định kéo dài thời hạn kháng nghị đến 05 năm (Điều 334 BLTTDS) nhằm ổn định trật tự pháp lý.
  3. Bổ sung chế định thu án phí/lệ phí nộp đơn đề nghị giám đốc thẩm, tái thẩm để hạn chế tình trạng khiếu kiện tràn lan, kéo dài thời gian thi hành án nợ xấu.
• Về mặt quản trị rủi ro ngân hàng: Các TCTD phải chuẩn hóa hợp đồng bảo lãnh thành văn bản độc lập; quy định chi tiết phạm vi nghĩa vụ tương lai; thiết lập biên bản làm việc độc lập với từng thành viên có quyền lợi trên tài sản bảo đảm; thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thông báo định kỳ về tình trạng dư nợ của bên vay chính cho bên bảo lãnh.

Limitations và Future Research

• Giới hạn nghiên cứu: Luận án giới hạn khảo sát tại TANDTC và chưa khai thác toàn diện dữ liệu cấp sơ thẩm tại tất cả các Tòa án cấp huyện do rào cản tiếp cận hồ sơ lưu trữ; nghiên cứu không xem xét nghiệp vụ phát hành cam kết bảo lãnh độc lập của ngân hàng thương mại quốc tế (theo URDG 758 của ICC).
• Định hướng nghiên cứu tương lai:
  1. Đánh giá tác động của công nghệ số hóa và giao dịch bảo đảm điện tử (smart contracts, blockchain) đối với việc xác lập hợp đồng bảo lãnh tín dụng.
  2. Nghiên cứu thực nghiệm so sánh mô hình Tòa án phá sản và Tòa án tài chính chuyên biệt tại các trung tâm tài chính quốc tế đối với việc xử lý nợ xấu.
  3. Đo lường định lượng chi phí xã hội và chi phí cơ hội của việc tồn đọng án giám đốc thẩm trong lĩnh vực thương mại.

Tác động và ảnh hưởng

• Học thuật: Cung cấp tài liệu tham khảo nền tảng cho công tác đào tạo sau đại học tại Học viện Khoa học Xã hội, ĐHQGHN, Trường Đại học Luật Hà Nội, và Học viện Tư pháp.
• Tư pháp: Là cẩm nang nghiệp vụ trực tiếp cho Thẩm phán, Thẩm tra viên, Thư ký Tòa án các cấp trong việc nhận diện các dạng tranh chấp hợp đồng bảo lãnh, chuẩn hóa căn cứ kháng nghị và nâng cao chất lượng phán quyết.
• Kinh tế - Xã hội: Hỗ trợ trực tiếp cho tiến trình xử lý hàng trăm nghìn tỷ đồng nợ xấu ngân hàng, tháo gỡ "cục máu đông" của nền kinh tế, củng cố niềm tin của các nhà đầu tư và tổ chức tín dụng vào tính dự đoán được của phán quyết tư pháp.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh & Giới học thuật: Tiếp cận hệ thống lý luận hoàn chỉnh về quyền đối nhân - đối vật và cơ sở dữ liệu thực chứng về án lệ giám đốc thẩm.
• Thẩm phán & Cán bộ Tư pháp: Nắm bắt chuẩn xác các sai phạm nghiệp vụ thường gặp để tránh bị hủy án, sửa án.
• Khối Ngân hàng & Luật sư doanh nghiệp: Hoàn thiện bộ quy chuẩn thẩm định hợp đồng bảo lãnh và chiến lược tranh tụng bảo vệ tài sản bảo đảm.
• Cơ quan Lập pháp (Quốc hội, Ban Nội chính Trung ương): Tiếp nhận luận cứ khoa học thực chứng để sửa đổi Luật Tổ chức TAND, BLDS và BLTTDS trong giai đoạn cải cách tư pháp mới.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của nghiên cứu là gì? Đó là luận giải thành công cấu trúc pháp lý "bảo đảm cho nghĩa vụ bảo lãnh". Luận án chứng minh việc dùng tài sản cụ thể để bảo đảm không làm mất đi tính đối nhân nguyên thủy của bảo lãnh, mà tạo ra một quan hệ bảo đảm phụ tầng hai. Qua đó giải quyết triệt để xung đột học thuật giữa trường phái đối nhân (Nguyễn Mạnh Bách, Trương Thanh Đức) và trường phái đối vật (Nguyễn Ngọc Điện, Lê Thị Thu Thủy).

2. Đổi mới phương pháp luận so với các nghiên cứu trước đây thể hiện như thế nào? So với các nghiên cứu thuần túy phân tích luật thực định (dogmatic legal analysis), luận án kết hợp phương pháp nghiên cứu luật học thực nghiệm (Empirical Legal Studies), phân tích định lượng và định tính 100% các quyết định giám đốc thẩm, tái thẩm tại TANDTC trong 7 năm, tích hợp phỏng vấn sâu 25 chuyên gia đầu ngành để kiểm chứng giả thuyết.

3. Phát hiện bất ngờ nhất từ dữ liệu thực tiễn là gì? Phát hiện rằng 100% quyết định kháng nghị giám đốc thẩm đều do sai lầm về nội dung (chủ yếu là xác định sai quyền sở hữu tài sản bảo lãnh và áp đặt sai quy chế dự bị), hoàn toàn không có vụ án nào kháng nghị do vi phạm thủ tục tố tụng; đồng thời tỷ lệ áp dụng thủ tục rút gọn theo Nghị quyết 42/2017/QH14 đối với tranh chấp hợp đồng bảo lãnh là 0%.

4. Quy trình nhân rộng và kiểm chứng nghiên cứu (Replication Protocol) có được đảm bảo? Hoàn toàn được đảm bảo thông qua hệ thống mã hóa hồ sơ án, danh mục tài liệu tham khảo gồm 210 nguồn trích dẫn pháp lý chuẩn mực và danh sách 25 chuyên gia được phỏng vấn rõ ràng về chức danh, đơn vị công tác.

5. Chương trình nghiên cứu 10 năm tiếp theo được định hình ra sao? Tập trung vào: (1) Tác động của luật tài sản kỹ thuật số đối với giao dịch bảo đảm; (2) Cơ chế tư pháp chuyên biệt giải quyết tranh chấp tài chính ngân hàng; và (3) Tối ưu hóa thủ tục giám đốc thẩm bằng trí tuệ nhân tạo (AI) trong kiểm tra tính hợp pháp của bản án.

Kết luận

1. Khẳng định tính độc lập và bản chất đối nhân: Xác lập vững chắc cơ sở lý luận về tính độc lập tương đối của hợp đồng bảo lãnh tiền vay đối với hợp đồng tín dụng và làm rõ cơ chế thế chấp tài sản bảo đảm cho nghĩa vụ bảo lãnh.
2. Minh định nguyên nhân sai sót tư pháp: Chỉ rõ 5 dạng sai lầm nội dung cốt lõi của Tòa án cấp dưới dẫn đến việc TANDTC phải ra quyết định kháng nghị và hủy án.
3. Đề xuất hoàn thiện BLDS 2015: Mở rộng cơ chế bảo vệ tổ chức tín dụng là người nhận bảo đảm ngay tình theo Điều 133 BLDS, giải phóng ách tắc xử lý tài sản bảo đảm nợ xấu.
4. Cải cách triệt để thủ tục giám đốc thẩm trong BLTTDS 2015: Đề xuất phân cấp lại thẩm quyền kháng nghị cho Chánh án TAND cấp tỉnh, rút ngắn thời hạn kháng nghị xuống 01 năm, và áp dụng án phí nộp đơn đề nghị tái xét xử.
5. Định hình chuẩn mực quản trị ngân hàng: Xây dựng quy trình thẩm định, cảnh báo rủi ro và ký kết hợp đồng bảo lãnh độc lập, giảm thiểu tối đa tranh chấp tại Tòa án.
6. Mở ra hướng nghiên cứu mới: Đặt nền móng cho việc ứng dụng án lệ và phương pháp luật học thực nghiệm vào giải quyết các tranh chấp kinh doanh - thương mại phức tạp trong kỷ nguyên số.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và các vấn đề liên quan đến đề tài luận án. Chương 2: Những vấn đề lý luận về giải quyết tranh chấp hợp đồng bảo lãnh bảo đảm tiền vay tại tổ chức tín dụng theo thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm. Chương 3: Thực trạng pháp luật về xét xử giám đốc thẩm, tái thẩm đối với tranh chấp hợp đồng bảo lãnh tiền vay tại TCTD từ thực tiễn của Tòa án nhân dân tối cao. Chương 4: Giải pháp hoàn thiện pháp luật, nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp đối với hợp đồng bảo lãnh tiền vay tại tổ chức tín dụng theo thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm tại Tòa án nhân dân tối cao.

7 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CÁC VẤN ĐỀ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu hợp đồng bảo lãnh bảo đảm tiền vay tại tổ chức tín dụng 1.Về khái niệm, đặc điểm của bảo lãnh Khái niệm bảo lãnh nêu trong một số công trình khoa học [88, tr.101] của các tác giả Nguyễn Mạnh Bách, Nguyễn Ngọc Điện, Lê Thị Thu Thủy và trong Luật La Mã, Quốc triều Hình luật…đều có nội hàm là việc người thứ ba cam kết bảo đảm cho nghĩa vụ của người có nghĩa vụ; và bảo lãnh là một hợp đồng giữa người bảo lãnh với người nhận bảo lãnh. Đặc điểm của bảo lãnh tiền vay tại tổ chức tín dụng: - Bảo lãnh là biện pháp bảo đảm đối nhân: Tác giả Nguyễn Mạnh Bách viết, “Ngày nay, sự bảo lãnh ít thông dụng, mỗi khi giao kết trái chủ thường đòi hỏi một bảo đảm đối vật trên tài sản của trái hộ, bảo đảm này hữu hiệu hơn sự bảo lãnh ” [1, tr.

Tác giả Nguyễn Thị Nga cũng gián tiếp thừa nhận bảo lãnh là biện pháp bảo đảm đối nhân khi nhận định “…Đây là biện pháp bảo đảm mang tính đối nhân…. Nghĩa là bên cho vay bỏ ra một khoản tiền vay cho bên kia và khoản vay đó được bảo đảm thông qua [lời hứa] của chủ thể thứ ba…” [81, tr.20]; tác giả Phạm Văn Đàm khẳng định “…so với các biện pháp bảo đảm khác như cầm cố, thế chấp, bảo lãnh là biện pháp bảo đảm đối nhân…” [46, tr. Tác giả Trương Thanh Đức khi nghiên cứu về bảo lãnh có đưa ra kiến nghị, “Về biện pháp bảo lãnh: Đề nghị sửa đổi Bộ luật Dân sự theo hướng, quy định rõ bảo lãnh là biện pháp bảo đảm bằng tài sản của bên thứ ba, nhưng không đưa tài sản vào cầm cố, thế chấp” [168]. 8 Ngược lại, các tác giả Lê Thị Thu Thủy, Nguyễn Anh Sơn cho rằng, trong lĩnh vực hoạt động cho vay của ngân hàng, tổ chức tín dụng Việt Nam theo pháp luật hiện hành không chỉ thuần túy là biện pháp bảo đảm đối nhân mà còn có thể là bảo lãnh đối vật, bởi lẽ người bảo lãnh cũng có thể phải thế chấp hoặc cầm cố tài sản thuộc sở hữu của mình để đảm bảo thanh toán cho người được bảo lãnh.

Trường hợp thứ hai chính là bảo lãnh bằng tài sản của bên thứ ba [150, tr. Đồng tình với quan điểm này, tác giả Nguyễn Ngọc Điện có góc nhìn so sánh, theo nghĩa nguyên thủy của bảo lãnh trong Luật La tinh cổ thì bảo lãnh là hoàn toàn đối nhân, nhưng quá trình sau này, tại Pháp các học thuyết pháp lý và Án lệ đã chấp nhận hình thức bảo lãnh đối vật (Cautionnement réel) và thực tế, bảo lãnh đối vật mới là hình thức được ưa chuộng [42, tr. Tác giả Nguyễn Thúy Hiền diễn giải rõ hơn, “Nhằm giảm sự khác biệt so với pháp luật của các nước trong quá trình hội nhập quốc tế, BLDS năm 2005 chuyển bảo lãnh bằng tài sản cụ thể trong BLDS 1995 thành cầm cố, thế chấp bằng tài sản của người thứ ba. Từ đó, không còn quy định về bảo lãnh bằng quyền sử dụng đất trong Luật Đất đai năm 2003, mà được chuyển thành thế chấp quyền sử dụng đất của người thứ ba và pháp luật về đăng ký giao dịch bảo đảm không quy định đăng ký bảo lãnh” [171].

Như vậy, về mặt lý luận thì trên thế giới cũng đã có những trường phái luật theo xu hướng xác định bảo lãnh có thể là biện pháp bảo đảm đối vật. Ở Việt Nam, khi xây dựng BLDS năm 1995 đã đi theo hướng này, tuy nhiên từ năm 2005 khi sửa đổi BLDS 1995 thì bảo lãnh lại được quy định theo hướng là biện pháp bảo đảm đối nhân. - Quan hệ bảo lãnh tồn tại dưới dạng hợp đồng giữa bên bảo lãnh và bên nhận bảo lãnh: Ngay trong khái niệm bảo lãnh của một số nước như La Mã, Pháp, Đức đều thể hiện, bảo lãnh đảm bảo nghĩa vụ dân sự là một hợp đồng. Bộ luật Dân sự Nhật Bản, Thái Lan cũng quy định về hình thức của 9 hợp đồng bảo lãnh phải bằng văn bản.

Đặc biệt, Bộ luật Dân sự Pháp còn yêu cầu người bảo lãnh phải viết tay giá trị số tiền cam kết bảo lãnh bằng số và bằng chữ. Bộ luật Dân sự Campuchia còn thừa nhận tính pháp lý của hợp đồng bảo lãnh được thể hiện bằng lời nói, mặc dù tính pháp lý của loại hợp đồng này là không cao [9]. Tác giả cuốn sách “The Modern Contract of Guarantee” (2003) (hợp đồng bảo lãnh hiện đại) cho rằng, “về nguyên tắc hợp đồng bảo lãnh không nhất thiết phải tồn tại dưới dạng văn bản, nhưng để có bằng chứng cụ thể và có giá trị đối với người thứ ba thì hợp đồng bảo lãnh phải được lập dưới dạng văn bản”. UNCITRAL lại khuyến nghị, “Luật nên quy định hợp đồng bảo đảm có thể bằng miệng nếu bên nhận bảo đảm chiếm hữu tài sản bảo đảm” [200].

Trong bảo lãnh bảo đảm nghĩa vụ dân sự thì nhiều nhà nghiên cứu ở Việt Nam đồng tình với quan điểm của các tác giả Phạm Văn Tuyết và Lê Thị Kim Giang “về bản chất thì quan hệ bảo lãnh là một loại giao dịch dân sự, quan hệ giữa người bảo lãnh với người nhận bảo lãnh là một hợp đồng” [149, tr. Tác giả Võ Đình Toàn phân tích rõ hơn, thực tiễn pháp lí, quan niệm hợp đồng bảo lãnh là quan hệ hợp đồng là tư tưởng phổ biến;… Đối với cam kết bảo lãnh mà bên bảo lãnh đưa ra thì về bản chất pháp lí đó là dự thảo hợp đồng, nếu không được bên nhận bảo lãnh chấp nhận thì quan hệ bảo lãnh không được thiết lập; hợp đồng bảo lãnh bắt buộc phải có hai bên: bên bảo lãnh và bên nhận bảo lãnh [148, tr 41-46]. Cùng chung quan điểm về vấn đề này, tác giả Nguyễn Ngọc Điện khẳng định, “Bảo lãnh là một quan hệ pháp luật hình thành do sự gặp gỡ ý chí giữa người bảo lãnh với người nhận bảo lãnh. Đó thực sự là một hợp đồng chứ không phải là loại giao dịch một bên.

Tuy nhiên, hợp đồng bảo lãnh là giao ước đơn vụ: chỉ có người bảo lãnh là người có nghĩa vụ…” [ 42, tr. 10 Tác giả Bùi Đức Giang viết, “Nhìn chung, dù được thể hiện bằng hình thức văn bản nào đi chăng nữa (hợp đồng bảo lãnh, thư bảo lãnh, quyết định bảo lãnh,v.v…) thì phải nhìn nhận cam kết bảo lãnh (văn bản bảo lãnh) là hợp đồng chứ không phải là một hành vi pháp lý đơn phương ” [54, tr. Tác giả Lê Thị Thu Thủy cũng có chung quan điểm này [150, tr. Tác giả Trương Thanh Đức cũng cho rằng, “ở Việt Nam, mặc dù bảo lãnh chỉ là một biện pháp bảo đảm gắn với hợp đồng làm phát sinh nghĩa vụ chính, nhưng bảo lãnh có đầy đủ các yếu tố của một hợp đồng, nhưng trong khoảng thời gian dài biện pháp bảo lãnh không được gắn tên hợp đồng” [50, tr.

Tuy nhiên, tác giả Lê Nguyên quan niệm, “hành vi phát hành cam kết bảo lãnh của bên bảo lãnh là hành vi pháp lý đơn phương, không phải hợp đồng” [83, tr. Về hình thức tồn tại của hợp đồng bảo lãnh, tác giả Trương Thanh Đức cho rằng, bảo lãnh là một trong 6 biện pháp bảo đảm luật buộc phải được lập thành văn bản và điều này còn có điểm chưa hợp lý [50, tr. Đồng tình với quan điểm hợp đồng bảo lãnh phải được lập thành văn bản (có thể lập riêng hoặc trong cùng với hợp đồng tín dụng) và có thể phải được công chứng, chứng thực, còn có các tác giả Phạm Văn Tuyết, Lê Kim Giang [149, tr.158], tác giả Phạm Văn Đàm [46, tr. Về việc đăng ký biện pháp bảo đảm, tác giả Lê Thị Thu Thủy cho rằng, pháp luật quy định chủ thể của hợp đồng bảo lãnh có quyền thỏa thuận về việc đăng ký hay không đăng ký hợp đồng và việc không đăng ký không ảnh hưởng đến hiệu lực của hợp đồng bảo lãnh.

Tương tự áp dụng đối với việc công chứng, chứng thực hợp đồng bảo lãnh [150, tr. Tác giả Phạm Văn Đàm cũng cho rằng, trong trường hợp pháp luật có quy định thì hợp đồng bảo lãnh phải được công chứng, chứng thực; về vấn đề hợp đồng bảo lãnh có phải đăng ký giao dịch bảo đảm hay không thì tác giả theo hướng bản chất của bảo lãnh là đối nhân, nên không phải đăng ký giao dịch bảo đảm [46, tr. Những nội dung chính của quan hệ bảo lãnh tiền vay tại tổ chức tín dụng 1. Chủ thể của quan hệ bảo lãnh tiền vay tại tổ chức tín dụng Như đã trình bày ở phần trên của luận án [tr.10], quan hệ bảo lãnh được xác định là một hợp đồng và đây là hợp đồng được giao kết giữa bên nhận bảo lãnh và bên bảo lãnh.

Đối với bên bảo lãnh: Tác giả Phạm Văn Đàm cho rằng, “luật của Pháp đặc biệt chú ý đến khả năng có tài sản để thực hiện nghĩa vụ của người bảo lãnh” [46, tr. Pháp luật Nhật Bản cũng quy định, để xác lập biện pháp bảo lãnh thì người bảo lãnh phải có năng lực hành vi dân sự đầy đủ và có đầy đủ các phương tiện để thực hiện trái vụ. Tương tự, Bộ luật Dân sự của Campuchia cũng quy định về năng lực và khả năng thanh toán nợ của người bảo lãnh [46, tr.64] Ở Việt Nam, tác giả Phạm Văn Tuyết, Lê Kim Giang cho rằng, “Đối với bảo lãnh dân sự, bên bảo lãnh có thể là bất kỳ tổ chức, cá nhân nào đủ năng lực pháp luật dân sự và năng lực hành vi dân sự. Bên bảo lãnh không phải tuân thủ bất kỳ điều kiện nào khác của pháp luật ngoài việc được bên nhận bảo lãnh đồng ý đưa ra cam kết bảo lãnh” [149, tr.