Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦ A GIẢI QUYẾT KHIẾU NẠI VỀ ĐẤT ĐAI TẠI CÁC KHU CÔNG NGHIỆP CỦA CÁC CƠ QUAN HÀNH CHÍNH NHÀ NƢỚC 1. Quan niêm ̣ chung về khiế u na ̣i và giải quyế t khiế u na ̣i hành chính 1. Khái niệm khiế u nại hành chính Hiện nay trong khoa học tồn tại nhiều quan niệm về khiếu nại. Khiếu nại theo nghĩa Latinh được hiểu tương ứng với từ "complaint" đó là sự phàn nàn, ca thán, phản ứng, bất bình của người nào đó về vấn đề liên quan đến bản thân họ.
Theo Từ điển Tiếng Việt, khiếu nại là "đề nghị cơ quan có thẩm quyền xét một việc làm mà mình không đồng ý, cho là trái phép hay không hợp lý" [54, tr. Với nghĩa trên phạm vi khiếu nại rất rộng, bao gồm mọi việc làm của các cơ quan, cán bộ, công chức, tổ chức xã hội mà người khiếu nại không đồng ý, cho là trái phép hay không hợp lý, trái pháp luật. Theo Từ điển Bách khoa Việt Nam, khiếu nại là việc công dân, cơ quan, tổ chức cán bộ, công chức đề nghị cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền xem xét lại quyết định hành chính, hành vi hành chính hoặc quyết định kỷ luật buộc thôi việc đối với cán bộ, công chức khi có căn cứ cho rằng hành vi đó là trái pháp luật, xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của mình. Là một trong những quyền cơ bản của công dân được Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ghi nhận.
Từ điển Bách khoa Việt Nam cũng đưa ra việc phân chia khái niệm khiếu nại nói chung thành hai loại: khiếu nại hành chính và khiếu nại tư pháp. Khiếu nại hành chính là việc cá nhân hay tổ chức đề nghị cơ quan hành chính nhà nước xem xét, sửa chữa một hành vi hay một quyết định hành 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chính mà họ cho là hành vi và quyết định đó không đúng pháp luật, gây thiệt hại hoặc sẽ gây thiệt hại đến quyền và lợi ích hợp pháp của họ. Khiếu nại tư pháp là việc công dân hay tổ chức đề nghị cơ quan điều tra, viện kiểm sát, tòa án, cơ quan thi hành án mà họ cho rằng việc hoặc quyết định đó là không đúng pháp luật gây thiệt hại hoặc đe dọa gây thiệt hại đến quyền và lợi ích hợp pháp của họ. Theo quy định của pháp luật tại khoản 1 Điều 2 của Luật Khiếu nại, tố cáo năm 1998 quy định: Khiếu nại là việc công dân, cơ quan, tổ chức, cá nhân theo thủ tục do luật này quy định đề nghị cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền xem xét lại quyết định hành chính, hành vi hành chính hoặc quyết định kỷ luật cán bộ, công chức khi có căn cứ cho rằng quyết định hoặc hành vi đó là trái pháp luật xâm hại đến quyền, lợi ích hợp pháp của mình [33].
Khiếu nại được hiểu theo Luật Khiếu nại, tố cáo đã tiếp cận từ chủ thể của quyết định hành chính, hành vi hành chính bị khiếu nại. Do vậy, nó chỉ giới hạn chủ yếu trong phạm vi hoạt động quản lý của nhà nước. Từ những quan niệm trên có thể nhận thấy một số đặc trưng cơ bản của khiếu nại như sau: Thứ nhất, khiếu nại xuất phát từ nhận thức chủ quan của người khiếu nại cho rằng quyền và lợi ích chính đáng của mình bị xâm phạm. Nói cách khác khiếu nại là một hình thức phản ứng của công dân, cơ quan, tổ chức với những hiện tượng vi phạm các quyền và lợi ích của họ được pháp luật bảo vệ.
Thứ hai, khiếu nại luôn mang trong mình thông tin về sự vi phạm các quyền và lợi ích của công dân được pháp luật quy định hoặc bắt nguồn từ những nguyên tắc pháp chế xã hội chủ nghĩa và những quy định của cộng đồng cũng như sự vi phạm các quyền lợi khác nhau của cá nhân khác của 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com công dân. Việc xác định loại vi phạm cụ thể hoặc thiệt hại cụ thể bởi những việc làm trái pháp luật là yếu tố nhất thiết của nội dung khiếu nại. Thứ ba, người khiếu nại không thể tự khôi phục những quyền và lợi ích hợp pháp của mình bị xâm hại bởi việc làm trái pháp luật của cơ quan nhà nước, tổ chức kinh tế, tổ chức xã hội, đơn vị vũ trang nhân dân hoặc bất cứ cá nhân nào. Sự khiếu nại của họ trông chờ vào quyết định giải quyết khiếu nại của cơ quan, người có thẩm quyền giải quyết khiếu nại.
Khiếu nại hành chính có thể hiểu là: việc cá nhân, cơ quan hoặc tổ chức yêu cầu cơ quan hành chính nhà nước, người có thẩm quyền trong cơ quan hành chính nhà nước xem xét lại quyết định hành chính, hành vi hành chính của mình khi có căn cứ cho rằng quyết định hành chính, hành vi hành chính đó là trái pháp luật, xâm phạm đến quyền và lợi ích hợp pháp của họ. Khái niệm và thẩm quyền về giải quyết khiếu nại hành chính 1. Khái niệm về giải quyết khiếu nại hành chính Khoản 13 Điều 2 Luật khiếu nại, tố cáo năm 1998 quy định "giải quyết khiếu nại" là việc xác minh, kết luận và ra quyết định giải quyết của người giải quyết khiếu nại. Như vậy, theo quy định tại khoản 13 Điều 2 Luật Khiếu nại, tố cáo năm 1998 thì giải quyết khiếu nại hành chính là hoạt động xác minh, kết luận và ra quyết định giải quyết khiếu nại trong cơ quan hành chính nhà nước theo quy định của Luật Khiếu nại, tố cáo năm 1998 (đã được sửa đổi, bổ sung năm 2004, 2005).
Thẩm quyề n giải quyế t khiế u nại hành chính - Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã, thủ trưởng cơ quan thuộc Ủy ban nhân dân cấp huyện có thẩm quyền giải quyết khiếu nại đối với quyết định hành chính, hành vi hành chính của mình, của người có trách nhiệm do mình trực tiếp quản lý. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp huyện có thẩm quyền: giải quyết khiếu nại đối với quyết định hành chính, hành vi hành chính của mình; giải quyết khiếu nại mà Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã, thủ trưởng cơ quan thuộc Ủy ban nhân dân cấp huyện đã giải quyết nhưng còn có khiếu nại. - Thủ trưởng cơ quan thuộc sở và cấp tương đương có thẩm quyền giải quyết khiếu nại đối với quyết định hành chính, hành vi hành chính của mình, của cán bộ, công chức do mình trực tiếp quản lý. - Giám đốc sở và cấp tương đương thuộc Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương có thẩm quyền: giải quyết khiếu nại đối với quyết định hành chính, hành vi hành chính của mình, của cán bộ, công chức do mình quản lý trực tiếp; giải quyết khiếu nại mà trưởng cơ quan thuộc sở và cấp tương đương đã giải quyết nhưng vẫn còn khiếu nại.
- Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương có thẩm quyền: giải quyết khiếu nại đối với quyết định hành chính, hành vi hành chính của mình; giải quyết khiếu nại mà Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp huyện đã giải quyết lần đầu nhưng còn có khiếu nại; giải quyết khiếu nại mà Giám đốc Sở hoặc cấp tương đương thuộc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh đã giải quyết lần đầu nhưng còn có khiếu nại mà nội dung thuộc phạm vi quản lý của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh. - Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, Thủ trưởng cơ quan thuộc Chính phủ có thẩm quyền: giải quyết khiếu nại đối với quyết định hành chính, hành vi hành chính của mình, của cán bộ, công chức do mình quản lý trực tiếp; giải quyết khiếu nại mà những người quy định tại Điều 24 Luật khiếu nại, tố cáo đã giải quyết lần đầu nhưng còn có khiếu nại; giải quyết khiếu nại có nội dung thuộc quyền quản lý nhà nước của Bộ, ngành mình mà Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, Giám đốc Sở hoặc cấp tương đương thuộc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh đã giải quyết lần đầu nhưng còn có khiếu nại. - Tổng thanh tra Chính phủ có thẩm quyền: giải quyết khiếu nại mà Thủ trưởng cơ quan thuộc Chính phủ đã giải quyết lần đầu nhưng còn có 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com khiếu nại; giúp Thủ tướng Chính phủ theo dõi, kiểm tra, đôn đốc các Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, Ủy ban nhân dân các cấp trong việc tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, thi hành quyết định giải quyết khiếu nại đã có hiệu lực pháp luật. Trường hợp phát hiện có hành vi vi phạm pháp luật gây thiệt hại đến lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, cơ quan, tổ chức thì kiến nghị Thủ tướng Chính phủ hoặc kiến nghị người có thẩm quyền áp dụng biện pháp cần thiết để chấm dứt vi phạm, xem xét trách nhiệm, xử lý đối với người vi phạm.
- Thủ tướng Chính phủ có thẩm quyền: Lãnh đạo công tác giải quyết khiếu nại của các Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, Ủy ban nhân dân các cấp; xử lý các kiến nghị của Tổng thanh tra quy định tại khoản 2 Điều 26 Luật Khiếu nại, tố cáo. Ngoài ra pháp luật về khiếu nại, tố cáo còn quy định trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong giải quyết khiếu nại hành chính. Cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền theo quy định của pháp luật có trách nhiệm giải quyết kịp thời, khách quan khiếu nại của cá nhân hoặc tổ chức xử lý nghiêm người vi phạm, áp dụng các biện pháp cần thiết để ngăn chặn thiệt hại có thể xảy ra, đảm bảo cho quyết định giải quyết được thi hành nghiêm chỉnh và phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về quyết định của mình. Đối tượng của khiếu nại hành chính Từ việc nghiên cứu khái niệm khiếu nại hành chính chúng ta thấy khiếu nại hướng vào việc xem xét các quyết định hành chính và hành vi hành chính trái pháp luật.
Quyết định quản lý (dạng văn bản) hoặc hành vi quản lý trong hoạt động của các cơ quan quản lý nhà nước có ý nghĩa quan trọng, đó là một hình thức thể hiện ý chí của Nhà nước. Tuy nhiên trong hoạt động quản lý nhà nước những quyết định, hành vi hành chính quản lý nhà nước không phải lúc nào cũng tuân theo những quy định của pháp luật. Sự tồn tại 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com của các quyết định quản lý trái pháp luật, các hành vi trái pháp luật có tính tất yếu khách quan.