CHƯƠNG 1 XỬ LÝ ÙN TẮC GIAO THÔNG – MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Một số khái niệm cơ bản. Giao thông, phương tiện giao thông, điểm nút giao thông, ùn tắc giao thông 1. Khái niệm giao thông Giao thông có thể được hiểu là hình thức di chuyển, đi lại công khai bao gồm các đối tượng như người đi bộ, xe, tàu điện, các phương tiện giao thông công cộng, thậm chí cả xe dùng sức kéo động vật hay động vật tham gia đơn lẻ hoặc cùng nhau.
Luật giao thông là luật dùng để quản lý và điều khiển các phương tiện giao thông. Là hoạt động di chuyển, đi lại của con người từ địa điểm này sang địa điểm khác dưới nhiều hình thức như đi bộ, sử dụng phương tiện (xe máy, oto, xe đạp) một cách đơn lẻ hoặc có tổ chức. Theo đó, hệ thống giao thông của nước ta hiện nay cũng rất đa dạng, bao gồm các tuyến đường bộ, đường sắt, đường hàng không, đường thủy (dường sông, đường biển) và đường ống. An toàn giao thông là sự an toàn khi tham gia giao thông bằng các phươn tiện vận tài khác nhau như đường bộ, đường sắt, đường thủy, đường hàng không, Sự an toàn đó được đàm bảo bằng việc chấp hành tốt luật giao thông của người tham gia giao thông.
An toàn giao thông có hai loại: Một là an toàn giao thông chủ động là sự chủ động chuẩn bị kỹ lưỡng của người tham gia giao thông để tránh được các tai nạn giao thông. Điều này biểu hiện qua sự chuẩn bị phương tiện đi lại trong tình trạng tốt nhất có thể tham gia giao thông hoặc luôn cập nhật các thông tin liên quan đến luật giao thông, sự thay đổi 17 các biển bảo,… để đảm bảo an toàn giao thông. Loại an toàn giao thông này xuất phát từ thức của ngườ tham gia giao thông. Hai là an toàn giao thông bị động là những yếu tố khác khi tham gia giao thông được đảm bảo bởi các tính chất và chất lượng của kết cấu nhằm giảm giểu thiệu hại khi xảy ra tai nạn như kết cấu của xe.
An toàn giao thông là vấn đề chung của xã hội đòi hỏi sự đóng góp của mỗi cá nhân khi tham gia giao thông. Khái niệm phương tiện giao thông Tại Luật Giao thông đường bộ (sửa đổi bổ sung) thì phương tiện giao thông có thể được hiểu như sau: “Phương tiện giao thông đường bộ gồm phương tiện giao thông cơ giới đường bộ, phương tiện giao thông thô sơ đường bộ và xe máy chuyên dùng. Phương tiện giao thông là các phương tiện di chuyển, đi lại công khai trên con đường, phương tiện giao thông bao gồm Xe ô tô; Máy kéo; Rơ mooc hoặc sơ mi rơ mooc được kéo bởi xe ô tô, máy kéo; Xe mô tô hai bánh; Xe mô tô ba bánh; Xe gắn máy (kể cả xe máy điện) và các loại xe tương tự; xe máy thi công; xe máy nông nghiệp, lâm nghiệp và các loại xe đặc chủng khác sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh có tham gia giao thông đường bộ 1. Khái niệm điểm nút giao thông “Nút giao thông là nơi giao nhau giữa các đường ô tô hoặc giao nhau giữa đường ô tô và đường sắt, tại đó các phương tiện tiếp tục hoặc đổi hướng hành trình.” [11] Khi qui hoạch và thiết kế nút giao thông cần phải xét đến các yếu tố sau đây: a) Yếu tố giao thông: bao gồm đặc trưng giao thông ở nút: lưu lượng, thành phần dòng xe ở năm hiện tại và dự báo ở năm tương lai, tốc độ thiết kế, tổ chức và điều khiển giao thông, khả năng thông hành.
18 b) Yếu tố hình học (vật lí): bao gồm các đường dẫn theo chức năng đến nút, các chỉ tiêu kĩ thuật, thiết kế sử dụng làn xe, cấu tạo hình học; chọn loại hình nút, qui hoạch sử dụng đất khu vực nút. c) Yếu tố kinh tế: bao gồm chi phí sử dụng đất, chi phí xây dựng, chi phí vận hành khai thác, khả năng cải tạo xây dựng phân kì,. Đánh giá các chỉ tiêu kinh tế và lợi ích. d) Yếu tố con người và xã hội: bao gồm sự thuận tiện cho lái xe và người tham gia giao thông như: dẫn hướng mạch lạc, đáp ứng với thói quen tốt khi có mong muốn, tiện ích cho người đi bộ và người tàn tật; hoà nhập và làm đẹp thêm các công trình kiến trúc trong khu vực và cảnh quan đô thị.
Qui hoạch và thiết kế nút giao thông phải gắn liền với qui hoạch sử dụng đất và qui hoạch xây dựng đô thị. Thời gian tính toán qui hoạch và thiết kế nút là thời gian tính toán thiết kế đường và lập qui hoạch. Thời gian tính toán để tổ chức giao thông và điều chỉnh giao thông trong quá trình khai thác là 3 hoặc 5 năm. Không được mở các nhánh giao trái với nguyên tắc qui hoạch nối trong mạng đường.
Những hiện trạng trái với nguyên tắc này cần được thiết kế tổ chức giao thông nhằm đảm bảo an toàn giao thông tại nút và giảm tối đa cản trở giao thông trên đường chính. Qui hoạch và thiết kế hình học nút giao thông phải kết hợp đồng thời với thiết kế tổ chức giao thông không chỉ trong phạm vi nút mà còn phải xét đến tổ chức giao thông ở những nút và đoạn đường phố có liên quan trực tiếp. Quy hoạch và thiết kế hình học nút giao thông phải đồng thời với quy hoạch thoát nước, chiếu sáng, môi trường vệ sinh. Nhất thiết phải thiết kế qui hoạch chiều 19 cao nút giao thông nhằm thoả mãn tối đa thuận lợi giao thông, thoát nước và kiến trúc đô thị.
Khái niệm ùn tắc giao thông Ùn tắc giao thông được coi như tình trạng các phương tiện di chuyển qua lại tại các nút giao nhau, quốc lộ, tỉnh lộ. Người tham gia giao thông điều khiển phương tiện xe máy, ô tô, tấp nập thường xuyên làm giao thông không lưu thông, bị tắc nghẽn, phương tiện xe trên đường trở nên quá tải chưa thể giải quyết trong khung giờ cao điểm, lưu lượng giao thông tăng cao đột biến trong khi hạ tầng giao thông còn yếu kém, hiện tượng ấm dần lên của Trái đất đã làm mưa lũ và triều cường tăng cao đột biến, làm ngập lụt tại nhiều khu vực, làm tê liệt giao thông và gây ra nhiều đợt ùn tắc giao thông rất nghiêm trọng. Ùn tắc giao thông đa phần liên quan phương tiện giao thông, hệ thống cơ sở hạng tầng, thời gian cao điểm, làm bức xúc của xã hội. Hình ảnh ùn tắc giao thông tại một điểm “nóng” giao thông tại Hà Nội lúc 18h chiều.
Nguồn: Báo dân trí. Một số nguyên nhân chủ yếu gây nên ùn tắc giao thông Ùn tắc giao thông vẫn là nỗi ám ảnh của mọi người dân tại các đô thị lớn tại các giờ cao điểm. Đặc biệt, tình trạng ùn tắc giao thông còn nghiêm trọng hơn ở hai thành phố lớn nhất cả nước là: Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh. Đề cập tới nguyên nhân gây ra tình trạng ùn tắc giao thông thì có rất nhiều.
Đã có nhiều ý kiến về việc giải quyết vấn đề này dưới các góc độ khác nhau. Nhưng việc đề cập đến nguyên nhân gây ra ùn tắc giao thông chưa được triệt để và hầu hết đều là những nguyên nhân khách quan. Tuy vậy, xét cho cùng thì nguyên nhân chính xuất phát từ những người điều khiển và rộng hơn là những nhà quản lý và hoạch định giao thông tạo nên, được cụ thể như sau: 21 Thứ nhất do cơ sở hạ tầng giao thông yếu kém. Đường xá chính là cơ sở hạ tầng giao thông.
Hầu hết ở các nước phát triển và đang phát triển đã xác định được ý nghĩa và tầm quan trọng của việc phát triển hệ thống hạ tầng giao thông có tác động to lớn đối với phát triển kinh tế xã hội, môi trường và có tiềm năng phát triển cho tương lai. Tuy nhiên, tuỳ điều kiện tự nhiên và điều kiện xã hội của mỗi nước lại có chính sách và mô hình phát triển đặc thù của nước mình. Đối với các nước phát triển diện tích dành để xây dựng hạ tầng giao thông là 20%. Trên tổng số diện tích qui hoạch cơ sở hạ tầng.
Trong khi đó tại các đô thị lớn của nước ta đường sá chưa được đồng bộ, đảm bảo chất lượng những tòa nhà mọc lên san sát tại nhiều tuyến đường; hàng loạt các hàng quán kinh doanh, nhộn nhịp khách vào ra cũng phát triển theo. Trong khi đó, đường giao thông lại quá hẹp không tương ứng với sự phát triển. Hệ thống đường xá được xây dựng từ nhiều năm về trước mà không được duy tu, bảo dưỡng thường xuyên đã không đáp ứng được nhu cầu tăng dân số của nước ta trong những năm chuyển đổi theo cơ chế thị trường, không đáp ứng được nhu cầu đi lại ngày càng cao của nhân dân, mật độ lưu lượng xe trên đường tăng cao mà diện tích đất không tăng. Thậm chí, hệ thống đường bộ quá ôm đồm, chồng chéo, đan xen nhiều loại hình phương tiện như xe máy, ô tô, xe đạp, các loại xe ba bánh và cả các phương tiện thô sơ, xe kéo súc vật… nhiều đường ngang dân sinh, đường gom hình thành một cách bừa bãi.
Bên cạnh đó, cũng có thể nhắc tới những bất cập như: đường bị lấn chiếm, chưa mở đường do thi công công trình, đường kém chất lượng nhiều ổ gà, gồ ghề,. Đường bị mất tầm nhìn do cây cối, tường rào che khuất. Đường bị ngập lụt do mưa bão. Đường không có biển báo.
Đường không có vạch ngăn cách. Đường không có bản đồ. Đường giao lộ chật hẹp, thiếu chỗ để xe, thiếu phương tiện giao thông công cộng,… Những công trình xây dựng dang dở kéo dài từ ngày này qua tháng khác, khiến lòng đường bị thu hẹp cũng tạo nên những bấp cập lớn trong giao thông. Hầu 22 hết những điểm thường xuyên tắc đường nghiêm trọng cả Hà Nội đều đang gắn với việc rào chắn thi công các công trình xây dựng Thứ hai do ý thức của người tham gia giao thông còn yếu, kém.
Nguyên nhân chủ yếu dẫn tới việc tắc nghẽn giao thông vẫn là nhận thức của người điều khiển giao thông. Đa số người điều khiển xe có động cơ tuy đã học các khoá đào tạo Luật Giao thông đường bộ và được cấp giấy phép lái, tuy nhiên học xong lại "quên" luôn việc tuân thủ nên người điều khiển phương tiện đã không tuân thủ nghiêm chỉnh Luật Giao thông. Với người trẻ, việc lạng lách, đánh võng, vi phạm tốc độ, vượt và đi xe máy trên vỉa hè là trái luật đi đường bộ, sai làn, trèo qua lề đường là điều bình thường không theo luật lệ nào cả.